চ্যাৱনপ্ৰাছ

চ্যাৱনপ্ৰাছ (), মূলতঃ চ্যাৱনপ্ৰাছ, হৈছে চেনি, মৌ, ঘিউ, আমলখি, তিলৰ তেল, জামু আৰু বিভিন্ন বনৌষধি আৰু মছলাৰে ৰন্ধা এক মিশ্ৰণ। আয়ুৰ্বেদিক গ্ৰন্থত দিয়া পৰামৰ্শ বা নিৰ্দেশনা অনুসৰি ইয়াক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ভাৰতত খাদ্য পৰিপূৰক হিচাপে চ্যাৱনপ্ৰাছ বহুলভাৱে বিক্ৰী আৰু সেৱন কৰা হয়।
উৎপত্তি
চ্যাৱনপ্ৰাছৰ প্ৰস্তুতি আৰু উৎপাদন অতি প্ৰাচীন। মহাভাৰত, পুৰাণ আদি বিভিন্ন প্ৰাচীন ভাৰতীয় গ্ৰন্থত উল্লেখ আছে যে, বৈদিক চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ দেৱতা অশ্বিন ভাতৃদ্বয়ে প্ৰথমে ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰনাউলৰ ওচৰৰ ধোশী পাহাৰত থকা তেওঁৰ আশ্ৰমত চ্যাৱন ঋষিৰ বাবে এই ঔষধ সৃষ্টি কৰি প্ৰস্তুত কৰিছিল, সেয়েহে ইয়াৰ নাম চ্যাৱনপ্ৰাছ।Panda, H; Handbook On Ayurvedic Medicines With Formulae, Processes And Their Uses, 2004, p10  চ্যৱনপ্ৰাছৰ প্ৰথম ঐতিহাসিকভাৱে নথিভুক্ত সূত্ৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম সহস্ৰাব্দৰ আৰম্ভণিৰ প্ৰাচীন আয়ুৰ্বেদিক গ্ৰন্থBates, D, Knowledge and the Scholarly Medical Traditions Cambridge University Press 1995, p325  চৰক সংহিতাত পোৱা যায়।
সেৱন আৰু সোৱাদ
চ্যাৱনপ্ৰাছ সাধাৰণতে পোনপটীয়াকৈ সেৱন কৰা হয়। গৰম পানীৰ লগতো ইয়াক সেৱন কৰিব পাৰি।

চ্যাৱনপ্ৰাছৰ সোৱাদ একে সময়তে মিঠা আৰু টেঙা। সোৱাদত মৌ, ঘিউ (ক্লেৰিফাইড বাটাৰ) আৰু কেঁহা সোৱাদ, আৰু ঘিউ আৰু চন্দন, ডালচেনি, ইলাচিকে ধৰি অন্যান্য মছলাৰ গোন্ধেই প্ৰধান।

উপাদান
আয়ুৰ্বেদিক পদ্ধতিৰ চিকিৎসাৰ বাবে লিখা পাণ্ডুলিপিত চ্যৱনপ্ৰাছৰ প্ৰকৰণৰ উল্লেখ কৰা হৈছে, যেনে অষ্টাংগহৃদয়ম, চৰকসংহিতা, সংগন্ধৰসংহিতা। ব্যৱহৃত বনৌষধিৰ সংখ্যা ২৫ৰ পৰা ৮০লৈকে হ’ব পাৰে কিন্তু সকলো চ্যাৱনপ্ৰাছৰ মূল উপাদান হ’ল আমলখি। আন মূল উপাদানসমূহ হ’ল-
অশ্বগন্ধা 
শতমূল 
আমলখি
বাঁহৰ শৰ্কৰা
নীলা মিচৰীয় ভেটফুল
ইলাচি
শিলিখা
চীনা ডালচেনি
ডালচেনিৰ বাকলি
লৱণ
নাগকেশৰ বা নাগচম্পা
স্থূলপৰ্ণা
ভূঁই আমলখি
গালছ
ঘিউ
দৈত্য আলু 
জিলয় (গুডুচি) 
মৌ
ভাৰতীয় কাজু
আইৰিছ শিপা
লিকুৰাইচ
দীঘল জলকীয়া (Piper longum)
মালাবাৰ বাদাম (Adhatoda vasica ৰ বীজ)
বাদামৰ ঘাঁহ
পটাছিয়াম ছৰবেট
কিচমিচ
ঘূৰণীয়া জিডোয়াৰী
চন্দন কাঠ
তিলৰ তেল
বিস্তাৰ কৰা হগৱিড (Boerhavia diffusa)
চেনি
বাঘ নখ (Erythrina variegata)
মাটিমাহ
মগু মাহ

২০১১ চনৰ পৰা কনজিউমাৰ ভয়েচে গধুৰ ধাতুৰ পৰিমাণৰ ক্ষেত্ৰত চ্যাৱনপ্ৰাছৰ সকলোবোৰ প্ৰধান ব্ৰেণ্ড নিৰাপদ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঔষধ