ৰাগ শিৱৰঞ্জনী

শিৱৰঞ্জনী বা শিৱৰঞ্জনী হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীতত ব্যৱহৃত এক সাঙ্গীতিক স্কেল। ইয়াৰ দুটা স্কেল আছে, এটা হিন্দুস্থানী সঙ্গীতত আৰু আনটো কৰ্ণাটক সঙ্গীতত। হিন্দুস্থানী ৰাগ হৈছে এক পঞ্চস্বৰীয় স্কেল, একেদৰে কৰ্ণাটক স্কেলো ঔড়ৱ-ঔড়ৱ (ঔড়ৱ অৰ্থাৎ '৫টা'ৰ) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয় যাৰ ফলত আৰোহণত ৫টা স্বৰ আৰু অৱৰোহণত ৫টা স্বৰ থাকে।

 হিন্দুস্থানী স্কেল 
হিন্দুস্থানী ৰাগ শিৱৰঞ্জনী স্কেলৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত কাফী ঠাটৰ অন্তৰ্গত।Raganidhi by P. Subba Rao, Pub. 1964, The Music Academy of Madras ইয়াৰ গঠন তলত দিয়া ধৰণৰ:
  : 
  : 
শুদ্ধ গান্ধাৰ(G) ৰ পৰিৱৰ্তে কোমল(মৃদু) গান্ধাৰ(g) ৰ উপস্থিতিয়েই এই ৰাগ আৰু বিশ্বব্যাপী সাঙ্গীতিক স্কেল ভূপ/ভূপালী (মোহনম্ কৰ্ণাটকত)ৰ মাজৰ পাৰ্থক্য।

 কৰ্ণাটক সঙ্গীতত গৃহীত 
300px|thumb|C-ত শাডজম্ সহ শিৱৰঞ্জনী স্কেল

কৰ্ণাটক সঙ্গীতত ই ২২তম মেল-কৰ্তা ৰাগ খৰহৰপ্ৰিয়াৰ পৰা উৎপন্ন এক জন্য ৰাগ (উৎপন্ন স্কেল)। কৰ্ণাটক সঙ্গীত শ্ৰেণীবিভাজনত ই এক ঔড়ৱ-ঔড়ৱ ৰাগম্ (অৰ্থাৎ এক ৰাগম্ য'ত ইয়াৰ আৰোহণ আৰু অৱৰোহণ দুয়োটাতে পাঁচটা স্বৰ আছে)। কৰ্ণাটক সঙ্গীত স্বৰলিপিত স্বৰ ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ  গঠন (আৰোহী আৰু অৱৰোহী স্কেল) তলত দিয়া ধৰণৰ:
  : 
  : 
(এই স্কেলত ব্যৱহৃত ৰূপান্তৰিত স্বৰসমূহ হৈছে চতুঃশ্ৰুতি ঋষভম্, সাধাৰণ গান্ধাৰম্, চতুঃশ্ৰুতি ধৈৱতম্ অপৰিৱৰ্তনীয় শাডজম্ আৰু পঞ্চমম্ ব্যতীত)

 জনপ্ৰিয় ৰচনাসমূহ 
 ৰাজাজীৰ গীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কুৰাই ওনদ্ৰুম্ ইল্লাইৰ প্ৰাৰম্ভিক শ্লোক
আন্দৱন্ আম্বে পাপনাশম্ শিৱন দ্বাৰা ৰচিত
আন্তৰ্যামী আলাসিথি চোলাসিথি - অন্নমাচাৰ্যৰ কৃতিৰ জনপ্ৰিয় পৰিবেশনা।
যামানেল্লী কাননেন্দু, আলুভুদ্যাতাকো ৰঙ্গয়্যা - পুৰন্দৰ দাসৰ কৃতিৰ জনপ্ৰিয় পৰিবেশনা।
ভা ভেলাভা এম ডি ৰামনাথনৰ দ্বাৰা ৰচিত
 পৰম্পৰাগত মাৰাঠী অভঙ্গ - মাজহী দেৱ পূজাও এই ৰাগত ইয়াৰ এক জনপ্ৰিয়কৃত সংস্কৰণ আছে।

