উত্তৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি

উত্তৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি (হিন্দুস্তানী সংস্কৃতি) উত্তৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ সংস্কৃতিক বুজায় যিটো অঞ্চলটোৰ ইতিহাসৰ শতিকাজুৰি গঢ় লৈ উঠিছে আৰু চুবুৰীয়া অন্যান্য সংস্কৃতি বিশেষকৈ পাৰস্যৰ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি বৈদিক যুগত, ভাৰত-আৰ্য্য জনগোষ্ঠীৰ ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজনৰ পিছত। ইয়াৰ ভিতৰত পঞ্জাব, কাশ্মীৰ, গংগা সমভূমি, বংগ, ৰাজস্থান, সিন্ধু, গুজৰাট, আৰু উত্তৰ ডেক্কান অন্তৰ্ভুক্ত। এই অঞ্চলটোক ঐতিহাসিকভাৱে হিন্দুস্তান বুলি কোৱা হয় আৰু ই হিন্দুস্তানী সংগীত, পৰম্পৰাগত উত্তৰ ভাৰতীয় সাজ-পোছাক, আৰু উত্তৰ ভাৰতীয় খাদ্যৰ সৈতে জড়িত। 

 পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক 

মহিলাসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে ছালৱাৰ কামিজ, ঘগ্ৰা চোলি, শাৰী আৰু ফিৰাণ পৰিধান কৰে। মহিলাসকলে সাজ-পোছাক সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ দুপাট্টা পিন্ধে। পুৰুষে পৰম্পৰাগতভাৱে ওপৰৰ কাপোৰৰ ভিতৰত কুৰ্তা, অচঞ্চ, কামিজ আৰু শ্বেৰৱানি পিন্ধে, আনহাতে তলৰ কাপোৰৰ ভিতৰত আছে ধোটি, চুৰিদাৰ আৰু চালৱাৰ। বিশেষকৈ গ্ৰাম্য অঞ্চলত সাধাৰণতে মূৰত পাগুৰি পিন্ধি সাজ-পোছাক সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। উত্তৰাখণ্ড আৰু হিমাচল প্ৰদেশৰ দৰে ৰাজ্যত মহিলাসকলে সাধাৰণতে ঘগ্ৰা আৰু সম্পূৰ্ণ হাতৰ ব্লাউজ বা কুৰ্তা চালৱাৰৰ সৈতে কোট আৰু অৰ্ণা (হেডস্কাৰ্ফ) পিন্ধে। পুৰুষে সাধাৰণতে কুৰ্তা, পেণ্ট বা চাৰ্ট কোট, আৰু হিমাচালি কেপ পিন্ধে। পঞ্জাৱ, জম্মু-কাশ্মীৰ, হিমাচল প্ৰদেশ, আৰু হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক হৈছে ছালৱাৰ কামিজ। ৰাজস্থান, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণ হাৰিয়ানা ৰাজ্যত ইয়াক ঘগ্ৰা চোলি বুলি কোৱা হয়। বিভিন্ন আঞ্চলিক শৈলীত এই পাগুৰি পৰিধান কৰা হয় আৰু ই এজন ব্যক্তিৰ মৰ্যাদা আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক। আজিকালি চহৰ আৰু গ্ৰামাঞ্চলত পাশ্চাত্যৰ প্ৰভাৱ সহজে দেখা যায়।

 ৰন্ধন প্ৰণালী  

ঘেঁহু, চাউল আৰু বাজৰা উত্তৰ ভাৰতৰ প্ৰধান খাদ্য। ঘেঁহুৰ ৰুটিসমূহৰ ভিতৰত আছে: ডিপ ফ্ৰাইড পুৰী আৰু অগভীৰ ভাজি পৰঠা৷ 

কাশ্মীৰ উপত্যকা বা পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বাহিৰে প্ৰায় সকলো ঠাইতে নিৰামিষ খাদ্য এক আদৰ্শ, অৱশ্যে আমিষ খাদ্যও জনপ্ৰিয়। 

