عصور الظلام

عصور الظلام أو القرون المظلمه - بالإنجليزى : Dark Ages - مصطلح بيشير لفترات فى التاريخ الأوروبى انتشر فيها الجهل و الخرافات زى فترة مابين سنة 500 و سنة 1000 Britannica, p.380/III ، و دى فتره اتميزت بإنتشار الجهالات الفكريه و التقوقع ع الذات و توارى الحياه المدنيه و التولورانسيه فى طيات التعصب و الهوس الدينى و الحروب و الصراعات.

عصور الظلام ( القرون المظلمه ) هيا الجزء 1 العصور الوسطانيه ( القرون الوسطى ) اللى امتدت من سقوط الامبراطوريه الرومانيه الغربيه سنة 476 على إيد الچرمان لغاية سقوط الامبراطوريه الرومانيه الشرقيه سنة 1453 على إيد الأتراك .مصطلح عصور الظلام بيستخدم كمان عن فتره القرنين 11 و 12 قبل الميلاد فى تاريخ اليونان القديم. و عن الفتره ما بين 476 و 800 اللى ما كانش فيها امبراطور فى  اوروبا - (Britannica, p.380/III ) و طبع التحديد التاريخى ده تقريبى مش قطعى Reader's enc., p.667 ، لإن دى فتره طويله من الزمن مش سهل معرفة إمتى بالظبط إبتدت و إنتهت. المؤرخ إدوارد جيبون (1737-1794) سمى الفترة دى " ألف سنه من الهمجيه و الدين " Ross & McLaghlin, p.6

مفهوم عصور الظلام صاغه الباحث الايطالى (فرانشيسكو بيتراركا) فى 1330 ، و كان بيقصد بيه انتقاد شامل لطابع الأدب اللاتينى فى الفتره دى.
 إنحطاط التفكير 
فى فترة عصور الظلام انحدر مستوى التفكير فى اوروبا، و أخد الإيمان بالغيبيات مكان التفكير العلمى و المنطقى السليم، و بقت الثقافه وقف على رجال الدين و ديولهم، هما اللى يحددوا إزاى الناس تفكر و تعيش و فى إيه يفكروا و عشان إيه يعيشوا، و لحد بأى لغه يكتبوا، و اللى كان يخرج عن الخط اللى رسموه رجال الدين و أتباعهم كان بيتهم بالكفر و الهرطقه و تتسؤ سمعته و تتعمله محاكمات و يتعذب.

إنحدرت الثقافه و انتشر التخلف و بقت الناس بدل ما تفكر فى تحسين معيشتها و فهم الدنيا اللى عايشين فيها بتفكر فى مواضيع عقيمه و غيبيات عبثيه زى قيمة أرقام معينه و أثرها على الناس، و عدد الملايكه، و مكان الروح فى الجسم و حاجات عبثيه كتيره زى كده بتعبر عن إنحدار فكرى و ركود ذهنى.

إنعدم التفكير المنطقى و اختفت التولورانسيه من المجتمعات و حل محلها التعصب الدينى و القهر الفكرى و بقى اللى بيفكر و يقول رأى عدو لازم يتشتم و يتذل و يتعاقب.

و زى ما الناس بقوا عبيد لأفكار رجال الدين و ديولهم بقى الفقرا منهم كمان عبيد و ميليشيات للإقطاعيين و النبلا و مصدر للضرايب و المكوس، و وقود للحروب و الصراعات الإثنيه.

 إنحدار الثقافه 
حرم رجال الدين و توابعهم إستخدام اللغات المحليه فى الكتابه لإنهم ربطوا بين المسيحيه و اللغه اللاتينيه. و بقت الكتابه باللغات المحليه من المحرمات اللى لازم تتحارب و اللى يحاول إستخدام لغته المحليه اللى بيتكلم بيها بدل اللاتينى فى الكتابه كان بيعتبر مارق كافر معتدى على الدين.

