Aragonés d'a val d'Acumuer

L'aragonés d'a val d'Acumuer ye a variedat de l'idioma aragonés que se charra en a val d'Acumuer, estando poco conoixito y mes pareixito a l'aragonés d'a Tierra de Biescas que no pas a l'aragonés d'o Campo de Chaca. Fa parte de l'aragonés central.

 Fonetica 
Casos de perdua de –o final:
Viturián, camins, foratín, pin.

Ye documentata a epentesi antihiatica en o hiato ía:
diya.

Casos de ch en vez de z:
chiriguellera.

Como esdevién en semontanés, chaqués u aragonés d'a val de Chasa, o fonema d'a  –x- a vegatas puet castellanizar-se en –ch- por cheada (se documenta abacho pero tamién baixa y cobaixo, ixos), bi ha posibles rearagonesizacions incorrectas con xeada: xiracans, xiramoscas

Xordas intervocalicas conservatas en:
artica, batallo, acachar, monyaco.

En o grupo -it- derivato d'o latín -CT- s'ha de destacar que l'aragonés d'a val d'Acumuer ye chunto con l'aragonés cheso, ye un d'os pocos puestos de l'Alto Aragón occidental on s'ha documentato a forma nueit no castellanizata como noche, (en l'aragonés belsetán, centro-oriental, mantién a pronuncia d'a -t final en nuet).

 Morfolochía 
 Os articlos son o, os, a, as con variant postvocalica ro, ros, ra, ras.
 Participios en -au, –iu: cogiu, follau, ("con fuellas"), salvau.
 Diminutivo -et pronunciato –é.

 Lexico 
 Lexico occidental: calderizo, paxaro, etcetera...
 Palabras curiosas: amortación (despoblación), rodel (corro de chent).

 Bibliografía 
 Pilar Gracia Oliván: Tradición oral en el Valle de Acumuer. Col. Yalliq 1, Comarca Alto Galligo (2002).

Acumuer