অসমীয়া ব্যাকৰণৰ বিভক্তি

অসমীয়া ব্যাকৰণৰ বিভক্তি (ইংৰাজী: Case system in Assamese grammar) হৈছে অসমীয়া ভাষাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যাকৰণগত বৈশিষ্ট্য৷ বিভক্তিয়ে নাম পদৰ লগত সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে আৰু বাক্যত নামপদৰ কাৰক নিৰ্ধাৰণ কৰে৷শৰ্মা, গোলোকচন্দ্ৰ (২০১৫)৷ অসমীয়া ব্যাকৰণ৷ গুৱাহাটী: বীণা লাইব্ৰেৰী৷ 

 সংজ্ঞা 
বিভক্তি হৈছে নামপদৰ (বিশেষ্য, সৰ্বনাম, বিশেষণ) পিছত যোগ হোৱা প্ৰত্যয় বা অনুসৰ্গ যিয়ে বাক্যত সেই পদৰ কাৰক নিৰ্ধাৰণ কৰে৷কাকতি, বাণীকান্ত (১৯৮৭)৷ অসমীয়া ভাষাৰ ৰূপতত্ত্ব৷ গুৱাহাটী: আসাম প্ৰকাশন পৰিষদ৷  অসমীয়া ভাষাত বিভক্তিৰ দ্বাৰা নামপদৰ লিংগ, বচন আৰু কাৰক প্ৰকাশ পায়৷

 অসমীয়া ভাষাত বিভক্তিৰ প্ৰকাৰ 

অসমীয়া ব্যাকৰণত প্ৰধানত ৭টি বিভক্তি আছে:নেওগ, মহেশ্বৰ (২০০৮)৷ অসমীয়া ভাষাৰ ব্যাকৰণ৷ গুৱাহাটী: অসম বুক হাইভ৷ 

 ১. প্ৰথমা বিভক্তি (কৰ্তৃকাৰক) 
- চিহ্ন: ∅ (শূন্য বিভক্তি)
- ব্যৱহাৰ: কৰ্তৃকাৰক প্ৰকাশ কৰিবলৈ
 উদাহৰণ:
 ল'ৰাটো আহিছে
 ছোৱালীজনী গৈছে

 ২. দ্বিতীয়া বিভক্তি (কৰ্মকাৰক) 
- চিহ্ন: -ক, -লৈ
- ব্যৱহাৰ: কৰ্মকাৰক প্ৰকাশ কৰিবলৈ
 উদাহৰণ:
 পিতাকে পুত্ৰক মাতিলে
 মই তেওঁলৈ চাইছোঁ

 ৩. তৃতীয়া বিভক্তি (কৰণকাৰক) 
- চিহ্ন: -ৰে, -এৰে, -দি
- ব্যৱহাৰ: কৰণকাৰক প্ৰকাশ কৰিবলৈ
 উদাহৰণ:
 কলমৰে লিখা
 হাতৰে কৰা

 ৪. চতুৰ্থী বিভক্তি (সম্প্ৰদানকাৰক) 
- চিহ্ন: -লৈ, -ত
- ব্যৱহাৰ: সম্প্ৰদানকাৰক প্ৰকাশ কৰিবলৈ
 উদাহৰণ:
 দুখীয়ালৈ দান দিয়া
 অপাত্ৰত দান নিদিবা

 ৫. পঞ্চমী বিভক্তি (অপাদানকাৰক) 
- চিহ্ন: -ৰ পৰা, -ৰ পৰা
- ব্যৱহাৰ: অপাদানকাৰক প্ৰকাশ কৰিবলৈ
 উদাহৰণ:
 গছৰ পৰা পাত সৰে
 ঘৰৰ পৰা ওলোৱা

 ৬. ষষ্ঠী বিভক্তি (সম্বন্ধকাৰক) 
- চিহ্ন: -ৰ, -ত
- ব্যৱহাৰ: সম্বন্ধকাৰক প্ৰকাশ কৰিবলৈ
 উদাহৰণ:
 ৰামৰ ঘৰ
 মোহনৰ কিতাপ

 ৭. সপ্তমী বিভক্তি (অধিকৰণকাৰক) 
- চিহ্ন: -ত, -ৰ ওপৰত
- ব্যৱহাৰ: অধিকৰণকাৰক প্ৰকাশ কৰিবলৈ
 উদাহৰণ:
 টেবুলত কিতাপ
 গছত চৰাই

 বিভক্তিৰ বৈশিষ্ট্য 

 লিংগ অনুসৰি পৰিৱৰ্তন 
অসমীয়া ভাষাত বিভক্তি লিংগ অনুসৰি পৰিৱৰ্তন হয়:বৰুৱা, হেমচন্দ্ৰ (১৯৯৫)৷ অসমীয়া ব্যাকৰণৰ মূল সূত্ৰ৷ গুৱাহাটী: ষ্টুডেণ্ট ষ্ট'ৰ৷ 
 পুংলিংগ: ল'ৰাটো, ল'ৰাক
 স্ত্ৰীলিংগ: ছোৱালীজনী, ছোৱালীক

 বচন অনুসৰি পৰিৱৰ্তন 
একবচন আৰু বহুবচনত বিভক্তিৰ পৰিৱৰ্তন হয়:
 একবচন: ল'ৰাটো
 বহুবচন: ল'ৰাকেইটা, ল'ৰাবোৰ

 সন্মান অনুসৰি পৰিৱৰ্তন 
অসমীয়া ভাষাত সন্মান প্ৰদৰ্শনৰ বাবে বিভক্তিৰ পৰিৱৰ্তন হয়:চৌধুৰী, প্ৰফুল্ল দত্ত (২০০২)৷ অসমীয়া ভাষাৰ সামাজিক দিশ৷ গুৱাহাটী: কৃষ্ণ প্ৰকাশন৷ 
 সাধাৰণ: তেওঁক
 সন্মানীয়: তেওঁলোকক, আপোনাক

 ঐতিহাসিক পটভূমি 
অসমীয়া ভাষাৰ বিভক্তি ব্যৱস্থা প্ৰাচীন ভাৰতীয় আৰ্য ভাষাৰ পৰা বিকশিত হৈছে৷ চন্দ্ৰ, লোকেশ (২০১০)৷ "Historical Development of Assamese Case System"৷ Indian Linguistics, 71(2), 45-62৷  সংস্কৃত ভাষাত থকা ৮টি বিভক্তিৰ পৰা অসমীয়া ভাষাত ৭টি বিভক্তি গঠিত হৈছে৷ সংবোধন বিভক্তি (অষ্টমী) অসমীয়া ভাষাত পৃথক নহয়৷

 আধুনিক অসমীয়া ভাষাত বিভক্তি 

আধুনিক অসমীয়া ভাষাত বিভক্তি ব্যৱস্থা অধিক সৰলীকৃত হৈছে৷ অনুসৰ্গ (Postposition) ব্যৱহাৰ কৰি বিভক্তিৰ কাম কৰা হয়৷ হাজৰিকা, নীলিমা (২০১৮)৷ আধুনিক অসমীয়া ভাষাৰ গঠন৷ গুৱাহাটী: আনন্দ প্ৰকাশন৷  উদাহৰণস্বৰূপে:
 পৰা → -ৰ পৰা
 মাজে → -ৰ মাজে
 ওচৰে → -ৰ ওচৰে

 বিভক্তিৰ নিয়মাৱলী 
 স্বৰান্ত শব্দত বিভক্তি 
 উদাহৰণ: ঘৰ + ত = ঘৰত
 নিয়ম: সাধাৰণতে প্ৰত্যক্ষভাৱে যোগ হয়

 ব্যঞ্জনান্ত শব্দত বিভক্তি 
 উদাহৰণ: পুত্ৰ + ক = পুত্ৰক
 নিয়ম: মধ্যবৰ্তী স্বৰ যোগ হ'ব পাৰে

 সন্ধিৰ নিয়ম 
বিভক্তি যোগ হোৱাৰ সময়ত সন্ধিৰ নিয়ম প্ৰয়োগ হয়:দেৱ, প্ৰভাত চন্দ্ৰ (২০০৫)৷ অসমীয়া ভাষাৰ সন্ধি৷ গুৱাহাটী: আসাম প্ৰকাশন পৰিষদ৷ 
 গছ + ত = গছত
 নদী + ত = নদীত

 শিক্ষামূলক গুৰুত্ব 
অসমীয়া ভাষা শিক্ষাত বিভক্তি অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ৷ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ পৰা উচ্চ শিক্ষালৈকে বিভক্তিৰ সঠিক ব্যৱহাৰ শিকোৱা হয়৷শিক্ষা মন্ত্ৰণালয়, অসম চৰকাৰ (২০১৯)৷ অসমীয়া ভাষা শিক্ষণ পদ্ধতি৷ গুৱাহাটী: অসম পাঠ্যপুস্তক প্ৰকাশন নিগম৷  ব্যাকৰণ শিক্ষাত বিভক্তি এক মৌলিক বিষয়৷

 তুলনামূলক অধ্যয়ন 
অসমীয়া ভাষাৰ বিভক্তি ব্যৱস্থা বাংলা ভাষাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ কিন্তু কিছু পাৰ্থক্য আছে:বাগচী, তপন (২০১৪)৷ "Comparative Study of Case Systems in Bengali and Assamese"৷ Language Studies, 18(3), 123-140৷ 
 অসমীয়াত সন্মান বিভক্তি অধিক বিকশিত
 বিভক্তি চিহ্নত সূক্ষ্ম পাৰ্থক্য
 স্থানীয় উপভাষাৰ প্ৰভাৱ

 আধুনিক গৱেষণা 
সাম্প্ৰতিক ভাষাবিজ্ঞানৰ গৱেষণাত অসমীয়া বিভক্তিৰ টাইপ'লজিকেল অধ্যয়ন হৈছে৷দাস, প্ৰীতি (২০২০)৷ "A Corpus-based Study of Assamese Case Markers"৷ Computational Linguistics Research, 45(2), 78-95৷  কৰ্পাছ ভাষাবিজ্ঞানৰ দ্বাৰা বিভক্তিৰ ব্যৱহাৰিক দিশ অধ্যয়ন কৰা হৈছে৷

 আৰু পঢ়ক 
 অসমীয়া ব্যাকৰণ
 অসমীয়া ভাষা
 কাৰক (ব্যাকৰণ)
 অসমীয়া ভাষাৰ ইতিহাস

 তথ্যসূত্ৰ 

শ্ৰেণী:অসমীয়া ব্যাকৰণ
শ্ৰেণী:ভাষাবিজ্ঞান