ব্ৰহ্মতাল

ব্ৰহ্মতাল হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীত আৰু নৃত্যৰ এটি প্ৰাচীন তাল। এই তালত ১৪ মাত্ৰা থাকে আৰু ই এটি দুৰ্লভ পখাৱজ তাল হিচাপে পৰিচিত। ব্ৰহ্মতাল বিশেষভাৱে শাস্ত্ৰীয় নৃত্যত আৰু কিছুমান বিশেষ পূবভাৰতীয় ভজনত ব্যৱহাৰ হোৱা দেখা যায়। 

 উৎপত্তি আৰু ইতিহাস 

ব্ৰহ্মতাল এটি প্ৰাচীন তাল হিচাপে পৰিচিত। ইয়াৰ নামটো 'ব্ৰহ্মা' শব্দৰপৰা অহা যিয়ে সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাৰ প্ৰতি ইংগিত কৰে। ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ ঐতিহ্যত এই তাল অতি পৱিত্ৰ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হয়। পুৰণি গ্ৰন্থসমূহত এই তালৰ উল্লেখ পোৱা যায় যদিও বৰ্তমান যুগত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ তুলনামূলকভাৱে কম। 

 গাণিতিক গঠন 

ব্ৰহ্মতালৰ গাণিতিক গঠনটো অতি জটিল আৰু আকৰ্ষণীয়। এই তালত মুঠ ১৤ মাত্ৰা আছে আৰু ইয়াৰ বিভাগসমূহ হৈছে: ২+১+২+১+১+২+৩+২। 

 তালি আৰু খালী 
 তালি: ১, ৩, ৪, ৬, ৭, ৮, ১৩ নং মাত্ৰাত তালি দিয়া হয়
 খালী: ১০ নং মাত্ৰাত খালী থাকে

 জাতি 
ব্ৰহ্মতালৰ জাতি হৈছে মিশ্ৰ, যিয়ে ইয়াৰ জটিল গাণিতিক গঠনৰ প্ৰতি ইংগিত কৰে। 

 বোল আৰু উচ্চাৰণ 

ব্ৰহ্মতালৰ বোল অতি জটিল আৰু কুশল পৰিৱেশনাৰ বাবে দীৰ্ঘদিনীয়া অনুশীলনৰ প্ৰয়োজন। মূল বোলসমূহ হৈছে:

ধা তিটা ধেৎ ধিন না | ধা গে ধেৎ ধেৎ ধিন না | না গা ধা গে তিটা কাটা | গা দি গা না

 প্ৰয়োগ আৰু ব্যৱহাৰ 

 শাস্ত্ৰীয় নৃত্যত ব্যৱহাৰ 
ব্ৰহ্মতাল বিশেষভাৱে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্য যেনে ভৰতনাট্যম, কুচিপুড়ি, ওড়িশী আদিত ব্যৱহাৰ হয়। এই তাল কেতিয়াবা শাস্ত্ৰীয় নৃত্যত পোৱা যায়। নৃত্যৰ জটিল চলনসমূহ আৰু আৱেগময় অভিব্যক্তি প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এই তালৰ জটিল গঠন অতি উপযুক্ত। 

 ভক্তিমূলক সংগীতত প্ৰয়োগ 
বিৰল পূব ভাৰতীয় ভজনসমূহত এই তাল কেতিয়াবা পোৱা যায়। বিশেষকৈ কৃষ্ণ কীৰ্তনত এই তালৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। 

 পখাৱজ বাদনত 
ব্ৰহ্মতাল হৈছে এটি পখাৱজ তাল। পখাৱজ বাদনত এই তালৰ বিশেষ স্থান আছে। অভিজ্ঞ পখাৱজ বাদকসকলে এই তাল বজাই তেওঁলোকৰ দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। 

