ৰাগ ইমন

ইমন (কল্যাণ, ইমন, আইমন, ইমান, কৰ্ণাটকী শাস্ত্ৰীয় সংগীতত কল্যাণী নামেৰেও পৰিচিত) হৈছে কল্যাণ ঠাটৰ এক সপ্তক (সম্পূৰ্ণ) হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় ৰাগ। 

ইয়াৰ বিশিষ্ট বাক্য (পকড়) হৈছে নি-ৰে-গা-/ৰে-গা/নি-ৰে-সা/পা--গা-ৰে/নি-ৰে-সা' (মা তীব্ৰ)। 

স্বৰৰ স্বৰগত গতি মুখ্যতঃ একা-বেঁকা গতি প্ৰতিফলিত কৰে এক বা কেইবাটাও স্বৰৰ ব্যৱধানেৰে যিয়ে সাধাৰণতে বিপৰীত ক্ৰমটো প্ৰায়ে পছন্দ কৰে যেনে DNS' mDN GmD RGm N,GR বা MDNS' GmDN RGmD N,RGm D,N,GR ইত্যাদি। আদৰ্শগতভাৱে ইমনে PR সংযোগ ব্যৱহাৰ কৰিব নালাগে কিন্তু P~R দেখুৱাব পাৰে m বা G ৰ ৰং দেখুৱাই P ৰপৰা R লৈ সৰকি যোৱাৰ সময়ত, কিয়নো PR হৈছে ৰাগ কল্যাণৰ এক বিশেষ চিনাক্তকৰণ। 

 বিৱৰণ 
ইমন কল্যাণ ঠাটৰ মূল সংগীত স্কেলৰপৰা উৎপন্ন হৈছে। হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীত পৰম্পৰাৰ অন্যতম মৌলিক আৰু প্ৰাথমিক ৰাগ বুলি বিবেচিত, সেয়েহে ই প্ৰায়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকোৱা প্ৰথম ৰাগবোৰৰ ভিতৰত এটা। 

 যন্ত্ৰকৌশল 
ইমনৰ জাতি হৈছে এক সম্পূৰ্ণ ৰাগ (আদৰ্শগতভাৱে, ইমন হৈছে ঔড়ৱ সম্পূৰ্ণ ৰাগ গাঁথনিৰ কাৰণে- N,RGmDNR'S' NDPmGRS) আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত ষাঁড়ব; ঊৰ্ধ্বগামী আৰোহ স্কেল আৰু অৱৰোহৰ নিম্নগামী শৈলীয়ে অষ্টকত সাতোটা স্বৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে (যেতিয়া ই ঔড়ৱ হয়, আৰোহ যায় N,RGmDNS' ত, য'ত পঞ্চম স্বৰ বাদ দিয়া হয়; পা কিন্তু অৱৰোহ একেটা সম্পূৰ্ণ অষ্টক)। ৰাগৰ সকলো স্কেল স্বৰ (স্বৰ) শুদ্ধ, ব্যতিক্ৰম হৈছে তীব্ৰ মধ্যম বা প্ৰতি মধ্যম (তীক্ষ্ণ চতুৰ্থ)। ৰাগৰ স্বৰসমূহ পশ্চিমীয়া লিডিয়ান পদ্ধতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ বুলি বিবেচিত। 

সংগীতৰ তিনিটা মহান গ্ৰন্থৰ কোনোটোৱেই  মাৰ অস্তিত্ব স্বীকাৰ নকৰে,[পাঠ অনুপস্থিত]

ভুল নহ'বলৈ, ৰাগ ইমন ৰাগ ইমন কল্যাণৰপৰা অলপ পৃথক। দুয়োটাৰ প্ৰায় একেই ভিত্তি আছে, কিন্তু সেইবোৰ বেলেগ ধৰণেৰে গোৱা হয়। ইমন কল্যাণৰ আৰোহ আৰু অৱৰোহ এইদৰে যায়:
SRGmPDNS'
S'NDPm GMGRN, RS

 বাদী আৰু সমবাদী 
বাদী হৈছে গা, সমবাদী হৈছে নি

। 

 পকড় 
এইটো ভুল কথা যে কল্যাণৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট বাক্য বা বিশেষ বৈশিষ্ট্য নাই, বহু সংগীতজ্ঞই ইমনত আৰোহত সা আৰু পা এৰাই চলে বা সেইবোৰক অতি দুৰ্বলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে। এজনে প্ৰায়ে আৰোহত N0 R G M+ D N S' আৰু অৱৰোহত S' N D M+ G R S প্ৰয়োগ কৰেKaufmann(1968))। 

 সংগঠন আৰু সম্পৰ্ক 
ইমন আৰু কল্যাণ কেৱল একেই ৰাগৰ বেলেগ নাম, নে সেইবোৰ প্ৰকৃততে দুটা পৃথক ৰাগ - এই বিষয়ে কিছু আলোচনা আছে। যোপ বৰে কয় "কল্যাণ (আজিকালি সাধাৰণতে ইমন বুলি কোৱা হয়)।" Bor 1997 কাউফমানKaufmann 1968 কয় যে ইমন আৰু কল্যাণ কেৱল বেলেগ নাম, কিন্তু জোৰ দিয়ে যে ৰাগ ইমন-কল্যাণ পৃথক কাৰণ প্ৰাকৃতিক মা কেতিয়াবা দুটা গাৰ মাজত সোমোৱা হয়, যেনে গা মা গা ৰে সা, আনহাতে আন সকলো ক্ষেত্ৰত  (Ma+ কল্যাণৰ দৰে ব্যৱহাৰ হয়)। এছ. বাগচীBagchee 1998 কাউফমানৰ সৈতে একমত। 
যেতিয়া বৰ, কাউফমান আৰু বাগচী অনুশীলনকাৰী, পেছাদাৰী আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতজ্ঞ আৰু যোগ্য সংগীতজ্ঞৰপৰা প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত শিল্পী নহয়, তেওঁলোকৰ মতামত আৰু পৰ্যবেক্ষণ এচিকুট নিমখৰ সৈতে গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। ৰাগৰ এক বিশ্লেষণে কিছু সংগীতজ্ঞক বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰিচালিত কৰে যে ৰাগ ইমন আৰু কল্যাণৰ নাম বেলেগ, সেয়েহে তেওঁলোকৰ স্বৰ গতি বেলেগ হ'ব লাগিব (কল্যাণ শুদ্ধ কল্যাণৰ সৈতে অধিক মিল আছে, ইমনৰ নহয়)। মানুহে ভুলকৈ বিশ্বাস কৰে যে যদি সাৰ পৰিণতি ৰূপত প্ৰাকৃতিক মা কেতিয়াবা যোগ দিয়া হয় সাৰ দিশত নিয়ে, তেনেহ'লে ৰাগটো ইমন-কল্যাণ বুলি জনা যায়।
বাস্তৱিকতে, ইমনৰ এক ৰাগাংগ আছে যিটো কল্যাণ ৰাগাংগৰপৰা বহুত বেলেগ, শুদ্ধ কল্যাণৰ ৰং অনুকৰণ কৰে। শুদ্ধ মাৰ ব্যৱহাৰ ইমন কল্যাণৰ বাবে বিবাদী স্বৰ (সীমিত ব্যৱহাৰ) বা অনুগ্ৰহ স্বৰ হিচাপে সীমাবদ্ধ হ'ব লাগিব অন্যথা ই যামনী, যামনী বিলাৱল, জৈমিনী কল্যাণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। তদুপৰি, কল্যাণ বা ইমন কোনোটাৰে মূল অংশত শুদ্ধ মা নাই সেয়েহে শুদ্ধ মাৰ ব্যৱহাৰে ইমন কল্যাণ সৃষ্টি নকৰে। আদৰ্শগতভাৱে ভাৰতীয় সংগীতত শুদ্ধ মাৰ বাবে যিকোনো ধৰণৰ কল্যাণ বুলি স্বীকৃত কোনো ৰাগ নাই, সেয়েহে ৰাগ ইমনৰ স্বৰ গাঁথনিত শুদ্ধ মাৰ কাৰণে ৰাগ ইমন কল্যাণ এক ভুল নাম হৈ পৰে।
কল্যাণ কেইবাটা ৰাগৰ সৈতে মিহলি হয় যাৰ কল্যাণ অংগ বা ইমন অংগ আছে:
 অদ্ভুত কল্যাণ
 আনন্দী কল্যাণ
 ভোগ কল্যাণ
 ভূপ কল্যাণ
 বিলাস খানী কল্যাণ
 চন্দ্ৰ কল্যাণ
 ছায়া কল্যাণ
 দীপক কল্যাণ
 গৌড় কল্যাণ
 গোৰখ কল্যাণ
 হামীৰ কল্যাণ
 হেম কল্যাণ
 হিন্দোল কল্যাণ
 হুছৈনী কল্যাণ
 জৈমিনী কল্যাণ
 জৈত কল্যাণ
 কামোদ কল্যাণ
 কেদাৰ কল্যাণ
 কেছাৰী কল্যাণ
 খেম কল্যাণ
 কোহৰী কল্যাণ
 লক্ষ্মী কল্যাণ
 মাৰু কল্যাণ
 মিয়া কী কল্যাণ
 নন্দ কল্যাণ
 নট কল্যাণ
 পঞ্চ কল্যাণ
 পূৰ্ব কল্যাণ
 পূৰিয়া কল্যাণ
 প্যাৰ কল্যাণ
 ৰাম কল্যাণ
 ৰৈনী কল্যাণ
 ৰবি কল্যাণ
 সৰস্বতী কল্যাণ
 শংকৰ কল্যাণ
 শংকৰা কল্যাণ
 শিৱ কল্যাণ
 শ্ৰী কল্যাণ
 শুদ্ধ কল্যাণ
 শ্যাম কল্যাণ
 সোহনী কল্যাণ
 ইমন কল্যাণ

