Seu de Sant Pero de Chaca

A seu de Sant Pero de Chaca ye una seu situata en a ciudat de Chaca, capital d'a comarca aragonesa d'a Chacetania. Ye una d'as construccions mes antigas y representativas de l'arte romanico d'Aragón y de tot lo sud-ueste europeu. Empecipió a construir-se cuasi a lo mesmo tiempo que a seu de Santiago de Compostela, en o zaguer cuartal d'o sieglo XI, como seu bispal y capeza d'o Reino d'Aragón, per iniciativa d'o rei Sancho Remíriz, que heba obtenito lo vasallache vaticano dimpués d'o viache suyo ta Roma en 1068. En pagas, li atorgoron a seu bispal ta Chaca, ta part d'alavez capital d'o reino.

 Historia
250px|left|thumb|Loncha chica d'a Seu.
O rei Sancho Remíriz atorgó fueros de ciudat ta Chaca en 1077, que ostentó a capitalidat d'o reino d'Aragón entre 1035 y 1096. D'esta traza Chaca se convertió en una seu diocesana, cosa que feba necesaria la construcción d'una seu. Encara que a calendata no ye prou clara, se i puet distinguir dos etapas. Una primera, alto u baixo entre 1077 y 1082, y una segunda, entre 1104 y 1130. D'antis mas se pensaba que la suya calendata de construcción yera anterior a l'anyo 1063, dica que se podió demostrar a falsedat d'ixos documentos. Jaime Cobreros Aguirre: Las rutas del románico en España. Volumen II: Aragón, Cataluña, Navarra, País Vasco y La Rioja, Grupo Anaya, S.A., Madrit, 2004, 1era edición, ISBN 84-9776-112-X, p.149-154.

En o decenio d'os 20 d'o sieglo XVI, se i adhibe bellas anyadiencias, como as vueltas d'as naus laterals, d'o gotico tardán, y las portaladas d'as nuevas capiellas de Sant Sabastián, Sant Agostín, Anunciación y Santa Ana, mesmo que se substitui l'antigo tellato de l'edificio, que yera de fusta, per l'actual. En zaguerías, ya en o Renaiximiento, se i adhibe las capiellas de Sant Miguel y d'a Trinidat, de 1572. En 1598 se fa la vuelta d'a nau central y en ella se i ubre finestrals.

En o sieglo XVII, se remata la construcción d'o retablo y se reconstrui o claustro per l'actual, barroco, a las acabanzas d'o sieglo. En ixe mesmo periodo se construi a capiella de Santa Orosia, principal elemento barroco d'o temple.

En as zaguerías d'o sieglo XVIII, se substitui l'abside romanica y se i devanta una de nueva, decorada con pinturas de Manuel de Bayeu, cunyato de Francisco de Goya y Lucientes, entre 1792 y 1793. En ixe inte se construyió lo coro en derribar l'abside central romanico y enamplar-lo ta que se i construyise lo coro.

Actualment se presenta como candidata ta estar declarada Patrimonio d'a Humanidat.

 Caracteristicas 
200px|thumb|Campanal.
200px|thumb|Interior.
 L'exterior 
En a frontera d'a seu se i troba l'atrio y la portalada, l'arco de radio mes gran d'a cual, semicircular, enlaza con a nau central, de vuelta de canyón, de l'interior d'o temple. En a paret zaguera d'a seu i trobamos un altro porche con arco de meyo punto y timpán modificato en o Renaiximiento. En o tocant a las absides, d'o romanico se'n conserva so que la que da cara ta o sud, ya que a central y a d'o norte se reficioron, como debantdito ye, en o sieglo XVIII.

 Frontera sud 
En a frontera sud de l'edificio trobamos un portegau en fusta soportato per columnas de piedra que ye un adhibito posterior a l'edificio inicial, con capitels d'oríchens variatos (encara que los dos capitels d'a portalada propiament dita son obra d'o clamato Mayestro de Chaca), fácil que procedents de l'antigo claustro hue desapareixito u bien de l'interior d'o templo, de l'abside central tamién desapareixito.

 Frontera occidental 
En ista frontera se i troba la dentrada prencipal d'o templo. Destaca lo crismón en o centro d'a frontera, que se presenta rodiato per dos lions y que s'achaquiato tamién a lo mayestro de Chaca y se creye que en orichen yera policromato.

 L'interior 
O temple consta d'una nau principal, flanqueyata per altras dos mes chicas, que cadaguna enlaza con una d'as absides. Cada muro entre as naus ye formato per tres pilars cilindricos que s'alternan con altros tres cruciformes, cada parella emparando un arco de meyo punto. A cupula se refirma sobre o crucero per meyo de trompas u suportes conicos y arcos de meyo punto de refuerzo. Ye a cupula romanica mes antiga de toda Espanya.

 Curiosidaz 
Bi ha un capitel que no ye d'o mayestro de Chaca, ye d'o mayestro Donya Sancha, autor tamién de Sant Pero lo Viello de Uesca. En ixe capitel se representan escenas d'a vida d'o papa Sixto II, papa que seguntes a leyenda aragonesa d'o Santo Gredal acomandó a Sant Lorient amagar o Santo Gredal fuera de Roma, (plegando a Uesca). Beluns piensan que o presunto Santo Gredal de Sant Chuan d'a Penya enantes estió en a seu de Sant Pero de Chaca.

 Se veiga tamién 
 Lista de mayestros de capiella d'a seu de Sant Pero de Chaca.

 Referencias 

 Vinclos exteriors 
 A seu de Chaca

Chaca
Categoría:Ilesias d'a provincia de Uesca
Categoría:Ilesias d'a Chacetania
*
Categoría:Ilesias parroquials d'a diocesi de Chaca
Categoría:Ilesias d'Aragón adedicadas a sant Pero
Categoría:Ilesias romanicas d'Aragón
Categoría:Biens d'Intrés Cultural d'Aragón
Categoría:Molimentos de Chaca