 চলচ্চিত্ৰৰ গান 

 তামিল 
 গান চলচ্চিত্ৰ সুৰকাৰ গায়ক "চোপ্পানা ভাঝভিল" শিৱকাৱি পাপনাশম্ শিৱন এম. কে. ত্যাগৰাজ ভাগৱথাৰ "কালাথিল অঝিয়াথা" মহাকাৱি কালিদাস কে. ভি. মহাদেৱন কে. বি. চুন্দৰাম্বাল "মুথুক্কু মুথাগা" আন্বু সগোধাৰাৰগল ঘন্টাশালা "ইদায়াভীণাই থোঙ্গুম পোথু" ইৰুৱাৰ উল্লাম পি. সুশীলা "কলৈমগল কাই পোৰুলে" বসন্ত মালিগৈ "নলন্ধানা" (নীলমণি ৰাগমৰ সৈতে সাদৃশ্য) থিল্লনা মোহনাম্বাল "ভাৰুগাৱে ভাৰুগাৱে" আথি পৰাশক্তি "সৰৱণা পোইকাইয়িল" ইধু সত্যম্ বিশ্বনাথন-ৰামমূৰ্তি "নান পেসা নিণাইপ্পথেল্লাম" পালুম পঝামুম পি. সুশীলা, টি. এম. চাউন্দৰৰাজন "নীৰোদুম বৈকাইয়িলে" পাৰ মগালেয় পাৰ "আন্দৱানে উন" অলি বিলাক্কু এম. এচ. বিশ্বনাথন পি. সুশীলা "এন্না ভেগম নিল্লু" কুঝান্দাইয়ুম দৈৱমুম টি. এম. চাউন্দৰৰাজন, এ. এল. ৰাঘৱন "এল্লোৰুম নলম ভাঝা" এঙ্গা মামা টি. এম. চাউন্দৰৰাজন "থাঙ্গাথিল মুগামেদুথু" মীনৱ নন্বন কে.জে. যেশুদাস, বাণী জয়ৰাম "নান পাদিক্কোন্দে ইৰুপ্পেন" (শোকগীত) শিৰাই বাণী জয়ৰাম "উৰুগুথেয় ইধায়ামে" নূৰাৱথু নাল ইলাইয়াৰাজা "ভা ভা আন্বে আন্বে" অগ্নি নচ্ছথিৰম কে.জে. যেশুদাস, কে.এচ. চিত্ৰা "ভান্না নিলাভেয় বৈগাই" (বিজয়নগৰী ৰাগমৰ সৈতে সাদৃশ্য) পাদাথা থেনিক্কাল "চোলাই পুষ্পঙ্গালে" ইঙ্গেয়ুম ওৰু গঙ্গাই পি. সুশীলা, গঙ্গাই আমাৰন "উন্নাইথানে থাঞ্জম এন্দ্ৰু" নল্লাৱনুক্কু নল্লাৱন কে.জে. যেশুদাস, মঞ্জুলা গুৰুৰাজ "পোনমানে কোৱাম ইয়েনো" ওৰু কৈধিয়িন ডায়াৰী উন্নি মেনন, উমা ৰমণন "কাথিৰুন্থু কাথিৰুন্থু" ৱৈদেহি কথিৰুন্থল পি. জয়চন্দ্ৰন "কানমানিয়ে পেচু" কাক্কী চাত্তাই এছ পি বালাসুব্ৰমণিয়াম, এছ জানকী "পেথু এদুথাৱাথান" ভেলাইক্কৰণ মালয়েছিয়া বসুদেৱন "অ' প্ৰিয়া প্ৰিয়া!" ইধায়াথাই থিৰুদাথে মানো, কে.এচ. চিত্ৰা "কুদাগু মালাই" (বিজয়নগৰী ৰাগম) কাৰাকাত্তাক্কাৰন "কুয়িল পাত্তু" এন ৰাসাৱিন মানচিলে স্বৰ্ণলতা, ইলাইয়াৰাজা "আদি আথাদি" কাদালোৰা কাৱিথাইগল ইলাইয়াৰাজা, এছ. জানকী "চিন্না পোন্নু চেলাই" মালাইয়ূৰ মাম্বাত্তিয়ান "ভাল্লী ভাল্লী এন্না" দৈৱ ভাক্কু "য়াৰ আলুথু য়াৰ থুয়াৰম" কান্নুকোৰু ভান্নকিলি কে.জে. যেশুদাস, ইলাইয়াৰাজা "য়াৰাই কিয়াত্তু" এন উয়িৰ কান্নামা কে.এচ. চিত্ৰা "আধিকালাই নেৰম" নান চোন্নাথেয় চাত্তম এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম, আশা ভোচলে "মানিকুয়িল ইচাইক্কুথাদি" থাঙ্গা মানসুক্কৰণ মানো "ভানুয়াৰ্ণথা চোলাইয়িলে" ইদয় কোৱিল এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম "চিন্ধু নাথী চীমানে" (বিজয়নগৰী ৰাগম) পোন্নুমানি "আন্বা সুমান্থু" "আথোৰাথিলে আলমৰম" কাচি হৰিহৰণ "পাত্তু চোল্লী পাদা চোল্লী" অঝাগী সাধনা সৰগম (ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী) "নান পূৱেদুথু" নানুম ওৰু থোঝিলালি এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম, এছ. জানকী "ওৰু জীৱন্থান" নান আদিমাই ইল্লাই বিজয় আনন্দ "কূৱুৰাকুয়িলু" চোলাইয়ামা দেৱা "এঝেলু জেনমা বান্ধম" থেৰ্কু থেৰু মাচানকান্নাথিল কান্নামৱাচমান বাদিৱেলএছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম, কে. এছ. চিত্ৰাপেন্নকিলিয়ে পেন্নকিলিয়ে সান্ধিথা ভেলাই পি. উন্নিকৃষ্ণন, সুজাতা মোহন "পূৱন্নাম" অঝিয়াথা কোলঙ্গল সলিল চৌধুৰী পি. জয়চন্দ্ৰন, পি. সুশীলা "কান্নুম কান্নুম" থিৰুদা থিৰুদা এ.আৰ. ৰহমান মানো "থানীৰাই কাধালিকুম" মিঃ ৰোমিঅ' সঙ্গীতা,সজিত "আঞ্জাথে জীৱা" জোদি শিৰকাঝী জি. শিৱচিদাম্বৰম, স্বৰ্ণলতা "ডিঙ্গু ডঙ্গু" সৰ্ৱম থালা ময়াম বাম্বা বাক্যা, এন্থনী দাসান "ৱৈগাই কৰাই কাত্ৰে" উয়িৰুল্লাৱাৰাই উষা বিজয়া টি. ৰাজেন্দৰ কে. জে. যেশুদাস "পাদি অঝাইথেন" ৰাসিগান ওৰু ৰাসিগাই ৰৱীন্দ্ৰন "য়েঝিসাই গীথামে" "মাৰিকোলুন্থু মুল্লা উৰুথুমা" এন আসাই ৰাসাথি ডাঃ চন্দিলয়ান "মামৰাথু পূ" উমাই ভিঝিগল মানোজ জ্ঞান এছ. এন. সুৰেন্দৰ,বি. এছ. শশিৰেখা "চেন্ধূৰা পূৱে" চেন্থূৰা পূৱে এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম,বি. এছ. শশিৰেখা "য়াৰ পাদালো & পূনচোলাইয়াই" পান্থায়া কুথিৰাইগল কে. জে. যেশুদাস, মালয়েছিয়া বসুদেৱন "ছেভানাম পূকলথূৱুম" চিন্না ময়িল পি. জয়চন্দ্ৰন, কে.এচ. চিত্ৰা "কান্না দেৱলোগা" ৰোজাক্কাল উনাক্কাগা এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম, স্বৰ্ণলতা "মাসাই মাথম" এমজিআৰ নগৰিল এছ. বালকৃষ্ণন "পাত্তু ওন্নু পাদাত্তুমা" পুধু বসন্তম এছ. এ. ৰাজকুমাৰ কে. জে. যেশুদাস (সংস্কৰণ ১), এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম (সংস্কৰণ ২) "অনন্তম অনন্তম" পূৱে উনাক্কাগা পি. উন্নিকৃষ্ণন, কে.এচ. চিত্ৰা "ৱানাথু নিলাৱেদুথু" সিম্মাৰাসি পি. উন্নিকৃষ্ণন, স্বৰ্ণলতা "কল্যাণ ৱানিল" আনন্দম উন্নি মেনন,সুজাতা "এনাই থেদুম মেগম" কান্নোদু কান শঙ্কৰ-গণেশ এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম, বাণী জয়ৰাম "মুঙ্গিলিলাই কাদুগালে" পেনমানি অৱল কানমানি "নী পাৰ্কামা পোৰিয়ে" মানাইৱী ওৰু মান্থিৰি এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম, উমা ৰমণন "সালা সালা য়েনা" পোন্নু পাক্কা পোৰেন কে. ভাগ্যৰাজ এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যম, কে. এছ. চিত্ৰা "নেঞ্জিল কোদিয়াগম" চিন্না চিত্তু দেৱেন্দ্ৰনভেল্লাই ৰোজাভেনন্বাৰগলবাবুল বোসসতীশ,কে. এছ. চিত্ৰাএন্নুয়েৰিয়া এন্নুয়েৰিয়া "অৱৰাৱাৰ ৱাঝকাইয়িল" পান্দৱাৰ ভূমি ভাৰদ্বাজ ভাৰদ্বাজ "উনাক্কেনা ইৰুপ্পান" কাধল জছুৱা শ্ৰীধৰ হৰিচৰণ "য়েদি কাল্লাচি" থেনমেৰকু পৰুৱাকাত্ৰু এন. আৰ. ৰাঘুনন্থন বিজয় প্ৰকাশ, শ্ৰেয়া ঘোষাল "কুৰাই ওন্দ্ৰুম ইল্লাই" আৰাই এন ৩০৫-ইল কাদাৱুল বিদ্যাসাগৰ হৰিনী "পূ মীধু" দিশ্যুম বিজয় এন্টনী মালগুড়ি সুভা "ঊৰাদাঙ্গুম সমাথিলেয়" কালাৱানি এছ. এছ. কুমাৰন চেন্থিলভেলন "উনকূদা পেছাথানে" ৰুবাই ডি. ইম্মান শ্ৰেয়া ঘোষাল, এন্থনী দাসান "সুদালামাদা সামিকিত্তা" পেত্তিকাদাই 	মাৰিয়া মানোহৰ শ্ৰেয়া ঘোষাল

 হিন্দী 
 তেৰি পায়াল বাজি জাহান বড়ে ঘৰ কী বেটীৰ পৰা, মহম্মদ আজিজ আৰু অনুৰাধা পৌডৱালৰ গায়নত
 তেৰে ইশ্ক মেইন পাগল হো গয়া হুমকো তুমছে প্যাৰ হৈৰ পৰা, উদিত নাৰায়ণ, সপনা অৱস্থী আৰু অলকা যাজ্ঞিকৰ গায়নত

 সম্পৰ্কিত ৰাগসমূহ 
এই অংশত এই ৰাগৰ তাত্ত্বিক আৰু বৈজ্ঞানিক দিশসমূহ সামৰি লোৱা হৈছে।

 গ্ৰহ ভেদম 
গ্ৰহ ভেদম ব্যৱহাৰ কৰি শিৱৰঞ্জনীৰ স্বৰসমূহ স্থানান্তৰিত কৰিলে আন ২টা পঞ্চস্বৰীয় ৰাগ পোৱা যায়, সেইকেইটা হৈছে সুনাদৱিনোদিনী আৰু ৰেৱতী। গ্ৰহ ভেদম হৈছে আপেক্ষিক স্বৰ কম্পাঙ্ক একে ৰাখি শাডজমক ৰাগৰ পৰৱৰ্তী স্বৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰা পদক্ষেপ। অধিক বিৱৰণ আৰু উদাহৰণৰ বাবে শিৱৰঞ্জনীৰ ওপৰত গ্ৰহ ভেদম চাওক।

 স্কেল সাদৃশ্য 
 মোহনম উৰ্ফে ভূপালী (হিন্দুস্থানীত) এক জনপ্ৰিয় ৰাগ য'ত সাধাৰণ গান্ধাৰমৰ পৰিৱৰ্তে অন্তৰা গান্ধাৰম আছে। ইয়াৰ  গঠন হৈছে S R2 G3 P D2 S : S D2 P G3 R2 S
 পাহাড়ী, এক লোক ৰাগ, কাৰিকৰীভাৱে মোহনম আৰু শিৱৰঞ্জনীৰ এক সংকৰ, কিয়নো ইয়াৰ অন্তৰা গান্ধাৰম আৰু সাধাৰণ গান্ধাৰম দুয়োটা আছে
 অভোগী এক জনপ্ৰিয় ৰাগ য'ত পঞ্চমমৰ পৰিৱৰ্তে শুদ্ধ মধ্যমম আছে। ইয়াৰ  গঠন হৈছে S R2 G2 M1 D2 S : S D2 M1 G2 R2 S

 কৰ্ণাটক স্কেল 
কৰ্ণাটক স্কেল শিৱৰঞ্জনী ৬৪তম মূল স্কেল বাচস্পতি (মেলকৰ্তা)ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক জন্য ৰাগ (উৎপন্ন স্কেল)। ইয়াৰ বক্ৰ প্ৰয়োগ (ইয়াৰ স্কেল আৰু স্বৰ বাক্যত আঁকাবাঁকা স্বৰ) আছে আৰু ইয়াৰ স্কেল তলত দিয়া ধৰণৰ।Ragas in Carnatic music by Dr. S. Bhagyalekshmy, Pub. 1990, CBH Publications
  : 
  : 

 ৰচনাসমূহ 
এই স্কেলৰ ৰচনাসমূহ হৈছে:
 আন্দৱন আন্বে আৰু তৰুণমিদয় দয়াই পাপনাশম শিৱনৰ দ্বাৰা ৰচিত
 মহা ত্ৰিপুৰা সুন্দৰী বৰ্ণম মাদুৰাই আৰ. মুৰলীধৰনৰ দ্বাৰা ৰচিত

 আৰু চাওক 
 মোহনম
 ভূপালী
 পাহাড়ী
 দুৰ্গা

 টোকা 

 তথ্যসূত্ৰ 

 বাহ্যিক সংযোগ 
 ৰাগ শিৱৰঞ্জনীৰ চলচ্চিত্ৰৰ গান (হিন্দুস্থানী)

শ্ৰেণী:সংগীত