ইমন ৰাগ আন ৰাগৰ সৈতে মিশ্ৰণ:
 কলাৱতী ইমন
 ইমন ভোপালী
 যামনী
 যামনী বসন্ত
 যামনী বিলাৱল
 যামনী হিন্দোল
 ইমন ছায়া

ঠাট: কল্যাণ হৈছে কল্যাণ ঠাটৰ প্ৰকাৰ ৰাগ। কল্যাণ ঠাটত সকলো স্বৰ শুদ্ধ (প্ৰাকৃতিক)  (তীক্ষ্ণ) মা বাদে। 

 আচৰণ 
ইমনক হিন্দুস্তানী পৰম্পৰাৰ অন্যতম মহান আৰু মৌলিক ৰাগ বুলি গণ্য কৰা হয়। এইটো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকোৱা প্ৰথম ৰাগবোৰৰ এটা কিন্তু ইয়াৰ তাৎক্ষণিক ৰূপায়ণৰ বাবেও যথেষ্ট সুযোগ আছে। ৰাগ বিস্তাৰ মন্দ্ৰ আৰু মধ্য সপ্তকৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিব পাৰে, সেয়েহে ইমনৰ বাবে বাছনি কৰা মূল স্বৰ এক উচ্চ স্বৰ হ'ব পছন্দ। 

 সময় (সময়) 
কল্যাণ ঠাটৰ ৰাগসমূহ, ইমন সহ, ৰাতিৰ প্ৰথম চতুৰ্থাংশত পৰিৱেশন কৰিব লাগে। 

 ৰস 
মেশকৰ্ণ (১৫৭০) য়ে কল্যাণক "শুবুৰি বস্ত্ৰ আৰু মুক্তাৰ মালা পৰিহিত প্ৰভু এক জাক-জমকীয়া সিংহ-সিংহাসনত, ৰাজকীয় ছাতিৰ তলত, চেঁচেকীৰে বতাহ কৰা, পান চোবাই থকা" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে

এই ৰাগে প্ৰণয়বাদ প্ৰসাৰ কৰে, ই ৰোমাণ্টিক শুনায়, আমি বলিউডত দেখিব পাৰো বহু প্ৰণয়ৰ গীত এই ৰাগৰ ওপৰত আধাৰিত। 

