অশ্বল

অশ্বল মিথিলাৰ ৰজা জনকৰ দৰবাৰত প্ৰধান হোত্ৰ ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিত আছিল। জনক ৰজাই আয়োজন কৰা অশ্বমেধ যজ্ঞত তেওঁ পৰিচালক আছিল, য’লৈ কুৰু আৰু পাঞ্চলৰ ব্ৰাহ্মণসকলক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ আৰু শতপথ ব্ৰাহ্মণ গ্ৰন্থত তেওঁৰ উল্লেখ আছে।
বিৱৰণ
জনক ৰজাই তেওঁৰ দৰবাৰত আয়োজন কৰা বহুদক্ষিণা যজ্ঞত যাজ্ঞবল্ক্য ঋষিৰ বিৰুদ্ধে বিতৰ্কত অংশ লোৱা আঠজন ব্ৰাহ্মণৰ ভিতৰত অশ্বল অন্যতম। শাস্ত্ৰালোচনাত যাজ্ঞবল্ক্য ঋষিক প্ৰশ্ন কৰা তেওঁ প্ৰথম ব্ৰাহ্মণ। তেওঁ যাজ্ঞবল্ক্যক সুধিছিল "আপুনি সঁচাকৈয়ে আমাৰ মাজৰ শ্ৰেষ্ঠ বৈদিক পণ্ডিত ব্ৰাহ্মীষ্ঠ নেকি?" যেতিয়া যাজ্ঞবল্ক্যই উত্তৰ দিছিল, তেতিয়া তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ বৈদিক পণ্ডিত ব্ৰাহ্মীষ্ঠক প্ৰণাম কৰিছিল। শাস্ত্ৰালোচনাত যাজ্ঞবল্ক্যই অশ্বলে সোধা সকলো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল। তেওঁৰ পিছত অৰ্তভাগ দ্বিতীয় ব্ৰাহ্মণ যিয়ে যাজ্ঞবল্ক্য ঋষিৰ সৈতে বিতৰ্ক কৰিছিল। 

প্ৰশ্নোপনিষদ গ্ৰন্থ অনুযায়ী অশ্বলৰ পুত্ৰৰ নাম আছিল কৌশল্য। তেওঁ পিপ্পালাদা ঋষিৰ শিষ্য আছিল।

অশ্বাল - যাজ্ঞবলক্য শাস্ত্ৰাৰ্থ
মিথিলাৰ জনক ৰজাৰ দৰবাৰত হোত্ৰ পুৰোহিত অশ্বল আৰু ঋষি যাজ্ঞবলক্যৰ মাজত হোৱা দাৰ্শনিক বিতৰ্কক অশ্বাল-যাজ্ঞবল্ক্য শাস্ত্ৰাৰ্থ বুলি জনা যায়। 

শাস্ত্ৰাৰ্থত পুৰোহিত অশ্বলে প্ৰথম প্ৰশ্ন কৰিছিল এজন যজ্ঞকাৰীয়ে মৃত্যুৰপৰা মুক্তি পোৱাৰ উপায়ৰ বিষয়ে। তেওঁৰ জিজ্ঞাসা আছিল, "কি উপায়েৰে এজন ত্যাগীয়ে মৃত্যুৰ কবলৰ বাহিৰলৈ যায়।" যাজ্ঞবল্ক্যই উত্তৰ দিছিল যে, যজ্ঞকাৰীয়ে নিজৰ বাক অংগৰ জৰিয়তে মৃত্যুৰ কবলৰ বাহিৰলৈ যাব পাৰে। "বাক্যৰ অংগ অগ্নি আৰু এই জুয়েই হৈছে হোত্ৰা নামৰ প্ৰকৃত পুৰোহিত।" এই জুই হৈছে মুক্তি আৰু এই মুক্তি হৈছে বলিদানকাৰীৰ মৃত্যুৰ কবলৰপৰা পৰিত্ৰাণ।" 

দ্বিতীয় প্ৰশ্নত অশ্বলে জানিব বিচাৰিলে যে, কি উপায়েৰে বলিদাতাই দিন-ৰাতিৰ কবলৰ বাহিৰলৈ যাব। তেতিয়া যাজ্ঞবল্ক্যই উত্তৰ দিলে যে যজ্ঞকাৰীয়ে চকুৰ মাজেৰে দিন-ৰাতিৰ কবলৰ বাহিৰলৈ যাব পাৰে। "চকু হৈছে সূৰ্য, যিটো প্ৰকৃত পুৰোহিত অধ্বৰ্যু। তেওঁ কৈছিল এই সূৰ্যই মুক্তি আৰু এই মুক্তি হৈছে দিন-ৰাতিৰ কবলৰপৰা বলিদানকাৰীৰ পৰিত্ৰাণ।" 

তৃতীয় প্ৰশ্নত অশ্বলে জিজ্ঞাসা কৰিলে যে, কি উপায়েৰে বলিদাতাই উজ্জ্বল আৰু অন্ধকাৰ পষেকৰ কবলৰ বাহিৰলৈ যাব। তেতিয়া যাজ্ঞবল্ক্যই উত্তৰ দিলে যে, যজ্ঞকাৰীয়ে বায়ুৰ মাজেৰে উজ্জ্বল আৰু অন্ধকাৰ পষেকৰ কবলৰ বাহিৰলৈ যাব পাৰে। "বায়ু হৈছে প্ৰাণ বা প্ৰাণশক্তি যি প্ৰকৃত পুৰোহিত উদগত্ৰ।" তেওঁ কয় যে, এই জীৱন শক্তি হৈছে মুক্তি আৰু এই মুক্তি হৈছে উজ্জ্বল আৰু অন্ধকাৰ পষেকৰ কবলৰপৰা বলিদানকাৰীৰ পৰিত্ৰাণ”। 

চতুৰ্থতে অশ্বলে প্ৰশ্ন কৰিলে যে, যিহেতু আকাশখন শূন্যত ওপঙি আছে, তেন্তে কি সহায়ৰদ্বাৰা বলিদানীজন স্বৰ্গলৈ যাব। তেতিয়া যাজ্ঞবল্ক্যই উত্তৰ দিলে যে, যজ্ঞকাৰীয়ে মনৰ যোগেদি স্বৰ্গলৈ যাব পাৰে। মন চন্দ্ৰ, যি প্ৰকৃত পুৰোহিত ব্ৰহ্ম। তেওঁ কয় যে এই চন্দ্ৰটোৱেই হৈছে মুক্তি আৰু এই মুক্তি হৈছে বলিদানকাৰীৰ পৰিত্ৰাণ।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক