Els Aüts

Els Aüts BOA ORDEN VMV/914/2020, de 14 de septiembre, por la que se publica el Acuerdo adoptado por el Gobierno de Aragón, en su reunión celebrada el día 15 de julio de 2020, por el que se aprueban las modificaciones del Nomenclátor Geográfico de Aragón. (en parla d'o Matarranya Los Aüts) u els Aguts ye un sarrato situau en a depresión d'Ebro, en o municipios de Mequinenza, en a provincia de Zaragoza.

En o suyo cobalto, a 447 metros d'altaria, bi ha un vértiz cheodesico.

Toponimia
L'orichen d'iste toponimo habría d'estar aguts, observando-se l'asimilación d'a -g- por a -u-, rasgo que ye prou corrient en a parla de Mequinenza  "Aproximació a la toponímia rural de Mequinensa". Hèctor Moret. Archivo de Filología Aragonesa. Num. 50, Zaragoza, 1994. Pach. 325-348. Fa referencia a las montanyas rematadas en punta que se troban en ista zona. Iste toponimo apareixe en o siguient texto de Ramon Llull fendo referencia a os tozals:

Existe tamién en Mequinenza o toponimo Aüdet, derivau dAgudet, como una partida as vals de Migueló y a Creveta.

Historia
Mientres a Guerra Civil espanyola iste estió o escenario de luitas violentas d'a fase inicial d'a batalla de l'Ebro, a on a 42ª División de l'Exercito Republicano prencipió o paso de l'Ebro a traviés d'ista zona en a maitinada d'o 25 de chulio, encara que yera rodiada por as fuerzas franquistas.

A operación Mequinenza-Fayón, segundaria en a batalla de l'Ebro respecto a l'obchectivo prencipal - l'abance enta Gandesa-, prencipió o 25 de chulio con o cruce d'o río y a conquiesta d'un puent entre as localidaz de Fayón y Mequinenza. O balance d'a batalla de l'Ebro estió un d'os mas sangrosos d'a guerra, con 817 muertos y 1.328 prisoners pa os republicanos sin contar ferius y desapareixius (arredol de 3.000 baixas), y de 135 muertos y 1.284 ferius pa os franquistas. Atamas d'ixo, os supervivients d'a 42ª División Republicana habioron de trescruzar l'Ebro enta l'atra marguin.

L'obchectivo d'a ofensiva Republicana yera tallar a carretera que iba dende Mequinenza dica Maella chusto en o cruce de Gilabert y con ella as reservas enemigas. Iste nyudo manimenos nunca no fue conqueriu. O esfuerzo inicial d'a brigada 226 y parti d'a brigada 227 d'a 42ª División, que conquirió ascape a punta dels Aüts, fue respondiu con a progresiva arribada de refuerces franquistas. A ofensiva continó día par d'atro sin garra progreso atamas d'a fuerte luita. L'1 d'agosto, un doble bombardeyo aerio y d'artillería precedió a o primer contraataque d'as fuerzas de Franco. Os republicanos quereban atacar atra vegada dos días dimpués en una zaguera intentona de conquerir o paso de Gilabert mientres que o 6 d'agosto se produció o definitivo contraataque d'os defensors, que se retiroron de manera ordenada dica a meyanueit d'o mesmo día, evitando o colapso d'a división entera.

Os partes de guerra franquistas recentaban:

Entre os franquistas, as unidaz con mayor numero de baixas estioron a 3ª, 17ª y 18ª Banderas d'a Lechión, o 9º Tabor d'Alhucemas y o 9º de Tetuán.

Molimento
Seis decadas dimpués d'os feitos, o 8 d'agosto de 1998, l'agrupación de supervivients d'a Quinta d'o Biberón inauguró o molimento devantau en a ladera d'a punta dels Aüts, una posición clau, a mas alta y durament efendida por os republicanos. O molimento, disenyau por Javier Torres, ye presidiu por dos placas, en catalán y castellano, y dos cascos de cada bando. A placa diz: 'A todos aquellos que perdieron, que fueron todos / 'A tots aquels que van perdre, que van ser tots'. En l'acto participoron dica 250 "biberons" acompanyaus por as suyas familias. Dimpués de fer una ofrenda floral a os piez d'o molimento, os veterans remeroron a sete, a calor y as malautías que sofrioron en aquellas cotas.

O molimento se troba chunto a la carretera de Mequinenza en rematar a puyada a o puerto de Fayón, a on superada a cerenya puyada d'a carretera un cartel indica l'acceso a o monolito.

Coincidiendo con a celebración d'o 80 cabo d'anyo d'o prencipio d'a batalla de l'Ebro el miércoles 25 de chulio de 2018 Mequinenza acullió un acto de conmemoración en o Molimento dels Aüts, en remeranza d'os 80 anyos d'o inicio d'ista batalla en Mequinenza. En l'acto se leyioron cartas d'os soldaus ninviadas dende as trincheras y se fació un homenache a os combatients d'os dos bandos con una corona de laurel en o Molimento. En o transcurso de l'acto avions F-18 d'a Base Aeria de Zaragoza sobrevoloron l'alto dels Aüts como homenache a toz os muertos en combate.

Referencias

Bibliografía
  Jaume Aguadé i Sordé, El diari de guerra de Lluís Randé i Inglés; Batalles del Segre i de l’Ebre i camps de concentració (abril 1938 - juliol 1939), El Tinter ISBN 84-9791-082-6

Vinclos externos
  Fuella d'o vértiz cheodesico.
  Atles de la Guerra Civil a Catalunya
  La Batalla del Ebro - Mequinensa.com

Aüts
Aüts
Auts
Auts