সংগীত (ভাৰতীয় পৰম্পৰা)

সংগীত (দেৱনাগৰী: , IAST: ), যাক সম্গীত বা সঙ্গীতা বুলিও লিখা হয়, ভাৰতীয় পৰম্পৰাত "সংগীত আৰু সম্পৰ্কিত প্ৰদৰ্শন কলা"ক বুজায়। গাই বেকৰ মতে, "সং-" মূলটোৱে সংগীত কলাৰ প্ৰেক্ষাপটত "একত্ৰিত হোৱা, একেলগে আহি সুসমঞ্জস্যপূৰ্ণ মিশ্ৰণ, একতা" বুজায়। সংগীতৰ অৰ্থ হৈছে যিকোনো ধৰণৰ সংগীতৰ সৈতে গান গোৱা, সুৰময় আবৃত্তি বা সমবেত গান।Sangita, Monier Williams Sanskrit English Dictionary with Etymology, Oxford University Press, page 1129 কিছুমান মধ্যযুগীয় সাহিত্য যেনে পুৰাণ আৰু কাব্যিক গ্ৰন্থ যেনে কথাসৰিৎসাগৰত, সম্পৰ্কিত শব্দ সংগীত-শাস্ত্ৰ আৰু সংগীত-বিদ্যাৰ অৰ্থ হৈছে "গান আৰু সংগীতৰ সৈতে নৃত্যৰ কলা, বিজ্ঞান বা জ্ঞান।"  এলিছন আৰ্নল্ড আৰু ব্ৰুনো নেটলৰ মতে, আধুনিক শব্দ "সংগীত" সংস্কৃত সংগীত আৰু গ্ৰীক মৌছিকেৰ ঐতিহাসিক অৰ্থ ধৰিবলৈ ব্যৰ্থ হয়। ভাৰতীয় পৰম্পৰাত, সংগীত শব্দটোৱে সুৰময় গান, ছন্দময় নৃত্য, যন্ত্ৰ সংগীত, ধ্ৰুপদী, প্ৰাদেশিক, আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ জপ, আৰু সংগীত-সম্পৰ্কিত প্ৰদৰ্শন কলাৰ আনুষঙ্গিক ৰূপসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।

সংগীতক সাধাৰণতে তিনিটা আন্তঃসম্পৰ্কিত জ্ঞানৰ শ্ৰেণীত বিভক্ত কৰা হয়: গীত (কণ্ঠ সংগীত, গান), বাদ্য (যন্ত্ৰ সংগীত), আৰু নৃত্য (নৃত্য, গতিবিধি)। এই ধাৰণাসমূহ হিন্দু ধৰ্মৰ বৈদিক সাহিত্য যেনে ঐতৰেয় ব্ৰাহ্মণ আৰু প্ৰাচীন উত্তৰ-বৈদিক সংস্কৃত গ্ৰন্থ যেনে নাট্য শাস্ত্ৰ, পঞ্চতন্ত্ৰ, মালৱিকাগ্নিমিত্ৰ আৰু কথাসৰিৎসাগৰত পোৱা যায়। জৈমিনীয় ব্ৰাহ্মণ আৰু ঐতৰেয় আৰণ্যকত এটা তাঁৰযুক্ত যন্ত্ৰৰ সমানুপাতিক দৈৰ্ঘ্যৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে, আৰু ইয়াক কাব্যিক ছন্দৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। ইয়াক প্ৰাচীন হিন্দু গ্ৰন্থত "গান্ধৰ্ব সংগীত" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যাৰ নেতা হিচাপে বৈদিক ঋষি নাৰদক উল্লেখ কৰা হৈছে – যি ঋগ্বেদৰ সাতটা স্তোত্ৰৰ ৰচয়িতা। হিন্দু দেৱী সৰস্বতীক এই গ্ৰন্থসমূহত সংগীতৰ উৎস আৰু পৃষ্ঠপোষক হিচাপে শ্ৰদ্ধা কৰা হয়।

সংগীত সম্পৰ্কিত কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ সংস্কৃত পাণ্ডুলিপিৰ ভিতৰত আছে সংগীত ৰত্নাকৰ, সংগীত ৰত্নাৱলী, সংগীত ৰত্নমালা, সংগীত দৰ্পণ, সংগীত শিৰোমণি আৰু সংগীত সাগৰ। আটাইতকৈ প্ৰাচীন জ্ঞাত সংগীত গ্ৰন্থৰ ভিতৰত এখন হৈছে সংগীত মেৰু, যাৰ ৰচয়িতা কোহল – নাট্য শাস্ত্ৰৰ খ্যাতিৰ ভৰত মুনিৰ ছাত্ৰ। এই গ্ৰন্থ ইতিহাসত হেৰাই গৈছে, কিন্তু ইয়াৰ অস্তিত্বৰ কথা জানিব পৰা যায় কাৰণ ইয়াক অন্য ভাৰতীয় গ্ৰন্থত উদ্ধৃত আৰু উল্লেখ কৰা হৈছে।

১৩শ শতিকাৰ সংগীত ৰত্নাকৰ গ্ৰন্থখন উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতীয় সংগীত পৰম্পৰাত প্ৰভাৱশালী হৈছে আৰু বহুতো ভাষাত উপলব্ধ। তাৰলা মেহতাৰ মতে, ইয়াত কোৱা হৈছে যে "সংগীত গান, নৃত্য আৰু যন্ত্ৰ সংগীতৰ সমন্বয়।"  মেহতাৰ মতে, অভিজ্ঞতা আৰু ধাৰণাৰ সংমিশ্ৰণে ভাৰতীয় পৰম্পৰাত সংগীতক নাটক প্ৰযোজনাৰ এক অবিচ্ছেদ্য উপাদান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।

অন্যান্য জ্ঞাত সংগীত-সম্পৰ্কিত হিন্দু গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে, ব্যতিক্ৰমসহ:

আনন্দ সঞ্জীৱনা
অনুপ সংগীত বিলাস
হৃদয় প্ৰকাশ
ৰাম কৌতূহল
সংগীত চূড়ামণি
সংগীত মকৰন্দ
সংগীত মুক্তাৱলী
সংগীত পৰিজাত
সংগীত পুষ্পাঞ্জলি
সংগীত সময়সাৰ (জৈন গ্ৰন্থ, ৰচয়িতা: পাৰ্শ্বদেৱ)
সংগীত সাৰ
সংগীত বিনোদ
সুভোদিনী

এইচ. থিওডৰ আউফ্ৰেখটে প্ৰকাশিত কেটালগাছ কেটালগৰাম আৰু ডব্লিউ. জোন্সে যোগ কৰা তালিকাত ১৯শ শতিকাত জ্ঞাত ৪৭খন সংস্কৃত সংগীত গ্ৰন্থৰ তালিকা দিয়া হৈছে, প্ৰতিখন সংস্কৃত গ্ৰন্থৰ ৰচয়িতাৰ সৈতে।

আৰু
ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীত
ভাৰতীয় সংগীত যন্ত্ৰৰ তালিকা
নাট্য শাস্ত্ৰ
তাল

উল্লেখ

শ্ৰেণী:সংগীত