 ঐতিহাসিক তথ্য 

 ইমন বা কল্যাণ: এক প্ৰাচীন ভাৰতীয় ৰাগ 
অনুমান কৰা হয় যে ইমন বা কল্যাণ এক পুৰণি ভাৰতীয় ৰাগ যি আমীৰ খুশ্ৰো (১২৫৩–১৩২৫)ৰ প্ৰভাৱত এক বিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে, যিয়ে ইয়াক কল্যাণৰপৰা ইমনলৈ নাম সলনি কৰিছিল। ইমন ৰাগে কল্যাণ ঠাটত নিজৰ শিপা বিচাৰি পায়, যিয়ে ইয়াক কল্যাণ ঠাটৰ ভিতৰত এক আশ্ৰয় ৰাগ বুলি শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব। 

 ইমনৰ উৎপত্তি 
হিন্দুস্তানী কণ্ঠশিল্পী, পণ্ডিত আৰু গৱেষক ৰামকৃষ্ণ দাস নাদৰাং সুপাৰিচ দিয়ে যে কিছু সংগীতজ্ঞই বিশ্বাস কৰে যে ইমনৰ উৎপত্তি য়েমেনৰ পৰা, মধ্যপ্ৰাচ্যৰ এখন দেশ যি আৰব উপদ্বীপৰ দক্ষিণ মূৰত অৱস্থিত। কিন্তু য়েমেনী স্থানীয়সকলে ভাৰতত হিন্দুস্তানী সংগীতৰ প্ৰসংগত ইমন সুৰ চৰ্চা কৰাৰ কোনো ঐতিহাসিক প্ৰমাণ বা নথি নাই। ফলস্বৰূপে, য়েমেনৰ ৰাগ ইমনৰ সৈতে কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগ নাই যেন লাগে। 

গোৱালিয়ৰ ঘৰানা আৰু কিছু পুৰণি হিন্দুস্তানী সংগীত বিদ্যালয়ৰ পৰম্পৰাগত সীমাৰ ভিতৰত, সংগীত গুৰুসকলে দাবী কৰে যে সংগীতত আগবাঢ়ি যাবলৈ এজন শিক্ষাৰ্থীয়ে তেওঁলোকৰ শিক্ষক-পথ-প্ৰদৰ্শকৰ কথাত বিশ্বাস (ইমান) ৰাখিব লাগিব। ফলস্বৰূপে, তেওঁলোকে "ইমান লাও (উপদেশৰ প্ৰতি সমৰ্পণ)"ৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে, ইমনক সংগীত শিক্ষাৰ আৰম্ভণিৰ বিন্দু কৰি তোলে। ফলস্বৰূপে, "ইমন" শব্দটো "ইমন"ৰ সৈতে সমাৰ্থক হৈ পৰিছে, ইয়াক "ইমান" শব্দৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে সংযুক্ত কৰি। 

ৰামকৃষ্ণ দাসে এক বিকল্প অনুমান উত্থাপন কৰে যে "ইমন" শব্দটো সংস্কৃত "যবন" (মুছলমান)ৰ সৈতে সংযুক্ত হ'ব পাৰে। এই তত্ত্বই দাবী কৰে যে ৰাগ ইমন কল্যাণৰপৰা বিৱৰ্তিত হৈছে, কাৰণ বিশুদ্ধতাবাদী হিন্দু সংগীতজ্ঞসকলে সুৰটোক "মুছলমান শিল্পীসকলৰ কল্যাণ" বা "যবনো কা কল্যাণ" বুলি উল্লেখ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে এই শব্দটো "যবন কল্যাণ"ত ৰূপান্তৰিত হৈছে, তাৰ পিছত "ইমন কল্যণ", আৰু শেষত, "ইমন।" 

