Macizo de Perdiguero

O macizo de Perdiguero (en francés massif de Perdiguère u massif du Luchonnais) ye un macizo d'os Pireneus, situau entre os departamentos franceses de l'Alta Garona y os Altos Pireneus en a rechión d'Occitania, y a provincia de Uesca en Aragón. Ye situau por tanto en a muga entre Aragón y Francia, asinas como en a divisoria d'auguas entre as compleganzas d'a Garona, que desaugua en l'Atlantico en a versant norte, y de l'Ebro, que lo fa en a Mediterrania en a versant sud.

Tien unas midas de 19 km de largaria por 15,5 km d'amplo, y remata en a tuca d'el Perdiguero a 3.222 metros. Ye o cinqueno macizo mas alto d'os Pireneus dimpués d'os macizos de Maladeta (3.404 m), Posets (3.375 m), As Tres Serols (3.355 m) y Camachibosa (3.298 m). Chelochicament parlando, debiu a la naturaleza plutonica d'as suyas rocas y d'a suya posición central en a cordelera, o macizo de Perdiguero fa parti de'a zone axial d'os Pireneus Cartes géologiques de France. Bureau de recherches géologiques et minières.

 Toponimia 
O nombre d'as montanyas, d'os ibons y atros accidents cheograficos, tien a sobén oríchens locals:
 o circo de Crabioles viene de Crabieues en occitán gascón y significa "chicotas crabas u bucardos" Marcellin Bérot, La toponymie.
 os ibons des Gorgs Bllancs, tamién d'o gascón Gourg, gorga en occitan, con o mesmo significau en aragonés, y d'a color bllanca que tienen istos ibons.
 l'ibón d'O, antis dito ibón de Séculéjo dica o sieglo XIX, tamién d'o gascón iu u èu que significa chustament "ibón" Au pays des 2500 lacs. Confédération Pyrénéenne du Tourisme, por lo que sería un tautotoponimo.

As montanyas, a vegadas, pueden tener dos nombres diferents en función d'os habitants de cada versant, como a tuca de Cllarabida que se diz tamién Pouchergues.

O pireneísmo, en o sieglo XIX, aportó nombres oficials a tot lo que se diferenciaba una mica en cada crencha. Apareixen alavez muitos nombres d'ista epoca en picos de mas de 3.000 m, altaria simbolica en os Pireneus. En son eixemplos:
 o pico de Campvièlh pa desinar a o pico que domina os praus de Campvièlh.
 a tuca de Crabioles por os praus de Crabioles que se troban debaixo.
 a tuca de Gorgs Bllancs por os ibons situaus debaixo en a versant francesa.
 o pico d'eths Picholes por os cursos d'augua en o suyo costau este, en gascón eths picholes u es pitcholes, que significa "as chicotas canals".

Bellas cimas fuoron nombradas en homenache a pireneistas d'ixa epoca:
 o pico Belloc homenacheando a Émile Belloc (1841-1914).
 o pico Lézat, fendo referencia a Toussaint Lézat qui fació a suya primera puyada en 1852.
 a tuca d'el Puerto d'O tamién se conoixe como pico Jean Arlaud en homenache a Jean Arlaud, muerto en o macizo en 1938.
 os picos vecins de Rabadá y de Navarro fuoron nombraus en homenache a os pireneistas y alpinistas aragoneses, os dos companyers, Alberto Rabadá y Ernesto Navarro.

Cheografía
O macizo se situa en a linia d'a crencha d'as mas altas cimas d'os Pireneus, constituyindo a linia divisoria d'auguas d'as dos versants d'a cordelera. A muga entre Aragón y Francia s'estableixe en ista linia natural, y o macizo ye situau en a parti sud en o municipio aragonés de Benás en l'extremo norte d'a provincia de Uesca, y en as comunas francesas de Lodenvièla, en os Altos Pireneus, y d'Òu y Banyeras de Luixón en Comenche en l'extremo sud d'o departamento de l'Alta Garona.

O macizo ye muito mas estendillau por a cota occitana que por l'aragonesa. En efecto, en a cota aragonesa o macizo baixa dreitament dende a linia d'a crencha pa formar as versants d'a vall d'Estós y de l'alta vall de Benás, fueras d'una zona triangular entre istas dos vals, a on trobamos os suyos picos en territorio aragonés. En a cota occitana, o macizo s'estendilla mas de 10 km a o norte, y tien a-saber-los ibons, fruito d'os antigos circos glaciars, como o circo de Crabioles, asinas como cheleras, como a d'el Sellant de la Vaca, amán d'as crenchas altas. Toz istos relieus son de grandaria modesta y representan as restas d'o zaguer periodo glaciar en os Pireneus.

O pico de la Madera, chusto a l'ueste d'a tuca de Cllarabida, marca a muga occidental d'o macizo, dillá prencipia o macizo de Vachimala. A o declive d'o relieu s'une una cesura cheolochica a on se pasa de rocas plutonicas a sedimentarias. En a cota este a linia d'a crencha en a muga baixa lentament y s'une a o macizo de Benás que ye de feito l'antena nord-este d'o macizo de la Maladeta.

 Prencipals picos 
+ Pico  Altaria (metros) Tuca d'el Perdiguero 3.222 Tuca de Lliterola 3.132 Tuca de Gorgs Bllancs 3.129 Tuca Roya de Lliterola 3.121 Tuca de Crabioles 3.116 El Sellant de la Vaca 3.110 Tuca de Malpás 3.109 Pico Lézat 3.107 Tuca d'el Sellant de la Vaca 3.071 Pico d'eths Picholes 3.065 Gran Quayrat 3.060 Tuca d'el Portillón d'O 3.050 Tuca de Rabadá 3.045 Tuca de Navarro 3.043 Pico Camboué 3.043 Tuca de Cllarabida 3.020 Pico Belloc 3.008 Tuca d'el Bom 3.006 Pico Saint-Saud 3.003 Pico de Hourgade 2.964 Pico des isclots 2.922

Referencias

*