মনোজ দাস

মনোজ দাস (; ২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৩৪ – ২৭ এপ্ৰিল ২০২১) এগৰাকী ভাৰতীয় লেখক; যি ওড়িয়া আৰু ইংৰাজী ভাষাত লেখা-মেলা কৰিছিল। ১৯৭১ চনত লণ্ডন আৰু এডিনবাৰ্গৰ আৰ্কাইভত কৰা তেওঁৰ গৱেষণাই শ্ৰী অৰবিন্দৰ নেতৃত্বত বিংশ শতিকাৰ প্ৰথম দশকত ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ কিছুমান অতি কম পৰিচিত তথ্য পোহৰলৈ আনিছিল; যাৰ বাবে তেওঁক প্ৰথম শ্ৰী অৰবিন্দ পুৰস্কাৰ (কলকাতা) প্ৰদান কৰা হৈছিল। ১৯৬৩ চনৰপৰা তেওঁ পুডুচেৰীৰ শ্ৰী অৰবিন্দ আশ্ৰমৰ এগৰাকী বাসিন্দা আছিল আৰু ইয়াৰ শ্ৰী অৰবিন্দ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ত ইংৰাজী সাহিত্য আৰু শ্ৰী অৰবিন্দৰ দৰ্শন পঢ়াইছিল।

২০০০ চনত তেওঁক সৰস্বতী সন্মান প্ৰদান কৰা হৈছিল। ২০০১ চনত তেওঁক ভাৰতৰ চতুৰ্থ অসামৰিক সন্মান পদ্মশ্ৰী, আৰু ২০২০ চনত সাহিত্য আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰতৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা পদ্মভূষণ প্ৰদান কৰা হৈছিল। সাহিত্য অকাডেমিয়ে তেওঁক তেওঁলোকৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান সাহিত্য অকাডেমি ফেলোশ্বিপ প্ৰদান কৰিছিল।

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
উৰিষ্যাৰ সৰু উপকূলীয় গাওঁ বালাচ’ৰত দাসৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ মধুসূদন দাসে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ অধীনত কাম কৰিছিল। স্কুলত পঢ়ি থাকোঁতেই দাসে লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থ আছিল শতাব্দীৰ আৰ্তনাদ নামে এটি ওড়িয়া ভাষাৰ কাব্য সংকলন। ১৯৫০ চনত তেওঁ ‘দিগন্ত’ নামে এখন সাহিত্য আলোচনী মুকলি কৰে।  তেওঁ ১৯৫১ চনত উচ্চ বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সাং কৰি কটক মহাবিদ্যালয়ত নাম ভৰ্তি কৰিছিল। বিদ্যালয়ত পঢ়ি থাকোঁতে তেওঁৰ প্ৰথম চুটি গল্প সংকলন সমুদ্ৰ ক্ষুধা (হাংগাৰ অৱ চি) প্ৰকাশ হৈছিল। কটকত ডিগ্ৰী পঢ়ি থাকোঁতে তেওঁ ছাত্ৰ ৰাজনীতিত যোগদান কৰিছিল। কলেজীয়া দিনত তেওঁ মৌলবাদী দৃষ্টিভংগীৰ এগৰাকী যুৱ নেতা আছিল আৰু বৈপ্লৱিক কাৰ্যকলাপৰ বাবে এবছৰ কাৰাগাৰত কটাইছিল। ১৯৫৯ চনত তেওঁ ইণ্ডোনেছিয়াৰ বাণ্ডুঙত অনুষ্ঠিত আফ্ৰো-এছিয়ান ছাত্ৰ সন্মিলনৰ প্ৰতিনিধি আছিল। তেওঁ কটকত ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। ১৯৫৫ চনত তেওঁ পুৰীৰ সামন্ত চন্দ্ৰ শেখৰ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী সমাপ্ত কৰিছিল।  কলেজীয়া কালছোৱাত তেওঁ ‘জীৱনৰ স্বাদ’ নামৰ এখন উপন্যাস লিখি প্ৰকাশ কৰিছিল; এই সময়ত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আন দুখন কিতাপ আছিল চুটি গল্পৰ সংকলন ‘বিশ্বকন্যাৰ কাহিনী’ আৰু কবিতা সংকলন ‘পদধ্বনি’। ইংৰাজী সাহিত্যত ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ ৰেভেনশ্ব মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ক্ৰিষ্ট কলেজ (কটক)ত প্ৰবক্তা হিচাপে কিছু বছৰ কাম কৰাৰ পিছত, তেওঁ পুডুচেৰীৰ শ্ৰী অৰবিন্দ আশ্ৰমত যোগদান কৰে। ১৯৬৩ চনৰ পৰা তেওঁ পুডুচেৰীৰ শ্ৰী অৰবিন্দ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা কেন্দ্ৰত ইংৰাজী সাহিত্যৰ অধ্যাপক ৰূপে কৰ্মৰত আছিল।

