কুশান নৃত্য

কুশান নৃত্য () অথবা কুশান গান কৃত্তিবাসী ৰামায়ণৰ আধাৰত সৃষ্টি কৰা কোচ ৰাজবংশীসকলৰ এক লোককলা৷ কুশান নামটোৰ উৎপত্তিৰ সৈতে বহুতৰ মাজত মতভেদ আছে৷ কোনো কোনোৰ মতে, কোচ জাতিৰ নামৰ পৰাই কুশান নাম হৈছে; কোনোৰ মতে, ৰামায়ণৰ কুশৰ নামৰে কুশান হৈছে আৰু আন কিছুমানৰ মতে ৰামায়ণৰ পূৰ্বৰ পৰাই কুশান শব্দৰ প্ৰচলন আছে৷ যি নহওক “কুশান এক গীতি-নৃত্য আধাৰিত লোকনাট্য অনুষ্ঠান। লোকনৃত্যবোৰত সাধাৰণতে নাটকীয় উপাদান থাকে৷ কুশান নৃত্য বা কুশান গান, ৰামায়ণৰ কাহিনী নিৰ্ভৰ৷ সেয়ে, শিল্পীসকলে ৰামায়ণৰ কাহিনী কামতাপুৰী বা ৰাজবংশী ভাষাত সংগীতৰ পদ্যৰ যোগেদি বৰ্ণনা কৰে। কুশন লোকনাট্য পঞ্চদশ শতিকাৰ পৰাই চলি আছে বুলি অনুমান কৰিব পাৰি যেতিয়া কোঁচ বংশই অসম, পশ্চিম বংগ, আৰু বৰ্তমানৰ উত্তৰ বাংলাদেশ শাসন কৰিছিল। কুশান নামটোৰ উৎসত সীতাৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ কুশৰ নামত জড়িত হৈ আছে। উত্তৰাকাণ্ড ৰামায়ণত ৰামৰ ৰাজসভাত লৱ-কুশই ৰামায়ণ গোৱাৰ কাহিনীৰ পৰাই এই পৰম্পৰা উৎপত্তি হৈছে বুলিব পণ্ডিতসকলে অনুমান কৰে৷ 
নৃত্যৰ শৈলী
কুশান গান বা নাচ এবিধ দলীয় অনুষ্ঠান। এটা কুশান গানৰ দলত প্ৰায় একুৰিৰো অধিক শিল্পী থাকে। কুশান গানৰ দলৰ মূল গায়ক জনক গীদাল বোলা হয়। গীদাল গৰাকীয়ে সমগ্ৰ অনুষ্ঠানটোৰ আ‍ঁত ধৰে। গীদাল গৰাকীয়ে লগাই দিয়া পদবোৰ পাইল বা পালিয়ে সুৰ ধৰি গায়। কুশান গানত ব্যৱহৃত বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা জনক বাদক বাইন বুলি কোৱা হয়। কুশান গানত গীতৰ তালে তালে চুকুৰী সকলে নাচে। গীদাল আৰু তেওঁৰ সংগী সকলে অৰ্থব্যঞ্জক মুদ্ৰাৰ উপস্থাপনৰ জৰিয়তে গীত-পদ পৰিৱেশন কৰে। মাজে মাজে বিসংগতিপূৰ্ণ হাস্যৰসাত্মক কাহিনী পৰিৱেশন কৰি দৰ্শকক আমোদ দিয়ে। তেতিয়াই চুকুৰী সকলে নাচে। পূৰ্বতে পুৰুষ সকলেই নাৰীৰ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি চুকুৰী হৈছিল যদিও বৰ্তমান নাৰী সকলেই এই কাৰ্য সম্পাদন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। কুশান গানত বেণাৰ ব্যৱহাৰ অপৰিহাৰ্য।

নৃত্যত ব্যৱহৃত বাদ্য
জনজাতীয় বৈশিষ্ট্য থকা কুশান নাচত কেইবাটাও থলুৱা বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷  বেনা, সাৰিন্দা, খোল, বাঁহী, জুৰি আদি লোকবাদ্য কুশান নাচত বজোৱা হয়৷ এই বাদ্যযন্ত্ৰবোৰৰ সহায়ত ঢিমা, ঢেউ, লবা, দুটুকী, লেছাৰী আদি বোলৰ তালত ছোকৰা ছুকুৰীসকলে নৃত্য কৰে৷ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ দিনা গোটেই নিশা কুশান নাচ চলে৷ ৰামায়ণৰ কাহিনীৰ ওপৰত ৰচিত গীত গোৱাৰ উপৰি কাহিনী বহিৰ্ভূত কিছুমান গীতো গোৱা হয় আৰু এইবোৰতো শিল্পীসকলে নৃত্য কৰা দেখা যায়৷
দুটিমান গীতৰ অংশ
কুশান গানৰ বিষয়বস্তু মূলতঃ ৰামায়ণ কেন্দ্ৰিক। কিন্তু স্থান বিশেষে বহু কুশান গানৰ দলে মহাভাৰত আৰু অন্যান্য পুৰাণৰ কাহিনী সমূহকো উপস্থাপন তথা পৰিৱেশন কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়।
ৰামায়ণৰ কাহিনী
শ্ৰীৰাম ৰাবণ যুদ্ধ লাগিল আবাৰ৷বাচিয়া বাচিয়া ৰাম কৰেন প্ৰহাৰ৷শ্ৰীৰামেৰ বাণে ৰাজা কৰে ধৰফৰ৷সহিতে নাপাৰি ৰাজা উঠিয়া দিল লৰ৷সাৰথিৰে আজ্ঞা দিল ৰাজা দশানন৷লঙ্কাতে চালাও ৰথ ত্বৰিত গমন৷..... আদি
কাহিনী বহিৰ্ভূত
আই মুই সখীন দেখিয়া বসিনুং কাইন৷দিনমনে না পৰে হাতেৰ গাইন৷ৰাইতে দিনে আমৰা বাৰা বানি৷কথা কইলে পৰে চৌখেৰ পানী৷একদিন যদি মৰা কামাই কৰে৷দুইদিন থাকে বসিয়া৷ছোটো দেওৰায় দেয় মোক কাপোৰ কিনিয়া৷..... আদি৷
তথ্য সূত্ৰ

শ্ৰেণী:নৃত্য
শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি
শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ সংস্কৃতি