ৰাজকুমাৰী হিমাল আৰু নাগ ৰাজকুমাৰ

ৰাজকুমাৰী হিমাল আৰু নাগ ৰাজকুমাৰ  হৈছে এগৰাকী মানৱ ৰাজকুমাৰী আৰু নাগ (সাপৰ ৰাজকুমাৰ) ৰাজকুমাৰৰ মাজৰ প্ৰেমৰ বিষয়ে এক অতি জনপ্ৰিয় কাশ্মীৰৰ লোককাহিনী। কাহিনীটো অঞ্চলটোত সুপৰিচিত আৰু ইয়াত বহুতো উপস্থাপন আছে। কাহিনীটোৰ এটা সংস্কৰণ ব্ৰিটিছ ৰেভাৰেণ্ড জেমছ হিণ্টন নোলছে সংগ্ৰহ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ 'ফ'ক-টেলছ অফ কাশ্মীৰ' নামৰ কিতাপখনত প্ৰকাশিত হৈছিল।Knowles, James Hinton. Folk-tales of Kashmir. London: Trübner. 1888. pp. 491–504.

সংস্কৰণৰ উৎস
ৰেভ. নোলছে তেওঁৰ সংস্কৰণৰ উৎসটো শ্ৰীনগৰৰ বানহ মহলৰ পণ্ডিত শিৱ ৰাম নামৰ এজন ব্যক্তিৰ পৰা লাভ কৰিছিল বুলি দাবী কৰিছে। 

প্ৰকাশ
কাহিনীটো 'হিমাল এণ্ড নাগৰাই' হিচাপেও পুনৰ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল, 'হিমাল এণ্ড নাগৰিয়া', 'হিমল নাগৰাই', আৰু 'হিমল এণ্ড নাগিৰাই' হিচাপে। 

কাহিনীৰ সাৰাংশ
'নাগাৰায়া আৰু হিমাল' নামৰ নোলছৰ সংস্কৰণত চডাৰাম নামৰ এজন দৰিদ্ৰ ব্ৰাহ্মণে তেওঁৰ ভাগ্যৰ বাবে দুখ প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ এগৰাকী বেয়া মেজাজৰ পত্নী আছিল। এদিন চডাৰামে হিন্দুস্তানলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লয়, কিয়নো এজন স্থানীয় ৰজাই দৰিদ্ৰ লোকসকলক পাঁচ লাখ টকা দিয়ে। যাত্ৰাৰ সময়ত তেওঁ অলপ সময় ৰৈ যায়। ওচৰৰ জলপ্ৰপাতৰ পৰা এটা সাপ আহে আৰু তেওঁৰ বেগত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁ জন্তুটো দেখিছিল আৰু তেওঁৰ পত্নীক ফান্দত পেলাই দিয়াৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল যাতে সাপটোৱে তাইক কামোৰে। তেওঁ বেগটো লৈ ঘৰলৈ উভতি আহে আৰু পত্নীক দিয়ে। মহিলাগৰাকীয়ে মোনাটো খোলাৰ লগে লগে, ইয়াৰ পৰা এটা সাপ ওলাই আহে আৰু মানুহৰ ৰূপ লয়। দম্পতীহালে নাগাৰাই নামৰ এটা লৰা উত্থাপন কৰে আৰু ধনী হয়। 

লৰা তাৰ বয়সতকৈ অত্যন্ত বুদ্ধিমান। এদিন তেওঁ দেউতাকক সুধিছিল যে তেওঁ এটা বিশুদ্ধ ঝৰ্ণা ক'ত পাব পাৰে য'ত তেওঁ গা ধুব পাৰে। চডাৰামে ৰাজকুমাৰী হিমালৰ বাগিচাৰ এটা পুখুৰীলৈ আঙুলিয়াই দিয়ে, যিটো ৰজাৰ সৈন্যসকলৰ দ্বাৰা অতি সুৰক্ষিত। ল'ৰাটোৱে কয় যে তেওঁ এটা উপায় বিচাৰি পাব। সি দেৱালত এটা খোলাৰ ওচৰলৈ যায় আৰু সাপলৈ পৰিৱৰ্তন হয় আৰু মানৱ ৰূপলৈ ঘূৰি আহে। ৰাজকুমাৰীয়ে পুখুৰীৰ দিশৰ পৰা কিছু শব্দ শুনিছিল আৰু অদ্ভুত উপস্থিতিৰ বাবে প্ৰশ্ন কৰিছিল। নাগ ৰাজকুমাৰে পুনৰ এটা সাপলৈ পৰিৱৰ্তিত হয় আৰু আঁতৰি যায়। তেওঁ দুবাৰ পুখুৰীলৈ উভতি আহে, আৰু তৃতীয়বাৰৰ বাবে ৰাজকুমাৰী হিমালে তেওঁৰ মানৱ ৰূপৰ সৌন্দৰ্য লক্ষ্য কৰে আৰু তেওঁৰ প্ৰেমত পৰে। হিমালে সাপটোক অনুসৰণ কৰিবলৈ এগৰাকী দাসী পঠিয়াই ছিল আৰু ইয়াক চডা ৰামৰ ঘৰত প্ৰৱেশ কৰা দেখিছিল। 
ৰাজকুমাৰী হিমালে তাইৰ দেউতাকক কৈছিল যে তাই ব্ৰাহ্মণ চডাৰামৰ পুত্ৰৰ বাহিৰে আন কোনো বিয়া নকৰায়। বিবাহৰ ব্যৱস্থাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ চডা ৰামক ৰজাৰ উপস্থিতিলৈ মাতি অনা হয়। ৰজাই পৰামৰ্শ দিলে যে তেওঁৰ সম্ভাৱ্য জোৱাঁই এটা ৰাজকীয় আৰু সুন্দৰ বিবাহ শোভাযাত্ৰাৰে আহিব লাগে। নাগ ৰাজকুমাৰে তেওঁৰ দত্তক পিতৃক এই বিষয়ে একো চিন্তা নকৰিবলৈ ক'লে আৰু বিয়াৰ এঘণ্টা আগতে এটা ৰাজকীয় শোভাযাত্ৰা কৰি ৰাজকুমাৰীক নিবলৈ আহিল। হিমাল আৰু নাগ ৰাজকুমাৰে বিয়া কৰায় আৰু নদীৰ ওচৰত নিৰ্মিত এটা প্ৰাসাদত বাস কৰিবলৈ লয়। 

আনহাতে, সাপৰ জগতত বাস কৰা নাগ ৰাজকুমাৰৰ আন পত্নীসকলে তেওঁলোকৰ স্বামীৰ বহুদিনীয়া অনুপস্থিতিৰ বাবে যাদুকৰী ছদ্মবেশত মানৱ ৰাজকুমাৰীক সাক্ষাৎ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁলোকৰ এগৰাকীয়ে গ্লাছৰ সামগ্ৰী বেচোঁতাৰ ছদ্মবেশ লৈ বিক্ৰী কৰিবলৈ প্ৰসাদলৈ আহে। নাগ ৰাজকুমাৰে বাচন-বৰ্তনবিলাক দেখা পাই আৰু পত্নীয়ে কিনা প্ৰত্যেক সামগ্ৰী ধ্বংস কৰে। লগতে তেওঁৰ মানৱ পত্নীক আন যিকোনো সামগ্ৰী কিনিবলৈ নিষেধ কৰে। দ্বিতীয় সৰ্প পত্নীয়ে এজন চুইপাৰ তথা হৰিজন সম্প্ৰদায়ৰ ছদ্মবেশ লৈ প্ৰসাদলৈ আহি তাই হিমালক কয় যে তাইৰ স্বামী নাগৰাজকুমাৰ আছিল তেওঁৰ লগৰে এজন চুইপাৰ (নিম্ন বৰ্ণৰ মানুহ)। ছদ্মবেশী হৰিজন সম্প্ৰদায়ৰ সাপ পত্নীয়ে হিমালক তেওঁৰ উৎপত্তি কেনেদৰে প্ৰমাণ কৰিব লাগে তাৰ নিৰ্দেশনা দিয়ে: তেওঁক এটা জলাশয়ত পেলাই দিয়ক আৰু যদি তেওঁ ডুব যায়, তেন্তে তেওঁ এজন হৰিজন সম্প্ৰদায়ৰ লোক নহয়। 
হিমালে নাগৰাজকুমাৰক এই বিষয়ে কৈছিল আৰু তেওঁ স্বামীক জাতিৰ প্ৰমাণৰ বাবে খাটি ধৰিছিল। নাগ ৰাজকুমাৰে অস্বীকাৰ কৰিছিল। কিন্তু তাই জোৰ দিছিল যে সি তাৰ জাতিটো প্ৰমাণ কৰিব‌ই লাগিব। নাগৰাজকুমাৰ সৰোবৰ প্ৰৱেশ কৰে আৰু লাহে লাহে ডুব যায়, যেতিয়ালৈকে তেওঁ অদৃশ্য নহয়। তেনেকৈয়ে হিমালক অকলশৰীয়া আৰু স্বামী অবিহনে এৰি দিয়া হয়। তাই তাইৰ ৰাজকীয় ঘৰলৈ উভতি আহে আৰু দৰিদ্ৰলোকক ভিক্ষা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এবাৰ এজন দৰিদ্ৰ ব্যক্তি আৰু তেওঁৰ ছোৱালীয়ে তাইক সাক্ষাৎ কৰে আৰু কয় যে হাবিত তেওঁলোকে এটা সৰোবৰৰ সন্মুখীন হৈছিল। এই সৰোবৰৰ পৰা এটা সৈন্যবাহিনী য়ে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ বাবে ৰাতিৰ আহাৰ ৰখাৰ বাবে যাত্ৰা কৰিছিল। ইয়াৰ ঠিক পিছতে, সৈন্যবাহিনী সৰোবৰলৈ ঘূৰি আহিল আৰু এই ৰজাই তেওঁলোকক "মুৰ্খ হিমালৰ নামত" কিছু ভিক্ষা দিছিল। 

নতুন আশাৰে, ৰাজকুমাৰী হিমালে দৰিদ্ৰ মানুহজনক তাইক এই স্থানলৈ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ কয়। তেওঁলোকে ৰাতিৰ বাবে জিৰণি লয়, কিন্তু সাৰে থকা হিমালে নাগ ৰাজকুমাৰক সৰোবৰৰ পৰা অহা দেখা পাই। হিমালে তেওঁক একেলগে তেওঁলোকৰ বিয়া কৰা জীৱনলৈ ঘূৰি আহিবলৈ অনুৰোধ কৰে, কিন্তু নাগৰাজকুমাৰে তেওঁৰ সাপ পত্নীৰ পৰা বিপদৰ বিষয়ে সতৰ্ক কৰে। সি তাইক এটা শিলগুটিলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে আৰু তাইক পানীযুক্ত ৰাজ্যলৈ লৈ যায়। সাপ পত্নীসকলে বস্তুটো লক্ষ্য কৰে আৰু তেওঁলোকৰ স্বামীক শিলগুটিটোক মানুহৰ আকৃতিলৈ ঘূৰাই দিবলৈ কয়। 

সাপ পত্নীসকলে হিমালক তেওঁলোকৰ পৰিচাৰিকা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁলোকে তাইক কয় যে তাই সিহঁতৰ সৰ্পিল শিশুৰ বাবে গাখীৰ উতলাব লাগিব, আৰু পাত্ৰবোৰ তললৈ নমাই দিব লাগিব। অৱশ্যে, গাখীৰ গৰম হৈ থকা অৱস্থাত হিমালে পাত্ৰবোৰ খুন্দা মাৰে, আৰু সৰ্প শিশুৱে গাখীৰ খোৱাৰ লগে লগে সিহঁতমৰি যায়। সৰ্পিল মাতৃসকলে দুখত আপ্লুত হৈ সৰ্পলৈ পৰিণত হয় আৰু হিমালক কামোৰে। দুখত ম্ৰিয়মাণ ৰাজকুমাৰে তাইৰ মৃতদেহটো গছৰ ওপৰত ৰাখে, তাইৰ বিশ্ৰামস্থলী আৰু সৰোবৰৰ মাজত পৰিৱৰ্তনশীল ভ্ৰমণ কৰে। 

এদিনাখন এজন সাধু মানুহে গছৰ ওপৰলৈ উঠি হিমালৰ মৃতদেহ দেখিলে, মৃতদেহ অৱস্থাতো তাই জীৱন্ত থকাৰ দৰে ধুনীয়া। তেওঁ নাৰায়ণক প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু হিমালৰ জীৱন উভতি আহে। পবিত্ৰ মানুহজনে তাইক নিজৰ ঘৰলৈ লৈ যায়। নাগ ৰাজকুমাৰে পত্নীৰ মৃতদেহ নিৰুদ্দেশ হোৱা লক্ষ্য কৰি অনুসন্ধান আৰম্ভ কৰে আৰু তাইক পবিত্ৰ মানুহজনৰ ঘৰত বিচাৰি পায়। তাই শুই থাকোঁতে, নাগৰাজে তেওঁৰ সৰ্পিল ৰূপত শোৱনি কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাইৰ বিছনাৰ খুঁটা এটাৰ চাৰিওফালে কুণ্ডলী মাৰে। 
সৰ্পৰ প্ৰকৃতিৰ বিষয়ে অজ্ঞাত পবিত্ৰ মানুহজনৰ পুত্ৰই চুৰি এটা লৈ সৰ্পটোক দুটা টুকুৰাত কাটি পেলায়। হিমালে আচৰিত হৈ সৰ্পৰ মৃতদেহটো দেখি লেতেৰা ৰঙৰ স্বামীৰ মৃত্যুৰ বাবে দুখ প্ৰকাশ কৰে। 

নাগ ৰাজকুমাৰৰ মৃতদেহ জ্বলাই দিয়া হয় আৰু হিমালে তেওঁৰ সৈতে মৰিবলৈ নিজকে চিতাত পেলাই দিয়ে। অৱশ্যে, দেৱতা শিৱ আৰু পাৰ্বতীয়ে দুয়োজন প্ৰেমিকক এক যাদুকৰী সৰোবৰত তেওঁলোকৰ ভস্ম পুনৰুত্থান কৰি পুনৰ মিলিত কৰে। Accessed 17 Dec. 2024.

সমান্তৰাল কাহিনী
সুনীতি কুমাৰ চেটাৰ্জীয়ে কাশ্মীৰী কাহিনী আৰু লিথুৱেনিয়াৰ লোককাহিনী এগলে সৰ্পৰ ৰাণীৰ মাজত কিছু সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰিছিল, য'ত এগল নামৰ এগৰাকী মানৱ পৰিচাৰিকাই পানীৰ তলৰ প্ৰাসাদত বাস কৰা সাপৰ দৰে ৰাজকুমাৰ জিলভিনাছক বিয়া কৰায়।

লিখিত ইতিহাস
হিমাল আৰু নাগৰ কাহিনীক কাশ্মীৰী অঞ্চলৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এটা "সুপৰিচিত কাহিনী" বুলি গণ্য কৰা হয়। 

'ইণ্ডিয়ান স্কলাৰশ্বিপ ষ্টেটচ'ত কোৱা হৈছে যে কাহিনীটো কাশ্মীৰ অঞ্চলৰ মৌখিকভাৱে চলি থকা এটা লোক কাহিনী  Accessed 17 Dec. 2024. আৰু ১৯ শতিকাত পাৰ্চী আৰু কাশ্মীৰী দুয়োটা ভাষাতে একাধিক প্ৰদৰ্শিত হোৱা দেখা যায়।Zutshi, Chitralekha. Oxford India Short Introductions Series: Kashmir. Oxford University Press, 2019. pp. 43-44. .Dhar, Somnath. Jammu and Kashmir (India, the land and the people). India: National Book Trust, 1999. p. 119. .Zutshi, Chitralekha. Kashmir’s Contested Pasts: Narratives, Geographies, and the Historical Imagination. Oxford University Press. 2014. pp. 279-284. .

বিশ্লেষণ
ভাৰতীয় পণ্ডিত সুনীতি কুমাৰ চেটাৰ্জীয়ে প্ৰস্তাৱ দিছিল যে নাগাৰে সংস্কৃত নাগৰাজৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে 'নাগসকলৰ ৰজা' (নাগ হৈছে ভাৰতীয় ধৰ্মৰ এক পৌৰাণিক সাপ)। ৰাজকুমাৰীৰ চৰিত্ৰৰ বিষয়ে তেওঁ ব্যাখ্যা আগবঢ়াই যে তেওঁৰ নামৰ অৰ্থ হৈছে "জেচমিন-মালা" সংস্কৃত যুথিমালা আৰু প্ৰাকৃত যুহিমালাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:লোককথা
শ্ৰেণী:লোকসাহিত্য
শ্ৰেণী:সাধু
শ্ৰেণী:সাধুকথা