দীৰ্ঘতমা

দীৰ্ঘতমা আছিল ঋগবেদৰ দাৰ্শনিক পদ্যৰ বাবে সুপৰিচিত এজন প্ৰাচীন ভাৰতীয় ঋষি। তেওঁ ঋগবেদৰ প্ৰথম মণ্ডল (খণ্ড)ৰ ১৪০ৰপৰা ১৬৪লৈকে সূক্ত (স্তৱ) ৰচনা কৰিছিল।
পটভূমি
দীৰ্ঘতমাক ঋষি পৰিয়ালৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি অংগীৰস ঋষি আৰু ঋগ্বেদৰ ষষ্ঠ মণ্ডলৰ হোতা ভৰদ্বাজৰ ঋষিৰ ভাতৃ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। কাক্ষীবন, গৌতম মহৰ্ষি, নোধছ আৰু বামদেৱ (ঋগ্বেদৰ চতুৰ্থ মণ্ডলৰ দৰ্শক)কে ধৰি ঋষিৰ গৌতম পৰিয়ালৰ প্ৰধান পূৰ্বসূৰীও দীৰ্ঘতমা, যিসকলে দীৰ্ঘতমাৰ সৈতে ঋগ্বেদৰ ১০০০টা গীতৰ ভিতৰত প্ৰায় ১৫০টা গীতৰ হিচাপ দিয়ে। অংগ, বংগ, কলিংগ, পুন্দ্ৰ আৰু সুহমা, অন্দ্ৰাও বালিৰ পত্নী সোধেসনৰ জৰিয়তে জন্মা দীৰ্ঘতমাৰ পুত্ৰ আছিল। বহু বৈদিক গ্ৰন্থত তেওঁৰ নিজৰ শ্লোক সঘনাই পোৱা যায়, আনকি উপনিষদতো কেইটামান। 

তেওঁ এই দেশৰ আদিম ৰজাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম ৰজা ভৰতৰ (ঐতৰেয় ব্ৰাহ্মণ অষ্টম.২৩)ৰ স্বনামধন্য পুৰোহিত বা প্ৰধান পুৰোহিত আছিল, যাৰ নামেৰে ভাৰতৰ নাম ভাৰত (দেশৰ পৰম্পৰাগত নাম) হয়।

জন্ম
ভীষ্মই মহাভাৰতত দীৰ্ঘতমাৰ জন্মৰ আখ্যান কৈছে (১ম পুথি, আদি পৰ্ব, চিভি):

বিয়া আৰু সন্তান
অসদ্ বিবাহ, অগুণ পুত্ৰ আৰু শেষত আন ঋষি আৰু সমাজৰ পৰিত্যাগে দীৰ্ঘতমাক অশান্তি দিছিল। 

তেওঁৰ সন্তানবোৰ ডাঙৰ হৈ লোভী হৈ পৰিছিল আৰু তেওঁলোকে নিজৰ আৰু পিতৃৰ কুযশ আনিছিল। শেষত দীৰ্ঘতমাৰ ঋষি আৰু ছাত্ৰসকলে তেওঁক পৰিত্যাগ কৰিলে, ডাঙৰ-দীঘল কৰা কু-সন্তানবোৰৰ বাবে। 

হতাশ আৰু একেবাৰে অকলশৰীয়া দিৰ্ঘতমাই পত্নী প্ৰদ্বেশীৰপৰা সান্ত্বনা বিচাৰিছিল। তেওঁক সুধিছিল, তেৱোঁ তেওঁ ওপৰত বিচলিত হৈছে নেকি?

তেওঁ কৈছিল, তেওঁ তেওঁৰ প্ৰকৃত স্বামী নহয়, কোনো ৰক্ষক (পতি)ও নহয়, সমৰ্থক (ভাৰত্ৰী)ও নহয়, আৰু তেওঁ সন্তানকেইটাক অকলে ডাঙৰ-দীঘল কৰিবলগীয়া হৈছিল। 

মানসিক আঘাতপ্ৰাপ্ত ঋষিয়ে উত্তৰত খঙেৰে ঘোষণা কৰিলে যে, এগৰাকী নাৰীয়ে স্বামী জীয়াই আছে বা মৃত হওক, জীৱনত এবাৰহে বিয়া কৰাব লাগে। 

ক্ষুব্ধ হৈ প্ৰদ্বেশীয়ে পুত্ৰকেইটাক দেউতাকক গংগা নদীত পেলাই দিবলৈ ক’লে। সেয়ে গৌতম আৰু তেওঁৰ ভায়েকে দীৰ্ঘতমাক এখন ভূঁৰত বান্ধি পানীত পেলাই দিলে। 

কাকতালীয়ভাৱে ৰজা বালিয়ে সেই সময়ত পৱিত্ৰ নদীত আচাৰ-ব্যৱহাৰ কৰি আছিল, আৰু ঋষিজনক দেখি উদ্ধাৰ কৰিছিল। 

তেওঁৰ জীৱন এতিয়া ৰক্ষা পৰিল, ঋষিয়ে ৰজা বালিক সুধিলে যে তেওঁ বিনিময়ত কি কৰিব পাৰে। 

ৰজাই দীৰ্ঘতমাক ’নিয়োগ’ত লিপ্ত হ’বলৈ ক’লে যাতে ৰাণী সুদেশনাই সন্তান জন্ম দিব পাৰে। দীৰ্ঘতমাই সন্মতি দিলে। 

ৰাণীয়ে অন্ধ ঋষিজনলৈ নিজৰ সলনি অৱশ্যে কম বয়সৰ মহিলা পঠিয়াই দিলে আৰু সেই মহিলাগৰাকীৰ সৈতে দীৰ্ঘতমাই কাক্ষীৱন আৰু আৰু দহজন পুত্ৰৰ জন্ম দিলে। 

পিছলৈ দীৰ্ঘতমাই তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰা বুলি গম পালে, কিন্তু অৱশেষত বালিয়ে ৰাণী সুদেশ্ণৰ ওপৰত জয়লাভ কৰি ঋষিৰপৰা ছয় পুত্ৰৰ জন্ম দিয়ে, তেওঁলোকৰ নামেৰে অংগ, বংগ, কলিংগ, পুন্দ্ৰ, কুম্ভ আৰু অদ্ৰা আদি ৰাজ্য উইল কৰি দিয়ে।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি