ভাৰতীয় দাৰ্শনিকৰ তালিকা

ভাৰতীয় দৰ্শন, ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ সভ্যতাই গঢ়ি তোলা চিন্তাৰ প্ৰতিফলন আৰু ব্যৱস্থা। ইয়াৰ ভিতৰত গতানুগতিক (আস্তিক) দুয়োটা পদ্ধতি যেনে- ন্যায়, বৈশেষিক, সাংখ্য, যোগ, পূৰ্ব-মিমাংসা (বা মিমাংসা), আৰু বেদান্ত (অদ্বৈত, দ্বৈত, ভেদভেদ, বিশিষ্টদ্বৈত), আৰু অগতানুগতিক (নাস্তিকা) ব্যৱস্থা, যেনে বৌদ্ধ, জৈন ধৰ্ম, অজিৱিকা, অজ্ঞান, চাৰ্বাক ইত্যাদি। লগতে অন্যান্য ধাৰা, যেনে ৰাসেস্বৰ, পাণিন্য, প্ৰত্যভিজন, পশুপতি শৈৱ ধৰ্ম, শৈৱ ধৰ্ম ইত্যাদি। ভাৰতীয় চিন্তাধাৰাই বিভিন্ন দাৰ্শনিক সমস্যাৰ প্ৰতি চিন্তিত হৈ আহিছে, তাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে পৃথিৱীৰ প্ৰকৃতি (ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞান), বাস্তৱৰ প্ৰকৃতি (আধ্যাত্মিকতা), যুক্তি, জ্ঞানৰ প্ৰকৃতি (এপিষ্টেম'লজি), নৈতিকতা, আৰু ধৰ্ম দৰ্শন আদি। সৰ্বকালৰ কিছুমান বিখ্যাত আৰু প্ৰভাৱশালী দাৰ্শনিক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ আছিল যেনে বুদ্ধ, নাগাৰ্জুন, আদি শংকৰ আদি। 

এই তালিকা খ্ৰীষ্টীয় ১৪ শতিকালৈকে।
তালিকা
 নামজীৱনধাৰাটোকাদীৰ্ঘতমাখৃ:পূ: ১৪ শতিকা অৱৎসৰখৃ:পূ: ১৪ শতিকা অসিত ঋষিখৃ:পূ: ১৪ শতিকা  ঋকবেদত ভৱিষ্যদ্বক্তা ঋষিবৃহস্পতিখৃ:পূ: ১৪ শতিকা  লোপামুদ্ৰা খৃ:পূ: ১২ শতিকা  অগস্ত্যৰ পত্নীঅগস্ত্যখৃ:পূ: ১২ শতিকা লোপামুদ্ৰাৰ স্বামী আৰু সপ্তৰ্ষিসকলৰ এজনঅত্ৰিখৃ:পূ: ১২ শতিকা সপ্তৰ্ষিসকলৰ এজনভৰদ্বাজখৃ:পূ: ১২ শতিকা সপ্তৰ্ষিসকলৰ এজনবশিষ্ঠখৃ:পূ: ১২ শতিকা সপ্তৰ্ষিসকলৰ এজনশ্ৱাকল্যখৃ:পূ: ১২ শতিকা ঋগবেদৰ পদপথ বিশ্লেষণৰ দিশত কৰা আদিম প্ৰচেষ্টাসমূহৰ ভিতৰত তেওঁৰ বিশ্লেষণ অন্যতমসাংখ্যয়ানসাংখ্যযান ব্ৰাহ্মণৰ প্ৰণেতা বাল্মিকীখৃ:পূ: ১১ শতিকাবাল্মিকী ৰামায়ণৰ লেখক আৰু সংস্কৃত সাহিত্যৰ প্ৰথম কবি বা আদি কবি হিচাপে তেওঁক শ্ৰদ্ধা কৰা হয়।বেদব্যাসখৃ:পূ: নৱম শতিকামহাভাৰতৰ ৰচকমহীদাস ঐতৰেয়-ঐতৰেয় ব্ৰাহ্মণখৃ:পূ: নৱম শতিকা গাৰ্গী খৃ:পূ: অষ্টম শতিকা যাজ্ঞবল্ক্যৰ সৈতে তৰ্ক  মৈত্ৰেয়ী খৃ:পূ: অষ্টম শতিকা অদ্বৈত যাজ্ঞবল্ক্যৰ পত্নী আৰুণি খৃ:পূ: অষ্টম শতিকাBen-Ami Scharfstein (1998), A comparative history of world philosophy: from the Upanishads to Kant, Albany: State University of New York Press, pp. 9-11 লিখিত ইতিহাসৰ প্ৰথমগৰাকী দাৰ্শনিক ঘোষা খৃ:পূ: দশম শতিকা-খৃ:পূ: অষ্টম শতিকা যাজ্ঞবল্ক্যখৃ:পূ: অষ্টম-সপ্তম শতিকা, Quote: "Yajnavalkya, a Vedic sage, taught..." অদ্বৈত প্ৰস্তুত কৰাৰ কৃতিত্বশাণ্ডিল্য খৃ:পূ: অষ্টম শতিকাশাণ্ডিল্য বিদ্যাৰ বাবে পৰিচিত, বিদ্যা বা দৰ্শনৰ শিক্ষাৰ এটা গোটপ্ৰতাৰ্দনাখৃ:পূ: অষ্টম শতিকাবৌদ্ধযান খৃ:পূ: অষ্টম শতিকাবিশিষ্টাদ্বৈতবাদপ্ৰৱাহন জয়ৱালীখৃ:পূ: অষ্টম শতিকাবিদ্যা বা দৰ্শনৰ শিক্ষাৰ সমষ্টি পঞ্চগনি বিদ্যাৰ বাবে পৰিচিতশকতায়নখৃ:পূ: অষ্টম শতিকানিৰুক্ত (ব্যুৎপত্তিবিদ)ৰাইকভখৃ:পূ: অষ্টম শতিকাসত্যকাম জাবালাখৃ:পূ: অষ্টম শতিকাশুক্ৰাচাৰ্যখৃ:পূ: অষ্টম শতিকাৰাজনৈতিক দৰ্শনশুক্ৰনীতিৰ ৰচকপাৰ্শ্বনাথখৃ:পূ: অষ্টম শতিকাজৈন ধৰ্ম২৩ নং তীৰ্থংকৰ আৰু লিপিবদ্ধ ইতিহাসৰ কৰ্ম দৰ্শনৰ অন্যতম প্ৰাচীন প্ৰতিনিধিপিপ্পলাড়াখৃ:পূ: অষ্টম শতিকাতেওঁ অথৰ্ববেদ শিক্ষা প্ৰদান কৰা পিপ্পালাড়া চিন্তাধাৰাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।শ্বেতস্বতাৰাখৃ:পূ: অষ্টম শতিকাসুশ্ৰুতখৃ:পূ: অষ্টম শতিকাসুশ্ৰূত সংহিতা, চৰক সংহিতা আৰু অস্তাংগ হৃদয় (আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ অন্যতম মহান ত্ৰিলজী হিচাপে গণ্য কৰা আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ অস্ত্ৰোপচাৰৰ ওপৰত)ৰ বাবে কৃতিত্ব। অষ্টবক্ৰ খৃ:পূ: সপ্তম শতিকাশ্বেতকেতুখৃ:পূ: সপ্তম শতিকাদাৰ্শনিক আৰুণিৰ নাতি কপিলখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাসাংখ্যসাংখ্য দৰ্শনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে কৃতিত্ব দিয়া হয়, নিৰামিষভোজৰ সপক্ষে যুক্তি আগবঢ়ায়আলৰা কালামখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাসাংখ্যপালি কেনন শাস্ত্ৰ অনুসৰি তেওঁ গৌতম বুদ্ধৰ প্ৰথম শিক্ষক আছিল।উড়াক্কা ৰামাপুত্তখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাগৌতম বুদ্ধৰ আন এজন শিক্ষক পাণিনিখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাপাণিনি স্কুলৰ প্ৰৱৰ্তক পঞ্চশিখাখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাসাংখ্যঅসুৰীখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাসাংখ্যকপিলৰ শিষ্যযস্কা খৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকা-খৃ:পূ: পঞ্চম শতিকানিৰুক্ত (ব্যুৎপত্তিবিদ)বৃহস্পতিচাৰ্বাকঅক্ষপদ গৌতমখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকান্যায়ন্যায় স্কুলৰ প্ৰতিষ্ঠাতা বুলি গণ্য কৰা হয়কণাদখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাবৈশেশিকাবৈশেশিক বিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে কৃতিত্ব লাভ কৰা, যুক্তি আৰু বাস্তৱবাদ প্ৰয়োগ কৰি পৰমাণুবাদী তত্ত্বৰ প্ৰস্তাৱ দি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টি আৰু অস্তিত্বৰ ব্যাখ্যা কৰা আৰু মানৱ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰাচীন পৰিচিত পদ্ধতিগত বাস্তৱবাদী অন্তৰ্নিহিততা।পুৰাণ কাচ্চাপখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাঅনৈতিকতাঅজিতা কেশকাম্বালিখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাচাৰ্বাকঅজিতাই উচ্চেদাবাদ (মৃত্যুৰ পিছত বিনাশৰ মতবাদ) আৰু তাম-জীৱম-তাম-সাৰিৰাম-বাদ (আত্মা আৰু শৰীৰৰ পৰিচয়ৰ মতবাদ) প্ৰস্তাৱ কৰিছিল, যিয়ে চিৰন্তন আত্মাৰ পৃথক অস্তিত্বক অস্বীকাৰ কৰিছিল।পয়াসীখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাচাৰ্বাকপাকুধা কাচ্চায়ানাখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাশ্বাশ্বতবাদপাৰমাণৱিকতাবাদ দৰ্শনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে কৃতিত্ব দিয়া হৈছেমাক্ষালি গোছালাখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাআজিৱিকাসঞ্জয় ভালাথিপুত্ত খৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাঅজ্ঞানমহাবীৰখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাজৈনধৰ্মঅনেকান্তবাদ (বহুপক্ষীয় বাস্তৱ)ৰ নীতি শিকাইছিল: সদ্ বাদ আৰু ন্যায়বাদগৌতম বুদ্ধখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাবৌদ্ধমতৰ প্ৰতিষ্ঠাতাসৰিপুত্ৰখৃ:পূ: ষষ্ঠ শতিকাবৌদ্ধধৰ্ম বুদ্ধৰ দুজন প্ৰধান পুৰুষ শিষ্যৰ ভিতৰত তেওঁক প্ৰথম বুলি গণ্য কৰা হয়কানিয়ান পুংগুণ্ড্ৰনৰ খৃ:পূ: পঞ্চম শতিকাসংগম যুগৰ দাৰ্শনিকআচাৰ্য পিংগলাখৃ:পূ: পঞ্চম শতিকাডাণ্ডামিচখৃ:পূ: চতুৰ্থ শতিকাকালানোছখৃ:পূ: চতুৰ্থ শতিকাচাণক্য খৃ:পূ: চতুৰ্থ শতিকাৰাজনৈতিক দৰ্শনতেওঁক ভাৰতৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান আৰু অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰখনৰ অগ্ৰণী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।জৈমিনিখৃ:পূ: চতুৰ্থ শতিকামীমাংসামীমাংসা ধাৰাৰ প্ৰৱৰ্তকমোগ্গলিপুত্ত-তিচ্চাখৃ:পূ: তৃতীয় শতিকাবৌদ্ধ ধৰ্ম অভয়াৰখৃ:পূ: তৃতীয় শতিকাসংগম যুগৰ কবিব’গাৰখৃ:পূ: তৃতীয় শতিকাতামিলনাডুৰ ১৮টা বিখ্যাত সিদ্ধাৰৰ ভিতৰত অন্যতমকোৰাক্কাৰখৃ:পূ: তৃতীয় শতিকাতামিলনাডুৰ ১৮টা বিখ্যাত সিদ্ধাৰৰ ভিতৰত এজনপতঞ্জলিখৃ:পূ: দ্বিতীয় শতিকাপাণিনীয়যোগ স্কুলৰ প্ৰৱৰ্তকনাগসেনাখৃ:পূ: দ্বিতীয় শতিকাবৌদ্ধ ধৰ্মকাত্যায়নখৃ:পূ: দ্বিতীয় শতিকাবদৰায়ণখৃ:পূ: দ্বিতীয় শতিকাবেদান্তবদৰায়ণক বেদান্ত ব্যৱস্থাৰ মূল গ্ৰন্থ বেদান্তসূত্ৰ অৰ্থাৎ ব্ৰহ্মসূত্ৰ লিখা বুলি গণ্য কৰা হয়।মনুখৃ:পূ: দ্বিতীয় শতিকামনুস্মৃতিৰ লেখকথিৰুভাল্লুৱাৰখৃ:পূ: ১ম শতিকাশবৰখৃ: ১ম শতিকামীমাংসাশবৰ-ভাষ্যম ৰচনা কৰিছিল, পূৰ্ব মীমাংসা সূত্ৰৰ টীকা মীমাংসাসূত্ৰ-ভাষা নামেৰেও জনাজাতলাকুলিছাপ্ৰথম শতিকা পশুপাত শৈৱবাদঅশ্বঘোষপ্ৰথম শতিকাবৌদ্ধ ধৰ্মতেওঁক প্ৰথম সংস্কৃত নাট্যকাৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, আৰু কালিদাসৰ আগৰ ভাৰতীয় সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ কবি বুলি গণ্য কৰা হয়।গুণধৰ প্ৰথম শতিকাজৈন ধৰ্মসৰ্বজ্ঞ ৰামেশ্বৰ  ৰাসেশ্বৰগোবিন্দ ভাগৱতৰাসেশ্বৰবাৎসায়নপ্ৰথম শতিকা "কামসূত্ৰ"ৰ বাবে বিখ্যাতনাগাৰ্জ্জুনদ্বিতীয় শতিকাবৌদ্ধ ধৰ্মমাধ্যমকাৰ প্ৰতিষ্ঠাত কপিলাৰদ্বিতীয় শতিকাকুণ্ডকুণ্ডাদ্বিতীয় শতিকাজৈনধৰ্মউমাস্বতীদ্বিতীয় শতিকাজৈন ধৰ্মতত্ত্বাৰ্থধিগম-সূত্ৰৰ ৰচক Samantabhadra2nd century CE JainismHe was a proponent of the Jaina doctrine of Anekantavada.Ilango Adigal2nd century CEJainismIsvarakrsna3rd century CESamkhyaAryadeva3rd century CEBuddhismAryadeva was a student of Nagarjuna and contributed significantly to the Madhyamaka Asanga4th century CEBuddhism One of the founder of the Yogachara. He is known as one of the seventeen Nalanda masters.AviddhakarṇaCharvakaVasubandhu4th century CE Buddhism one of the founder of the Yogachara .He is known as one of the seventeen Nalanda masters.Dignāga4th century CE Buddhism One of the Buddhist founders of Indian logic (hetu vidyā).Pakṣilasvāmin Vātsyāyana4th century CENyayaHaribhadra4th century CE JainismPujyapada5th century CE JainismBuddhaghosa5th century CE Buddhism Vatsyayana5th century CE NyayaKambalasvataraCharvakaBodhidharma5th century CEBuddhismKamandaka5th century CE Kautilyan(Chanakya)School of diplomacyBhartṛhari5th century CE Paniniya গুণভদ্ৰ5th century CEBuddhismMaticandra5th century CE SamkhyaSiddhasena5th century CE JainismDharmakirti6th century CE BuddhismHe was also one of the primary theorists of Buddhist atomismPrabhākara6th century CE MimansaFounder of Pravakar SchoolPrashastapada6th century CE VaisheshikaBhāviveka6th century CEBuddhismIn Tibetan Buddhism Bhāviveka is regarded as the founder of the Svātantrika tradition of the Mādhyamaka school of BuddhismBodhiruci6th century CEBuddhismBhavivikta6th century CENyayaDharmapala 6th century CEBuddhismManikyanandi6th century CEJainismŚīlabhadra6th century CEBuddhismUdyotakara6th century CENyaya-Vaisheshika synthesisBhatta Narayana6th century CEBuddhismPurandaraCharvakaSthiramati6th century CE BuddhismParamartha6th century CEBuddhismGaudapada6th century CEAdvaitaBuddhapālita6th century CE BuddhismBuddhapālita6th century CEBuddhismKumārila Bhaṭṭa7th century CEMimansaJinabhadra7th century CEJainismBuddhaguhya7th century CEBuddhismA key figure in Theravāda Buddhism and the author of the Visuddhimagga. Chandragomin7th century CEBuddhismChandragomin was a teacher at Nalanda Monastic UniversityPushpadanta7th century CEJainismBhartṛprapañca7th century CEBhedabhedaGovinda Bhagavatpada7th century CE AdvaitaHe was the Guru of the Adi Shankara.Rājāna7th century CESamkhyaWrote the longest commentary on Sankhya-Karika called Yukti-dīpikā, “Light on the arguments” Bhutabali7th century CEJainismJayarāśi Bhaṭṭa8th century CEAjnanaHe is known for his radical skepticism Kumudendu8th century CEJainismAdi Shankara8th century CEAdvaitaHe is credited by some with unifying and establishing the main currents of thought in Hinduism.Totakacharya8th century CE AdvaitaHe was a disciple of Ādi ŚaṅkaraVirasena8th century CEJainismŚāntarakṣita8th century CEBuddhismVirūpa8th century CEBuddhismAcharya Vamana8th century CEVamana's investigation into the nature of a Kāvya is known as theory of RitiHastamalakacharya8th century CEAdvaitaHe was a disciple of Adi Shankara, Hastamalaka founded a matha by name Idayil Matham in Thrissur, KeralaJñānagarbha8th century CEBuddhismPadmapadacharya8th century CEAdvaitaA follower of Adi ShankaraVimalamitra8th century CEBuddhismUdbhatabhattaCharvakaMaṇḍana Miśra8th century CE Initially Mimansa, then AdvaitaNammalvar8th century CEone of the twelve alvar saintsUbaya Bharti8th century CEMimansa Wife of Maṇḍana Miśra, Famous for debate with Adi SankaraNimbarkacharya8th century CEHe founded Nimbarka Sampradaya, one of four main traditions of Hindu sect VaishnavismŚāntarakṣita8th century CEBuddhismVidyananda8th century CEJainismŚālikanātha8th century CEMimansaVajrabodhi8th century CEBuddhismone of the eight patriarchs in Shingon Buddhism.Aparajita8th century CEJainismHe defended the practice of Digambara monks of being nudeŚubhakarasiṃha8th century CEBuddhismone of the eight patriarchs in Shingon Buddhism.Akalanka8th century CE JainismBaladevācārya8th century CEFather of SridharaHaribhadra8th century CEBuddhismDisciple of ŚāntarakṣitaBhāskara8th century CEBhedabhedaDharmottara8th century CEBuddhismRavigupta8th century CEBuddhismJayanta Bhatta9th century CENyaya Anandavardhana9th century CEĀnandavardhana is credited with creating the dhvani theory.Adikavi Pampa9th century CEJainismSridhara9th century CEVācaspati Miśra9th century CEAdvaitaVasugupta9th century CEPratyabhijna Bhatta Kallata9th century CEPratyabhijnaPupil of VasuguptaGunabhadra9th century CEJainismHe co-authored Mahapurana along with Jinasena.Bhasavarajna10th century CENyayaUdayana10th century CENyayaŚaṅkaranandana10th century CEBuddhismRatnavajra10th century CEBuddhismUtpaladeva10th century CEPratyabhijna Laksmanagupta10th century CEPratyabhijnason and disciple of Utpaladeva, and teacher of AbhinavaguptaAbhinavagupta10th century CE Kshemaraja10th century CEPratyabhijna disciple of AbhinavaguptaNemichandra10th century CEJainismNathamuni10th century CEVishishtadvaitaSomānanda10th century CEVishishtadvaitaIndrabhuti10th century CEBuddhismYamunacharya10th century CEVishistadvaita Amritchandra10th century CEJainismJñanasrimitra11th century CEBuddhismMahapurna11th century CEYadava Prakaasa11th century CEAdvaitaOne of the teachers of RamanujaAtīśa11th century CEBuddhismRatnakīrti11th century CEBuddhismJinamitra11th century CEJainismJnanasribadara11th century CEBuddhismBhoja11th century CENimbarkacharya11th century CEDvaitadvaitaPrabhācandra11th century CEJainismBasavanna(c. 1131–1167 CE)LingayatismSocio-religious reforms, Anubhava Mantapa, Vachana literatureAvvaiyar12th century CEFamous for collection of single-line quotations" Aathichoodi"Pillai Lokacharya12th century CEVishishtadvaitaVardhamana Upadhyaya12th century CENyayaRamanuja12th century CEVishishtadvaitaMamaidev12th century CEBasava12th century CEShaivismFounder of LingayatismSiddheshwar12th century CEShaivismParasara Bhattar12th century CEVishishtadvaitaNaropa12th century CEBuddhismVedanta Desika12th century CEVishishtadvaitaVidyaranya12th century CEAdvaitaKhana 12th century CEAkka Mahadevi12th century CE ShaivismHemachandra12th century CE JainismShri Harsha12th century CEAbhayakaragupta12th century CEBuddhismJayaratha12th century CESomeshvara III12th century CEMadhvacharya13th century CE DwaitaConsidered the chief proponent of 'Dwaita'Vimuktatman13th century CEAdvaitaYādavaprakāśa13th century CE AdvaitaDnyaneshwar13th century CEAdvaitaAkshobhya Tirtha13th century CE DwaitaNarahari Tirtha13th century CE DwaitaMeykandar13th century CEShaivism.Chakradhar Swami13th century CEDwaitaTrivikrama Panditacharya13th century CE DwaitaDisciple of MadhvacharyaAmalananda13th century CE Advaitaবিষ্ণু তীৰ্থ১৩শ শতিকা দ্বৈত মধ্বাচাৰ্যৰ ভাতৃপ্ৰকাশাত্মন১৩শ শতিকাঅদ্বৈতপদ্মনাভ তীৰ্থ১৩শ শতিকা দ্বৈতমধ্বাচাৰ্যৰ শিষ্য নাৰায়ণ পণ্ডিতাচাৰ্য ১৩শ শতিকাদ্বৈতজয় তীৰ্থ১৪শ শতিকাদ্বৈতহৰিদাস আন্দোলনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠাতা হিচাপে গণ্য কৰা হয় লাল্লা১৪শ শতিকাপ্ৰত্যভিজ্ঞমাধৱ তীৰ্থ১৪শ শতিকাদ্বৈত৩য় পূজাৰী  মাধৱাচাৰ্য  পীঠৰশ্ৰীপদৰাজ১৪শ শতিকাদ্বৈতহৰিদাস আন্দোলনৰ এজন হিচাপে ধৰা হয় কবীন্দ্ৰ তীৰ্থ১৪শ শতিকাদ্বৈতগংগেশ উপাধ্যায় ১৪শ শতিকান্যায়তেওঁ নব্য-ন্যায়(নতুন ল’জিক) ধাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। 

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