مع الإنحطاط ده عم الفقر على الناس، و اتقفلت المدارس اللى بتعلم العلم و التعامل مع الحياه، واتفتحت صوامع تعلم الدين و جغرافيا العالم الآخر، و انعدمت القرايه و ندرت الكتب، و إنشغل الناس فى مناقشة الغيبيات و الطقوس اللى الواحد لازم يتبعها فى حياته عشان يبقى ناجح فى مماته.

بيقول المفكر سلامه موسى اللى معناه : إذا كت عايز تلخص لنفسك معنى الإنحطاط فى القرون المظلمه، و إزاى الذهن البشرى هجر الفلسفه اليونانيه و الهندسه الاقليديه و النزعه الصناعيه فى روما للدين و الغيبيات فى صوامع رجال الدين، فاعرف إن المعنى بينحصر فى إن الثقافه بقت بتخدم شئون العالم الأخر بدل ما تخدم الإنسان على كوكب الأرض .سلامه موسى، ماهى النهضة، 19 - 18

 التفسير الخرافى للظواهر 
بدل ما الناس ما تفكر فى العلم و المعرفه بقت بتفكر فى السحر و طرد العفاريت، العدو الاولانى للإنسان اللى مالهاش شغلانه إلا وزه على فعل الشر و أذيته هو و اللى حواليه. و انتشر إتهام الناس، و الستات بالذات، بالسحر، و كات اللى " يتثبت عليها " إنها سحاره بيتقبض عليها و تتحرق. رجال الدين تفننوا فى " تجارب التعرف على الساحرات ". و طبع الضحايا كان منهم كتير مجرد ناس قالوا حاجه مش على هوى رجال الدين و اتباعهم أو فكروا فى حاجه تخدم المجتمع فكان لازم يتحاكموا و يتبهدلوا و يتذلوا و يتقتلوا عشان الوضع يفضل زى ما هو و يبقوا عبره لغيرهم من " الكفار ". الناس بقت بتشوف الحاجات من منظور غيبى بتبرره العقيده زى ما بيفسرها لهم رجال الدين و أتباعهم مش بالعقل و التفكير المنطقى المنظم.

النظر الغيبى بيقتضى الإيمان بالسحر و العفاريت و التنجيم و الطقوس العقيمه. و الإستبداد بالستات و قهر الناس و تذهيلهم و تجميد أذهانهم و منعهم من التفكير و محاربة العلم و التطور من سمات عصور الظلام. ذهول الناس و بعدهم عن التفكير الحر المنطقى ما كانش كله بيتم عن طريق الحجر المباشر على الأفكار عن طريق رجال الدين و ديولهم لكن كان فى العاده عمليه تلقائيه نابعه من الإنسان ذاته وده لإن فى الفتره دى أذهان الناس نفسها انحطت و بقى الجمود الفكرى ده مزاجهم الثقافى العام.

إنسان عصور الظلام ذاهل و أحادى التفكير، و متعصب دينى، معتدى على اللى يخالفه فى الرأى، و بيحتقر الستات، و بيؤمن بالغيبيات، و بيكره التطور و العلم، وبيفسر ظواهر الحياه تفسير خرافى.

 النهضه 

عصور الظلام ما انتهتش سنة 1000 و العصور الوسطانيه  ما غربتش مع شمس أخر يوم فى سنة 1453. التواريخ دى مجرد حد عرفى مش حد جزمى. عصور الظلام و العصور الوسطانيه  انزاحت شويه شويه عن اوروبا. بعد القرن الحداشر بوادر التغيير و النهضه ابتدت تهل على اوروبا. ابتدت تظهر كتابات فيها فكر بس فكر فى حدود الدين. فى الفتره دى ظهر أبيلار (1079 - 1142 ) و ده كان رجل دين بيكتب فى مواضيع دينيه بس دعا للشك و خلاه أساس للإيمان الصح. و برغم كده اصطدم مع بابا الكاتوليك و اتحرمت كتبه. و ظهر توماس الاكوينى (1225 - 1274 ) و حاول يوفق بين العقل و الدين بطريقه تلفيقيه لكن كتب بجراءه و بين قيمة العقل. الإتنين بينوا الرغبه فى دراسة الكتب القديمه التانيه اللى مالهاش علاقه بالدين، و أفكارهم بتعتبر بذرة الحركه البشريه، اللى وصلت لذروتها فى عصر النهضه الأوروبيه ( الرينيسانس )، و اللى خلاصتها إن الإنسان لازم يطلع على المعارف الإنسانيه و ما يقتصرش تفكيره على إجترار الدين و الغيبيات. و ابتدت الناس تقرا مواضيع من عصور الإغريق و الرومان مالهاش دعوه بالدين، ودى كانت ثوره و تمرد على الأوضاع الثقافيه المترديه اللى إجتاحت  اوروبا فى عصور الظلام، و بقى من حق المثقفين انهم يقروا اللى عايزينه و ينقدوه كمان. و المصلح الدينى مارتين لوثر كان من ثمار الحركه البشريه دي، و كان بذره لنهضه تانيه هى نهضة الحريه الدينيه اللى هى نفسها كات نتيجه لحرية الذهن. و من الحريات دى نشأت حركات تانيه بتتعلق بالحقوق السياسيه و الإقتصاديه.

 اوروبا الجديده - التنوير 
حوالى سنة 1000 ابتدت المدن فى  اوروبا تتكون و تجذب سكان الأرياف اللى كانو فى عصور الظلام عبيد للنبلا و الإقطاعيين و ميليشيات لفرقهم العسكريه اللى بيحاربوا بيها بعضهم . و ابتدا يظهر الصناع و التجار بعد ما أختفوا. بيقول المفكر سلامه موسى اللى معناه : لو عايزين نوضح الفرق بين القرون الوسطى و بين النهضه ممكن نقول ان النهضه هى انتقال الناس من الريف ، مكان الجمود و حكم النبلا، للمدن، مكان التجاره و الصناعه و التجمع السكانى، و مكان الرأى فوق العقيده، و لحد مكان الإكتشاف و الإختراع .سلامه موسى، ماهى النهضة، 46

خرجت  اوروبا من الحصار الذهنى فى العصور الوسطانيه  للعالم الرحب، و انطلقت مراكبها من موانيها تكتشف العالم، و بقى لاوروبا و جدان بالتاريخ و الجغرافيا بعد ما كان وجدانها فى عصور الظلام محصور فى كتب الدين اللاتينيه و جغرافيا العالم الأخر.

اللغات المحليه اللى كان بيتكلم بيها الناس فى عيشتهم اليوميه حلت محل اللغه اللاتينيه فى الكتابه و بقت المعرفه متاحه للكل و بتتقرى و تتكتب و تتفهم بسهوله.

إجتازت  اوروبا الفتره القاحله من تاريخها و دخلت فى عصور الرينيسانس و التنوير و الحريه و الصناعه و الإكتشافات و الإختراعات المبهره، و سادت حضارتها الدنيا، و وقعت قدام ثقافتها كل ثقافه عارضتها و فضلت حبيسة عصرها المظلم الخاص بيها، بتعانى الجهل و القهر ، و الإستبداد بالمرأه ، و الإعتداء على أصحاب الأراء ، و الإيمان بالخرافات و الغيبيات ، و الصراعات الدينيه و الإثنيه.

 شوف كمان 
 التعذيب فى العصور الوسطانيه

 فهرست وملحوظات 

 مصادر 
 سلامه موسى ، ما هى النهضة، سلامه موسى للنشر والتوزيع، القاهرة
 Gibbon,Edward , The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, Chatto and windus Ltd, Suffolk 1960
 Ross,J. B. & McLaghlin M. M. , The Portable Medieval Reader, the Viking Press, New York 1967
 Wells, H.G., A short History of the World, Penguin Books 1938
 The New Encyclopædia Britannica, Micropædia,H.H. Berton Publisher,1973-1974
 The Reader's Encyclopedia, A. and C. Black Limited, London 1965

تصنيف:تاريخ اوروبا
تصنيف:قهر