আন্দোলন (সংগীত)

আন্দোলন (হিন্দী: अंदोलन) হৈছে উত্তৰ ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীত বা হিন্দুস্তানী সংগীতৰ এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ অলংকাৰ। ই একপ্ৰকাৰৰ মৃদু দোলন যি এটা স্বৰৰ চাৰিওফালে প্ৰয়োগ কৰা হয়।

 সংজ্ঞা 
আন্দোলন হৈছে এটা নিৰ্দিষ্ট স্বৰৰ চাৰিওফালে কৰা এক ধৰণৰ লয় বা দোলয়মান চলাচল। এই অলংকাৰত মূল স্বৰটো সন্নিহিত স্বৰৰ পৰিধি স্পৰ্শ কৰে আৰু ইয়াৰ মাজত থকা শ্ৰুতিবোৰকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ই একপ্ৰকাৰৰ স্বৰ কম্পনৰ দৰে কিন্তু অতি মন্থৰ গতিত প্ৰয়োগ কৰা হয়।

 বৈশিষ্ট্য 
 গতি 
আন্দোলন এক মন্থৰ দোলনৰ ৰূপত প্ৰয়োগ হয়। ই কঁপনিৰ দৰে কিন্তু তাতকৈ অধিক ধীৰ গতিত কৰা হয়। এই মন্থৰতাই আন্দোলনক অন্যান্য অলংকাৰৰপৰা পৃথক কৰি ৰাখিছে। 

 প্ৰয়োগ 
আন্দোলনৰ প্ৰয়োগ সম্পূৰ্ণভাৱে ৰাগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। প্ৰতিটো ৰাগত কোন স্বৰত আন্দোলন কৰিব পাৰি সেয়া নিৰ্ধাৰিত থাকে। যিবোৰ স্বৰত আন্দোলন কৰা হয় সেইবোৰক আন্দোলিত স্বৰ বোলা হয়।

 ৰাগত আন্দোলনৰ উপস্থিতি 
বিভিন্ন ৰাগত আন্দোলনৰ প্ৰয়োগ বিভিন্ন ধৰণৰ হয়:

 দৰবাৰী কানহাড়া 
ৰাগ দৰবাৰী কানহাড়াত কোমল গান্ধাৰ আৰু কোমল ধৈৱতত আন্দোলন প্ৰয়োগ কৰা হয়। এই ৰাগত আন্দোলনৰ প্ৰয়োগে ৰাগৰ গাম্ভীৰ্য বৃদ্ধি কৰে।

 অন্যান্য অলংকাৰৰ সৈতে তুলনা 
আন্দোলন অন্যান্য সংগীত অলংকাৰৰপৰা কেতবোৰ দিশত পৃথক:

 গমক 
গমক আন্দোলনৰ তুলনাত অধিক দ্ৰুত আৰু অধিক স্পষ্ট আৰম্ভণি আৰু সমাপন বিন্দু থাকে।

 কানা 
কানা হৈছে অতি দ্ৰুত গতিত কৰা স্বৰ চলাচল যি আগলৈ অহা স্বৰৰ ইংগিত দিয়ে। ইয়াক দ্ৰুত আন্দোলন বুলিব পাৰি যদিও ই আন্দোলনৰ দৰে মসৃণ নহয় আৰু অধিক তীক্ষ্ণ। 

 সাংগীতিক গুৰুত্ব 
আন্দোলনে হিন্দুস্তানী সংগীতত এক বিশেষ স্থান দখল কৰি আছে:

 আৱেগিক প্ৰভাৱ 
আন্দোলনে ৰাগত এক গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণ আৰু আৱেগময় পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। ই শ্ৰোতাৰ মনত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। 

 কলাত্মক মাত্ৰা 
আন্দোলনে সাধাৰণ স্বৰসমূহত এক কলাত্মক মাত্ৰা যোগ দিয়ে। ই সংগীতক অধিক আকৰ্ষণীয় আৰু ৰসপূৰ্ণ কৰি তোলে। 

 শিক্ষণ পদ্ধতি 
আন্দোলন শিকাৰ বাবে কেতবোৰ পদ্ধতি অনুসৰণ কৰা হয়:

 ক্ৰমিক অভ্যাস 
প্ৰথমে সাধাৰণ স্বৰ গায়ন কৰা হয়, তাৰ পিছত লাহে লাহে আন্দোলনৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্থৰ গতিত অভ্যাস কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। 

 গুৰুৰ নিৰ্দেশনা 
আন্দোলনৰ সঠিক প্ৰয়োগৰ বাবে অভিজ্ঞ গুৰুৰ নিৰ্দেশনা অপৰিহাৰ্য। প্ৰতিটো ৰাগত আন্দোলনৰ ব্যৱহাৰ বেলেগ বেলেগ হোৱাৰ বাবে গুৰুৰপৰা শিকাটো জৰুৰী। 

 আধুনিক প্ৰাসংগিকতা 
আজিৰ যুগতো আন্দোলন অত্যন্ত প্ৰাসংগিক:

 শাস্ত্ৰীয় সংগীতত 
আধুনিক শাস্ত্ৰীয় সংগীত পৰিৱেশনাত আন্দোলনৰ ব্যৱহাৰ অব্যাহত আছে। বিশিষ্ট শিল্পীসকলে আন্দোলনৰ প্ৰয়োগেৰে নিজৰ গায়নত বিশেষত্ব আনে। 

 অৰ্ধশাস্ত্ৰীয় সংগীতত 
ঠুমৰী, দাদৰা আদি অৰ্ধশাস্ত্ৰীয় ধাৰাতো আন্দোলনৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। ইয়াত আন্দোলনে আৱেগৰ প্ৰকাশ ঘটায়। 

 তাৎপৰ্য 
আন্দোলন কেৱল এটি কাৰিকৰী দিশ নহয়, ই ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ আত্মা। ই সংগীতত প্ৰাণ সঞ্চাৰ কৰে আৰু শিল্পীৰ কৰুণা আৰু আৱেগক প্ৰকাশ কৰাৰ এক মাধ্যম। আন্দোলনৰ সঠিক প্ৰয়োগে সংগীতক জীৱন্ত কৰি তোলে আৰু শ্ৰোতাক এক আধ্যাত্মিক অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰে। 

 আৰু চাওক 
 অলংকাৰ (সংগীত)
 হিন্দুস্তানী সংগীত
 ৰাগ
 গমক
 মীণ্ড
 খটকা

 তথ্যসূত্ৰ 

 বহিঃসংযোগ 
 অলংকাৰ সম্পৰ্কে বিস্তৃত তথ্য (ইংৰাজীত)