সন্তুৰ

ভাৰতীয় সন্তুৰ যন্ত্ৰটো এটা ট্ৰেপিজিয়াম-আকৃতিৰ হেমাৰড ডালচিমাৰ, আৰু এটা ইৰানৰ সন্তুৰৰ পৰিৱৰ্তিত ৰূপ। এই যন্ত্ৰটো সাধাৰণতে আখৰোটৰ কাঠৰে তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু ইয়াত ২৫টা সাঁকো থাকে। প্ৰতিটো সাঁকোত ৪টা তাঁৰ থাকে, মুঠ ১০০টা তাঁৰ। ই জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ এটা পৰম্পৰাগত যন্ত্ৰ, আৰু ইয়াৰ উৎপত্তি প্ৰাচীন কালৰ। প্ৰাচীন সংস্কৃত গ্ৰন্থত ইয়াক শততন্ত্ৰী বীণা বুলি কোৱা হৈছিল।

উন্নয়ন
প্ৰাচীন সংস্কৃত গ্ৰন্থত ইয়াক শততন্ত্ৰী বীণা (১০০ তাঁৰৰ বীণা) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। কাশ্মীৰত সন্তুৰ লোকসংগীতৰ সংগতৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। ইয়াক চুফিয়ানা মৌছিকি নামৰ সংগীতৰ শৈলীত বজোৱা হয়। কিছুমান গৱেষকে ইয়াক মেচোপটেমিয়াৰ সময়ত (১৬০০–৯০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) বজোৱা এটা প্ৰাচীন যন্ত্ৰৰ উন্নত ৰূপ হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছে। চুফি ৰহস্যবাদীসকলে তেওঁলোকৰ ভজনৰ সংগতৰ বাবে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ভাৰতীয় সন্তুৰ বজোৱাত, বিশেষভাৱে গঢ় দিয়া মেলেট (মেজৰাব) হালকা আৰু ইয়াক তৰ্জনী আৰু মধ্যমা আঙুলিৰ মাজত ধৰা হয়। এটা সাধাৰণ সন্তুৰত দুটা সাঁকোৰ ছেট থাকে, যিয়ে তিনি অষ্টকৰ পৰিসৰ প্ৰদান কৰে। ভাৰতীয় সন্তুৰ অধিক আয়তাকাৰ আৰু ইয়াৰ তাঁৰ ইৰানী সন্তুৰতকৈ বেছি হ’ব পাৰে, য’ত সাধাৰণতে ৭২ডাল তাঁৰ থাকে। সন্তুৰৰ সৈতে অতি সাদৃশ্যপূৰ্ণ সংগীত যন্ত্ৰ পৰম্পৰাগতভাৱে বিশ্বজুৰি ব্যৱহৃত হয়।

বৈশিষ্ট্য
ট্ৰেপিজয়ড ফ্ৰেমৱৰ্ক সাধাৰণতে আখৰোট বা মেপল কাঠৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। ওপৰ আৰু তলৰ তক্তা কেতিয়াবা প্লাইউড বা ভিনিয়াৰ (Veneer) হ’ব পাৰে। ওপৰৰ তক্তাত, যাক ছাউণ্ডবৰ্ড বুলিও কোৱা হয়, কাঠৰ সাঁকো ৰখা হয়, যাতে টান কৰা ধাতুৰ তাঁৰসমূহ স্থাপন কৰা হয়। তাঁৰসমূহ, ৩ বা ৪ৰ এককত গোট খোৱা, যন্ত্ৰৰ বাঁওফালে গজাল বা পিনত বান্ধি ছাউণ্ডবৰ্ডৰ ওপৰত সাঁকোৰ মাজেৰে সোঁফালে টান কৰা হয়। সোঁফালে ষ্টীলৰ টিউনিং পেগ বা টিউনিং পিন থাকে, যি প্ৰতিটো তাঁৰৰ এককক কাঙ্ক্ষিত সংগীতৰ নোট, ফ্ৰিকুৱেন্সি বা পিছলৈ টিউন কৰিবলৈ সুবিধা কৰে।

কৌশল
সন্তুৰক আসনত বহি অৰ্ধ-পদ্মাসনত কোলাত ৰাখি বজোৱা হয়। বজোৱাৰ সময়ত, বহল ফালটো সংগীতজ্ঞৰ কঁকালৰ ওচৰত থাকে আৰু চুটি ফালটো সংগীতজ্ঞৰপৰা দূৰত থাকে। ইয়াক দুয়োখন হাতেৰে ধৰা পাতল কাঠৰ মেলেটৰ জোৰাৰে বজোৱা হয়। সন্তুৰ এটা সূক্ষ্ম যন্ত্ৰ আৰু কোমল আঘাত আৰু গ্লাইডৰ প্ৰতি সংবেদনশীল। আঘাতবোৰ সদায় তাঁৰত বজোৱা হয়, হয় সাঁকোৰ ওচৰত বা সাঁকোৰপৰা অলপ দূৰত: শৈলীৰ ফলত ভিন্ন সুৰ উৎপন্ন হয়। এখন হাতৰ আঘাতত হোৱা শব্দক আনখন হাতৰ তলুৱাৰ ফাল ব্যৱহাৰ কৰি নৈঃশব্দ্য কৰি বৈচিত্ৰ্য সৃষ্টি কৰিব পাৰি।

উল্লেখযোগ্য বাদক
- উলহাছ বাপট (১৯৫০–২০১৮)
- তৰুণ ভট্টাচাৰ্য (জন্ম ১৯৫৭)
- ৰাহুল শৰ্মা (জন্ম ১৯৭২)
- শিৱকুমাৰ শৰ্মা (১৯৩৮–২০২২)
- অভয় সোপৰী
- ভজন সোপৰী (১৯৪৮–২০২২)
- আৰ. বিশ্বেশ্বৰণ (১৯৪৪–২০০৭)
- বৰ্ষা আগ্ৰৱাল (জন্ম ১৯৬৭)
- মহম্মদ তিব্বত বাকল (১৯১৪–১৯৮২)
- হৰজিন্দৰ পাল সিং (জন্ম ১৯৫৩)
- আৰেটি কেটিমে (জন্ম ১৯৮৯)

অধিক চাওক
- গোলাম মহম্মদ জাজ (জন্ম ১৯৪১), কাশ্মীৰৰ শেষ জনা হস্তনিৰ্মিত সন্তুৰ নিৰ্মাতা

তথ্যসূত্ৰ
- Heydarian, Peyman, and Joshua Reiss, Persian Music and the Santur Instrument, University of London, 2005, ISBN 978-0-9550217-0-1, pages 524–527.
- Magazine / Culture: Santoor magic, The Hindu, 27 February 2005, accessed 8 July 2012, archived 5 March 2005.
- How All did the Soporis improvise their Folk instrument, Outlook India, 22 September 2017, accessed 14 April 2018.
- Sharma, Amal, The Music of Kashmir: A Historical Perspective, Sangeet Natak Akademi, 1996, ISBN 978-81-7201-234-2, pages 45–50.
- Paranjape, Shailaja, Indian Musical Instruments, Rupa & Co., 2009, ISBN 978-81-291-1410-5, pages 92–95.
- Chatterjee, Raman, The Santoor: Construction and Technique, Oxford University Press, 2011, ISBN 978-0-19-807556-1, pages 34–38.
- Our wishes to India's single female Santoor player Dr. Varsha Agrawal (born 29 Jan 1967), 28 January 2013, accessed 14 April 2018.
- Chinar Shade: Ustaad Muhammad Abdullah Tibetbaqal (1914–1982) Sufiana musician from Kashmir, 14 April 2015, accessed 14 April 2018.
- Artist – Harjinder Pal Singh (Santoor), Gharana - None, swarganga.org, accessed 14 April 2018.