Oxicheno

L'oxicheno (en aragonés se pronuncia /osiˈtʃeno/, BAL PALAZIOS, Santiago, Dizionario breu de a luenga aragomnesa. Zaragoza, 2002. ISBN : 84-7753-949-9. Se puede consultar a edición dichitalizada aquí. "osichéno") ye un elemento quimico con numero atomico 8. En a suya forma molecular, https://www.lenguasdearagon.org/pdf/recursoseducativos/dizionariobreu.pdfO2, ye un gas a temperatura ambient. Representa aproximadament o 20,9% d'a composición de l'atmosfera terrestre. Diodora Calvo Aldea, Maria Teresa Molina Álvarez, Joaquín Salvachúa Rodríguez: Ciencias de la tierra y medioambientales. 2º Bachilleraro. 2010 McGraw-Hill, pp 192-195. Ye un d'os elementos mas importants d'a quimica organica y fa parte important d'o ciclo enerchetico d'os sers vivos, esencial en a respiración celular d'os organismos aerobicos. Ye un gas sin de color, olor u gusto. Existe una forma molecular formada por tres atomos d'oxicheno, O3, dita ozón.

Un atomo d'oxicheno combinau con dos d'hidrocheno forman una molecula d'augua.

 Caracteristicas de l'oxicheno 
 Simbolo: O
 Grupo: 16
 Periodo: 2
 Masa atomica: 15.9994 uma
 Punto de fusión: 54.8K (-218.3°C/-360.9°F)
 Punto d'ebullición: 90.2K (-182.9°C/-297.2°F)
 Densidat: 1429 kg/m3

 Caracteristicas prencipals 
 Gas oxicheno 
En condicions normals de presión y temperatura, l'oxicheno se troba en estau gasoso formando moleculas diatomicas (O2) que encara que son inestables, se cheneran en a fotosintesi d'as plantas se fan servir posteriorment por os animals en a respiración (veiga-se o ciclo de l'oxicheno).

Istas moleculas de gas oxicheno son formadas por dos atomo unius por un vinclo quimico doble, aportando cadagún os dos electrons desaparellaus que tienen.

A estructura d'o gas oxicheno ye: O = O

 Oxicheno liquido y solido 
L'oxicheno liquido y solido tiene una feble coloración azulenca y en istos dos estaus ye muit paramagnetico. L'oxicheno liquido s'obtiene de normal por destilación fraccionada de l'aire liquido de conchunta con o nitrocheno.

Reacciona con cuasi toz os metals (fueras d'os metals nobles) producindo a corrosión.

 Papel biolochico 
 Fotosintesi y respiración 

En a naturaleza, se produce oxicheno libre ta a fragmentación alimentata por a luz de l'augua mientres a fotosintesi oxichenica. As algas verdas y as cianobacterias d'os medios marins producen alto u baixo un 70% de l'oxicheno libre chenerato en a Tierra, y a resta se produce a traviés d'as plantas terrestres.Fenical 1983, "Marine Plants"

Una formula cheneral simplificata d'a fotosintesi ye:Brown 2003, 958

6CO2 + 6H2O + fotons → C6H12O6 + 6O2 (o simplament dioxido de carbonio + augua + luz solar → glucosa + dioxicheno)

A evolución oxichenica se produce en as membranas tilacoidals d'os organismos fotosinteticos y requiere a enerchía de cuatre fotons.As membranas tilacoidals fan parti d'os cloroplastos d'as algas y as plantas, mientres que en as cianobacterias son simplament una d'entre muitas estructuras membranals. De feito, se creye que os cloroplastos evolucionoron de cianobacterias que d'antis mas yeran companyers simbioticos d'os procheneradors d'as plantas y as algas. Bi ha muitos trangos intermedios, pero o resultato ye a formación d'un gradient de protons a traviés d'a membrana tilacoidal, que s'emplega ta sintetizar ATP por medio de fotofosforilación.Raven 2005, 115–27 O O2 restant dimpués d'a oxidación d'a molecula d'augua ye liberato a l'atmosfera.A oxidación de l'augua ye catalizata por un complexo enzimatico con manganés conoixito como complexo chenerador d'oxicheno (CGO) u complexo fragmentador d'augua, que se troba asociato a o costato luminal d'as membranas tilacoidals. O manganés ye un cofactor important, y tamién calen calcio y cloro ta que se produzca a reacción (Raven 2005)


O dioxicheno molecular, O2, ye esencial ta a respiración celular en os organismos aerobicos. L'oxicheno ye emplegato en os mitocondrios ta contrebuyir a formar adenosina trifosfato (ATP) mientres a fosforilación oxidativa. A reacción d'a respiración aerobica ye esencialment a contraria d'a fotosintesi y se simplifica como:

 C6H</sub>12</sub>O6 + 6O2 → 6CO2 + 6 H2O +2880 kJ•mol-1

En os vertebratos, o O2 se difunde a travies de membranas d'os pulmons enta os globulos royos. A hemoglobina s'une a o O2, cambeando a color d'un royo azulenco enta un royo brillant.el O2 ye liberato por una atra parti d'a hemoglobina (se veiga efecto Bohr)Stwertka 1998, p.48 Atros animals fan servir hemocianina (musclos y bels artropodos) o hemeritrina (arainas y langostas).Emsley 2001, p.298 Un litro de sangre puet disolver 200 cm3 de O2.

As especies reactivas de l'oxicheno, como l'ion superoxido (O2-) y o peroxido d'hidrocheno (H2O2) son productos secundarios periglosos de l'uso d'oxicheno en os organismos. Manimenos, partis d'o sistema immunitario d'os organismos superiors creyan peroxidos, superoxidos y oxichenos ta destruyir microbios invasors. As especies reactivas de l'oxicheno tamién chugan un papel important en a respuesta hipersensible d'as plantas contra l'ataque d'os patochenos.

Un adulto en reposo inhala entre 1,8 y 2,4 gramos d'oxicheno por minuto. "En os humans, o volumen normal ye de 6-8 litros por minuto." Ixo significa que a humanidat inhala mas de 6.000 millons de toneladas d'oxicheno cada anyo.(1,8 gramos/min/persona)×(60 min/h)×(24 h/día)×(365 días/anyo)×(6.600 millons de personas)/1.000.000 g/t=6.240. millons de toneladas.

 Acumulación en l'atmosfera 

O gas oxicheno libre yera practicament inexistent en l'atmosfera terrestre antis de que evolucionasen bacterias fotosinteticas. L'oxicheno libre prencipia a apareixer en cantidaz significativas mientres a era d'o Paleoproterozoico (entre fa 2.500 y fa 1.600 millons d'anyos). En primerías, l'oxicheno se combinó con fierro disuelto en os oceanos ta formar lo que se diz "formacions ferricas en bandas". L'oxicheno libre prencipia a salir en forma de gas d'os ocieans fa 2.700 millons d'anyos, arribando a o 10% d'o suyo ran actual fa alto u baixo 1.700 millons d'anyos.Campbell 2005, 522–23

A presencia de grans cantidaz d'oxicheno disuelto y libre en o oceanos y l'atmosfera podría haver causato a extinción d'a mayoría d'organismos anaerobicos que viviban por ixas envueltas, mientres a catastrofe de l'oxicheno, fa uns 2.400 millons d'anyos. Manimenos, a respiración celular con O2 permite a os organismos aerobicos producir muito mas ATP que os anaerobicos, ayudando-los a dominar a biosfera terrestre.Freeman 2005, 214, 586 A fotosintesi y a respiración celular de O2 permitió a evolución d'as celulas eucariotas y en zagueras organismos multicelulars complexos como as plantas y animals.

Dende primerías d'o Cambrico, fa 540 millons d'anyos, os rans de O2 han fluctuato entre o 15% y o 30% en volumen.Berner 1999, 10955–57 En zaguerías d'o Carbonifero (fa uns 300 millons d'anyos), os rans de O2 atmosferico plegoron a un maximo d'un 35% en volumen, permitindo a os insectos y anfibios plegar a midas muito mas grans que os suyos descendients actuals. As actividaz humanas, incluyindo-ie a combustión de 78.000 millons de toneladas de combustibles fosils cada anyo, han tenito un efecto muit chicot en a cantidat d'oxicheno libre en l'atmosfera. A o ritmo actual de fotosintesi, caldrían uns 2.000 anyos ta rechenerar tot o O2 present en l'atmosfera.Dole 1965, 5–27

 Veiga-se tamién 
 Anoxia.
 Ciclo de l'oxicheno.
 Botella d'oxicheno.

 Referencias 

 Vinclos externos 

  Los Alamos National Laboratory - Oxigen
  WebElements.com - Oxigen
  EnvironmentalChemistry.com - Oxigen
  Ye elemental - Oxigen
  Terapias con oxicheno
  Toxicidat de l'oxicheno

Categoría:Elementos quimicos
Categoría:No metals
Categoría:Gases
Categoría:Calcochenos