ৰাগ দৰবাৰী

দৰবাৰী কানাড়া, বা সহজভাৱে ৰাগ দৰবাৰী (উচ্চাৰণ দৰবাৰী কানাড়া), হৈছে হিন্দুস্তানী সংগীতৰ এক ৰাগ। ই ২০শ মেলকৰ্তা ৰাগ নটভৈৰৱীৰ এক জন্য ৰাগম (উৎপন্ন স্বৰগ্ৰাম)। বিশ্বাস কৰা হয় যে মোগল সম্ৰাট আকবৰৰ দৰবাৰৰ বিখ্যাত ষোড়শ শতাব্দীৰ সুৰকাৰ মিয়া তানসেনে ইয়াক হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতত আনিছিল। ই কানাড়া পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত। বিশ্বাস কৰা হয় যে মোগল সম্ৰাট আকবৰ এই ৰাগটো অতি ভাল পাইছিল। সেয়েহে প্ৰায়ে মিয়া তানসেনক তেওঁৰ দৰবাৰত এই ৰাগ গাবলৈ কৈছিল। ইয়াৰ নামতেই ইয়াৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়; দৰবাৰ হৈছে ফাৰ্চী ভাষাৰ পৰা হিন্দীলৈ অহা শব্দ যাৰ অৰ্থ "দৰবাৰ"। কানাড়া পৰিয়ালৰ আটাইতকৈ পৰিচিত ৰাগ হিচাপে ইয়াক কেতিয়াবা শুদ্ধ কানাড়া বা বিশুদ্ধ কানাড়া বুলিও কোৱা হয়। ই আশাৱৰী ঠাটৰ অন্তৰ্গত। ঠাট ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰা এই গ্ৰন্থ ব্যাপকভাৱে অনুদিত হৈছে। কৰ্ণাটকৰ যক্ষগান নৃত্যত এই ৰাগক ৰাগ কানাড়া বুলি কোৱা হয়। ইয়াক কেতিয়াবা দৰবাৰী আৰু দৰবাৰী কানাড়া বুলিও লিখা হয়।পি. চুব্বা ৰাৱৰ ৰাগনিধি, প্ৰকাশক ১৯৬০, দ্য মিউজিক একাডেমী অফ মাদ্ৰাছ

 হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতত 
হিন্দুস্তানী সংগীতত, দৰবাৰীয়ে কৰ্ণাটক সংগীতৰ পৰা অহা প্ৰায় মূল শৈলী অনুসৰণ কৰে। ই এটা গম্ভীৰ ৰাগ, গভীৰ নিশাত বজোৱা হয়, আয়ত্ত কৰাটো অধিক কঠিন বুলি গণ্য কৰা হয়, আৰু গভীৰ আৱেগিক প্ৰভাৱৰ সম্ভাৱনা ৰাখে।

দৰবাৰী অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাগ আৰু সেয়েহে, ধীৰ আৰু বিস্তাৰিত মীণ্ড আৰু আন্দোলন সাধাৰণতে মুৰ্কী বা খটকাৰ দৰে লঘু আৰু ফূৰ্তিভৰা অলংকাৰতকৈ অধিক পছন্দৰ। দৰবাৰীৰ তৎক্ষণাত সৃষ্টি মন্দ্ৰ সপ্তকত, বা নিম্ন অক্টেভত অধিক কৰা হয়। আৰোহণৰ উত্থান নিম্ন আৰু মধ্য অক্টেভত। অৱৰোহণত গা (গান্ধাৰ) কোমল স্বৰটো এই স্বৰত ধীৰ কম্পন (আন্দোলন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। একেদৰে, কোমল ‘ধা’ও আন্দোলনৰ দ্বাৰা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কোমল ‘গা’ আৰু কোমল ‘ধা’ৰ আন্দোলনে ৰাগৰ গাম্ভীৰ্য্য বৃদ্ধি কৰে। ‘নি’ আৰু ‘পা’ স্বৰৰ সংযোগ শুৱলা হ’ব লাগে। ইয়াৰ বাদী স্বৰ হৈছে ৰে আৰু সম্বাদী হৈছে পা।

আৰোহণ:  S R (R)g, (R)g M P d n S'

অৱৰোহণ:  S' d n P M P (M)g, (M)g M (S)R, S

উল্লেখৰ বাবে, আশাৱৰী ঠাটৰ স্বৰসমূহ হৈছে S R g M P d n, আৰু দৰবাৰীৰ বাবে, কোমল গান্ধাৰৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তলৰ কোমল ধৈৱতত কিছু সময় ধৰি থকাটোও। কানাড়া পৰিয়ালৰ আন ৰাগসমূহৰ ভিতৰত আভোগী কানাড়া, শাহানা কানাড়া, আৰু আড়ানা (আড়ানা কানাড়া ৰাগ গোটৰ অংশ) আছে।

গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেকৰ্ডিংসমূহ
 ওস্তাদ আমিৰ খান, ৰাগ মাৰৱা আৰু দৰবাৰী, অডিয়ন এলপি ৰেকৰ্ড (Long Playing), ODEON-MOAE 103, পাছত হিজ মাষ্টাৰ'জ ভইচে EMI-EALP1253 হিচাপে পুনৰ প্ৰকাশ কৰে, মাৰৱা আৰু দৰবাৰী দুয়োৰে বাবে এক মাপকাঠি বুলি সমালোচনামূলকভাৱে বিবেচিত। 
 পণ্ডিত ডি. ভি. পলুস্কাৰ, ঝনক ঝনকৱা মোৰে বিটচুৱা, গোল্ডেন মাইলষ্টোনছ, ডি. ভি. পলুস্কাৰ। এইটো প্ৰকৃততে দৰবাৰীতকৈ ৰাগ আদানাৰ ওচৰ চপা।
 পূব আটলাণ্টাৰ ৰেপাৰ জেআইডিয়ে তেওঁৰ গান 151 Rum শীৰ্ষক গানত দৰবাৰী ৰাগৰ নমুনা ব্যৱহাৰ কৰে

 কৰ্ণাটক সংগীতত 
ই ২০শ মেলকৰ্তা ৰাগম নটভৈৰৱীৰ পৰা উৎপন্ন এক উভয় ৱক্ৰ সম্পূৰ্ণ ৰাগম।ডাঃ এছ. ভাগ্যলক্ষ্মীৰ কৰ্ণাটক সংগীতত ৰাগসমূহ, প্ৰকাশ ১৯৯০, চিবিএইচ পাব্লিকেছনছ ই এটা অত্যন্ত মধুৰ ৰাগ। ই চৰম আৰু অতুলনীয় আৱেগিক প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কোৱা হয় যে ই শ্ৰোতাসকলৰ মাজত দুঃখ, আকাংক্ষা আৰু প্ৰেমৰ অনুভূতি জগাই তোলে। ইয়াৰ আৰোহণ-অৱৰোহণ গঠন তলত দিয়া ধৰণে (কৰ্ণাটক সংগীতত স্বৰসমূহ চাওক বিস্তাৰিত তথ্যৰ বাবে):
আৰোহণ : 
অৱৰোহণ : 

এই স্কেলত চতুশ্ৰুতি ঋষভম, সাধাৰণ গান্ধাৰম, শুদ্ধ মধ্যমম, শুদ্ধ ধৈৱতম, কৈশিকী নিষাদম স্বৰসমূহ ব্যৱহৃত হয়।

 কৰ্ণাটক সংগীতৰ ৰচনাসমূহ 
পুৰন্দৰ দাসৰ চন্দ্ৰ চূড়া শিৱ শংকৰ পাৰ্বতী
নাৰায়ণ তীৰ্থৰ গোৱৰ্ধন গিৰিধাৰ
পেৰিয়াসামী থুৰানৰ নী নিনৈন্ধল
কল্যাণী ৱৰদৰাজনৰ পাদোধি কন্যকাম
স্বাতী তিৰুনলৰ দেৱান কে পতি ইন্দ্ৰ
মীৰাবাঈৰ হৰি তুম হাৰো
লালগুডি জয়ৰামনৰ তিল্লানা
এছ. কল্যাণৰামনৰ তিল্লানা