নৱৰাত্ৰি উৎসৱৰ অষ্টম দিনা কলা চানা (লাপচি আৰু পুৰিৰ সৈতে) ৰান্ধি লোৱা হয়। উত্তৰ ভাৰতীয় খাদ্য, বিশেষকৈ তৰকাৰী, পকোৰা, মিছি ৰোটি, ইত্যাদি তৈয়াৰ কৰাত বেসন নাইবা আটা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ৰাজস্থানী খাদ্যৰ বিখ্যাত ডাল-বাটি, চূৰ্মা, ইত্যাদি খাদ্য হিচাপে বিখ্যাত। উত্তৰ ভাৰতত বিভিন্ন ধৰণৰ মিঠাই আছে, যেনে- জালেবি, চেনিৰে ভৰা ঘূৰণীয়া মিঠাই, ইমাৰতি, লাপচি (ভাৰতীয় মিঠা পুডিং যাক হালৱা বুলিও কোৱা হয়), ৰাজস্থানী ঘেভাৰ আৰু গুজিয়া, খীৰ (ভাৰতীয় চাউলৰ পুডিং), পেথা, মথুৰা পেডা, বাল মিঠাই (কুমাওনৰ পৰা), ইত্যাদি।

 সংগীত আৰু নৃত্য 

হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীত বা শাস্ত্ৰীয় সংগীত উত্তৰ ভাৰতৰ শাস্ত্ৰীয় সংগীত। বৈদিক যুগৰ ধৰ্মীয় গীতৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা এই পৰম্পৰা দ্বাদশ শতিকাৰ পৰাই বিকশিত হৈ আহিছে। দ্বাদশ শতিকাৰ আশে-পাশে হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীত কৰ্ণাটকী শাস্ত্ৰীয় সংগীত বুলি চিনাক্ত কৰা সংগীতৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিছিল। এই দুয়োটা ধাৰাৰ কেন্দ্ৰীয় ধাৰণাটো হ’ল এটা সুৰীয়া শাৰী বা ৰাগ, যিটো ছন্দময় চক্ৰ বা স্পন্দনত গোৱা হয়। 

উত্তৰ ভাৰতৰ চহকী সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য স্পষ্টকৈ প্ৰতিফলিত হৈছে ইয়াত পোৱা বিভিন্ন লোকনৃত্যৰ ৰূপত। পঞ্জাৱৰ পৰা ভাংৰা (পুৰুষৰ নৃত্য) আৰু গিদ্ধা (মহিলাৰ নৃত্য)লৈকে উত্তৰ প্ৰদেশৰ কথকলৈ ; ৰাজস্থানৰ ঘুমৰ আৰু কালবেলিয়া নৃত্যৰ পৰা আৰম্ভ কৰি হিমাচল প্ৰদেশৰ নৃত্যলৈকে ; উত্তৰাখণ্ডৰ পৰা জাগৰ আৰু পাণ্ডৱ নৃত্যৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কাশ্মীৰৰ পৰা ৰাউফলৈকে উত্তৰ ভাৰতৰ সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্যৰ সমৃদ্ধি উদযাপন কৰা হয়। জম্মু-কাশ্মীৰৰ কুড নৃত্যৰ জৰিয়তে বৰষুণৰ নিশা স্থানীয় দেৱতাক ঢোল সদৃশ বাদ্যযন্ত্ৰ নৰসিংহৰ তালত ধন্যবাদ জনোৱাৰ এক পৰম্পৰা প্ৰচলিত৷ সংগীত নাটক অকাডেমীয়ে আগবঢ়োৱা আঠটা শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ ভিতৰত কথক অন্যতম৷