দক্ষিণ ভাৰতীয় কৰ্ণাটক সংগীতত, এক সাদৃশ্য সুৰক "যমুনা কল্যাণী" বুলি কোৱা হয়, আনহাতে গোৱালিয়ৰ পালুস্কৰ পৰম্পৰাই "জৈমিনী কল্যাণ" নামৰ এটা ৰাগৰ পৰিচয় দিছিল, যি সম্ভাৱ্যভাৱে কৰ্ণাটক নামৰ সৈতে মিলে। "ইমন"লৈ এই ৰূপান্তৰণ, এক অৰ্থত, এক অপমানজনক শব্দ আছিল, কাৰণ ই কল্যাণৰ পৱিত্ৰতা সলনি কৰিছিল ইয়াৰ জটিল স্বৰ গতিৰ কাৰণে, যি অত্যধিক জিগজাগ আৰ্হি আৰু স্বৰৰ মাজত অভ্যন্তৰীণ এৰি যোৱা বা ব্যৱধানৰদ্বাৰা বৈশিষ্ট্যমজ়। 

ইমনে নি, গা, আৰু মা স্বৰক গুৰুত্ব দিয়ে, আৰোহৰ সময়ত সা আৰু পাৰ সীমিত ব্যৱহাৰৰ সৈতে। ইয়াৰ বিপৰীতে, কল্যাণে সা, পা, ৰে, গাক গুৰুত্ব দিয়ে, মা আৰু নিৰ ওপৰত ন্যূনতম নিৰ্ভৰতাৰে। ৰাগ কল্যাণেও ঘনঘন অধোগামী গতি প্ৰদৰ্শন কৰে, ৰাগ শুদ্ধ কল্যাণৰ আৰ্হিৰ দৰে। 

 আমীৰ খুশ্ৰো আৰু বৈচিত্ৰ্যৰ আৰোপ 
কিছু সমৰ্থকে ইমনৰ সৃষ্টিৰ কৃতিত্ব আমীৰ খুচৰোক (১২৫৩–১৩২৫) দিয়ে, এজন চুফী সাধক, কবি, গায়ক, আৰু কেইবাজন ভাৰতীয় শাসকৰ দৰবাৰী। বিমলকান্ত ৰয়চৌধুৰীৰ "ৰাগ ব্যাকৰণ" (১৯৭৫, পৃষ্ঠা ৪৬৮-৪৭০)এ ইমনৰ চাৰিটা প্ৰকাৰ উপস্থাপন কৰে, যাৰ মাজত খুচৰোৰ ইমনত আৰোহৰ সময়ত নি আৰু তীব্ৰ মা নাই, মাগামা বাদে। এই বিশেষ সুৰটো পঞ্চ-ষড়তোনিক (SRGPDS'| S'DPGmGRS), বাদী গা-সংবাদী ধা সহ। স্বৰ গতিবোৰ পৃষ্ঠা ৪৬৯ত এইদৰে বিশদভাৱে দিয়া হৈছে (, = নিম্ন অষ্টক, ' = উচ্চ অষ্টক): SRGRS D,S RG PGmG RGRS GRS PDS' G'R'S' DP GmGRG PGRS। এয়ে প্ৰকাশ কৰে যে সমসাময়িক ইমন ১৪ শতিকাৰ সংস্কৰণৰপৰা উল্লেখযোগ্যভাৱে পৃথক। 

 বিৱৰ্তন আৰু যামনীৰ সৈতে সংযোগ 
ৰামকৃষ্ণ দাসৰ মতে, সমসাময়িক ইমন "যামনী" নামৰ এক পুৰণি ৰাগৰপৰা উৎপন্ন, যি মথুৰা-বৃন্দাৱনৰ ওচৰত যমুনা নদীৰ পাৰত বা বাৰাণসীৰ চৈতী ধুনত বিকশিত হৈছিল। স্পষ্টভাৱে, ইমন যামনীৰ এক অংশ বুলি দেখা যায় কাৰণ "যমুনা" নামটোৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। বিশেষকৈ, 'সৌতন ঘৰ না জা/ না জা মোৰে সৈয়াঁ (SR SN,S D,N,R--N,RGR G~S--)' গীতৰ লোক সুৰত অনন্য আৰু স্বতঃস্ফূৰ্ত স্বৰ গতি "নিৰেসা" আছে, যি ইমনৰ এক অত্যাৱশ্যক উপাদান, আন লোক সুৰত সাধাৰণতে পোৱা নাযায়। 

আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ চৈতী গীতটো হৈছে "পিয়া সে মিলন হাম জায়েব হো ৰামা পিয়া সে মিলনা", যি বাৰাণসীৰ সন্ত কবীৰ (১৩৯৮–১৫১৮)এ ৰচনা কৰিছিল। এই গীতে নিম্নলিখিত স্বৰ গাঁথনি প্ৰদৰ্শন কৰে: N,P,N,N,N,SS SS SR SN.S D,N,R-- N,R GMG- G~S--। এই দুয়োটা স্বৰ গাঁথনিয়ে সমসাময়িক ৰাগ ইমনৰ অত্যাৱশ্যক গতি প্ৰতিফলিত কৰে, তীব্ৰ মধ্যম (তীক্ষ্ণ চতুৰ্থ) বাদে। কিন্তু চৈতীৰ অন্তৰা অংশই তীব্ৰ মাক সুৰৰ এক অত্যাৱশ্যক অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। চৈতীসমূহ জনপ্ৰিয়ভাৱে "মাঞ্জ খামাজ" বুলি স্বীকৃত (পণ্ডিত ৰবিশংকৰ, আলি আকবৰ খান, বিলায়ত খান, নিখিল বেনাৰ্জীৰ ধন্যবাদত)। অন্যথা, বাৰাণসীৰ সংগীতজ্ঞসকলে সেইবোৰক "যামনী" বুলি উল্লেখ কৰিছিল। 

 তীব্ৰ মধ্যমৰ প্ৰভাৱ 
ৰাগ "জংঘলা"ৰ সুৰত তীব্ৰ মধ্যমৰ স্বতঃস্ফূৰ্ত ব্যৱহাৰ স্পষ্ট, যি ব্ৰজ-বৃন্দাৱনৰ ৰসিয়া গায়নত প্ৰচলিত (mPGMPmP NDNS' DNP- nDP GMPmP)। কিন্তু ভাৰতীয় লোক সুৰত তীব্ৰ মা কেৱল আৰু স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে কমেইহে ব্যৱহাৰ হয়। যেতিয়া তীব্ৰ মা, কোমল ৰে, আৰু কোমল ধা নাট্য শাস্ত্ৰ, বৃহদ্দেশী, আৰু সংগীত ৰত্নাকৰ (১২৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দ)ত স্বীকৃত নাছিল, ৰাগ কল্যাণ প্ৰাক-মুকাম বা প্ৰাক-মেলকৰ্তা ৰাগ ব্যৱস্থাত অস্তিত্ব নাছিল। 

এইটো কল্পনা কৰিব পৰা যায় যে তীব্ৰ মাৰ ঘনঘনিয়া ব্যৱহাৰ খুচৰোৰ অনুগামী, ক্বৱালী গায়ক, আৰু লোক সংগীতজ্ঞসকলে প্ৰচাৰ কৰিছিল, যাৰ ফলত যামনী ইমনলৈ বিৱৰ্তিত হৈছিল মূল স্বৰ গতি বৰ্তাই ৰখাৰ সময়তে। তদুপৰি, ভেংকটমাখিৰ (~১৬৩০) আৰোপিত কৰ্ণাটক বিদ্যালয়ৰ মেলকৰ্তা ব্যৱস্থাৰ আগমনে ৰাগ কল্যাণক আৰু অধিক জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল। সম্ভৱতঃ "কল্যাণ" নামটো সন্ধিয়াৰ প্ৰাৰ্থনাৰ সময়ত আবৃত্তি কৰা সংস্কৃত শ্লোকৰ জনপ্ৰিয় সুৰৰপৰা অনুপ্ৰেৰণা লৈছিল। 

ইমন, বা সাধাৰণভাৱে উল্লিখিত "কল্যাণ" শব্দে প্ৰায় সকলো স্বৰ সংমিশ্ৰণক স্থান দিয়ে। প্ৰখ্যাত চেতাৰ মহাগুৰু আব্দুল হালিম জাফৰ খানে নিশ্চিত কৰিছিল, "যে মন জো চাহে ৱহী ইমন হৈ", ইমনৰ ভিতৰত স্বৰ সংমিশ্ৰণৰ বাবে সম্ভাৱনাৰ বিশাল ছত্ৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। 

 গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেকৰ্ডিং 
 আমীৰ খান – শুদ্ধ কল্যাণ, ইমন, আৰু ইমন কল্যাণ
 গুলাম আব্বাছ খান বিলম্বিত আৰু দ্ৰুত 'ধৰোহৰ' বাই মিষ্টিকা মিউজিক
 ইমৰাত খান "নৰ্ডইণ্ডিশ্চে ৰাগাছ, লাইভ"
 ৰাশিদ খান – বন্দিশ in বিলম্বিত একতাল (India Archive Music IAM CD 1003)
 ৰবিশংকৰ মত্ত তালত: "The Genius of Pandit Ravi Shankar", Oriental Records Inc, New York AAMS CD108
 জিয়া মহিউদ্দিন ডাগৰ নিম্বাছ ৰেকৰ্ডছত, LS5871 / NI7047/8

 চলচ্চিত্ৰৰ গীত 

 হিন্দী 

ইমনৰ ওপৰত আধাৰিত চলচ্চিত্ৰৰ গীতৰ তালিকা নিম্নত দিয়া হ'ল। 

 গীত চলচ্চিত্ৰ সংগীত পৰিচালক গায়ক "Is Mod Se Jaate Hai" আন্ধী আৰ.ডি.বৰ্মণ লতা মংগেশকাৰ, কিশোৰ কুমাৰ "Jiya Le Gayo Ji Mora" অনপঢ় মদন মোহন লতা মংগেশকাৰ "Naam Gum Jaayega"  কিনাৰা আৰ.ডি.বৰ্মণ লতা মংগেশকাৰ, ভূপিন্দৰ সিং "Rasik Balma" চোৰি চোৰি শংকৰ–জয়কিশন লতা মংগেশকাৰ "Chandan Sa Badan"  সৰস্বতীচন্দ্ৰ কল্যাণজী–আনন্দজী লতা মংগেশকাৰ, মুকেশ "Zindagi Bhar Nahi Bhulegi" বৰষাৎ কী ৰাত ৰোশন লতা মংগেশকাৰ, মহম্মদ ৰফী "Jab Deep Jale Aana" চিতচোৰ ৰবীন্দ্ৰ জৈন হেমলতা, কে.জে. যেশুদাস "Ek Pyar Ka Nagma Hai" শোৰ লক্ষ্মীকান্ত–প্যাৰেলাল লতা মংগেশকাৰ, মুকেশ "Ehsan Tera Hoga Mujhpar"  জংঘলী শংকৰ–জয়কিশন লতা মংগেশকাৰ, মহম্মদ ৰফী "Zaraasi Aahat Hoti Hai"  হকীকত মদন মোহন লতা মংগেশকাৰ "Kabhi Kabhi Mere Dil Mein" কভী কভী খৈয়াম লতা মংগেশকাৰ, মুকেশ "Beeti Na Beetayi Raina"  পৰিচয় আৰ.ডি.বৰ্মণ লতা মংগেশকাৰ, ভূপিন্দৰ সিং " আয়াত" বাজীৰাও মস্তানী সঞ্জয় লীলা ভান্সালী অৰিজিৎ সিং, মুজতবা আজিজ নাজা, শাদাব ফৰিদী, আলতামাশ ফৰিদী, ফৰহান চাবৰী "Laal Ishq" গোলিয়োঁ কী ৰাছলীলা ৰাম-লীলা সঞ্জয় লীলা ভান্সালী অৰিজিৎ সিং, ওছমান মীৰ, আলতামাশ ফৰিদী "চলেয়া"
(শিথিলভাৱে আধাৰিত) জৱান অনিৰুদ্ধ ৰবিচন্দৰ অৰিজিৎ সিং "Aap Ke Anurodh Pe" অনুৰোধ লক্ষ্মীকান্ত–প্যাৰেলাল কিশোৰ কুমাৰ "Nigahen Milaane ko Jee Chahta Hai"  দিল হী তো হৈ ৰোশন আশা ভোঁচলে "Ghar Se Nikalte Hi" পাপা কেহতে হৈ ৰাজেশ ৰোশন উদিত নাৰায়ণ "Aaye Ho Meri Zindagi Mein" ৰাজা হিন্দুস্তানী নদীম–শ্ৰৱণ আলকা যাজ্ঞিক, উদিত নাৰায়ণ "Hamesha Tumko Chaha"  দেৱদাস ইছমাইল দৰবাৰ কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি "Aaj Ibaadat" বাজীৰাও মস্তানী সঞ্জয় লীলা ভান্সালী জাভেদ বশীৰ "Hothon Se Chulo Tum" প্ৰেম গীত জগজিৎ সিং জগজিৎ সিং "Ek Dil Ek Jaan " পদ্মাৱত সঞ্জয় লীলা ভান্সালী শিৱম পাঠক, মুজতবা আজিজ নাজা "Woh Sham Kuch Ajeeb Thi" খামোশী হেমন্ত কুমাৰ কিশোৰ কুমাৰ "Ey Hairathe" গুৰু এ.আৰ. ৰহমান আলকা যাজ্ঞিক, হৰিহৰন, এ.আৰ. ৰহমান "Salaam-E-Ishq Meri Jaan" মুকদ্দৰ কা চিকন্দৰ কল্যাণজী-আনন্দজী লতা মংগেশকাৰ, কিশোৰ কুমাৰ "Inhi logon ne" Pakeezah|পাকীজা নৌশাদ লতা মংগেশকাৰ "Ja Re, Badra Bairi Ja" বাহানা মদন মোহন লতা মংগেশকাৰ "Tere Husn Ki Kya Tareef Karun" লীডাৰ নৌশাদ লতা মংগেশকাৰ, মহম্মদ ৰফি "Bhooli Hui Yaadon Mujhe Itna" সংযোগ (১৯৬১) মদন মোহন মুকেশ "Woh Jab Yaad Aaye" পৰশমণি লক্ষ্মীকান্ত–প্যাৰেলাল লতা মংগেশকাৰ, মহম্মদ ৰফি "Dil-E-Betaab Ko Seene Se Lagana Hoga" পালকী নৌশাদ সুমন কল্যাণপুৰ, মহম্মদ ৰফি "Yun Shabnam" সাৱাৰিয়া মণ্টি শৰ্মা পাৰ্থিৱ গোহিল "Phir Na Kije Meri Gustakh Nigah Ka Gila" Phir Subah Hogi Khayyam Asha Bhosle, Mukesh "Tum Bin Jeevan Kaise Beeta" Anita Laxmikant-Pyarelal Mukesh "Kay Sera Sera" Pukar A. R. Rahman Kavita Krishnamurthy, Shankar Mahadevan "Moh Moh Ke Dhaage" Dum Laga Ke Haisha Anu Malik Papon, Monali Thakur "Sochenge Tumhe Pyaar Karen ke Nahi" Deewana Nadeem–Shravan Kumar Sanu "Abhi Na Jao Chhodakar" Hum Dono Jaidev Asha Bhosle, Mohammed Rafi "Pyar Mein Hota Hai Kya Jadu" Papa Kehte Hai Rajesh Roshan Alka Yagnik, Kumar Sanu "Yeh Safar Bahut Hai Kathi" 1942: A Love Story R.D.Burman Shibaji Chatterjee "Huzur Is Kadar" Masoom R D Burman Bhupinder Singh, Suresh Wadkar "Do Naina Aur Ek Kahani" Masoom R D Burman Aarti Mukherjee "Chupa Lo Yun Dil Mein Pyar Mera" Mamta Roshan Lata Mangeshkar, Hemant Kumar "aansu bhari hai jeevan ki rahen" Parvarish Dattaram Wadkar Mukesh "Mausam Hai Aashiqana" Pakeezah Naushad Lata Mangeshkar

 তথ্যসূত্ৰ 

 Literature 

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

 বাহ্যিক সংযোগ 

 More details about raag Yaman

 SRA on Ragas and Thaats
 SRA on Samay and Ragas
 Technical Aspects

Category:Hindustani ragas
Category:Ragas in the Guru Granth Sahib