Valle d'Anyisclo

A valle d'Anyisclo (foneticament /'βaʎeða'ɲisklo/ (AFI), a menut contraita /βaʎɪ'ɲisklo/ (AFI), val d'Anyisclo en aragonés "estándard") u canyón d'Anyisclo Toponimos oficials de Sobrarbe en www.lenguasdearagon.org ye una valle pirenenca d'Aragón, estendita en tota ra suya extensión en a comarca de Sobrarbe, que naixe dretament de ra baixant sud d'o mallo d'As Tres Serols discorrendo dica mes de 10 km dellá, dende ra dita circo d'Anyisclo enta ra esembocaduera d'o barrango d'Aso en o Bellós.

A valle d'Anyisclo ya, en chunto con o mallo d'as Tres Serols, valle d'Ordesa, Foratars d'Escuaín y ra cabelera de ra valle de Pineta, parte integradora d'o Pargue Nacional d'Ordesa y ro Monde Perdito.

[[Imachen:143.Portiello de Sercué dende As Fuevas.jpg|thumb|right|250px|A valle d'Anyisclo dende l'endraito dAs Fuavas. En primer termino se-bi veye ro Portiallo de Sercuet.]]
Per o norde, a Circo d'Anyisclo be tián es pasos zarratos per o mallo d'as Tres Serols y ra Sierra d'as Zucas, per medio ros cuals be hay un paso, que en dicen a Collata d'Anyisclo, que comunica con a valle de Pineta, d'alto d'os 2.500 m d'alduera. Per l'oeste, a Siarra Custodia y ro Mondiciato a separan d'as baixadrechas de ra Faixa de Pelai en a valle d'Ordesa. Per l'este de tot, mientres, a traviés de ro dito Cuallo Biceto se plega ta a cabelera d'a valle d'a Yaga que dellá y a debant mete ixes que en dicen os Foratars d'Escuaín. Ansinas, a cabelera de ra valle d'Anyisclo bi tien beluns d'es puestos mes adestacatos d'o Pargue Nacional en os arredols suyos.

Uno d'os endraitos mes destacatos d'ixe segmento d'a valle ye ra dita Font Blanga, una viú d'augua que amaneixe de ra versande d'o Mallo Escuro, man sud-sud-ueste d'a Punta d'as Solas (3.002m), formando en a par d'o suyo forato una cadraita que baixa a pur de fer-se escruma per a versande dica baixar-se-be bels 30m. Cerqueta d'este puasto be hai un refuchio (o refuchio de ra Font Blanga) que ofrece tellau a's escursionistas. As estivas de Setulo y O Fulco marcan o paisache de ra plana d'alduera d'a man ezquierda de ra valle, que s'alza progresivamende como a versande de comas d'as puntas de Siarra Custodia, només interrupta en a man sud per a feriosa lenera, que be fa como una estralata graniza en a penya, que ye ro barrango d'a Pardina, que marca ras faixas (faixa espluca y faixa pardina) que se'n han de baixar d'astí dica bels 300 m menos en alduera, alto u baixo, que son os que se cuantan en a guacera 'ro canyón. Per a man draita, que no ye guaire igual, sian de garra planas que agraden a's uellos (e a's garras d'els qui be sigan puyatos enta astí), alavez os tozals de Basón y Sant Vicenda enfilan os puardos sarrallatos d'as Sestrals y ro Castiato Mayor enta ra valle de Puárdolas en a man sud, y ra fatigosa repuyatuera d'''As Carriatas que s'alza  t'alto enta ras aldueras d'as Tres Marías per Montanya Sensa (Sierra d'as Zucas). Ueito son as oras que cal pensar a fer-se-be en caminando-la, lo menos o caminant qui quiara desfrutar d'ixas enviestas.

O Canyón

Dempués de baixare da Ribereta, o puesto on esemboca ro barrango 'ra Pardina, as parez d'a valle incrementan a suya verticalidat, deixando asinas que se be formen puastos de muta uambra enta on o sol no be plega guaire en l'anyada. Ye en ixes pacoz on medran os fayos, abietos y tota una rebanyera d'audras especies vechetals. Tiane ro segmento de ra valle formaciós selvosas tan espesas como ra Selva Plana, altro d'es endraitos naturals rasaltatos en o Pargue Nacional.

A deficultat d'os pasos per as mans de Lacunas y l'Escalialla ha feto que ro camín ixe, que nomás ye peyatonal per a par de ra valle, o haigan d'habere establito a man de ro río Bellós, dende a Ribereta dica o puande de Santigós, no mica leixos ye d'o casar de Sercué. As puntas d'A Estiva primero y d'O Mondoto dempuesas, en han feto d'esta versande una baixadera prou feriosa, que encaixona ra valle prou mes si cabe perque de l'atra ripa fa ra baixata ro puntal mes alto d'as Sestrals.

Ya dende Santigós ta ra boca ra valle on ixe camín en surte ra guacera ta pasar per l'aldo d'as parez de rupiatras que, de canto y canto d'o río, forman o Portiallo de Sercué que en quita ro nombre d'o lugar mes arredolato, fincato ye auguas t'alto d'o barrango d'Aso, o lugar de Sercué.

D'o portiello, o Bellós en amaneixe ta trobar-se-be ra cara con o barrango d'Aso en un antigo molín, dito ro Molín d'Aso, reconvertito per as autoridaz d'o Pargue Nacional en o cabo d'un d'os camís posibles tal como se plega dende o puant de Sant Urbez y de ra ermita homonima.

O río Bellós baixa dende o Molín d'Aso ta Puyarruego per o dito Congosto d'as Cambras (Canyón del Vellos en Castellano). Forma allá belas d'as mes curiosas formaciós erosivas de ra cuanga suya.

Flora y vechetación
A valle d'Anyisclo contián una diversa mezclata d'elementos biocheograficos, per a suya posición cheografica. Per o sud be penetran as influencias mediterranias que be son plegatas a traviés de ra valle d'a Cinca, establindo-se-be carrasqueras y pinars, mientres que de ro norde en son caracteristicas as formacións centroeuropías como ras fayeras, abietars y selvas mixtas ta ro fondón d'o canyón.

Ya asinas uno d'os mes beroyos eixemplos de puastos on se bi puade trobar atactofitia, que ixo ya, un puasto on se bi troban especies d'ambiandes muit diferents.

Una altra d'as mes pardiculars situaciós de ro endraito natural ye ra persistancia de fenomenos d'inversión termica, que be han forzato ra estructuración inversa d'os estacheros de ra vechetación en mutos puestos. Asinas, se bi troban carrasqueras (formaciós tepicament xerofilas y afecionatas a ra calor) en as leneras mes altas mientres que os estrates mes baixos son composatos per fayeras y selvas mixtas en os fundos de ra valle.

S'ha de fer senyalato, mesmo que lo anterior, que en mutos d'os puastos de ra valle, en as suyas parez a menut extraplomatas, be son chiratos beluns d'os endemismos mes carateristicos d'o Pargue Nacional. Eixemplos d'esta flora carateristica son a Pinguicula longifolia u Viola 'ras penyas, una planta carnivora bien chicorrona, u ra Petrocoptis crassifolia.

Bibliografía
BENITO ALONSO, José Luis (2006). Vegetación del Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido (Sobrarbe, Pirineo central aragonés). 421 pp + Mapa de Vechetación 1:40.000. Zaragoza, Serie Investigación, nº 50. Consejo de Protección de la Naturaleza de Aragón''. Gubierno d'Aragón. ISBN 84-89862-54-0.

Vinclos externos
 Web oficial d'o Parque Nacional d'Ordesa y d'As Tres Serols, Ministerio de Medio Ambient.
 Web d'a flora d'o Pargue Nacional d'Ordesa e d'as Tres Serols.

Categoría:Congostos d'Aragón
Anyisclo
Anyisclo
Anyisclo
Categoría:Articlos en aragonés d'a val de Vio