স্থাপত্য আৰু শিল্প
উত্তৰ ভাৰতৰ স্থাপত্য ঐতিহ্যৰ ভৱিষ্যৎ আৰু বিস্তৃততাক সহজেই প্ৰমাণ কৰিব পাৰি যে ইউনেস্ক’ই ঘোষণা কৰা ভাৰতৰ তেত্ৰিশটা সাংস্কৃতিক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত দহখন উত্তৰ ভাৰতত অৱস্থিত। মুছলমান আৰু ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ নিখুঁত মিশ্ৰণ তাজমহল বিশ্বৰ নতুন সাতটা আশ্চৰ্য্যৰ ভিতৰত অন্যতম। সম্ৰাট অশোকে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০ চনত নিৰ্মাণ কৰা বিহাৰৰ বোধ গয়াত থকা মহাবোধী মন্দিৰ কমপ্লেক্সটো সিদ্ধাৰ্থ গৌতম বুদ্ধৰ জ্ঞানপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক। মধ্যপ্ৰদেশৰ সাঁচিৰ খাজুৰাহো মন্দিৰ আৰু বৌদ্ধ কীৰ্তিচিহ্ন, বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। আন বিখ্যাত স্থাপত্য আৰু পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ ভিতৰত পঞ্জাৱৰ অমৃতসৰৰ শ্ৰী হৰমন্দিৰ চাহাব ("সোণালী মন্দিৰ"), চণ্ডীগড়ৰ লে কৰ্বিজিয়েৰৰ নগৰীয়া আৰু স্থাপত্যৰ কাম, আৰু ৰাজস্থানৰ মাউণ্ট আবুৰ দিলৱাৰা মন্দিৰ, মাত্ৰ কেইটামানৰ নাম উল্লেখ কৰিব পাৰি। উত্তৰ ভাৰতত বিশেষকৈ ক্ষুদ্ৰ চিত্ৰকলাৰ এক বেলেগ ধৰণৰ চিত্ৰকলাৰ উন্মেষ ঘটিছিল। ৰাজপুত চিত্ৰকলা হৈছে ১৮ শতিকাত ৰাজপুতনাৰ ৰাজদৰবাৰত বিকশিত আৰু ফুলি উঠা ভাৰতীয় চিত্ৰকলাৰ এক শৈলী। ৰাজপুত চিত্ৰত ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰতৰ দৰে মহাকাব্যৰ পৰা বিভিন্ন ঘটনা, কৃষ্ণৰ জীৱন, সুন্দৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্য, মানুহৰ চিত্ৰ অংকন কৰা হৈছে।

উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্য্যৰ অন্যতম বিখ্যাত উদাহৰণ হৈছে অশোকৰ সিংহৰ ৰাজধানী সাৰনাথ৷ ই ভাৰতৰ জাতীয় প্ৰতীকৰ উৎস আৰু ই প্ৰাচীন মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ সমৃদ্ধি আৰু ভৱিষ্যতক বুজায়৷ ৰামপুৰ ম'হ ৰাজধানী পশু ভাস্কৰ্য্যৰ অন্যতম উত্তম উদাহৰণ। ভাস্কৰ্য্য, ষ্টাকো, মাটিৰ বিকাশৰ লগতে মিউৰেল চিত্ৰকলাৰ বিকাশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা দুটা সুকীয়া শিল্পৰূপৰ উন্মেষ ঘটিছিল, গান্ধাৰ আৰু মথুৰা। কুশন ৰজাসকলে বিশেষকৈ কনিষ্ক, বুদ্ধ আৰু জাতকৰ জীৱন চিত্ৰিত ভাস্কৰ্য্য নিৰ্মাণৰ বাবে গান্ধৰণ শিল্পীসকলক উৎসাহিত কৰিছিল। ইয়াত বিকশিত হোৱা অনন্য শিল্পকলাক গন্ধৰা স্কুল অৱ আৰ্ট বুলি কোৱা হয়। বৃহৎ সংখ্যক বুদ্ধ আৰু বোধিসত্ত্বৰ প্ৰতিমূৰ্তি সৃষ্টি হৈছিল। কিন্তু গুপ্ত যুগত (৩২৫ৰ পৰা ৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দ) মথুৰা শিল্পই শিখৰত উপনীত হৈছিল। গুপ্ত ধ্ৰুপদী যুগত মানৱ প্ৰতিচ্ছবিয়ে সৰ্বোচ্চ প্ৰতিনিধিত্ব লাভ কৰিছিল যেতিয়া মানৱ ৰূপত কল্পনা আৰু প্ৰতিফলিত ঐশ্বৰিক প্ৰতিমূৰ্তিই অতিমানৱীয় দিশ লাভ কৰিছিল আৰু অতি আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য্য প্ৰকাশ কৰিছিল। ভাস্কৰ্য্যসমূহৰ বৈশিষ্ট্য আছিল চোকা আৰু সুন্দৰ বৈশিষ্ট্য, ৰূপৱতী আৰু চিকন শৰীৰ, স্বচ্ছ ওৰণিৰ বহু ভাঁজ, আৰু নতুন শৈলীৰ চুলিৰ ৰং।

সাহিত্য
উত্তৰ ভাৰত কালিদাসৰ জন্মস্থান আছিল, যিয়ে ধ্ৰুপদী সংস্কৃত নাট যেনে মালবিকাগ্নিমিত্ৰম, অভিজ্ঞানশকুন্তলম আৰু বিক্ৰমবছিয়াম, লগতে ৰঘুবংশ, কুমাৰসম্ভৱ, ঋতু সংহাৰ আৰু মেঘদুত আদি কাব্য ৰচনা কৰিছিল, য'ত চিত্ৰকল্প আৰু উপমাৰ ব্যৱহাৰ আন কোনো সাহিত্যিক ৰচনাৰ তুলনাত অতুলনীয়। এই সংস্কৃত নাটসমূহৰ বাহিৰেও পাণিনিৰ অষ্টাধ্যায়ীয়ে সংস্কৃত ব্যাকৰণ আৰু ধ্বনিবিজ্ঞানৰ মানকৰণ কৰি সংস্কৃতৰ এইবোৰ দিশত অমলিন চিন ৰাখিলে। পাণিনি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰায় ৫ম শতিকাৰ ব্যাকৰণবিদ আছিল, তেওঁৰ অষ্টাধ্যায়ক এক মাষ্টাৰপিছ আৰু সংক্ষিপ্ততা আৰু সম্পূৰ্ণতাৰে এক অধ্যয়ন বুলি গণ্য কৰা হয়।

মধ্যযুগীয় উত্তৰ ভাৰতত তুলসীদাস, সুৰদাস, চান্দ বৰদৈ, আমিৰ খশ্ৰুৰ দৰে মহান সাহিত্য পণ্ডিত আছিল যাৰ ৰচনা ক্ৰমে ৰামচৰিতমানস, সুৰসাগৰ, পৃথ্বীৰাজ ৰাসো আৰু খামছা-ই-নিজামীয়ে সাহিত্যৰ সমৃদ্ধিশালীত অৰিহণা যোগাইছিল। ১৯ শতিকাৰ পৰা খাদীবালি সাধাৰণ হিন্দু ভাষাত পৰিণত হয়; প্ৰচণ্ড সংস্কৃত শব্দ বা সাহিত্যিক হিন্দী (সাহিত্যিক হিন্দী) থকা খড়িবলী স্বামী দয়ানন্দ সৰস্বতী, ভাৰতেন্দু হৰিশচন্দ্ৰ আদিৰ লেখাৰ জৰিয়তে জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। এই সময়ৰ আন আন গুৰুত্বপূৰ্ণ সাহিত্যিকসকল আছিল মুন্সী প্ৰেমচান্দ, মহাবীৰ প্ৰসাদ দ্বিবেদী, মৈথিলী চৰণ গুপ্ত, আৰ.এন. প্ৰেমচান্দৰ গোদান আৰু গোবনৰ দৰে ৰচনাসমূহ বিভিন্ন ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছে আৰু মানৱ মনোবিজ্ঞান আৰু আৱেগৰ সূক্ষ্মতা আৰু চিত্ৰণৰ বাবে জনাজাত।

লগতে চাওক
ভাৰতৰ সংস্কৃতি
জম্মু আৰু কাশ্মীৰ
হিমাচল প্ৰদেশ
চণ্ডীগড়
হাৰিয়ানা
উত্তৰাখণ্ড
দিল্লী
ৰাজস্থান
উত্তৰ প্ৰদেশ

তথ্যসূত্ৰ আৰু গ্ৰন্থতালিকা

 NZCC Compilation. "Flavours of India", North Zone Cultural Centre, Ministry of Culture, Government of India.
 Puran Chand Sharma. "Sanskriti ke Stambh", North Zone Cultural Centre, Ministry of Culture, Government of India.
 Kālidāsa; Johnson (editor), W. J. (2001), The Recognition of Śakuntalā: A Play in Seven Acts, Oxford and New York: Oxford University Press, 
 MacDonell, Arthur Anthony (2004), A History of Sanskrit Literature, Kessinger Publishing, 
 Massey, Reginald (2006), India's Dances, Abhinav Publications, 
 Thapar, Romila (1990), A History of India, 1, New Delhi and London: Penguin Books, 

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংস্কৃতি