ভাৰতত মি-টু আন্দোলন

ভাৰতীয় সমাজৰ বিভিন্ন খণ্ড, বিশেষকৈ চৰকাৰ, সংবাদ মাধ্যম, আৰু বলীউড চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত যৌন নিৰ্যাতন উদঙাই দিবলৈ ২০১৮ চনৰ শেষৰ ফালে (আৰু আজিও চলি আছে) ভাৰতীয় মি টু আন্দোলন আৰম্ভ হৈছিল। ভাৰতত মি টু আন্দোলনক কৰ্মক্ষেত্ৰত মহিলাৰ যৌন নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অভিযানৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত এক স্বতন্ত্ৰ উন্নয়ন হিচাপে দেখা যায়, বা আমেৰিকাৰ "মি টু" সামাজিক আন্দোলনৰ এটা শাখা হিচাপে দেখা যায়। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আন্দোলনৰ ক্ৰমবৰ্ধমান জনপ্ৰিয়তাৰ লগে লগে ভাৰততো মি টুই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু পিছলৈ ২০১৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুম্বাইস্থিত বলীউড মনোৰঞ্জন উদ্যোগত গতি লাভ কৰে, যেতিয়া অভিনেত্ৰী তনুশ্ৰী দত্তই নানা পাটেকাৰক যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। ফলত সংবাদ মাধ্যম, ভাৰতীয় চিনেমা, আনকি চৰকাৰৰ ভিতৰতো বহু মহিলাই মাত মাতিবলৈ ধৰিলে আৰু কেইবাজনো দোষীক যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিবলৈ ধৰিলে।

 ভাৰতত মি-টু আন্দোলনৰ প্ৰভাৱ  

মি টু আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তৰানা বাৰ্ক যদিও ২০১৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ই সামাজিক পৰিঘটনা হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। এটা হেচটেগেৰে ইয়াৰ আৰম্ভণি কৰিছিল আমেৰিকান অভিনেত্ৰী এলিছা মিলানোই৷ তেওঁ হাৰ্ভি ৱেইনষ্টাইনৰ বিৰুদ্ধে যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ  উত্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতেই বিশ্বৰ মহিলাসকলে তেওঁলোকৰ যৌন নিৰ্যাতনৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে মাত মাতিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। কিন্তু ভাৰতত অভিনেত্ৰী তনুশ্ৰী দত্তই অভিনেতা নানা পাটেকাৰৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পিছতে মি টু আন্দোলনে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। এগৰাকী নাৰীৰ কাহিনী হিচাপে আৰম্ভ হোৱা কথাটোৱে অতি সোনকালেই এক অনন্য ৰূপ ল’লে যেতিয়া দেশৰ শক্তিশালী পুৰুষৰ নামবোৰ ওলাই আহিবলৈ ধৰিলে। অভিনেতা আলোক নাথৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সাংবাদিক তথা ৰাজনীতিবিদ এম জে আকবৰলৈকে এই আন্দোলনে যৌন নিৰ্যাতন আৰু নিৰ্যাতনৰ বহু কাহিনী উদঙাই দিছে।

হাৰ্ভি ৱেইনষ্টাইনৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপিত অভিযোগৰ পিছতে ভাৰতত মি-টু হেচটেগৰ ব্যৱহাৰ দ্ৰুতগতিত বিয়পি পৰে। যৌন নিৰ্যাতনক সাধাৰণতে ‘ইভ-টিজিং’ শব্দৰে কোৱা হয়, যিটো শব্দ বিভ্ৰান্তিকৰ, নম্ৰ আৰু অপৰাধৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস কৰা।  হেচটেগ মি-টুৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ভাৰতীয় মহিলাসকলক কৰ্মক্ষেত্ৰৰ অধিকাৰ আৰু নিৰাপদ প্ৰতিবেদনৰ বিষয়ে জ্ঞান দিয়াৰ লগতে পুৰুষসকলক সমস্যাৰ পৰিসৰৰ বিষয়ে জ্ঞান দিয়াৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। কিছুমানে মি টুক ২০১২ চনৰ নতুন দিল্লীত সংঘটিত হিংসাত্মক দলবদ্ধ ধৰ্ষণৰ পিছত আৰম্ভ হোৱা সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে তুলনা কৰিছে ৷ ইয়াৰ ফলত পিছলৈ এগৰাকী মহিলাৰ মৃত্যু হয় আৰু ভাৰত চৰকাৰে ধৰ্ষণৰ ক্ষেত্ৰত কঠোৰ শাস্তি প্ৰদান কৰে। আন কিছুমানে কয় যে ন্যায়াধীশ আশুতোষ কুমাৰে এমাহ পূৰ্বে দিল্লীৰ ধৰ্ষণৰ গোচৰত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা তথা সাহিত্যিক মাহমুদ ফাৰুকীৰ বিৰুদ্ধে দিয়া ৰায় বাতিল কৰি জনসাধাৰণৰ ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ন্যায়াধীশগৰাকীয়ে ৰায় দিয়ে যে সন্মতি প্ৰত্যাহাৰ কৰিবলৈ "দুৰ্বলভাৱে না" কোৱাটোৱেই যথেষ্ট নহয় কাৰণ এজন সংগীয়ে কম ইচ্ছুক হোৱাটো স্বাভাৱিক। এই গোচৰৰ বিৰুদ্ধে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত আবেদন জনোৱা হয় যদিও উচ্চতম ন্যায়ালয়ে দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ছবি নিৰ্মাতাগৰাকীক দোষমুক্ত কৰাৰ অভিযোগ খাৰিজ কৰি কয় যে, "আমি উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায়দানত হস্তক্ষেপ নকৰো। ই এক সুলিখিত ৰায়দান।" ব্লেংক নয়েজৰ মুখ্য কৰ্মী জেচমিন পাথেজাই কয় যে মি-টু হেচটেগৰ শক্তি হৈছে ভাৰতে বিষয়টোৰ গুৰুত্বক আওকাণ কৰিব নোৱাৰে বুলি দেখুওৱা। ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ অধিবক্তা কৈমিনি জয়ছৱালে বিশেষকৈ গ্ৰাম্য অঞ্চলত মহিলাসকলক পঢ়া শিকোৱাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, কিয়নো এই অঞ্চলসমূহৰ বেছিভাগ মহিলাই নিৰক্ষৰ আৰু আৰ্থিক আৰু আৱেগিক দুয়োটা দিশতে পুৰুষ আত্মীয়ৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰ্ভৰশীল।

ব্লগাৰ শ্বীনা ধাবলকাৰৰ ভাইৰেল হেচটেগ মি-টু  টুইটৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত কেইবাজনো বিশিষ্ট শিল্পীয়ে খোদু ইৰাণীৰ জনপ্ৰিয় পুনে পাব হাই স্পিৰিটছ বৰ্জনৰ ঘোষণা কৰে। কেইবাগৰাকীও মহিলাই মহেশ মূৰ্তিৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল, তাৰ পিছত ২০১৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আৰক্ষীৰ গোচৰ ৰুজু কৰা হৈছিল। ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ ট্ৰেণ্ডছ ডেস্কে লিখিছে যে হেচটেগ মি-টু আন্দোলনৰ অংশ হিচাপে বহু ভাৰতীয় পুৰুষে মাত মাতিছে, য’ত সন্মতি আৰু কিছুমান পুৰুষক কেনেদৰে নিৰ্যাতন কৰা হয় সেই বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। ৰয়টাৰৰ ৰীনা চন্দ্ৰনে কয় যে হেচটেগ মি-টুয়ে ভাৰতৰ ৬ লাখ মহিলাক আওকাণ কৰিছে যিসকলে বৰ্তমান নিজৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে যৌনকৰ্মী হিচাপে কাম কৰি আছে আৰু সাধাৰণতে সিহঁতৰ শিক্ষা বা পৰিয়াল নথকাৰ বাবে সিহঁত দুখীয়া।

২০১৮ চনত বেংগালুৰুত নৱবৰ্ষ উদযাপনৰ সময়ত গণ যৌন নিৰ্যাতনৰ খবৰ আহিছিল, যি হেচটেগ মি-টুৰ সৈতে জড়িত। ছচিয়েল মিডিয়াত আক্ৰমণৰ চিচিটিভি ফুটেজ আপলোড নোহোৱালৈকে আৰক্ষীয়ে প্ৰথমে এই ঘটনাক খাৰিজ কৰিছিল। "পশ্চিমীয়া" মহিলাৰ সাজ-পোছাক আৰু মূল্যবোধ ধৰ্ষণৰ কাৰণ আৰু মহিলা পৰিয়ালে পাৰ্টি বা বৃহৎ উৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ নিদিব বুলি মত প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে গৃহমন্ত্ৰী জি পৰমেশ্বৰা, আবু আজমী আদি বিষয়াসকলে তীব্ৰ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছিল।

ভাৰতীয় ছ’চিয়েল মিডিয়াত অভিযুক্ত ধৰ্ষণকাৰী আৰু হাৰাশাস্তিৰ কেইবাখনো তালিকা প্ৰচাৰ হ’বলৈ ধৰিলে, য’ত প্ৰথম অৱস্থাত প্ৰায় ৬০ জন অতি সন্মানীয় শিক্ষাবিদৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই তালিকাখন ২০১৭ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত প্ৰকাশ কৰিছিল সমাজ কৰ্মী ইং পেন্নু আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ ৰায়া সৰকাৰ নামৰ এগৰাকী ভাৰতীয় ছাত্ৰই, যিয়ে প্ৰতিটো ঘটনা ব্যক্তিগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা বুলি দাবী কৰিছিল। এই তালিকাখনে হেচটেগ মি-টুৰ সমালোচনাৰ সৃষ্টি কৰিছে কাৰণ এই অভিযোগ ছ’চিয়েল মিডিয়াত বিয়পি পৰাৰ আগতেই সত্যাসত্য নিৰূপণ কৰা হোৱা নাছিল। তালিকাত থকা কিছুমান ভুক্তভোগীয়ে আগবাঢ়ি আহি বুজাই দিছে যে তেওঁলোকে ব্যৱস্থা ল’বলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকক আওকাণ কৰা হৈছিল, দুৰ্ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বা প্ৰতিশোধ লোৱা হৈছিল। দ্য লিষ্টৰ হৈ মন্তব্য কৰি ৰায়া সৰকাৰে কয় যে তেওঁ কেৱল বন্ধু-বান্ধৱীক সকীয়াই দিবলৈহে পোষ্ট কৰিছিল যে অধ্যাপক আৰু শিক্ষাবিদসকলক (বেছিভাগেই উচ্চবৰ্ণৰ পুৰুষ) এৰাই চলিব লাগে, আৰু এয়া ইমান জনপ্ৰিয় হ’ব বুলি তেওঁ কেতিয়াও কল্পনা কৰা নাছিল। এসপ্তাহৰ পাছত দ্বিতীয়খন তালিকা প্ৰকাশ কৰা হয়, নিম্নবৰ্ণৰ মহিলাসকলে প্ৰস্তুত কৰা আৰু অধিক নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, যাৰ ফলত মুঠ সংখ্যা প্ৰায় ৭০ জনলৈ বৃদ্ধি পায়।

১২গৰাকী বিশিষ্ট ভাৰতীয় নাৰীবাদীয়ে আনুষ্ঠানিক পত্ৰযোগে দ্য লিষ্টক নাকচ কৰি কয় যে তেওঁলোকে বুজি পায় যে ন্যায় ব্যৱস্থা সাধাৰণতে ভুক্তভোগীৰ বিৰুদ্ধে পক্ষপাতিত্ব কৰে, কিন্তু পৰীক্ষা নকৰা দাবীয়ে নাৰীবাদী আন্দোলনৰ বাবে পৰিস্থিতি অধিক কঠিন কৰি তুলিছে। লেখিকা ৰিয়া ডাংৱাল আৰু নম্ৰতা গুপ্তাই উত্তৰত কয় যে, তালিকাত থকা বেছিভাগ ভুক্তভোগীয়েই হৈছে এনে দৰিদ্ৰ ছাত্ৰ যিয়ে চৰকাৰী চেনেলৰ মাজেৰে যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও সফল নহ’ল বা আশ্ৰয় বিচাৰি নাপালে, যদিও তালিকাৰ প্ৰতিজন পুৰুষৰ সামাজিক আৰু আইনগতভাৱে নিজকে সুৰক্ষিত কৰাৰ ক্ষমতা আছে।

বাহ্যিক সংযোগ
Indian Express - "Me Too" Tracker
Times of India - Visual catalog of "Me Too" accused persons
"Me Too Rising" - 3D Global visualization of the "Me Too" movement

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:সামাজিক আন্দোলন
শ্ৰেণী:ভাৰতত মহিলাৰ অধিকাৰ
শ্ৰেণী:নাৰীবাদ
শ্ৰেণী:ইতিহাস
শ্ৰেণী:আন্দোলন