স্বৰমণ্ডল

স্বৰমণ্ডল ( ), সুৰমণ্ডল, বা ভাৰতীয় বীণা হৈছে ভাৰতৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এক তাঁৰ টনা বক্স জিথাৰ, কানুনৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ যি আজি সাধাৰণতে কণ্ঠ ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ সংগত বাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই উত্তৰ ভাৰতৰ সংস্কৃতিৰ অংশ আৰু কণ্ঠ সংগীতৰ সংগত হিচাপে সংগীত সভাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই নামটো সংস্কৃত শব্দ স্বৰ (স্বৰ) আৰু মণ্ডল (বৃত্ত) সংযুক্ত কৰা হৈছে, যি বহু স্বৰ উৎপন্ন কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। আ'ইন-ই-আকবৰীত এই বাদ্যযন্ত্ৰক কানুনৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।

 নিৰ্মাণ 
আধুনিক স্বৰমণ্ডলবোৰ ইউৰোপীয় চল্টাৰীসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। অটোহাৰ্পবোৰ আজি ভাৰতত সমতুল্য বাদ্যযন্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ কৰ্ড-বুটাম ব্যৱস্থা উলিয়াই দিয়াৰ পিছত। আধুনিক স্বৰমণ্ডলবোৰ ট্ৰেপিজয়ডেল আৰু দৈৰ্ঘ্যত  আৰু প্ৰস্থত  জোখৰ। বাদ্যযন্ত্ৰত ৪০ টালৈকে তাঁৰ থাকিব পাৰে, আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাৰ পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰত ২১ টা তাঁৰ থকা ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল। তাঁৰবোৰ স্বৰমণ্ডলৰ সোঁ কাষত লগোৱা এটা গজালত হুক লগোৱা হয় আৰু বাওঁফালে টিউনিং পেগৰ চাৰিওফালে পকোৱা হয় যিবোৰ বিশেষ চাবি এটাৰে টান কৰিব পাৰি। মধ্যযুগত ধাতুৰ পেগৰ সলনি কাঠৰ পেগ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। স্বৰমণ্ডলৰ দুয়োফালে  জোখৰ এটা চোকা ৰিজ, য'ত তাঁৰবোৰ টান কৰা হয় সেই গজালবোৰৰ পৰা অলপ আঁতৰত থিয় হৈ আছে। এই ৰিজে দুয়োফালে সেতু হিচাপে কাম কৰে। স্বৰমণ্ডল বহু ক্ষেত্ৰত অটোহাৰ্প বা জিথাৰৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।

 ইতিহাস 

স্বৰমণ্ডল  মত্তকোকিলা (মদমত্ত কোকিল) নামে পৰিচিত ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে একেই হ'ব পাৰে। মুঘল যুগত, স্বৰমণ্ডলক আ'ইন-ই-আকবৰীত কানুনৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাত, এজন লেখকয়ে মন্তব্য কৰিছিল যে এই বাদ্যযন্ত্ৰত ভাল পৰিৱেশন দুৰ্লভ আছিল, কাৰণ ই বজোৱা কঠিন আছিল আৰু, সেই সময়ত, কিনিবলৈ ব্যয়বহুল আছিল।

 জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত 
কেইবাজনো আধুনিক শিল্পীয়ে এই বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰিছে। ইয়াক ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা কিছুমান কণ্ঠশিল্পী হৈছে বড়ে গোলাম আলী খান, ছালামত আলী খান, যশৰাজ, ৰাজন ছজন মিশ্ৰা, কিশোৰী আমোনকাৰ, ৰাশিদ খান, আৰু অজয় চক্ৰৱৰ্তী। ১৯৬৬ চনৰ শেষৰ ফালে ভাৰত ভ্ৰমণ কৰাৰ পিছত, জৰ্জ হেৰিছনে দ্য বিটলছৰ ১৯৬৭ চনৰ একক "Strawberry Fields Forever"ত স্বৰমণ্ডল প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁ নিজৰ ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় শৈলীৰ ৰচনা "Within You Without You"ত ইয়াক বজাইছিল, যি দলটোৰ Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band এলবামৰ পৰা আহিছিল। Available at Rock's Backpages (subscription required).

লগতে চাওক
 ড্ৰ'ন (সংগীত)
 হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীত
 জিথাৰ

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:হিন্দুস্তানী বাদ্যযন্ত্ৰ
শ্ৰেণী:বক্স জিথাৰ