 চলচ্চিত্ৰৰ গান 

ভাষা: হিন্দী
গানচলচ্চিত্ৰসুৰকাৰশিল্পীদুনিয়া বননেৱালেজিদ্দীএছ. ডি. বৰ্মনমান্না দেমিতৱা লৌট আয়ে ৰিসংগীত সম্ৰাট তানসেনএছ. এন. ত্ৰিপাঠীমান্না দেউদ জা ভানৱাৰ মায়া কমল কাৰাণী ৰূপমতী (১৯৫৯ চলচ্চিত্ৰ)এছ. এন. ত্ৰিপাঠীমান্না দে দিল জলতা হৈ তো জলানে দেপহালি নজৰ (১৯৪৫ চলচ্চিত্ৰ)অনিল বিশ্বাসমুকেশ নৈনহীন কো ৰাহ দিখা প্ৰভুভক্ত সুৰদাসজ্ঞান দত্তমুকেশ তেৰী দুনিয়া মেইন দিল লগতা নাহীনবাউৰে নৈনৰোশনমুকেশ ৱোহ মহব্বত ৱোহ ৱফায়েননুৰ জাহানৰোশনমহম্মদ ৰফি কিতনা হাসিন হে মৌসমআজাদচি. ৰামচন্দ্ৰলতা মংগেশকাৰ আৰু চি. ৰামচন্দ্ৰ দৈয়া ৰে দৈয়া লাজ মোহে লাগেলিডাৰনৌশাদআশা ভোঁচলে দুনিয়া বদল গয়ীবাবুলনৌশাদতালাত মাহমুদ আৰু শামশাদ বেগম  গুজৰে হৈন আজ ইস্ক মে’দিল দিয়া দৰ্দ লিয়ানৌশাদমহম্মদ ৰফি  কভী দিল দিল ছে তাকৰাতা তো হোগাআনোখি আদানৌশাদশামশাদ বেগম  মহব্বত কি ঝুঠি কাহানি পে ৰোয়েমোগল-ই-আজমনৌশাদলতা মংগেশকৰ  অ' দুনিয়া কে ৰখৱালেবাইজু বাউৰানৌশাদমহম্মদ ৰফিসৰগমবাইজু বাউৰানৌশাদআমিৰ খান তুমছে হি ঘৰ ঘৰ কাহলায়াভাৱী কি চুড়িয়ানসুধীৰ ফাড়কেমুকেশ আব মোৰী বিন্তি সুনো ভগৱানতাজ(১৯৫৬ চলচ্চিত্ৰ)হেমন্ত কুমাৰমহম্মদ ৰফি আব কাহান জায়েন হামউজালাশংকৰ-জয়কিশনমান্না দে হাম তুঝ ছে মুহব্বত কাৰ কেআৱাৰাশংকৰ-জয়কিশনমুকেশ ঝনক ঝনক তোৰি বাজে পায়েলিয়ামেৰে হুজুৰশংকৰ-জয়কিশনমান্না দে কোই মতৱালা আয়া মেৰে দৱাৰেলাভ ইন টকিঅ'শংকৰ-জয়কিশনলতা মংগেশকৰ তু প্যাৰ কা সাগৰ হৈসীমাশংকৰ-জয়কিশনমান্না দে আৰু সমবেত কণ্ঠ সৰফৰোশি কি তম্মানাশ্বহীদপ্ৰেম ধাৱানমহম্মদ ৰফি আৰু মান্না দে আৰু ৰাজেন্দ্ৰ মেহতা আগৰ মুঝছে মুহব্বত হৈআপ কি পৰছাইয়ানমদন মোহনলতা মংগেশকৰ বস্তি বস্তি পৰ্বত পৰ্বতৰেলৱে প্লেটফৰ্মমদন মোহনমহম্মদ ৰফি মৈন নিগাহেন তেৰে চেহাৰে ছেআপ কি পৰছাইয়ানমদন মোহনমহম্মদ ৰফি তেৰে দৰ পে আয়া হুনলাইলা মজনুমদন মোহনমহম্মদ ৰফি তুঠে হুয়ে খোৱাবো নেমধুমতীসলিল চৌধুৰীমহম্মদ ৰফি ৰাহা গৰ্দিশোন মেইন হৰদমদো বদনৰবিমহম্মদ ৰফি তোৰা মন দৰ্পণ কেহলায়কাজলৰবিআশা ভোঁচলে চান্দি কি দিৱাৰ না তোড়িবিশ্বাসকল্যাণজী-আনন্দজীমুকেশ তুমহে জিন্দগি কে উজালে মুবাৰকপূৰ্ণিমাকল্যাণজী-আনন্দজীমুকেশসুহানী চান্দনী ৰাতে হমে শোনে নেহি দেতিমুক্তি (১৯৭৭)লক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলালমুকেশসত্যম শিৱম সুন্দৰমসত্যম শিৱম সুন্দৰমলক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলাললতা মংগেশকৰমেৰে মেহবুব ছায়াদ আজ কুচকিতনে পাছ কিতনে দূৰ (১৯৭৬)চান্দ পৰদেছীচন্দ্ৰানী মুখাৰ্জীহম তুম ছে জুদা হোকেএক সপেৰা এক লুটেৰাঊষা খান্নাMohammed Rafiপগ ঘুংগুৰু বান্ধ মীৰা নাচি থীনমক হালালবাপ্পি লাহিড়ীKishore Kumarদেখা হেই পেহেলী বাৰছাজননাদীম-শ্ৰবণS. P. Balasubrahmanyam & Alka Yagnikবহুত প্যাৰ কৰতে হেইছাজননাদীম-শ্ৰবণAnuradha Paudwal & S. P. Balasubrahmanyamশায়াৰাণা ছি হেই জিন্দেগী কি ফজাফিৰ তেৰী কাহানী য়াদ আয়ীঅনু মালিকঅলকা য়াগ্নিকহৰ তৰফ হৰ জগহছায়াঅনু মালিকShreya Ghoshal, Kunal Ganjawalaযোগী আয়াব্লেক & হোৱাইটসুখৱিন্দৰ সিংসুখৱিন্দৰ সিং & Sadhana Sargamতু জো নেহি হেই তো কুচ ভি নেহি হেইও লমহেপ্ৰীতমগ্লেন জন

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:সংগীত