অপবিজ্ঞান

অপবিজ্ঞান () হৈছে এনে বক্তব্য, বিশ্বাস বা প্ৰথা যিবোৰে বৈজ্ঞানিক আৰু বাস্তৱিক দুয়োটা বুলি দাবী কৰে যদিও বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ সৈতে ই অসঙ্গতিপূৰ্ণ। অপবিজ্ঞানৰ বৈশিষ্ট্য প্ৰায়ে পৰস্পৰ-বিৰোধী, অতিৰঞ্জিত বা ত্ৰুটিপূৰ্ণ দাবী; খণ্ডনৰ কঠোৰ প্ৰচেষ্টাৰ পৰিৱৰ্তে নিশ্চিতকৰণ পক্ষপাতিত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা; অন্য বিশেষজ্ঞৰ মূল্যায়নৰ প্ৰতি মুকলি মনৰ অভাৱ; অনুমান বিকশিত কৰাৰ সময়ত পদ্ধতিগত পদ্ধতিৰ অনুপস্থিতি; আৰু ছদ্মবৈজ্ঞানিক অনুমানসমূহক পৰীক্ষামূলকভাৱে বদনাম কৰাৰ বহুদিনৰ পিছতো আনুগত্য অব্যাহত থকা। ই আৱৰ্জনা বিজ্ঞানৰ (Junk Science) সৈতে একে নহয়।

বিজ্ঞান আৰু ছদ্মবিজ্ঞানৰ মাজত সীমা নিৰ্ধাৰণৰ বৈজ্ঞানিক, দাৰ্শনিক আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ আছে।  দাৰ্শনিকসকলে বিজ্ঞানৰ প্ৰকৃতি আৰু বৈজ্ঞানিক তত্ত্ব আৰু ছদ্মবৈজ্ঞানিক বিশ্বাসৰ মাজত সীমা অংকন কৰাৰ সাধাৰণ মাপকাঠী সম্পৰ্কে বিতৰ্ক কৰে যদিও "সৃষ্টিবাদ, জ্যোতিষ, হোমিঅ'পেথী, কিৰ্লিয়ান ফটোগ্ৰাফী, ডাউছিং, ইউফ'লজী, প্ৰাচীন মহাকাশচাৰী তত্ত্ব, হ'ল'কাষ্ট অস্বীকাৰ, ভেলিকোভস্কিয়ান বিপৰ্যয়বাদ, আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন"ৰ লগত অপবিজ্ঞান জড়িত থকাৰ বিষয়ে ব্যাপক সহমত আছে ।" স্বাস্থ্যসেৱা, বিশেষজ্ঞৰ সাক্ষ্যৰ ব্যৱহাৰ আৰু পৰিৱেশ নীতিৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ আছে। শেহতীয়া অভিজ্ঞতাভিত্তিক গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে ছদ্মবৈজ্ঞানিক বিশ্বাসত লিপ্ত হোৱা ব্যক্তিসকলে সাধাৰণতে প্ৰমাণৰ মাপকাঠী কমকৈ দেখুৱায়, অৰ্থাৎ সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱাৰ আগতে তেওঁলোকক প্ৰায়ে যথেষ্ট কম প্ৰমাণৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াক 'জাম্প-টু-কনক্লুচন' পক্ষপাতিত্ব হিচাপে উদ্ভাৱন কৰিব পাৰি যিয়ে ছদ্মবৈজ্ঞানিক বিশ্বাসৰ বিস্তাৰ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। ছদ্মবিজ্ঞানক সম্বোধন কৰাটো বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু বৈজ্ঞানিক সাক্ষৰতা বিকাশৰ অংশ।

অপবিজ্ঞানৰ বিপজ্জনক প্ৰভাৱ থাকিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ছদ্মবৈজ্ঞানিক ভেকচিন বিৰোধী সক্ৰিয়তা আৰু বিকল্প ৰোগৰ চিকিৎসা হিচাপে হোমিঅ'পেথিক প্ৰতিকাৰৰ প্ৰচাৰৰ ফলত মানুহে প্ৰমাণিত স্বাস্থ্য উপকাৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ চিকিৎসা চিকিৎসা ত্যাগ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত অসুস্থতা আৰু মৃত্যু হ'ব পাৰে। তদুপৰি সংক্ৰামক ৰোগৰ বৈধ চিকিৎসা চিকিৎসা অস্বীকাৰ কৰা লোকসকলে আনক বিপদত পেলাব পাৰে। বৰ্ণ আৰু জাতিগত শ্ৰেণীবিভাজনৰ বিষয়ে ছদ্মবৈজ্ঞানিক তত্ত্বই বৰ্ণবাদ আৰু গণহত্যাৰ সূচনা কৰিছে।

অপবিজ্ঞান শব্দটোক বিশেষকৈ ইয়াৰ যোগানকাৰীসকলে প্ৰায়ে অপমানজনক বুলি গণ্য কৰে, কাৰণ ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে কিবা এটাক বিজ্ঞান হিচাপে ভুলকৈ বা আনকি প্ৰতাৰণামূলকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে। সেয়েহে অপবিজ্ঞানৰ অনুশীলনকাৰী আৰু সমৰ্থকসকলে এই বৈশিষ্ট্যৰ বিষয়ে সঘনাই বিতৰ্ক কৰে।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান
pseudoscience শব্দটো গ্ৰীক মূল pseudo ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে যাৰ অৰ্থ হৈছে "মিছা" আৰু ইংৰাজী science শব্দটো, লেটিন শব্দ scientia ৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "জ্ঞান"। যদিও এই শব্দটো অন্ততঃ ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ পৰাই ব্যৱহৃত হৈ আহিছে (যেনে, ১৭৯৬ চনত জেমছ পেটিট এণ্ড্ৰুজে ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ উল্লেখ কৰি), ছদ্মবিজ্ঞানক বাস্তৱ বা সঠিক বিজ্ঞানৰ পৰা পৃথক বুলি গ্ৰহণ কৰা ধাৰণাটো ১৯ শতিকাৰ মাজভাগত অধিক ব্যাপক হোৱা যেন লাগে। "ছ্যুডো-ছায়েন্স"ৰ প্ৰাৰম্ভিক ব্যৱহাৰৰ ভিতৰত ১৮৪৪ চনত নৰ্দাৰ্ণ জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ ৩৮৭ নং সংখ্যাত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত এইদৰে লিখা আছিল:

১৮৪৩ চনত ফৰাচী শৰীৰবিজ্ঞানী ফ্ৰান্সোৱা মেগেণ্ডীয়ে এই শব্দটোৰ পূৰ্বৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিয়ে ফ্ৰেন'লজীক "বৰ্তমানৰ এটা ছদ্ম বিজ্ঞান" বুলি উল্লেখ কৰে। ২০ শতিকাৰ সময়ছোৱাত বৈজ্ঞানিক বুলি দাবী কৰা পৰিঘটনাৰ ব্যাখ্যা বৰ্ণনা কৰিবলৈ এই শব্দটো অপমানজনকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু এইবোৰ প্ৰকৃত নিৰ্ভৰযোগ্য পৰীক্ষামূলক প্ৰমাণৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল।

 তথ্যসূত্ৰ 

শ্ৰেণী:অপবিজ্ঞান