Deputación Cheneral d'Aragón

A Deputación Cheneral d'Aragón Título Segundo. Capítulo III. El Gobierno de Aragón o la Diputación General de Aragón. Estatuto d'Autonomía d'Aragón. ISBN 978-84-8380-055-3 (tamién conoixida como Gubierno d'Aragón Ley Orgánica 5/2007, de 20 de abril, de reforma del Estatuto de Autonomía de Aragón. Boletín Oficial del Estado. Num. 97. Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado. Jefatura del Estado. u simplament, por as suyas siglas DChA) ye l'organo de gubierno d'a comunidat autonoma d'Aragón, que representa o poder executivo. A suya siede se troba en l'Edificio Pignatelli. Encara que l'organo actual naixió con a Transición Espanyola (como organo preautonomico, en 1978, y como organo executivo d'a Comunidat Autonoma seguntes o Estatuto d'Autonomía d'Aragón de 1982) tien o suyo orichen historico en a Deputación Cheneral d'o Reino d'Aragón u Cheneralidat d'Aragón, que estió vichent entre 1364 y 1708. Ye una d'as tres institucions tradicionals aragonesas, chunto con o Chusticia d'Aragón y as Corz d'Aragón.

 Historia 
 Edat Meya y Moderna 
Se veiga l'articlo prencipal: Deputación Cheneral d'o Reino d'Aragón
Ista institución naixió como organismo permanent que gubernaba bels afers d'a politica aragonesa dende a convocatoria d'unas Corz d'Aragón, dica l'atra. En primeras, a prencipal función que teneba yera a cullita d'as Cheneralidaz, impuesto que se culliba d'os productos que pasaban as buegas aragonesas, creyau en 1364. Encara que en bel momento se pensó de fer una Deputación Cheneral de toda la Corona d'Aragón, instalada en Gandesa, decamino se decidió de fer-ne una en cada territorio: a Deputación Cheneral d'Aragón, a Cheneralidat de Catalunya y a Cheneralidat de Valencia.

Dende metat d'o sieglo XV s'estableix que tenese ueito deputaus, dos de cada brazo d'as Corz d'Aragón: nobleza, caballers y infanzons, clero y ciudaz. En 1446 se decide de trigar-los por sorteyo con o sistema d'a insaculación, que se feba toz os anyos o día 3 de mayo.

En 1436 s'acordó de bastir-se una siede a canto d'a Seu d'o Salvador de Zaragoza: as Casas del Reyno, en do s'instaló tamién o Chusticia d'Aragón, i heba una gran cambra pa fer as sesions d'as Corz d'Aragón y se creyó l'Archivo d'o Reino d'Aragón. Se cremó en chinero de 1809.

Amás d'a cullita d'impuestos, a Deputación s'ocupó d'otros treballos: s'organizó a Guarda d'o Reino pa luitar contra o bandolerismo, se cusiraban y apanyaban os camins y puents pa fer honra a o comercio, fació analisis d'a economía pa mirar de millorar a suya situación, se pagaba a un Cronista d'Aragón pa que escribise a historia d'o reino, etc.

A Deputación defendió a sobén os Fueros d'Aragón -y os privilechios d'una parte d'a sociedat aragonesa- contra l'absolutismo d'a monarquía hispanica, pero dimpués d'a rebelión de 1591 perdió muito poder, y en 1707 se suprimió, como todas as institucions aragonesas, con os Decretos de Nueva Planta.

 Actualidat 
A recuperación de l'autonomía d'Aragón en a preautonomía de 1978 y o Estatuto de 1982 permitió de recuperar ista antiga institución, convertida en l'organo d'o poder executivo d'Aragón. A siede ye en l'Edificio Pignatelli de Zaragoza.

 Composición 
O suyo President u President d'o Gubierno d'Aragón ye esleyiu por as Corz d'Aragón, diriche o gubierno y ye a maxima autoridat d'a Comunidat Autonoma. Os atros miembros d'a Deputación Cheneral d'Aragón son nombraus por o President.

 Gubierno actual 
Se veiga a composición d'o gubierno actual en l'articlo Gubierno Azcón.
En l'actualidat consta de nueu miembros, toz perteneixients a o Partido Popular de Aragón. Organización d'o gubierno

 Presidents d'o Gubierno d'Aragón (Autonomía) 

 Presidents dende a Transición 
 Rechimen preautonomico 
 1978 - 1981: Juan Antonio Bolea Foradada (UCD).
 1981 - 1982: Gaspar Castellano y de Gastón (UCD).
 1982: Gaspar Castellano y de Gastón (UCD/Independients).
 1982: José María Hernández de la Torre y García (UCD/Independients).
 1982 - 1983: Juan Antonio de Andrés Rodríguez (UCD/Independients).
 Rechimen autonomico 
 1983 - 1987 (I Lechislatura): Santiago Marraco Solana (PSOE).
 1987 - 1991 (II Lechislatura): Hipólito Gómez de las Roces (Coalición PAR-PP).
 1991 - 1993 (III Lechislatura): Emilio Eiroa García (Coalición PAR-PP).
 1993 - 1995 (III Lechislatura): José Marco Berges (PSOE).
 1995 - 1995 (III Lechislatura): Ramón Tejedor Sanz (en funcions) (PSOE).
 1995 - 1999 (IV Lechislatura): Santiago Lanzuela Marina (Coalición PP-PAR).
 1999 - 2011 (V, VI y VII Lechislaturas): Marcelino Iglesias Ricou (Coalición PSOE-PAR).
 2011 - 2015 (VIII Lechislatura): Luisa Fernanda Rudi (Coalición PP-PAR).
 2015 - 2023 (IX y X Lechislaturas): Javier Lambán Montañés (Coalición PSOE-CHA y Coalición PSOE-CHA-PAR-PODEMOS).
 2023 - hue (XI Lechislatura): Jorge Azcón Navarro (Coalición PP-VOX-PAR).

 Referencias 

 Vinclos externos 
  Gubierno d'Aragón.

*