Accipiter nisus

O gabilán VIDALLER TRICAS, Rafel, Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals; Ed. Val d'Onsera. Zaragoza 2004. ISBN 978-84-89862-35-7 u esparveret (Accipiter nisus (L., 1758)) ye un ave rapinyera de dimensions chicas d'a familia d'as accipitridas, cazadera en as selvas especializata en a captura de muixons mes chicoz que ella.

As suyas colors son fuscas per alto, per l'usual grisas, y blancas con rayetas negras per a tripa en as fembras, estando sobstituita la tonalidat blanca choven per una de mes royenca en os masclos de mes edat, que se concentra en as galtas y o peto. As fembras gosan arribar ta as midas mes grans, como en a mes gran parte d'as rapinyeras, estando las midas caracteristicas d'a especie d'entre os 27 y 37 cm de lonchitut. Ye asinas a segunda rapinyera mes chicota d'Eurasia dezaga d'os ciquilins y os esmerellons.

Se tracta d'una especie autoctona d'Eurasia y d'o norte d'Africa. Sen gosa trobar, per regular, en selvas viellas, d'as cuals ne tría as de coniferas ta fer-be o niedo. Os niedos son d'arquitectura bella cosa millor treballada que no en a resta de aves de presa, de forma arronchadeta, siempre alto en os árbols. Tapizan os niedos, que son feitos de brancas y palez, con plumas, e i meten una cobada d'entre 4 y 5 uevos que i van ficando con intervalos d'entre 3 y 4 días d'entre éls. A fembra se cluca a partir que b'haiga ficato lo tercer uevo, y se fa alimentar per o masclo mientres que dura a covata, que ye alto u baixo de 35 días.

Os pollez completan o plumache d'aligón arredol d'o día 28 de vita, y aunque s'esvolutan dende bien chicoz, prencipian a revolar-se a partir d'o día 32. A partir d'ixe punto, os aligons s'exparden per arredol de l'árbol en o que i heban feito niedo, y romanen a expensas d'os suyos prochenitors ta alimentar-se anque éls haigan de buscar en a redolada.

 Nombre 
Como tamién pasa con o suyo familiar l'azor, o gabilán conoix denominacions populars que el quieren emparentar con os «esparvers», anque no sigan tan relacionatos con o chenero Buteo que ye el d'os verdaders esparvers. S'ha puesto documentar o nombre popular d'«esparveret», en forma deminutiva, en as localidaz de Sarller, Bisagorri, Renanué, Esdolomada y Castanesa en Ribagorza; Vió, Guaso, Puértolas y Nerín en Sobrarbe; Rodellar y Alquezra en o Semontano de Balbastro; y Pandicosa en l'Alto Galligo. Altros autors dan como cheneral en Aragón a forma «gabilán», «gabilán». Varios; Aves de Aragón; Atlas de especies nidificantes. Diputación General de Aragón. Zaragoza, 2001. ISBN 978-84-7753-725-0

 Imáchens 

 Se veiga tamién 
 Azor
 Ciquilín
 Esparver (desambigación)
 Falcón
 Ciquilín
 Esmerellón

 Referencias 

 Vinclos externos 

  Información d'o Gabilán.

nisus
Categoría:Aus presents en Aragón
Categoría:Fauna d'Andorra