 শিক্ষা আৰু অনুশীলন 

ব্ৰহ্মতাল শিকা আৰু আয়ত্ত কৰা অতি কঠিন। ইয়াৰ জটিল গাণিতিক গঠন আৰু বোলসমূহ মুখস্থ কৰিবলৈ দীৰ্ঘদিনীয়া অনুশীলনৰ প্ৰয়োজন। সাধাৰণতে শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰথমে সৰল তালসমূহ শিকি তাৰ পিছত এই জটিল তাললৈ আগবাঢ়ে। 

 শিক্ষাৰ পদ্ধতি 
 প্ৰথমে তাল চক্ৰটো মুখস্থ কৰিব লাগে
 বোলসমূহ শুদ্ধভাৱে উচ্চাৰণ কৰিব লাগিব
 তালি আৰু খালীৰ স্থান সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰিব লাগিব
 হস্ত সঞ্চালনৰ জৰিয়তে তালৰ গতি প্ৰদৰ্শন কৰিব লাগিব

 বৈশিষ্ট্য 

 দুৰ্লভতা: প্ৰাচীন ব্ৰহ্মতাল এটি দুৰ্লভ তাল
 জটিলতা: ১৪ মাত্ৰাৰ জটিল বিভাগ
 পৱিত্ৰতা: ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ
 কলাত্মক মূল্য: উচ্চ শাস্ত্ৰীয় সংগীত আৰু নৃত্যৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ

 আধুনিক যুগত প্ৰাসংগিকতা 

আধুনিক যুগত ব্ৰহ্মতালৰ ব্যৱহাৰ কমি আহিছে যদিও ই এতিয়াও শাস্ত্ৰীয় সংগীত আৰু নৃত্যৰ জগতত বিশেষ স্থান দখল কৰি আছে। বিশেষজ্ঞ কলাকাৰসকলে এই তাল সংৰক্ষণ আৰু পৰম্পৰাৰ বাবে চেষ্টা কৰি আছে। বৰ্তমান সময়ত এই তাল শিকা আৰু পৰিৱেশন কৰা কলাকাৰসকলক বিশেষ সন্মানেৰে চোৱা হয়। 

 তুলনা 

ব্ৰহ্মতালক অন্যান্য প্ৰচলিত তালসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰিলে ইয়াৰ বিশিষ্টতা স্পষ্ট হয়:
 তিনতাল (১৬ মাত্ৰা) - সৰল গঠন, ব্যাপক প্ৰচলন
 একতাল (১২ মাত্ৰা) - মধ্যম জটিলতা
 ব্ৰহ্মতাল (১৪ মাত্ৰা) - উচ্চ জটিলতা, দুৰ্লভ প্ৰয়োগ

 সংৰক্ষণৰ প্ৰয়াস 

বৰ্তমান সময়ত বিভিন্ন সাংস্কৃতিক সংস্থা আৰু বিদ্বানসকলে ব্ৰহ্মতালৰ দৰে দুৰ্লভ তালসমূহ সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰয়াস কৰিছে। অডিঅ' আৰু ভিডিঅ' ৰেকৰ্ডিং, লিখিত গ্ৰন্থ প্ৰস্তুতকৰণ আৰু শিক্ষা প্ৰদানৰ মাধ্যমেৰে এই মূল্যৱান সাংস্কৃতিক সম্পদ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰাৰ চেষ্টা অব্যাহত আছে। 

 তথ্যসূত্ৰ 

Krishna Kirtana Songs (2017). "Brahma Tala". kksongs.org. Retrieved 12 September 2025.

Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "tala". Encyclopedia Britannica, 20 July 1998. Retrieved 12 September 2025.

Wikipedia contributors. "Tala (music)". Wikipedia, The Free Encyclopedia. 25 July 2025. Retrieved 12 September 2025.

 আৰু চাওক 

 তাল (সংগীত)
 ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীত
 পখাৱজ
 ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্য

 বাহ্যিক সংযোগ 

 Krishna Kirtana Songs - Brahma Tala

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় তাল
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীত
শ্ৰেণী:সংগীত তত্ত্ব