নন্দিনাগৰী

নন্দিনাগৰী () হৈছে ৭ম শতিকাত প্ৰকাশ পোৱা নাগৰী লিপিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এটি ব্ৰাহ্মিক লিপি।George Cardona and Danesh Jain (2003), The Indo-Aryan Languages, Routledge, , page 75 এই লিপি আৰু ইয়াৰ ভিন্ন ৰূপসমূহ মধ্য দাক্ষিণাত্য অঞ্চল আৰু দক্ষিণ ভাৰতত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। নন্দিনাগৰী লিপিত প্ৰচুৰ পৰিমাণত সংস্কৃত হস্তলিপি দেখা যায় যদিও এতিয়াও ইয়াৰ লিপ্যন্তৰ হোৱা নাই।Reinhold Grünendahl (2001), South Indian Scripts in Sanskrit Manuscripts and Prints, Otto Harrassowitz Verlag, ISBN 978-3447045049, pages xxii, 201-210P. Visalakshy (2003), The Fundamentals of Manuscriptology, Dravidian Linguistics Association, , pages 55-62 হিন্দু ধৰ্মৰ দ্বৈত বেদান্ত বিদ্যালয়ৰ মাধৱাচাৰ্য্যৰ কিছু হস্তলিপি নন্দিনাগৰী লিপিত পোৱা যায়।Friedrich Otto Schrader (1988), A descriptive catalogue of the Sanskrit manuscripts in the Adyar Library, Otto Harrassowitz Verlag

ই দেৱনাগৰী ভগ্নী লিপি, যি ভাৰতৰ আন ঠাইতো প্ৰচলিত।Pandey, Anshuman. (2013). Preliminary Proposal to Encode Nandinagari in ISO/IEC 10646.

 ব্যুৎপত্তি 
নগৰৰপৰা নাগৰী শব্দটো আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে চহৰ।

হায়দৰাবাদৰ নন্দী নগৰৰ পৰা ২১২ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত মহবুবাবাদত কাকতীয় যুগৰ নন্দিনাগৰী শিলালিপি পোৱা গৈছে। 

এই লিপিৰ প্ৰথম অংশৰ নন্দি শব্দৰ উৎস সম্পৰ্কে বিশেষ তথ্য পোৱা নাযায়। ইয়াৰ অৰ্থ পৱিত্ৰ বা শুভ হ’ব পাৰে। ভগৱান শিৱৰ বৃষভ বাহনক নন্দী বুলি জনা যায়, ই পূজনীয় আৰু ইয়ে নন্দিনাগৰী লিপিৰ উৎস বুলি ভাবিব পৰা যায়।

 ইতিহাস 
নন্দিনাগৰী হৈছে একপ্ৰকাৰ ব্ৰাহ্মী-আধাৰিত লিপি, যি লিপি  ১১শ আৰু ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগত দক্ষিণ ভাৰতৰ দক্ষিণ মহাৰাষ্ট্ৰ, কৰ্ণাটক আৰু অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত সংস্কৃতত হস্তলিপি আৰু শিলালিপি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই নাগৰী লিপিৰ কেন্দ্ৰীয় গোটৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে আৰু দেৱনাগৰীৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক আছে। নন্দিনাগৰীৰ কেইবাটাও শৈলী আছে, যাক পণ্ডিতসকলে এই লিপিৰ ভিন্ন ৰূপ ৰূপে বিবেচনা কৰিছে।Pandey, Anshuman. (2017). Final proposal to encode Nandinagari in Unicode. 

তামিলনাডু নন্দিনাগৰীৰ কিছুমান প্ৰাচীন শিলালিপি পোৱা গৈছে। তামিলনাডুৰ উপকূলৰ মামাল্লাপুৰম থকা ৮ম শতিকাৰ নৰসিংহ পল্লৱৰ শিলালিপি, চোল ৰজা ৰাজাৰাজৰ সময়ৰ ১০ম শতিকাৰ মুদ্ৰা, ৯ম শতিকাৰ আয় ৰজা বৰাগুনমৰ পালিয়াম তামৰ প্লেট শিলালিপি সকলোবোৰ নন্দিনাগৰী লিপিত আছে।Nagari script  Department of Archaeology, Government of Tamil Nadu (2011)I Nakacami (2008), Mahabalipuram (Mamallapuram), Oxford University Press, , pages 29-30 এটি ঋগ্বেদ হস্তলিপি নন্দিনাগৰী লিপিত লিখা পোৱা গৈছেAC Burnell, Elements of South-Indian Palaeography from the Fourth to the Seventeenth Century AD, Cambridge University Press, , page 61 with footnote 1, লগতে অন্যান্য বেদৰ হস্তলিপিও পোৱা যায়।, Asiatic Society of Bengal, pages 3, 6-7 খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰ বিক্ৰমচৰিতৰ হস্তলিপি, যাক বিক্ৰমৰ দুঃসাহসিক অভিযান বা হিন্দু বুক অৱ টেলছA Hindu Book of Tales: The Vikramacarita, Franklin Edgerton, The American Journal of Philology, Volume 33, No. 131, page 249-252 বুলিও জনা যায়, নন্দিনাগৰী লিপিত পোৱা গৈছে।A Hindu Book of Tales: The Vikramacarita, Franklin Edgerton, The American Journal of Philology, Volume 33, No. 131, page 262

