Articlo definiu en occitán

L'articlo definito en occitán presenta variacions intresants que tienen paralelismos con las variacions en aragonés, catalán y francés.

 Formas 
400px|right|thumb|Os sistemas de l'articlo en occitan.

 Sistema cheneral 

Ye o sistema mes estendillau en occitán.

 Chenero y numero  Singular  Plural Masculín  lo (l’ + vocal) los Femenín  la (l’ + vocal)  las

Contraccions con as preposicions
 de +
 de + lo
 > del en lengadocián
 >  dau en lemosín, auvernés, vivaro-alpín (tamién en lengadocián de Montpeller y en gascón d'o norte).
 >  deu  en gascón
 > localment delh, dal en bellas parlas.
 S'ha de parar cuenta - no bi ha contracción debant una vocal: de + l’ > de l’.
 de + los
 > dels  en lengadocián y vivaro-alpín
 > daus en lemosín, auvernés (y dentro d'una parte d'o vivaro-alpín y d'o gascón)
 > deus  en gascón
 localment delhs, dals en bella parla.
 a +
 a + lo
 > al en lengadocián
 > au en lemosín, auvernés, vivaro-alpín y gascón (y lengadocián de Montpeller)
 > localment alh en bellas parlas.
 S'ha de parar cuenta - No bi ha contraccion debant una vocal: a + l’ > a l’.
 a + los
 > als  en lengadocián y vivaro-alpín
 > aus en lemosín, auvernés y gascón (y dentro d'una part d'o vivaro-alpín)
 > localment alhs en bellas parlas.
 per +
 per + lo
 > pel = per lo en lengadocián
 > peu  en gascón
 per + los
 > pels  = per los en lengadocián
 > peus  en gascón
 sus +
 sus + lo
 > sul = sus lo en lengadocián
 > suu  en gascón
 sus + los
 > suls  = sus los en lengadocián
 > suus  en gascón
 jos + (formas tipicas d'o lengadocián)
 jos + lo > jol = jos lo
 jos + los > jols  = jos los
 entà (tà) + (formas tipicas d'o gascón)
 entà + los > entaus — tà + los > taus

 Sistema provenzal nizardo 
O sistema nizardo representa una evolución moderada que ha quedau cerca d'o sistema cheneral u d'orichen, y que ye menos evolutiva que lo sistema provenzal cheneral.

 Chenero y numero  Singular  Plural Masculín  lo (l’ + vocal) lu Femenín  la (l’ + vocal)  li

Contraccions con preposicions
 de +
 de + lo > dau
 S'ha de parar cuenta - No bi ha contraccion debant d'una vocal: de + l’ > de l’.
 de + lu > dei
 de + li > dei
 a +
 a + lo > au
 S'ha de parar cuenta - No bi ha contraccion debant d'una vocal: a + l’ > a l’.
 a + lu > ai
 a + li > ai
 emb +
 emb  + lo > embau  = emb lo 
 S'ha de parar cuenta - No bi ha contraccion debant d'una vocal: emb + l’ > emb l’ .
 emb  + lu > embai  = emb lu 
 emb  + li > embai  = emb li 

 Sistema gascón pirenenco
O sistema gascón cheneral ye o de l'sistema cheneral (se veiga dencima). O sistema gascón pirenenco, acá, ye buegant con as vals pirenencas de Biarn y Gascunya (de fueras d'a val d'Osal que sigue o sistema cheneral.

O sistema de l'aranés (y tamién d'as parlas vicinas de l'alta Comencha) ye una variant d'este sistema pirenenco: a suya particularidat ye fer iguals as formas d'o masculín plural y d'o femenín plural (un poco como dentro o sistema provenzal cheneral).

L'orichen d'o sistema gascón pirenenco no ye pas claro porque no ye documentau u ye mal documentau antes d'o sieglo XVII. Se baralla dos hipotesis:

 Que fuese un sistema cheneral antesmás en tot o gascón primitivo, y que dimpués habría retaculau enta os Pirineus debant de l'abance d'o sistema cheneral.
 Que fuese un sistema recient que amaneixió en o sieglo XVII, derivando d'os adchectivos demostrativos aqueth aquera (> eth, era). Dentro d'ixa hipotesi, habría substituyiu a l'articlo salau, que encara ye documentau de cuan en cuan en cualques nombres de familia en os Pireneus, como Socasau (so casau = lo casau), Sacasa (sa casa = la casa)...

 Chenero y numero  Singular  Plural Masculin  eth (er + vocal) eths (aranés: es) Femenin  era  eras (aranés: es)

Remarcas
 Una parte d'o gascón pirenenco no fa servir pas er mas eth debant vocal.
 Un otro uso, frecuent en o estau francés, cambia era por er’ debant vocal: er’istòria .

 Contraccions con preposicions 
 de +
 de + eth > deth
 de + er > der
 de + era > dera
 de + eths > deths (aranés: de + es > des)
 de + eras > deras (aranés: de + es > des)
 a +
 a + eth > ath
 a + er > ar
 a + era > ara
 a + eths > aths (aranés: a + es > as)
 a + eras > aras (aranés: a + es > as)
 en +
 en + eth > en
 en + er > ener
 en + era > ena
 en + eths > ens (aranés: en + es > enes)
 en + eras > enas (aranés: en + es > enes)
 Remarca - En gascón pirenenco, as contraccions de en + articlo definiu (en país, ena montanha) corresponden en gascón cheneral a dens + articlo definiu (dens lo país, dens la montanha) , y en os atros dialectos a dins + articlo definiu (dins lo país, dins la montanha).
 entà (tà) +
 entà + eth > entath — tà + eth > tath
 entà + er > entar — tà + er > tar
 entà + era > entara — tà + era > tara
 entà + eths > entaths — tà + eths > taths (aranés: entà + es > entàs — tà + es > tàs)
 entà + eras > entaras — tà + eras > taras (aranés: entà + es > entàs — tà + es > tàs)

 Sistemas secundarios 
Os sistemas secundarios que se presentan aquí no se fan servir, u se fan servir menos, en a luenga escrita y en a comunicación luenga.

 Sistema septentrional y tolosán 
Lo, los son reemplazaus por as variants le, les: esto ye tipico en l'arvernés d'o norte, en ciertas parlas lemosinas d'o norte, en ciertas parlas vivaro-alpinas perifericas y en as parlas lengadocianas y gasconas cerca de Tolosa.

En a luenga escrita y en a comunicación larga se fa servir o sistema cheneral con lo, los.

Occitan
Categoría:Morfolochía de l'occitán