Idioma baixo alemán

Iste articlo ye sobre l'idioma baixo alemán. Ta o suyo dialecto occidental se veiga baixo saxón.

O baixo alemán (en baixo alemán Plattdütsch/Plattdüütsch, Nedderdüütsch; en alemán estándard Plattdeutsch u  Niederdeutsch y en neerlandés Nedersaksisch), a vegadas conoixiu tamién con o nombre de baixo saxón encara que ista ye a denominación correcta nomás ta o suyo dialecto occidental, ye una luenga chermanica occidental ingveonicaFriedrich Maurer (1942), Nordgermanen und Alemannen:  Studien zur germanischen und frühdeutschen Sprachgeschichte, Stammes- und Volkskunde, Strasbourg:  Hünenburg. que se charra mas que mas en o norte d'Alemanya y l'este d'os Países Baixos. Desciende de l'antigo saxón en a suya forma mas temprana.

O historico Sprachraum (u aria de distribución d'a luenga) d'o baixo alemán encluyiba tamién a parti norte de l'actual Polonia, l'oblast de Kaliningrado en Rusia, y a parti sud de Lituania. Os parlants d'alemán fuoron forachitatos d'istas rechions con d'o cambio de mugas dimpués d'a Segunda Guerra Mundial. As antigas comunidaz alemanas en os estaus balticos tamien parlaban o baixo alemán. D'atra man, o baixo alemán meyo estió a lingua franca d'a Liga Hanseatica, y tenió una influencia important en as luengas escandinavas. En idioma anglés tamién bi ha parolas ampradas d'o baixo alemán que se remontan a ixas envueltas d'a Liga Hanseatica.

Clasificación y idiomas relacionaus
O baixo alemán fa parti d'o continuum dialectal d'as luengas chermanicas occidentals continentals. A l'ueste muga con as luengas baixo-francas que distinguen dos rematanzas verbals ta o plural, en comparanza con a unica rematanza verbal d'o plural que ye present en o baixo alemán. A o sud muga con as luengas altochermanicas centrals, que han estau afectadas por a segunda mutación consonantica. Ista división se marca por un regular con a linia de Benrath que traza a isoglosa maken – machen.

A l'este o baixo alemán muga con l'idioma caixubio (luenga eslava, l'unico repui que queda actualment de l'idioma pomeranio) y, dende que dimpués d'a Segunda Guerra Mundial cuasi toz os alemans estiesen forachitaus de Pomerania, tamién con o polaco. Os dialectos d'o baixo alemán en Pomerania s'incluyen en o grupo d'o baixo alemán oriental (u Pommersch en alemán).

A o norte y nord-ueste muga con o danés y o frisón. Cal parar cuenta que en Alemanya, o baixo alemán ha reemplazau a o frisón en muitas rechions. O frisón de Saterland ye l'unico subdialecto d'o frisón oriental que encara ye vivo y ye rodiau de tot por o baixo alemán, igual que pasa con as pocas variedaz de frisón septentrional que encara i quedan, tenendo asinas os dialectos baixo-alemans d'ista zona un important substrato frisón.

Bellas clasificacions meten a os dialectos septentrionals d'o baixo alemán chunto a l'anglés, l'anglico escocés, y o frisón en o grupo d'as luengas chermanicas d'a mar d'o Norte u luengas ingveonicas. Manimenos, a mayoría excuyen a o baixo alemán d'iste grupo que segosa denominar luengas anglo-frisonas, ya que bi ha bellas caracteristicas d'iste grupo de luengas que nomás observan parcialment en o baixo alemán, por eixemplo lei d'as nasals aspirants ingveonicas  (bellas variedaz fan servir us, os ta o pronombre "nos", atras emplegan uns, ons), y debiu a atras caracteristicas que ni sisquiera existen en o baixo alemán, por eixemplo a palatalización de /k/ (asinas en anglés cheese, y frisón tsiis se dan as formas palatalizadas, mientres que en o baixo alemán Kees u Kaise, neerlandés kaas u alemán Käse no pas).

Variedaz d'o baixo alemán

En Alemanya
Baixo alemán occidental
Baixo saxón frisón oriental
Baixo saxón meridional
Westfaliano
Ostfaliano
Baixo alemán oriental
Brandemburgués
Mecklenburgués-antepomeranio
Pomeranio central
Pomeranio oriental
Baixo prusiano
Plautdietsch (Baixo alemán menonita, charrau tamién en atros países)

En os Países Baixos
As variedaz de baixo saxón neerlandés, que tamién se gosan definir como dialectos d'o neerlandés, son:
 Westerkwartiers
 Kollumerpompsters
 Kollumerlands
 Middaglands
 Midden-Westerkwartiers
 Zuid-Westerkwartiers
 Groningués y Noord-Drents
 Hogelandsters
 Stadsgronings
 Westerwolds
 Veenkoloniaals
 Oldambtsters
 Stellingwerfs
 Midden-Drents
 Zuid-Drents
 Twents
 Twents-Graafschaps
 Gelders-Overijssels
 Achterhoeks
 Sallands
 Urkers
 Veluws
 Oost-Veluws
 West-Veluws

Referencias

*