Trueno

O truenoCon a variant truen u tron ye o soniu d'a onda de choque causada cuan un lampit calienta instantaniament l'aire por o que se mueve entre boiras, u d'ellas dica a superficie terrestre, a mas de 28.000 °C. Iste aire muit calient aumenta de volumen y se espande a gran velocidat, pero en mezclar-se con l'aire fredo d'arredol baixa bruscament a suya temperatura y se contraye. Ista rapeda expansión y contracción chenera ondas de choque que son as responsables d'o rudio d'o trueno.

 Orichen 
L'orichen d'o trueno ha estau obchecto de discusión cientifica mientres muitos sieglos. A primera teoría d'a que se tien noticia ye atribuyida a o filosofo Aristótil en a tercera centuria antis de Cristo, espiculando que o soniu podía estar causau por a colisión de nubles. Dende alavez muitas teorías han estau propuestas. En o sieglo XIX a teoría mas acceptada yera que o lampit produciba o vueito chenerando dimpués o rudio consecuent. En o sieglo XX ye prou consensuau que o trueno viene orichinau por a onda de choque en l'aire debida a la expansión termica de sopetón d'o plasma en a trayectoria d'o lampit. "Lightning: Physics and Effects". Vladimir A. Rakov, Martin A. Uman. 2007. Cambridge University Press. ISBN 0-521-03541-4, pach. 378 A temperatura adintro d'o rayo, medida a traviés d'analís espectroscopico, varía mientres 50 microsegundos d'a temperatura ambient a -253,15 C u dica -243,15 °C, pa ir baixando a moniquet dica os -263,15 °C. "The lightning flash". Vernon Cooray. Institution of Electrical Engineers. Londres, 2003. pach. 163–164. ISBN 0852967802 Ista calor causa una graniza expansión de l'aire enta todas as direccions, empentando l'aire d'arredol a velocidaz superiors a la d'o soniu. Ista onda a la fin ye una onda de choque que recorre ascape l'atmosfera. En bels casos o soniu d'o trueno puet adubir os 110 dB, amán d'o branquil d'a dolor pa l'oyiu humán. Artículo sobre los decibelios

 Velocidat 
A onda de choque producida por un lampit viacha a una velocidat mayor a la d'o soniu, pero nomas s'estendilla por bels diez metros. A partir d'astí, o trueno se comporta como un soniu común y viacha a bels 340 metros por segundo. Por o tanto, pa calcular a distancia d'un lampit, se disprecia o fenomeno inicial y se considera un kilometro por cada tres segundos que transcurren entre l'aparición d'o rayo y l'inte en que s'ascuita o trueno.

Se puet estimar a distancia a la que caye un lampit en metros como:

a on v ye a velocidat d'o soniu y c ye a velocidat d'a luz. Por lo que, mesurando o tiempo  (en segundos) que transcurre entre o lampit y o truen, ye posible estimar a distancia: cada 3 segundos de retardo representa una distancia d'1 km. A sciencia d'o truen (pachina web con explicacions matematicas sobre o truen)

 Se veiga tamién 
 Lampit.

Notas

Referencias

 Vinclos externos 

Categoría:Tronadas