মহৰ্ষি গৌতম

গৌতম (), হিন্দু ধৰ্মৰ এজন ঋষি আৰু ব্ৰাহ্মণ ঋষি দীৰ্ঘতমাৰ পুত্ৰ আছিল, যি জৈন আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মতো উল্লেখ আছে। যজুৰ্বেদ, ৰামায়ণ, গণেশ পুৰাণত গৌতমৰ উল্লেখ আছে আৰু তেওঁৰ পত্নী অহল্যাক ককৰ্থনা কৰাৰ বাবে জনাজাত। গৌতমৰ সৈতে জড়িত আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাহিনী হৈছে গৌতমী নামেৰে জনাজাত গোদাবৰী নদীৰ সৃষ্টি।
সন্তান
ৰামায়ণৰ মতে অহল্যাৰ গৰ্ভত গৌতমৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ শতানন্দৰ জন্ম। কিন্তু মহাভাৰতৰ আদি পৰ্ব মতে তেওঁৰ শাৰদ্বন আৰু শ্বিৰ্কাৰী নামেৰে দুজন পুত্ৰ আছিল। শাৰদ্বনক গৌতম বুলিও জনা গৈছিল, সেয়েহে তেওঁৰ সন্তান কৃপা আৰু কৃপিক ক্ৰমে গৌতম আৰু গৌতমী বুলি কোৱা হৈছিল। গৌতমৰ এগৰাকী কন্যাকো উল্লেখ কৰা হৈছে যদিও মহাকাব্যখনত তেওঁৰ নাম কেতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই। মহাভাৰতৰ সভা পৰ্বত তেওঁ অশ্বিনাৰ(উশীনাৰৰ কন্যা)ৰ জৰিয়তে বহু সন্তান জন্ম দিয়াৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যাৰ ভিতৰত কাক্ষীৱত ডাঙৰ। গৌতম আৰু অশ্বিনাৰৰ বিয়া জৰাসন্ধৰ ৰাজ্য মগধত হয়।Mahabharata Sabha Parva Section XXI বামন পুৰাণৰ মতে তেওঁৰ জয়া, জয়ন্তী আৰু অপৰাজিতা নামৰ তিনিগৰাকী কন্যা আছিল। 

গৌতমক বৃহদাৰণ্যক উপনিষদত উদ্দালক আৰুনিৰ পুত্ৰ শ্বেতকেতুৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিও কোৱা হয়।

অহল্যাৰ অভিশাপ
গণেশ পুৰাণ আৰু ৰামায়ণত অহল্যাক গৌতমৰ পত্নী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ বিবাহ উত্তৰাখণ্ডত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে, যিটো মহাকাব্যৰ আন্তঃপ্ৰৱেশ হিচাপে বিশ্বাস কৰা হয়। কাহিনী অনুসৰি সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতা ব্ৰহ্মাই এগৰাকী সুন্দৰী ছোৱালী সৃষ্টি কৰি গৌতমক কইনা হিচাপে উপহাৰ দিয়ে আৰু শতানন্দ নামৰ এজন পুত্ৰৰ জন্ম হয়। 

উপাসনা খণ্ডত গৌতমে ইন্দ্ৰক অভিশাপ দিয়াৰ কথা উল্লেখ আছে, যেতিয়া তেওঁ ঘৰলৈ আহি ইন্দ্ৰক পত্নীৰ সৈতে তৰ্কত লিপ্ত হোৱা দেখা পায়। গৌতমৰ ছদ্মবেশত ইন্দ্ৰই অহল্যাৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা বুলি প্ৰকাশ পাইছে আৰু তেওঁ ইন্দ্ৰক ১০০০ যোনি হ’বলৈ অভিশাপ দিয়ে আৰু অহল্যাক শিললৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, যেতিয়ালৈকে ৰামে তাইৰ ওপৰত ভৰি নিদিয়ে। গৌতমে মন্ত্ৰ পাঠ কৰাৰ পাছত ইন্দ্ৰই অৱশেষত স্বাভাৱিক অৱস্থালৈ ঘূৰি আহে আৰু গণেশত মহত্ত্ব বিচাৰি পায় যিটো তেওঁ দেৱতাক প্ৰকাশ কৰে আৰু অহল্যা ৰামৰ ভৰিৰ স্পৰ্শৰে শাপমুক্ত হয়। 

বাল খণ্ডত উল্লেখ আছে যে গৌতমে এতিয়াও ছদ্মবেশত থকা ইন্দ্ৰক দেখা পায় আৰু তেওঁক অণ্ডকোষ হেৰুৱাবলৈ অভিশাপ দিয়ে। 
তাৰ পিছত গৌতমে অহল্যক শাপ দিয়ে যে হাজাৰ হাজাৰ বছৰ আশ্ৰমত থাকিব, বায়ুৰ বাহিৰে একো নাখাব আৰু কেৱল ৰামৰদ্বাৰা মুক্ত হ’ব (২৯-৩১ পদ)।
উপনিষদ
গৌতমৰ কথা বৃহদাৰণ্যক উপনিষদৰ ভিতৰত দুটা কাহিনীত উল্লেখ আছে। তেওঁ ৰজা জনক ৰাজ্যৰ উদ্দালক আৰুণি, গাৰ্গী বাচকনৱী আৰু অন্যান্য কুৰু আৰু পাঞ্চাল ঋষিৰ সৈতে যাজ্ঞবল্ক্যৰ সৈতে কথা পাতি যাজ্ঞবল্ক্য এজন মহান ঋষি নেকি পৰীক্ষা কৰে।

জয়ৱালীয়ে শ্বেতকেতুক লগ পোৱাৰ পিছত আৰু পিতৃক লগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰাৰ পিছত প্ৰৱাহন জয়ৱালীৰ সৈতেও তেওঁৰ কথা-বতৰা হয়। জয়ৱালীয়ে গৌতমক বৰদান দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে আৰু ভৌতিক জগতৰ সৌন্দৰ্য্য আৰু গভীৰতাৰ বৰ্ণনা কৰে আৰু যজ্ঞ কেনেকৈ কৰিব লাগে শিকাই দিয়ে।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক