Morrano

Morrano ye un lugar aragonés d'o municipio de Biarche, situato en a comarca d'o Semontano de Balbastro y provincia de Uesca.

A suya población ye de 46 habitants (2010); en l'anyo 1877 bi heba 416 habitants.

A suya embotada ye "falconero", por a penya Falconera, an bi ha falcons.

 Etimolochía 
Mur, a radiz d'a on deriva "Morrano", significa montanya u elevación de forma conica. María Pilar Cambra Penalba: Topónimos alto aragoneses del Somontano. Respective d'a terminación -ano, en a toponimia aragonesa (fácil que d'orichen ibero) se refiere a l'"alimento d'o bestiar". Bienvenido Mascaray: Junzano, Morrano; articlo en o Diario del AltoAragón. Significaría asinas "montanya de l'alimento d'o bestiar".

 Cheografía 
Morrano ye situato a 640 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, amán d'o río Alcanadre y rodiato por o norte y por l'ueste por dos monts clamatos o Carrascal y Sant Cristoforo, respectivament, tenendo amás amanato un pinar.

Se troba a una distancia de 40 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

A vechetación d'a redolada ye de chinipros, carrascas, oliveras y almendreras. En os campos se cautiva trigo, hordio y atros cerials.

En a fauna bi ha vueitres, falcons, rabosas y chabalins.

 Luenga d'o lugar 
L'aragonés ya no se charra en o lugar, pero o castellano que se i charra mantién caracteristicas d'a luenga aragonesa. Bi ha caracteristicas de l'aragonés de o Semontano de Balbastro  como o emplego d'os articlos o, os, a, as y o emplego d'o pronombre tos. Tamién se emplegan muitas palabras como pozal, olivera, hordio, etc. mezclatas con a parla castellana.

 Historia 
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1093, recullita en a obra de José María Lacarra Documentos para el estudio de la reconquista y la repoblación del valle del Ebro, en Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón, II (Zaragoza, 1946, pachinas 469-574), III (Zaragoza, 1947-1948, pachinas 499-727) y V (Zaragoza, 1952, pachinas 511-668), y documenta a variant Morraes. Ubieto Arteta, Agustín: Toponimia aragonesa medieval, Valencia, 1972, pachina 140.

 En 1097 Pero, bispe de Uesca atorgó a o monesterio de Sant Ponz de Tomeras as ilesias de Labatiella, Morrano, Panzano y Yaso.
 En 1213 la proclamoron villa.
 En 1857 se chunen Yaso y Sant Román a Morrano.
 En 2013 se creya l'Asociación cultural y meyoambiental "Penya Falconera". Ha naixito en Morrano l'Asociación Penya Falconera, en Arredol.

 Demografía 

 Molimentos 
 Ilesia de Sant Pero Apóstol, una ilesia en estilo romanico, encara que muit esviellata mientres os sieglos XVII y XVIII.
 Casa d'a Villa (anyo 1733)
 Futuro museu dedicau a las aves. Morrano contará con un museu dedicau a ro treballo fotografico d'o naturalista David Gómez Samitier, en Ronda Somontano.
 Ermita de Sant Martín de Morrano.

 Veyer tamién 
 Penya Falconera.

 Vinclos externos  

  Información de Morrano en a pachina web oficial municipal de Biarche.

 Referencias 

*