ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা মহিলাৰ সুৰক্ষা আইন, ২০০৫

ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা মহিলাৰ সুৰক্ষা আইন, ২০০৫ () মহিলাসকলক ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ভাৰতীয় সংসদে প্ৰণয়ন কৰা এক আইন। ২০০৬ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰ আৰু মহিলা আৰু শিশু বিকাশ মন্ত্ৰালয়ে ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰিছিল। এই আইনখনে ভাৰতীয় আইনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "ঘৰুৱা হিংসা"ৰ সংজ্ঞা প্ৰদান কৰে। এই সংজ্ঞা যথেষ্ট বহল আৰু ইয়াত কেৱল শাৰীৰিক হিংসাই নহয় আন ধৰণৰ হিংসা যেনে আৱেগিক/মৌখিক, যৌন আৰু অৰ্থনৈতিক উৎপীড়নও অন্তৰ্ভুক্ত। ই হৈছে এক অসামৰিক আইন যাৰ অৰ্থ হৈছে মুখ্যতঃ সুৰক্ষাৰ বাবে অৰ্থাৎ অপৰাধী প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে নহয়। ইয়াক মূলতঃ মহিলাসকলৰ ওপৰত হোৱা বিভিন্ন অত্যাচাৰ, যেনে-যৌন উৎপীড়ন, ঘৰুৱা অত্যাচাৰ আদিৰ পৰা নাৰীসকলক উদ্ধাৰ কৰাৰ লগতে জনসাধাৰণৰ মাজত সচেতনতা আনিবৰ বাবে প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। 

সংজ্ঞা
ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা মহিলাৰ সুৰক্ষা আইন, ২০০৫ ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ বিধিতকৈ পৃথক। ই ঘৰুৱা হিংসাৰ এক বহল সংজ্ঞা প্ৰদান কৰে লগতে ই কি সামৰি লয় আৰু কাক সুৰক্ষা দিয়ে স্পষ্ট ইংগিত দিয়ে।

এই আইন অনুসৰি, পীড়িত ব্যক্তিজনক "উত্তৰদাতাৰ সৈতে ঘৰুৱা সম্পৰ্কত থকা বা কিছু সময় থাকি আঁতৰি যোৱা যিকোনো মহিলা আৰু উত্তৰদাতাই ঘৰুৱা হিংসাৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি অভিযোগ কৰা" বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হয়।  এই আইনে কেৱল মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ স্বামী-পত্নীৰ সম্পৰ্কৰ ভিতৰত হোৱা হিংসাৰ পৰা সুৰক্ষিত নকৰে। বৰঞ্চ একেটা ঘৰত বাস কৰা মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ সৈতে ঘৰুৱা সম্পৰ্কত থকা লোকসকলৰ পৰায়ো সুৰক্ষা দিয়ে। ই মহিলাসকলক বিবাহৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কৰ ভিতৰত হিংসাৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰে (প্ৰাক্তন: স্বামী-পত্নী, শহুৰেক/শাহুৰ সৈতে বোৱাৰী/ইত্যাদি), তেজৰ দ্বাৰা সম্পৰ্ক (প্ৰাক্তন: পিতৃ-কন্যা, ভগ্নী-ভাতৃ), দত্তক গ্ৰহণৰ দ্বাৰা সম্পৰ্ক (প্ৰাক্তন: দত্তক কন্যা-পিতৃ), আৰু আনকি বিবাহৰ প্ৰকৃতিত সম্পৰ্ক (প্ৰাক্তন: বিয়া নোহোৱাকৈ সম্পৰ্কৰ খাতিৰত একেলগে বাস কৰা, আইনীভাৱে অবৈধ বিবাহ)। বিবাহৰ বাহিৰৰ সম্পৰ্কক আইনী স্বীকৃতি আৰু সুৰক্ষা প্ৰদান কৰাৰ বাবে এই আইনখন প্ৰথম আইন হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।

ঘৰুৱা হিংসাক আইনৰ ধাৰা ৩-ৰ দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে "উত্তৰদাতাৰ যিকোনো কাৰ্য, কৰা বা নকৰা আচৰণ ঘৰুৱা হিংসা হ'ব যদিহে:
 ক্ষতিগ্ৰস্থ ব্যক্তিজনৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা, জীৱন, হাত-ভৰি বা সুস্থতাৰ ক্ষতি বা আঘাত বা বিপদাপন্ন হয়, সেয়া মানসিক বা শাৰীৰিক হওক বা এনে কৰাৰ প্ৰৱণতা থাকে আৰু ইয়াত শাৰীৰিক উৎপীড়ন, যৌন উৎপীড়ন, মৌখিক আৰু আৱেগিক উৎপীড়ন আৰু অৰ্থনৈতিক উৎপীড়ন অন্তৰ্ভুক্ত থাকে; বা
 সুৰক্ষাৰ বাবে যিকোনো যৌতুক বা আন সম্পত্তি বা মূল্যৱান সামগ্ৰীৰ যিকোনো বেআইনী দাবী পূৰণ কৰিবলৈ তেওঁক বা তেওঁৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন যিকোনো ব্যক্তিক জোৰ কৰিবলৈ পীড়িত ব্যক্তিজনক হাৰাশাস্তি, ক্ষতি, আঘাত বা বিপদত পেলায়; বা
 দফা (ক) বা দফা (খ)ত উল্লেখ কৰা যিকোনো আচৰণৰ দ্বাৰা পীড়িত ব্যক্তি বা তেওঁৰ সৈতে সম্পৰ্কিত যিকোনো ব্যক্তিক ভাবুকি দিয়াৰ প্ৰভাৱ আছে; বা
 অন্যথা শাৰীৰিক বা মানসিক হওক, ক্ষতিগ্ৰস্থ ব্যক্তিজনক আঘাত কৰে বা ক্ষতি কৰে।" 
এই আইনখনত কেৱল শাৰীৰিক হিংসাই নহয়, আন ধৰণৰ হিংসা যেনে আৱেগিক/মৌখিক, যৌন, আৰু অৰ্থনৈতিক উৎপীড়ন অধ্যায় ১ - প্ৰাথমিক শাখাৰ জৰিয়তে অন্তৰ্ভুক্ত আৰু সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে।

পৰিসৰ
মুখ্যতঃ স্বামী বা বিয়া নোহোৱাকৈ সম্পৰ্কৰ খাতিৰত একেলগে বাস কৰা পুৰুষ সঙ্গী বা তেওঁৰ আত্মীয়ৰ হাতত ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা পত্নী বা মহিলা সঙ্গীক তথা ভগ্নী, বিধৱা বা মাতৃৰ দৰে পৰিয়ালত বাস কৰা মহিলাসকলক আইনখনে সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। এই আইনত ঘৰুৱা হিংসাৰ ভিতৰত প্ৰকৃত উৎপীড়ন, শাৰীৰিক, যৌন, মৌখিক, আৱেগিক বা অৰ্থনৈতিক, বা উৎপীড়নৰ ভাবুকি এই সকলোবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই সংজ্ঞাত মহিলা গৰাকী বা তেওঁৰ আত্মীয়সকলক বেআইনী যৌতুকৰ দাবীৰ দ্বাৰা কৰা উৎপীড়নও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

অসন্তুষ্ট ব্যক্তিৰ বিকল্পসমূহ
অধিকাৰ
আইনখনৰ তৃতীয় অধ্যায় অনুসৰি পীড়িত ব্যক্তিজনৰ নিম্নলিখিত অধিকাৰসমূহ আছে:
 "সুৰক্ষা আদেশ, আৰ্থিক সকাহৰ আদেশ, জিম্মাৰ আদেশ, বাসস্থানৰ আদেশ, আৰু/বা ক্ষতিপূৰণৰ আদেশৰ বাবে আবেদন কৰা; 
 "আইনী সেৱা কৰ্তৃপক্ষ আইন, ১৯৮৭-ৰ অধীনত বিনামূলীয়া আইনী সেৱা; 
 "ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ ধাৰা ৪৯৮এ-ৰ অধীনত অভিযোগ দাখিল কৰা।" 
পীড়িত ব্যক্তিজনৰ বসবাস কৰা ঘৰৰ ওপৰত কোনো মালিকীস্বত্ব আছে নে নাই সেয়া নিৰ্বিশেষে ভাগ-বতৰা কৰা ঘৰত একেলগে বাস কৰাৰ অধিকাৰো আছে। 

আশ্ৰয় গৃহ
আইনখনে পীড়িত ব্যক্তিজনৰ অংশীদাৰী পৰিয়ালত বাস কৰাৰ অধিকাৰক স্বীকৃতি দিয়ে। অৱশ্যে আইনখনে পীড়িত ব্যক্তিজনৰ আশ্ৰয় গৃহত বাস কৰাৰ অধিকাৰক এক প্ৰকাৰৰ সকাহ হিচাপে উল্লেখ কৰিছে। এজন সুৰক্ষা বিষয়া বা সেৱা প্ৰদানকাৰীয়েও পীড়িত ব্যক্তিজনৰ হৈ এই আশ্ৰয়ৰ বাবে অনুৰোধ কৰিব পাৰে। এই আইন অনুসৰি প্ৰতিখন ৰাজ্য বা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ মহিলা আৰু শিশু বিকাশ মন্ত্ৰালয়ে পীড়িত লোকসকলৰ বাবে উপলব্ধ আশ্ৰয় গৃহসমূহক স্বীকৃতি আৰু অৱগত কৰিব লাগে। 

চিকিৎসাৰ সুবিধা
এই আইন অনুসৰি পীড়িত মহিলাগৰাকীয়ে সুৰক্ষা বিষয়া বা সেৱা প্ৰদানকাৰীৰ পৰা কোনো আগতীয়া পৰামৰ্শ অবিহনে সহায়ৰ অনুৰোধ কৰিলেও চিকিৎসা কৃতপক্ষয়ে বিনামূলীয়া চিকিৎসা সাহায্য প্ৰদান কৰিবলৈ বাধ্য। চিকিৎসা সুবিধাৰ দায়বদ্ধতাবোৰ সুৰক্ষা বিষয়া আৰু সেৱা প্ৰদানকাৰীৰ পৰিপূৰ্ণতা নিৰ্বিশেষে স্বতন্ত্ৰ, আৰু পূৰণ কৰা হয়।

ৰূপায়ণ
নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী তথা অধিবক্তা শালু নিগমৰ মতে, মহিলাসকলক ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে আইন ৰূপায়ণত কেইবাটাও ত্ৰুটি আছে। সাধাৰণ জনসমাজত আইনখনৰ বিষয়ে সজাগতাৰ অভাৱ আৰু সেয়েহে সেৱা, সকাহৰ প্ৰকাৰ আৰু আইনী অধিকাৰৰ উপলব্ধতা আৰু সজাগতাই আইনৰ সঠিক ৰূপায়ণ প্ৰতিহত কৰে। ইয়াৰে কিছুমান কাৰ্যকৰীকৰণৰ বিষয় উৰিষ্যাৰ ৰাজ্যত কিছুমান জিলাৰ চাৰিওফালে ঘূৰি থাকে। এনে ৰাজ্যত নতুন সুৰক্ষা বিষয়া নিয়োগ কৰাৰ সলনি বিদ্যমান বিষয়াসকলক এই নতুন নিয়মীয়া দায়িত্ব প্ৰদান কৰে। এই কাৰ্যকৰীকৰণৰ ত্ৰুটিৰ ফলত আইনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰ্তব্যবোৰ অসম্পূৰ্ণ হৈ পৰে কিয়নো পিঅ'ৰ দায়িত্বত থকা বিষয়াসকলৰ আগতীয়া কৰ্তব্যৰ তলত নতুন দায়িত্ব গৌণ হৈ পৰে।  আইনখন ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত আন এক বাধা হৈছে ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা লোকসকলৰ বাবে অৰ্থপূৰ্ণ তাৎক্ষণিক সকাহৰ অভাৱ। এই আইনত তাৎক্ষণিক সকাহ যেনে "চিকিৎসাৰ সহায়, কম সময়ৰ বাবে থকা ঘৰ, শিশুগৃহৰ সুবিধা, মানসিক সমৰ্থন, আশ্ৰয় গৃহ বা অৰ্থনৈতিক বা ভৌতিক সহায়ৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰিক প্ৰতিকাৰ" আদিৰ বিধান নাই। বেছিভাগ জিলাতে আশ্ৰয় গৃহসমূহ হৈছে তাৎক্ষণিক সাহায্যৰ একমাত্ৰ উপলব্ধ প্ৰকাৰ। ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা লোকসকলক প্ৰায়ে "চিকিৎসা, ট্ৰমা পৰামৰ্শ, কাপোৰ আৰু সাজু নগদ ধনৰ প্ৰয়োজন হয়, যিবোৰ আশ্ৰয় গৃহত প্ৰদান কৰা নহয়।" 

প্ৰৱৰ্তনৰ বাহিৰেও কাৰ্যকৰীকৰণ এই ঘটনাবোৰৰ প্ৰতিবেদন দিয়াৰ ধীৰ গতিৰ সামাজিক গ্ৰহণযোগ্যতাৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰশীল।

সমালোচনা
ভাৰতৰ অপৰাধী ন্যায় প্ৰণালীৰ সংস্কাৰ সমিতিয়ে মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা অপৰাধৰ ওপৰত এক প্ৰতিবেদন লিখিছিল, য'ত সমিতিখনে "পত্নী"ৰ সংজ্ঞা সম্প্ৰসাৰিত কৰিব বিচাৰিছিল যাতে "প্ৰথম পত্নী জীয়াই থকাৰ" পিছতো দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে পুৰুষৰ সৈতে পত্নী হিচাপে বাস কৰা মহিলাসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পাৰি। এই আইনে "পত্নী"ৰ এই সম্প্ৰসাৰিত সংজ্ঞাক জড়িত কৰিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে বিবাহ বিহীন সম্পৰ্কৰ সলনি এগৰাকী মহিলা আৰু ইতিমধ্যে বিবাহিত পুৰুষৰ মাজৰ সম্পৰ্ক এই আইনৰ অন্তৰ্ভুক্ত। যেতিয়া মহাৰাষ্ট্ৰই সমিতিৰ প্ৰতিবেদনত পৰামৰ্শবোৰ অনুসৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অবৈবাহিক, লিভ-ইন সম্পৰ্কৰ আইনী স্থিতি ৰাজহুৱা আলোচনালৈ অনা হৈছিল। ইয়াক বৈবাহিক সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য একেই আইনত অবৈবাহিক লিভ-ইন সম্পৰ্কত মহিলাসকলৰ সুৰক্ষাক গৌণ বিবাহ বা অ-বৈবাহিক লিভ-ইন সম্পৰ্ক বৈধ কৰাৰ প্ৰয়াস বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। সমিতিৰ পৰামৰ্শবোৰ প্ৰকৃততে চানমুনিয়া বনাম বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ সিং কুশৱাহা আৰু আন (২০১০) নামৰ এক আইনী গোচৰত উল্লেখ কৰা হৈছিল, য'ত দীঘলীয়া সময়ৰ সহবাসৰ বাবে বিবাহ "অনুমান" কৰা সম্পৰ্ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ "পত্নী"ৰ সংজ্ঞাৰ ব্যাখ্যাক সমৰ্থন কৰা হৈছিল।

এটা সমালোচনা ঘৰুৱা হিংসাৰ অপৰাধমূলক কাৰ্যৰ প্ৰতি সঁহাৰি দিয়াত আইনৰ কাৰ্যকৰী শক্তিৰ অভাৱৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণ কৰি আহিছে। যিহেতু আইনখনে মুখ্যতঃ অসামৰিক আইন হিচাপে কাম কৰে, সেয়ে উত্তৰদাতাৰ বিৰুদ্ধে ফৌজদাৰী আইনৰ নিষেধাজ্ঞা যেনে গ্ৰেপ্তাৰ আৰু কাৰাবাস আৰম্ভ কৰাৰ আগতে অধিক অপৰাধ (যেনে এই আইনৰ অধীনত জাৰী কৰা সুৰক্ষা আদেশ উলংঘা কৰা) প্ৰয়োজন। অৱশ্যে, আইনৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰাত জড়িত গোটবোৰে বিশ্বাস কৰিছিল যে ই ভুক্তভোগীৰ বাবে অধিক দ্ৰুত আৰু নমনীয় সকাহ প্ৰদান কৰিব।Pandey, Geeta, et. al., BBC News, "100 Women 2014: Violence at home is India's 'failing'", 29 October 2014, BBC NewsHornbeck, Amy; Bethany Johnson; Michelle LaGrotta; & Kellie Sellman; "The Protection of Women from Domestic Violence Act: Solution or Mere Paper Tiger?", Loyola University Chicago International Law Review, Volume 4, Issue 2, Spring/Summer, 2007, pp.273-307, Loyola University, Chicago (also online at: )

চেভ ইণ্ডিয়ান ফেমিলি ফাউণ্ডেচনৰ দৰে পুৰুষ সংগঠনে আইনখনৰ বিৰোধিতা কৰিছে। তেওঁলোকে যুক্তি দিছে যে বিবাদৰ সময়ত মহিলাসকলে ইয়াৰ অপব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।  মহিলা গোটবোৰে লক্ষ্য কৰিছে যে এনে দাবী তেতিয়াহে উদ্ভৱ হয় যেতিয়া সীমাৰেখাৰ লোকসকলৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা কৰা হয়। 

ভাৰতৰ মহিলা আৰু শিশু বিকাশ মন্ত্ৰী ৰেণুকা চৌধুৰীয়ে হিন্দুস্তান টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত সন্মত হৈছিল যে "এক সমান লিংগ আইন আদৰ্শ হ'ব। কিন্তু প্ৰমাণ কৰিবলৈ অসংখ্য চাক্ষুষ প্ৰমাণ আছে যে এয়া মুখ্যতঃ মহিলা যি পুৰুষৰ হাতত প্ৰতাড়িত হয়।" 

ভাৰতৰ প্ৰাক্তন মহাধিবক্তা চোলি সোৰাবজীয়েও এই আইনত মৌখিক উৎপীড়নৰ বহল সংজ্ঞাক সমালোচনা কৰিছে। ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰতিভা পাটিলৰ মতে, "আন এক উদ্বেগজনক প্ৰৱণতা হৈছে যে মহিলাসকলে নিজেই মহিলাসকলক উৎপীড়নৰ লগত জড়িত। কিছুমান জৰীপে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে যৌতুকৰ ৯০ শতাংশ অভিযোগ মিছা আৰু প্ৰাথমিকভাৱে নম্বৰ নিষ্পত্তি কৰিবলৈ পঞ্জীয়ন কৰা হৈছিল। এইটো দুৰ্ভাগ্যজনক যদি মহিলাসকলক সুৰক্ষা দিয়াৰ বাবে নিৰ্যাতিত আইনবোৰ উৎপীড়নৰ সঁজুলি হিচাপে উৎপীড়ন কৰা হয়। সেয়েহে, মূল কথাটো হ'ল আইনী ব্যৱস্থাসমূহৰ ন্যায্য আহ্বান আৰু সেইবোৰৰ উদ্দেশ্য আৰু সৎ ৰূপায়ণ।" 

তথ্য উৎস

বাহ্যিক সংযোগ
 ঘৰুৱা হিংসাৰ পৰা মহিলাৰ সুৰক্ষা আইন, ২০০৫ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ আইন