Abai

Abai (Abay en castellano) ye un lugar aragonés en o termin municipal de Chaca, comarca d'a Chacetania y partiu chudicial de Chaca, en a provincia de Uesca. Fa parte d'a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona.

A suya población ye de 42 habitants (2017).

 Cheografía 
Abai, construyito a 775 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, ye situato a una distancia de 7 km a l'ueste de Chaca, www.Abay.org. a capital d'o municipio y d'a comarca, y a 76 km de distancia de Uesca, a capital d'a suya provincia.

Ye amán d'o río Aragón.

 Historia 
Seguntes Agustín Ubieto Arteta, a primera cita d'o lugar ye de 1042, recullita en a obra d'Eduardo Ibarra y Rodríguez Documentos correspondientes al reinado de Ramiro I (1034-1063), en Colección de documentos para el estudio de la Historia de Aragón, I (Zaragoza, 1904), y documenta as variants Abay, Abagi, Auai, Auay, Auagi, Auaye, Avay, Avagi y Avaye. Ubieto Arteta, Agustín: Toponimia aragonesa medieval, Valencia, 1972, pachina 19.

En 1042 o monesterio de Sant Hadrián de Sasau yera propietario de biens en Abai; en 1063 o rei d'Aragón Remiro I donó o lugar a lo capítol d'a seu de Chaca.

En 1915 Abai formó municipio independient, con as localidaz d'Ascara (adhibita a Abai en os anyos 1860), Banaguás y Guasiello. En 1944, seguntes o Decreto de 25 de chinero (Boletín Oficial del Estado de 10 de febrero) formó o municipio de Banaguás, chunto con Araguás d'o Solano y Caniars. Huei toz istos lugars fan parte d'o termin municipal de Chaca, dende a incorporación a Chaca de Banaguás, en 1963 (Decreto 1803/63, de 4 de chulio, Boletín Oficial del Estado numero 178, de 26 de chulio). Gubierno d'Aragón: Entidades de población de Aragón y sus habitantes en los Censos de 1857 a 2001, febrero de 2003, 1ª edición.

 Demografía 

<div id="1">(1) Entre o censo de 1857 y l'anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a Ascara.
<div id="1">(2) Entre o censo de 1877 y l'anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a Banaguás.
<div id="1">(3) Entre o censo de 1950 y l'anterior, iste municipio disaparixe porque se agrupa en Banaguás.

 Comunicacions 
A traviés d'a carretera HU-V-2141, Abay se troba conectata con l'A-2605, una carretera local que marcha dende Chaca enta l'ueste, en pasando por Asieso, Guasiello y Banaguás antis de trobar-se con a HU-V-2141, continando enta l'este dica Caniars, Novés y Araguás d'o Solano, ta dimpués puyar enta o norte, por a val d'o río Estarrún, en pasando por O Fraixinal Alto, O Fraixinal Baixo (O Fraixinal), Lastiesas Baixas y Lastiesas Altas ta, contino, albandonar o termin muicipal de Chaca y marchar enta os Pirineus, en o termino municipal d'Aísa, a traviés d'Esposa.

 Molimentos 
 Ilesia de Sant Andreu d'Abai, una ilesia d'estilo romanico, d'os sieglos XI y XII, enamplata en o sieglo XVI. Protechita con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural en 2002. Declaración d'a ilesia de Sant Andreu d'Abai como Bien d'Intrés Cultural en o BOA. Bi ha una cruz d'estilo renaixentista.
 O crismón d'a primitiva ilesia romanica de Sant Andreu, trobato en o suelo d'o lugar, que hue s'expone en l'interior d'o templo. O Crismón d'Abay en o Catalogo de Crismons.

 Fiestas 
 20 de chinero: Foguera de Sant Sabastián.
 15 d'agosto: Fiestas de l'Asumpción d'a Virchen.
 30 de noviembre: Fiestas de Sant Andreu apóstol, patrón d'Abai.

 Vinclos externos 
  Web no oficial sobre Abay.
  Abay en Románico aragonés.

 Referencias 

*