মধুমালতী

মালতী বা মধুমালতী  এবিধ লতাজাতীয় গছ। ই Combretaceae। পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত এটা প্ৰজাতি। লতা অতি খীণ, বহু বছৰ হলে শকত হয়। পাতৰ সাজোন বিপৰীত-মুখী। পাত আয়তকাৰ, ডিম্বাকৃতি আৰু আগ সৰু; কাষত পাতল ঢউ খেলোৱা। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় এছিয়াৰ স্থানীয় আৰু ভাৰতীয় উপমহাদেশ, মালয়েছিয়া আৰু ফিলিপাইনছৰ নদীৰ পাৰত ঘাঁহনি, প্ৰাথমিক আৰু গৌণ অৰণ্যত গজে। তাৰ পিছত বাৰ্মা, ভিয়েটনাম, থাইলেণ্ড আদি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অঞ্চলত ইয়াৰ খেতি আৰু প্ৰাকৃতিককৰণ কৰা হয়। এই গছজোপাৰ হিচাপে খেতি কৰা হয়।

ইয়াৰ অন্য নামবোৰ হৈছে Quiscual (স্পেনিছ), Niyog-niyogan (ফিলিপিনো), মধুমালতি বা মধু মালতি (হিন্দী), ମଧୁ ମାଳତି মধুমালতি (উড়িয়া), মাধবীলতা (বাংলা), মধুমালোতি (মেইটেই), Akar Dani আকাৰ ডানি (মালয), ৰংগন মালি இரங்கூன் மல்லி (তামিল) আৰু ৰাধা মনোহৰম (তেলেগু)।

 বিৱৰণ 

মধুমালতী (Rangoon creeper) এটা কাঠজাত লতা উদ্ভিদ (ligneous vine), যি ২.৫ মিটাৰৰ পৰা ৮ মিটাৰ পৰ্যন্ত দীঘল হ'ব পাৰে। ইয়াৰ পাতবোৰ দীঘলীয়া-ডিম্বাকাৰ (elliptical), আগফালে তীক্ষ্ণ আৰু পৃষ্ঠফালে গোলাকাৰ। পাতৰ দৈৰ্ঘ্য ৭-১৫ চেণ্টিমিটাৰ আৰু সিহঁতৰ বিন্যাস বিপৰীত (opposite) ধৰণৰ। 

 ফুল আৰু ফল 
ইয়াৰ ফুলবোৰ নলাকাৰ আকৃতিৰ (tubular), যাৰ পাঁপৰীয়া ৬–৮ মিমি দীঘল। এইবোৰ সুবাসিত আৰু দীঘল ৰিসেপ্টাকল (receptacle) থকা, যিয়ে দীঘল জিভা থকা পৰাগবাহী পতংগৰ বাবে অনুকূল।Schmelzer, G. H. & Gurib-Fakim (2008). Medicinal Plants 2. PROTA. pp. 547–548.

এই ফুলবোৰে বয়স অনুসৰি ৰং সলনি কৰে, যাক বিভিন্ন পৰাগবাহক আকৰ্ষণৰ কৌশল বুলি ধৰা হয়। ফুলটো প্ৰথমে ধুনীয়া বগা ৰঙৰ হৈ সন্ধিয়া সময়ত খুলে, যি হকমথ আকৰ্ষণ কৰে। দ্বিতীয় দিনা ইয়াৰ ৰং গুলপীয়া হয়, আৰু তৃতীয় দিনা ৰঙা হৈ দিনৰ পতংগ আৰু চৰাই আকৰ্ষণ কৰে। ফুলৰ অৱস্থানো সজাকৈ পৰা অৱস্থাৰ পৰা অলপ ওপচা বা তলমুখী হ'বলৈ সলনি হয়।

ফলটো ৩০-৩৫ মিমি দীঘল, গাঢ় খৰিকাৰঙৰ, দীঘল-ডিম্বাকাৰ (ellipsoidal) আৰু ইয়াত পাঁচটা কঠিন আৰু দৃশ্যমান পাখি থাকে। পকা গুটিৰ স্বাদ বাদাম বা নাৰিকলৰ দৰে।

এই উদ্ভিদটো গৰম অঞ্চলত সম্পূৰ্ণ বছৰৰ পৰা ফুল দিয়ে (যদি যথেষ্ট উষ্ণতা আৰু পানী থাকে)।

 সম্ভাৱ্য বিষাক্ততা 
এই উদ্ভিদ আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় প্ৰজাতি, Quisqualis fructus আৰু Q. chinensis-ৰ গুটিত কুইস্কোৱেলিক এচিড (quisqualic acid) থাকে, যি এটা এম্‌পা ৰিছেপ্টৰৰ (AMPA receptor) আগ'নিষ্ট (agonist) — এইটো মগজুৰ গ্লুটামেট ৰিছেপ্টৰৰ এটা প্ৰকাৰ। এই ৰাসায়নিকে নিউৰন কোষৰ অতিচালনা (excitotoxicity) ঘটায়, যাৰ ফলত কোষৰ মৃত্যু হ’ব পাৰে।Excitotoxic cell death and delayed rescue in human neurons derived from NT2 cells, M Munir, L Lu and P Mcgonigl, Journal of Neuroscience, Vol 15, 7847–7860Glutamate cytotoxicity in a neuronal cell line is blocked by membrane depolarization. T. H. Murphy, R. L. Schnaar, J. T. Coyle and A. Sastre. Brain Research Volume 460, Issue 1, 13 September 1988, Pages 155–160 এই গুটি ক্ৰিমিৰ (roundworm আৰু pinworm) চিকিৎসাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, যদিও এই দাবীৰ প্ৰমাণ বিচাৰ কৰা হৈছে। 

 ইতিহাস 
ড°জন আইভৰ মাৰেয়ে ১৮৬১ চনত মধুমালতীৰ "নাট" (guts) এটা নমুনা ইডিনবাৰাৰ ইকনমিক বটানীৰ সংগ্ৰহালয়লৈ পঠিয়াইছিল, য’ত উল্লেখ আছিল যে চীনদেশীয়ে ইয়াক ক্ৰিমিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে, লগতে তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি আৰু ডোজ (dose) বৰ্ণনা দিয়া আছিল।

 চিত্ৰসমূহ 

 বাহ্যিক সংযোগ 

 Quisqualis indica L. 
 Quisqualis indica (PIER species info)

তথ্য সংগ্ৰহ

 QUISQUALIS INDICA Linn
 niyog-niyogan.doc
 Quisqualis indica (PIER species info) 

লগতে চাওক
 মাধৱী লতা
 মাধৈ মালতী
 বহিঃসংযোগ 
 Madhumalati (Quisqualis indica)

শ্ৰেণী:ফুল
শ্ৰেণী:অসমৰ উদ্ভিদ