কেৰালাৰ ট্ৰাভাঙ্কোৰ মন্দিৰত নন্দিনাগৰী লিপিত এটি অনন্তশয়ন মাহাত্ম্য তালপাতৰ হস্তলিপি পোৱা গৈছে।H. H. Wilson and Colin Mackenzie, , Asiatic Society, page 62

সংস্কৃত ভাষা লিখিবলৈ নন্দিনাগৰী লিপি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, আৰু বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ বহুতো সংস্কৃত তাম্ৰপত্ৰ শিলালিপি সেই লিপিত লিখা হৈছিল।

দক্ষিণ ভাৰতত নন্দিনাগৰী লিখা অসংখ্য সংস্কৃত হস্তলিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে, কিন্তু ই ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম নথিভুক্ত আৰু অধ্যয়ন কৰা প্ৰাচীন লিপিৰ ভিতৰত এটা।Reinhold Grünendahl (2001), South Indian Scripts in Sanskrit Manuscripts and Prints: Grantha Tamil - Malayalam - Telugu - Kannada - Nandinagari, Otto Harrassowitz Verlag, , page xxii এই হস্তলিপিসমূহে বেদ, দৰ্শন, প্ৰাচীন ৰচনাসমূহৰ বিষয়ত কৰা ভাষ্যDavid Pingree (1981), Census of the Exact Sciences in Sanskrit, Volume 4, American Philosophical Society, , pages 29, 201, 217, 260, 269, 409, পৌৰাণিক কাহিনী, বিজ্ঞান আৰু কলাক সামৰি লয়।, H. H. Wilson, Mackenzie Collection of Nandinagari, Devanagari, Grandham and Telugu Manuscripts (South India), pages 2-8, 12-14David Pingree (1970), Census of the Exact Sciences in Sanskrit, Volume 5, American Philosophical Society, , pages 26-27, 79-81, 237-241 এই হস্তলিপিসমূহ পুথিভঁৰালত, বিশেষকৈ দেশৰ দক্ষিণ অঞ্চলৰ পুথিভঁৰালসমূহত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে।Reinhold Grünendahl (2001), South Indian Scripts in Sanskrit Manuscripts and Prints, Otto Harrassowitz Verlag, ISBN 978-3447045049, pages xxii, 201-210 কিছুমান নন্দিনাগৰী গ্ৰন্থ দ্বি-লিপিত আছে য’ত অন্যান্য প্ৰধান দক্ষিণ ভাৰতৰ ভাষাৰ লিপি যেনে তেলেগু, তামিল, মালয়ালম আৰু কানাড়া লিপি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।David Pingree (1970), Census of the Exact Sciences in Sanskrit, Volume 1 and 2, American Philosophical Society, , see Preface and Introduction

 দেৱনাগৰীৰ সৈতে তুলনা 
নন্দিনাগৰী আৰু দেৱনাগৰী লিপি অতি ঘনিষ্ঠ আৰু ইয়াৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য আছে, কিন্তু সেইবোৰে পদ্ধতিগত পাৰ্থক্যও দেখুৱায়। নন্দিনাগৰী লিপিৰ স্বৰধ্বনিৰ আকাৰ দেৱনাগৰীৰপৰা বহুখিনি পৃথক আৰু ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ আকাৰ কম পৃথক।  ইয়াৰ প্ৰতিটো আখৰৰ ওপৰত মাত্ৰা আছে কিন্তু এই মাত্ৰাই গোটেই আখৰবোৰক এডাল দীঘল, সংযুক্ত, আনুভূমিক ৰেখা (শিৰোৰেখা) হিচাপে এটা শব্দত সংযুক্ত নকৰে। সেয়েহে নন্দিনাগৰী দেৱনাগৰীৰ ভগ্নী লিপি যদিও ই ক্ষুদ্ৰ বা নগন্য সংস্কৰণ নহয়।

নন্দিনাগৰী হস্তলিপিসমূহত সৌন্দৰ্য্য আৰু শৈলীগত পাৰ্থক্যও দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, সুকীয়া অনুস্বৰৰ ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰতিটো স্তুতিগীত বা শ্লোক লেবেল কৰাৰ পদ্ধতি বেলেগ।Srinidhi (2015), Encoding of Vedic characters used in non-Devanagari scripts, UNICODE International, pages 7-9

 ইউনিক’ড 
২০১৯ চনৰ মাৰ্চ মাহত নন্দিনাগৰী লিপিৰ ১২তম সংস্কৰণটি মুকলি কৰি ইয়াক  ইউনিক’ড ষ্টেণ্ডাৰ্ডত যোগ কৰা হৈছিল।

নন্দিনাগৰীৰ বাবে ইউনিক’ড ব্লক হ’ল U + 119A0-U + 119FF:U+119A0–U+119FF
 নন্দিনাগৰীইউনিক’ড চাৰ্ট (PDF)    0  1  2  3  4  5  6  7  8  9  A  B  C  D  E  F U+119Ax                   U+119Bx                 U+119Cx                 U+119Dx                   U+119Ex                            U+119Fx                                টোকা
১.ইউনিকি’ড সংস্কৰণ ১৬.০ অনুসৰি
২.ধূসৰ এলেকাই অনিৰ্ধাৰিত স্থান বুজাইছে।
নন্দিনাগৰী

 তথ্যসূত্ৰ 

শ্ৰেণী:লিপি
শ্ৰেণী:এছীয় লিপি