ৰাগ ভূপালী

ভূপালী, যাক ভূপ, ভোপালী, বা ভূপালী বুলিও জনা যায়, এটা হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় ৰাগ। ভূপালী এটা কল্যাণ ঠাটৰ এটা ৰাগ। ই এটা পেণ্টাটনিক স্কেল (আৰোহণ আৰু অৱৰোহণত ৫টা স্বৰ ব্যৱহাৰ কৰে)। এই ৰাগৰ বেছিভাগ গীত ভক্তি ৰসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰচিত। যিহেতু ই ৫টা স্বৰ ব্যৱহাৰ কৰে, সেয়ে ই "ঔড়ৱ জাতি"ৰ ৰাগৰ অন্তৰ্গত। 

কৰ্ণাটক সংগীতত একে ৰাগক মোহনম বুলি জনা যায়। 

ৰাগ ভূপালী, ৰাগ যমন, আৰু ৰাগ ভৈৰৱ হিন্দুস্তানী সংগীতৰ তিনিটা মৌলিক ৰাগ বুলি গণ্য কৰা হয়, যিবোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে প্ৰথমে শিকে।

 তত্ত্ব 
কৰ্হাডে (২০১১)য়ে ব্যাখ্যা কৰিছে যে ৰাগ ভূপালী ৫টা স্বৰৰে গঠিত - সা ৰে গা-পা ধা।
ইয়াত মধ্যম (Ma) আৰু নিষাদ (Ni) ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। এইটো কোৱা হয় যে নিষাদ (শাৰীৰিক সুখৰ প্ৰতিনিধি) আৰু মধ্যম (প্ৰেমৰ প্ৰতিনিধি)। 

 আৰোহ আৰু অৱৰোহ 
ভূপালীৰ স্কেলত কেৱল শুদ্ধ স্বৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 
 আৰোহ (উৰ্ধ্বগামী): Sa Re Ga Pa Dha Sa'
 অৱৰোহ (অধোগামী): Sa' Dha Pa Ga Re Sa

 বাদী আৰু সমবাদী 
 বাদী
গান্ধাৰ – গ

 সমবাদী
ধৈৱত – ধ

 আলাপ 
 S, D1 D1...S, R - - S...D1 S..., D1 - - - P1, S - - - D1 S - - D1 P1, P1 D1, D1 D1 S

 পকড় আৰু চলন 
পকড় (ৰাগ চিনাক্তকৰণৰ সহায়ক চিহ্নিত বাক্যাংশ):

S R G R S D1 S R G

বা:

S R G R S D1 S R G P G D P G R S

বা:

G R P G G R S R D1 S

বা:

G R S D1 S R G R P G D P G R S

বা:

G R P G S R D1 S

কিছুমান চলন (পকড়ৰ বিস্তাৰিত ৰূপ):

 S R G R S D1 S R G
 S R G R S D1 P1
 P1 D1 S R G R G
 S R P G
 G R S R G P
 G P D P D D S’
 P G P D P D S’ R’ G’ R’ G’
 G’ R’ S’ D P G R S

টোকা: সাধাৰণতে লিখা স্বৰসমূহে মধ্য সপ্তকক বুজায়। এটা স্বৰৰ পিছত তৎক্ষণাত 1 থাকিলে মন্দ্ৰ সপ্তক (নিম্ন সপ্তক) আৰু  '  থাকিলে তাৰা সপ্তক (উচ্চ সপ্তক) বুজায়। 

ভূপালীৰ কেইটামান গতিবিধি গুৰুত্বপূৰ্ণ। সাধাৰণতে সা আৰু ধৰ মাজত আৰু প আৰু গৰ মাজত অৱৰোহণৰ সময়ত স্লাইড থাকে। এই স্লাইডবোৰে ইটোৱে সিটোৰ সমান্তৰাল আৰু স্বৰবোৰ কেনেকৈ বিকশিত কৰা হয় তাৰ এটা সমান্তৰালতা সৃষ্টি কৰিব পাৰে। লগতে, বহু কলাকাৰে শুদ্ধ নি আৰু তীব্ৰ মধ্যমৰ  ব্যৱহাৰ কৰি ভূপালীৰ কল্যাণীয় সোৱাদ আনিব। অৰ্থাৎ, এই স্বৰবোৰ কেৱল পাৰ হৈ যোৱা অলংকাৰত অলপ সূচিত হয়, ৰাগৰ স্পষ্ট অংশ হ’বলৈ যথেষ্ট দীঘলীয়াকৈ গোৱা নহয়। কিছুমান উদাহৰণ হ’ব:

(N1)D1 S

P(m)P(m) D P

য’ত বন্ধনীত থকা স্বৰবোৰ স্লাইডৰদ্বাৰা সংযোগ কৰা হয় বা মীণ্ড হিচাপে গোৱা হয়। 

 বন্দিশ 
এই বন্দিশ তিনতাল (১৬টা তাল)ৰ সৈতে বান্ধ খাই আছে। 

1 2 3 4 | 5 6 7 8 | 9 10 11 12 | 13 14 15 16 |

অস্থায়ী:

D S D2 P | G2 R2 S R2 |

G2 _ G2 P | G2 R2 S _ |

S R2 G2 P | R2 G2 P D2 |

G2 P D2 P | G2 R2 S _ |

অন্তৰা:

G2 _ G2 G2 |P _ D2 P |

S' _ S' S' |D3 R3 S' _|

G3 G3 R3 S'|R3 R3 S' D3|

S' _ D2 P |G2 R2 S _|

অস্থায়ী ৯ম তালৰপৰা আৰম্ভ হয়। 

 গঠন আৰু সম্পৰ্ক 
ৰাগ ভূপালী কল্যাণ ঠাটৰ অন্তৰ্গত। 

সম্পৰ্কিত ৰাগ: দেশকাৰ (বিলাৱল ঠাটৰ এটা পেণ্টাটনিক ৰাগ যাৰ স্কেল ভূপালীৰ সৈতে একে)। শুদ্ধ কল্যাণ আন এটা সাদৃশ্যপূৰ্ণ ৰাগ। 

 সময় 
ৰাতিৰ প্ৰথম প্ৰহৰ। সন্ধিয়া ৭-৯

 ৰস 
ভক্তি ৰস (ভক্তিমূলক)

ৰাগৰ সাৰমৰ্মই শান্তি ৰস – শান্তিময় আৰু স্থিৰতা জগাই তোলে।

ৰসক শান্ত ৰস বুলিও ক’ব পাৰি। 

 চলচ্চিত্ৰৰ গীত 
ভূপালী এটা জনপ্ৰিয় ৰাগ যি ভাৰতীয় লোকসংগীতত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, আৰু তাৰ ফলত হিন্দী আৰু অন্যান্য আঞ্চলিক চলচ্চিত্ৰৰ গীততো ব্যৱহৃত হয়।

হিন্দী:
 "জ্যোতি কলশ ছলকে" (ভাভী কি চুড়িয়া) (১৯৬১)
 "পঙ্খ হোতে তো উড় আতি ৰে" (চেহৰা) (১৯৬৩)
 "মৈ যহাঁ ৰহু" (নমস্তে লণ্ডন) (২০০৭)
 "দিল হুম হুম কৰে" (ৰুদালী) (১৯৯৩)
 "চায়নাৰা চায়নাৰা" (লাভ ইন টকিঅ’) (১৯৬৬)
 "দেখা এক খ্বাব তো য়ে চিলচিলে হুয়ে" (চিলচিলা) (১৯৮১)
 "আয়ত" (বাজিৰাও মস্তানী) (২০১৫)
 "নীল গগন কি ছাঁৱ মে" (আম্ৰপালী) (১৯৬৬)

মাৰাঠী:
 "ঘনশ্যামা সুন্দৰা" (অমৰ ভূপালী) (১৯৫১)
 "দেহাচী তিজোৰী" (আম্হী যাতো আমুচ্য গাৱা) (১৯৫১)
 "সুজনা কছা মন চোৰী" (সংগীত নাটক)
 "শৰযূ তীৰাৱৰী অযোধ্যা" (গীত ৰামায়ণ)

 ইয়াকো চাওক 
 দুৰ্গা
 ৰাগ শিৱৰঞ্জনী

 তথ্যসূত্ৰ 

 বাহিৰৰ সংযোগ 
 এছ আৰ এ সময় আৰু ৰাগৰ ওপৰত
 এছ আৰ এ ৰাগ আৰু ঠাটৰ ওপৰত
 ৰজন পাৰিকাৰৰ ৰাগৰ ওপৰত

শ্ৰেণী:সংগীত