তেওঁ ফকীৰ মোহন সেনাপতি, ব্যাস আৰু বাল্মিকীয়ে তেওঁক প্ৰভাৱিত কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।

স্বীকৃতি
 উৰিষ্যা সাহিত্য অকাডেমি বঁটা, ১৯৬৫ আৰু ১৯৮৭
 কেন্দ্ৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা, ১৯৭২
 সৰলা বঁটা, ১৯৮১
 বিষুৱা বঁটা, ১৯৮৬
 সাহিত্য ভাৰতী বঁটা, ১৯৯৫
 সৰস্বতী সন্মান, ২০০০
 শ্ৰেষ্ঠ কাহিনীৰ বাবে উৰিষ্যা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০১
 পদ্মশ্ৰী, ২০০১
 পদ্মভূষন, ২০২০
 সাহিত্য একাডেমী ফেলোশ্বিপ, ২০০৬
 অতিবাদী জগন্নাথ দাস এৱাৰ্ড, ২০০৭
 এনটিআৰ লিটাৰেৰী এৱাৰ্ড, ২০১৩
 অমৃতা কীৰ্তি পুৰস্কাৰ, ২০১৩ 
 বেদ ব্যাস সন্মান
 মিষ্টিক কলিংগ লিটাৰেৰী এৱাৰ্ড (২০২০)

গ্ৰন্থপঞ্জী
উপন্যাস
 The Escapist, ২০০১
 ত্ৰন্দ্ৰালোকৰ প্ৰহৰী, ২০০০
 Aakashra Isara, ১৯৯৭
 অমৃত ফল, ১৯৯৬ (সৰস্বতী সন্মান)
 আ টাইগাৰ এট টুইলাইট, ১৯৯১
 বুলডজাৰ এণ্ড ফেবলচ্‌ এণ্ড ফেনটাচাইজ ফৰ এডাল্টচ্‌, (১৯৯০)
 চাইক্লনচ্‌, ১৯৮৭
 প্ৰভঞ্জন
 গধূলিৰে বাঘ
 কনকা উপত্যকাৰ কাহিনী

গল্প সংকলন
 উপকথা সতকা
 আবু পুৰুষ
 শেষ বসন্তৰ চিঠি, ১৯৬৬
 Manoj Dasanka Katha O Kahani, 1971
 Dhumabha Diganta O Anyana Kahani, 1971
 দ্য ক্ৰকডাইলচ্‌ লেডী:আ কালেকচন অৱ ষ্ট’ৰিজ, ১৯৭৫
 Manoj-pancha-bimsati, 1977
 The Submerged Valley and Other Stories, 1986
 ফেয়াৰৱেল টু আ ঘষ্ট: চৰ্ট ষ্ট’ৰিজ এণ্ড আ নভেলিটি, ১৯৯৪
 লিজেণ্ড অৱ দ্য গল্ডেন ভেলী, ১৯৯৬
 Samudra-kulara Eka Grama (Balya Smruti), 1996
 Aranyaka; (adapted to Aranyaka, 1994)
 ভিন্ন মনীষা ও অন্যান্য কাহিনী
 Abupurusha O Anyana Kahani
 Lakshmira Abhisara
 Abolakara Kahani
 অৰণ্য উল্লাশ
 চিলেকটেড ফিকচন
 চেজিং দ্য ৰেইনব’ : গ্ৰৱিং আপ ইন এন ইণ্ডIয়ান ভিলেজ, ২০০৪

ভ্ৰমণ কাহিনী
 Keta Diganta (Part I)
 Keta Diganta (Part -II)
 অন্তৰংগ ভাৰত (প্ৰথম খণ্ড) (মাই লিটল ইণ্ডিয়া)
 অন্তৰংগ ভাৰত (দ্বিতীয় খণ্ড)
 দূৰ-দূৰান্তৰ
 অদূৰ বিদেশ – ২০০৪

কবিতা
 তুম গান ও অন্যান্য কবিতা, ১৯৯২
 কবিতা উৎকলা

বুৰঞ্জী আৰু সংস্কৃতি
 Bharatara Aitihya: Shateka Prashnara Uttara,১৯৯৯
 Manoj Das Paribesita Upakatha Shataka (টেলচ্‌ টল্ড বাই মিষ্টিক), ২০০২
 Mahakalara Prahelika O Anyana Jijnansa, ২০০৬
 Jibana Jijnasa o Smaraika Stabaka
 Prajna Pradeepika
 Sesha tantrikara sandhanare

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:সাহিত্যিক
শ্ৰেণী:ঔপন্যাসিক
শ্ৰেণী:গল্পকাৰ
শ্ৰেণী:ওড়িয়া ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:ওড়িয়া ব্যক্তি
শ্ৰেণী:ওড়িয়া কবি