Panthera leo

Lo liónCon a variant palatalizada llión u leónCon a variant palatalizada lleón () ye una especie d'a familia d'os felidos antigament amplament distribuita por Africa, Orient Meyo y la India. Los masclos presentan cerras, estando un caso tipico de dimorfismo sexual. La fembra d'o lión ye clamada liona.

 Zoonimia 
En a mayor part d'os textos medievals s'escribe o zoonimo Leon, tanto l'animal como l'antroponimo que en deriva, vegadas tamién lehon, coincidindo con a ortografía de Jahen pa "Chaén:

Una pronunciación teorica en aragonés ye lión u leyón desfendo o hiato. A segunda forma, con epentesi antihiatica no s'escribe con -y- en a ortografía actual porque no deriva d'una parola latina con consonant sonora desapareixida, como en o caso d'a ciudat de Leyón, que deriva de LEGIONE ("lechión"). A forma Lión se documenta en poquez casos, un d'éls en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo", que no ye escrito en o estándard medieval aragonés y ye una traducción a l'aragonés no bien feita de tot, con muitos galicismos, encara que tamién con formas chenuínas aragonesas que no se gosan presentar en o estándard medieval:

En o lexico comercial aragonés se documenta l'adchectivo leonado, que deriva de leon.

 Morfolochía 
O pelache ye lionato claro, blanco y l'abdomen y en o costato interior d'as patas. O dorso d'as orellas ye negro; cerras d'o masclo lionatas, d'un pardo royenco a negro. O pelache d'os animals no maturos tien un debuixo de rosetas que desaparixe con a edat, encara que en pueden quedar vestichios en o baixo vientre y patas.

 Subspecies 
A evidencia chenetica indica que os lions actuals s'orichinoron posiblement d'un antipasau común dende fa 55.000 anyatas. As diferencias entre os lions africanos son pocas y poderban estar consideratos d'una sola subspecie.

As subspecies mes reconoixitas por bels cientificos son:
 Panthera leo atrox: Lión americano, s'orichinó fa d'alto u baixo 80.000 anyatas, y s'extinguió en fa unas 10.000.
 Panthera leo bleyenberghi: Lión de Katanga. Habita en Angola, Botsuana, Republica Democratica d'o Congo, Namibia, Zambia y Zimbabwe.
 Panthera leo europea: Lión europeu, no s'ha comprobato l'autenticidat d'esta subspecie (probablement sigan lions asiaticos), pero os lions habitaban a peninsula balcanica y lo cazaban romanos, griegos y macedonyos, s'extinguió ha poco mes de 2.000 anyatas.
 Panthera leo fossilis: Lión primitivo (extinto).
 Panthera leo krugeri: Lión de Transvaal u sudafricano, habita en cinco países d'o sud d'Africa.
 Panthera leo leo: Lión de Berberia u de l'Atlas, extinto en estato salvache dende 1922. Este lión yera o tercer en mida, dimpués d'o d'as espelungas y l'americano.
 Panthera leo massaicus: Lión del Masai, habita en el Este del continente africano.
 Panthera leo melanochaitus: Lión d'o Cabo, ye extinto dende 1865.
 Panthera leo persica: Lión asiático, habita en a Selva de Gir, India.
 Panthera leo senegalensis: Lión de l'ueste d'Africa, habita dende Senegal dica a Republica Centroafricana.
 Panthera leo spelaea: Lión d'as espelungas, habitó en Eurasia. Apareixió fa d'alto u baixo 300.000 anyatas, y desapareixió dimpués d'a zaguera glaciación, fa unas 10.000 anyatas.
 Panthera leo vereshchagini: Lión de l'este de Siberia.
 Panthera leo youngi: Lión d'o nord-este de China, apareixió fa 350.000 anyatas.

 Os lions en o cine y a cultura 
O lión a ormino ye considerau y representau como rei d'a chungla u rei d'os animals amás simbolo popular de realeza, dignidat, peito y nobleza, tamién ye un animal que a sobén ha estau protagonista de bellas cintas de cine como as de Disney, The Wild, The Lion King y as suyas secuelas The Lion King II: Simba's Pride y The Lion King 1½, entre d'atras cintas como Born Free y The Ghost and the Darkness.

Notas

Referencias

Categoría:Panthera
Panthera leo
Panthera leo
Panthera leo