১৯৮০ৰ ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচন

১৯৮০ৰ ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচন ৩ আৰু ৬ জানুৱাৰী তাৰিখে্ মুঠ ৫৪২টা লোকসভা সমষ্টিৰ ভিতৰত ৫২৯টাত অনুষ্ঠিত হৈছিল। মেঘালয়ৰ শ্বিলং আৰু অসমৰ ডিব্ৰুগড়, যোৰহাট, কলিয়াবৰ, স্বায়ত্বশাসিত জিলা, নগাওঁ, লখিমপুৰ, তেজপুৰ, মঙলদৈ, গুৱাহাটী, বৰপেটা, কোকৰাঝাৰ আৰু ধুবুৰী- এই ১৩টা লোকসভা সমষ্টিত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। অবৈধ অনুপ্ৰবেশকাৰীক বহিস্কাৰ কৰাৰ দাবীত চলা আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত অসমৰ শিলচৰ আৰু কৰিমগঞ্জ লোকসভা সমষ্টিৰ বাদে অন্য ১২টা সমষ্টিত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰিব পৰা হোৱা নাছিল।

ক্ষমতাকেন্দ্ৰিক অন্তৰ্দলীয় খোৱা-কামোৰাৰ বাবে মোৰাৰজী দেশাইৰ নেতৃত্বাধীন দেশৰ প্ৰথম অনা-কংগ্ৰেছী চৰকাৰখনে কাৰ্যকাল সম্পূৰ্ণ কৰিব পৰা নাছিল। দেশাইৰ পিছত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ সমৰ্থনত মাত্ৰ ২৩ দিনৰ বাবে চৰণ সিঙে চৰকাৰ গঠন কৰিছিল। কিন্তু কংগ্ৰেছে সমৰ্থন উঠাই লোৱাত নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ পূৰ্বেই ৬ষ্ঠ লোকসভা ভংগ কৰি দিয়া হৈছিল আৰু ৭ম লোকসভা গঠনৰ বাবে সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ ঘোষণা কৰা হৈছিল।

৬টা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ, ১৯টা ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ আৰু ১১টা পঞ্জীভূক্ত ৰাজনৈতিক দলে নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। কংগ্ৰেছে ৩৫৩খন আসনত বৃহৎ বিজয় সাব্যস্ত কৰি ইন্দিৰা গান্ধীৰ প্ৰধানমন্ত্ৰিত্বত চৰকাৰ গঠন কৰিছিল। ৪১খন আসনেৰে ২য় স্থানত আছিল চৰণ সিঙৰ নবগঠিত জনতা পাৰ্টি (চেকুলাৰ) দল। উল্লেখনীয় যে নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে ১৯৭৯ত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ,  আই (ইন্দিৰা) আৰু ইউ (দেৱৰাজ উৰ্চ্) নামেৰে দুই ভাগত বিভাজিত হৈ গৈছিল। ৭ম লোকসভাৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈ যোৱাৰ পিছত নিৰ্বাচন আয়োগে ইন্দিৰা গান্ধী নেতৃত্বাধীন ঠালটোক প্ৰকৃত কংগ্ৰেছ বুলি স্বীকৃতি দিছিল।

প্ৰেক্ষাপট
ইন্দিৰা গান্ধী আৰু তেওঁ ঘোষণা কৰা জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতবাসীৰ মনত পঞ্জীভূত হৈ থকা ক্ষোভৰ বহিৰ্প্ৰকাশ ঘটে ১৯৭৭ৰ ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ যোগে। বিৰোধী দলসমূহে, মূলতঃ ভাৰতীয় লোকদল, সমাজবাদী পাৰ্টি, কংগ্ৰেছ ফৰ ডেমোক্ৰেচী আৰু অৰ্গেনাইজেচন কংগ্ৰেছে গঠন কৰা জনতা মৰ্চাই এই নিৰ্বাচনত বৃহৎ বিজয় সাব্যস্ত কৰে আৰু মোৰাৰজী দেশাইৰ প্ৰধানমন্ত্ৰিত্বত ২৪ মাৰ্চ ১৯৭৭ত ভাৰতত প্ৰথম অকংগ্ৰেছী চৰকাৰ গঠন কৰে। নিৰ্বাচন পিছত জনতা মৰ্চাৰ অন্তৰ্ভূক্ত ৰাজনৈতিক দলসমূহক বিলীন কৰি দিয়া হয় আৰু একত্ৰে জনতা পাৰ্টি নামেৰে ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনৈতিক দল ৰূপে নিৰ্বাচন আয়োগৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে। 

কিন্তু ক্ষমতাকেন্দ্ৰিক খোৱা-কামোৰাৰ কাৰণে দেশাই চৰকাৰে কাৰ্যকাল সমাপ্ত কৰিব নোৱাৰিলে। জনতা মৰ্চাৰ অন্যতম অংশীদাৰ ভাৰতীয় লোকদলৰ নেতা চৌধুৰী চৰণ সিং আৰু সমাজবাদীৰ পাৰ্টিৰ নেতা ৰাজ নাৰায়ণে সমৰ্থন উঠাই লোৱাত ২৮ জুলাই ১৯৭৯ত মোৰাৰজী দেশাই চৰকাৰৰ পতন হয়। সেই একেটা দিনতে চৰণ সিঙে ইন্দিৰা গান্ধীৰ কংগ্ৰেছ (আই)ৰ বাহিৰৰ পৰা দিয়া সমৰ্থনত প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰে।  লোকসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা সাব্যস্ত কৰাৰ ঠিক আগেআগে ইন্দিৰা গান্ধীয়ে চৰণ সিঙৰ চৰকাৰলৈ আগবঢ়োৱা সমৰ্থন উঠাই লয়। ফলস্বৰূপে মাত্ৰ ২৩দিন পিছতে ১৪ জানুৱাৰী ১৯৮০ত প্ৰধানমন্ত্ৰী পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰে আৰু চলিত লোকসভাৰ কাৰ্যকাল শেষ হোৱাৰ পূৰ্বেই পৰৱৰ্তী সাধাৰণ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাটো অৱধাৰিত হৈ পৰে।

দলভিত্তিক ফলাফল
ক্ৰমিক নং  দলসংক্ষিপ্ত নাম  দলৰ স্থিতি লাভ কৰা আসন +/–  ১  কমিউনিষ্ট পাৰ্টি অফ ইণ্ডিয়া CPI ৰাষ্ট্ৰীয় দল  ১০ +৩  ২  ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)CPM  ৰাষ্ট্ৰীয় দল৩৭  +১৫ ৩ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (ইন্দিৰা) INC(I) ৰাষ্ট্ৰীয় দল ৩৫৩  +২০০  ৪  ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (ইউ)INC(U) ৰাষ্ট্ৰীয় দল  ১৩ নতুন  ৫  জনতা পাৰ্টিJNP   ৰাষ্ট্ৰীয় দল৩১  –২৬৪  ৬  জনতা পাৰ্টি (চেকুলাৰ)JNP(S)  ৰাষ্ট্ৰীয় দল ৪১ নতুন   ৭ অল ইণ্ডিয়া দ্ৰাবিড় মুন্নেত্ৰা কাঝাগম ADK   ৰাজ্যিক দল ২  –১৬৮    অল পাৰ্টি হিল লিডাৰছ্ কনফাৰেঞ্চ  AHL ৰাজ্যিক দল  ০ নতুন   ৯ দ্ৰাবিড় মুন্নেত্ৰা কাঝাগম DMK ৰাজ্যিক দল  ১৬ +১৪১০    অল ইণ্ডিয়া ফৰৱাৰ্ড ব্লক FBLৰাজ্যিক দল  ৩  +১১১    অল ইণ্ডিয়া মুছলিম লীগIML ৰাজ্যিক দল   ০ +১ ১২   জম্মু এণ্ড কাশ্মীৰ নেচনেল কনফাৰেনছ্JKN  ৰাজ্যিক দল  ৩ +১  ১৩  কেৰালা কংগ্ৰেছKEC   ৰাজ্যিক দল১  ০ ১৪   মহাৰাষ্ট্ৰ গোমন্তক পাৰ্টিMAG   ৰাজ্যিক দল ১ ০  ১৫  মণিপুৰ পিপ’লছ্ পাৰ্টি MRP ৰাজ্যিক দল ০  ০১৬    মুছলীম লীগ (অপ’জিচন)MUL  ৰাজ্যিক দল ২  নতুন ১৭   পিপ’লছ্ পাৰ্টি অফ অৰুণাচলPPA  ৰাজ্যিক দল  ০ নতুন  ১৮  পিপলছ্ কনফাৰেঞ্চPPC  ৰাজ্যিক দল ০  নতুন ১৯   পিজেণ্টছ্ এণ্ড ৱাৰ্কাৰ্ছ পাৰ্টি অফ ইণ্ডিয়াPWP  ৰাজ্যিক দল ০  –৫ ২০   ৰিভ’লুশ্যনাৰী ছোচিয়েলিষ্ট পাৰ্টি (ভাৰত)RSP ৰাজ্যিক দল  ৪  ০ ২১   শিৰোমণি আকালী দল SAD ৰাজ্যিক দল  ১ –৮  ২২  চিক্কিম কংগ্ৰেছ (ৰিভ’লুশ্যনাৰী)SCR  ৰাজ্যিক দল   ০নতুন  ২৩  চিক্কিম জনতা পৰিষদSJP  ৰাজ্যিক দল  ১ নতুন ২৪   ত্ৰিপুৰা উপজাতি যুৱ সমিতিTUS   ৰাজ্যিক দল ০ ০  ২৫  ইউনাইটেড ডেমোক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (ইণ্ডিয়া)UDF ৰাজ্যিক দল  ০  –১২৬    ভাৰতীয় ছোচিয়েলিষ্ট পাৰ্টিBSP  পঞ্জীভূক্ত দল   ০নতুন  ২৭  অল ইণ্ডিয়া লেবাৰ পাৰ্টি ILP পঞ্জীভূক্ত দল  ০  ০ ২৮   ঝাৰখণ্ড পাৰ্টিJKD পঞ্জীভূক্ত দল   ১ +১  ২৯  অল ইণ্ডিয়া মুছলিম মজলিচ (ডঃ ফাৰিদি) MUMপঞ্জীভূক্ত দল  ০  নতুন   ৩০ ৰিপাব্লিক পাৰ্টি অফ ইণ্ডিয়া RPIপঞ্জীভূক্ত দল   ০ ০ ৩১   ৰিপাব্লিক পাৰ্টি অফ ইণ্ডিয়া (খোব্ৰাগেড়ে)RPK   পঞ্জীভূক্ত দল ০ –২ ৩২   অখিল ভাৰতীয় ৰামৰাজ্য পৰিষদRRP  পঞ্জীভূক্ত দল  ০ ০ ৩৩   শিৱসেনা SHS পঞ্জীভূক্ত দল ০  নতুন  ৩৪  চিক্কিম প্ৰজাতন্ত্ৰ কংগ্ৰেছSPC  পঞ্জীভূক্ত দল  ০ নতুন   ৩৫ শোষিত সমাজ দল (অখিল ভাৰতীয়)  SSDপঞ্জীভূক্ত দল   ০ ০৩৬  ছোচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অফ ইণ্ডিয়াSUC  পঞ্জীভূক্ত দল  ০ ০   ৩৭ নিৰ্দলীয়IND    ৯ ০    মুঠ    ৫২৯ –১৩উৎস EIC

তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচন