Alamanico de Zúrich

L'alamanico de Zúrich (en alamanico de Zúrich Züritüütsch, en alemán Zürichdeutsch) ye o subdialecto de l'alto alamanico charrau en o cantón de Zúrich, en Suiza.

Se divide en seis subdialectos distribuyius por tot o cantón difueras d'as rechions a o norte d'os ríos Thur y Rin.
O dialecto d'a ciudat de Zúrich (Stadt-Mundart)
O dialecto charrau arredol d'o lago de Zúrich (See-Mundart)
O dialecto d'o districto de Knonaueramt, a l'ueste de l'Albis (Ämtler Mundart)
O dialecto de l'aria de Winterthur
O dialecto de Zürcher Oberland arredol d'o lago Pfäffikon y en l'alta val de Töss
O dialecto de Zürcher Unterland en a redolada de Bülach y Dielsdorf

Como toz os dialectos de l'alemán suizo, ye mas que mas una luenga charrada, estando a luenga escrita l'alemán estándard. Asinas, no bi ha una ortografía oficial d'o dialecto de Zúrich. Cuan s'ha d'escribir, se fan servir as normas descritas por Eugen Dieth en o suyo libro Schwyzertütschi Dialäktschrift; pero de feito nomás os expertos en ista luenga conoixe ista norma. Amás as normas graficas de Dieth fan servir muitos diacriticos que no gosan trobar-se en un teclau normal. A chent choven gosa emplegar o dialecto ta comunicar-se por mensaches de texto a traviés d'os suyos mobils. Como no bi ha un estándard escrito fan servir por un regular os regles ortograficos de l'alemán estándard ta escribir l'alemán suizo.

O dialecto de Zúrich se veye cheneralment como mas rapedo y menos melodico que por eixemplo o dialecto de Berna. En a zona norte d'o cantón, a "r" se pronuncia como una vibrante multiple uvular, mientres que en a ciudat, a redolada d'o lago y o sud d'o cantón se prenuncua como una vibrant alveolar multiple.

Una caracteristica intresant ye que o subdialecto d'a ciudat ha adoptau mas facilment influyencias foranas; particularment, a segunda cheneración d'italians (secondi) d'una man, y o l'anglés a traviés d'os medios de comunicación d'atra, han teniu una important influyencia en ista parla. As ondas d'inmigración de turcos y ciudadans procedents d'os países de l'antiga Yugoslavia en a decada de 1990 tamién han influyiu.

Eixemplo
O siguient texto ye un eixemplo de dialecto de Zúrich quitau d'un articlo de periodico:

A traducción de l'anterior texto ta l'alemán estándard sería a siguient:


Y ta rematar en aragonés sería:

 Bibliografía 
 Dieth, Eugen: Schwyzertütschi Dialäktschrift. Aarau: Sauerländer. ISBN 978-3-7941-2832-7 (proposed orthography, in German)
 Salzmann, Martin: Resumptive Prolepsis: A study in indirect A'-dependencies. Utrecht: LOT, 2006 (=LOT Dissertation Series 136). Chapter 4: Resumptives in Zurich German relative clauses, online .
 Weber, Albert: Zürichdeutsche Grammatik. Ein Wegweiser zur guten Mundart. Unter Mitwirkung von Eugen Dieth. Zürich (=und Wörterbücher des Schweizerdeutschen in allgemeinverständlicher Darstellung. Bd. I). (prescriptive grammar book, in German)
 Weber, Albert and Bächtold, Jacques M.: Zürichdeutsches Wörterbuch. Zürich (=Grammatiken und Wörterbücher des Schweizerdeutschen in allgemeinverständlicher Darstellung. Bd. III). (dictionary Zurich German - Standard German)
 Renate Egli-Wildi: Züritüütsch verstaa, Züritüütsch rede A study book for the Zürich variant of Swiss German, intended for fluent German speakers, published by the Society for Swiss German, Zürich Section. 108 pages, 2 CDs. Küsnacht 2007. ISBN 978-3-033-01382-7 (in German)
 Fleischer, Jürg; Schmid, Stephan (2006), "Zurich German", Journal of the International Phonetic Association 36 (2)
 Heinz Gallmann: Zürichdeutsches Wörterbuch Zurich German Dictionary. 695 pages NZZ Libro, Zürich 2009, ISBN 978-3-03823-555-2

Zurich