Benuwe

Benuwe (òrere Benue usem uket-chieen̄) ìre agan̄-mkpulu ge òkup me agan̄ Inyọn̄-Etete me ido Naijiria. Me orirọ ifuk-ene eyi acha 2006, otu-ifuk ene ìluluk me agan̄-mkpulu ya ìre 4,253,641. Echili agan̄-mkpulu ya me acha 1976; ọmọ mèlek ofifi agan̄-mkpulu jaaba ke echili mgbọ ya. Egwen erieen̄ agan̄-mkpulu yi ibak Okwaan̄ Benuwe òrere òso okwaan̄ iba òmimin ichit me ido Naijiria. Erieen̄ yi Benuwe ìnan̄a me lek ikọ chi Beer Nor me ogbọn̄ usem Bantu, òsisibi mun̄ eyi ndidie. Ama-mkpulu echi òtatap ikana ọmọ ìre Nasarawa me agan̄ inyọn̄, Taraba me agan̄ mbum-ura, Kogi me agan̄ ichep-ura, Enugu me agan̄ osiki ichep-ura, Ebọnyi mè Kurọs Riva me agan̄ osiki, mè iche okike ijọn̄ ido mè ido [international border] mèlek Kamerun me agan̄ osiki ichep-ura. Ebi ìluluk me agan̄-mkpulu yi ìre ebi otoko Tivi, Idoma, Igede, mè Etulo. Ama ibot kan̄ ìre Makọdi.

Lek ijọn̄ ya îkinin̄ lek inu ewopbe me uko enenen. Ekigwen agan̄-mkpulu yi ibe îre Okwun inorie ido. Mfut uko [crops] ema ekiwop òsisibi isi ìre: ulaja, mango, mpitimpi, ofuwa, ngọdi soya, àkpa gini, fàlâs, ukwa, <sesame>, ọrọsi, ichip ijọn̄ mè kôok.




Agan̄-mkpulu Benuwe òkup chereyi ìnan̄a me lek ijọn̄ efieekbe isan̄a me lek <protectorate> Naijiria agan̄ Inyọn̄ me ibebene òso senturi akọp iba. Me adasi mgbọ, ekigwen lek ijọn̄ ya Agan̄ [Province] Munshi mege inire acha 1918 mgbọ enwenebe erieen̄ kan̄ inikigwen ibak Okwaan̄ Benuwe, òrere <geographical feature> òsisibi isi me lek ijọn̄ ya. Efieek ijọn̄ isan̄a me lek oka Agan̄-mkpulu Benuwe-Pilatu mèlek Kwara igbaalek ijọn̄ agan̄ Ebi Igala isa ichili Agan̄-mkpulu Benuwe me acha 1976. Me acha 1991, mîfele usini agan̄ me lek Benuwe (<mainly> agan̄ ebi ìkitumu usem Igala isa igbaalek usini agan̄ efieekbe isan̄a me lek Kwara isa ichili Agan̄-mkpulu Kogi. Eriọọn̄ Benuwe kire <Heartbeat> eyi Agan̄ Etete [Middle Belt] mè Ama ibot <entertainment> me Agan̄ Etete. Otukpo, òkup me agan̄-mkpulu yi, òrere ama ibot inyi Ebi Idoma me agan̄ orọmijọn̄ mè mkpulu [administrative], ke eriọọn̄ kire Ejit Egbe àtat mè Ijọn̄ ebi kpekitet ukpook.

Ọgbọn̄:Agan̄-mkpulu me Naijiria