Idioma indonesio

L'idioma indonesio (Bahasa Indonesia) ye la variedat standardizata de l'idioma malayo que ye oficial a Indonesia dende a suya independencia en 1945.

 Filiación lingüistica 
L'indonesio, chunto con altras luengas u variedaz d'o diasistema u conchunto malayo, ye clasificato adintro d'o subgrupo malayico d'o grupo d'idiomas malayopolinesios internos (u grupo sundanés-celebesico), una d'os dos brancas occidentals en que s'estalla la gran familia malayopolinesia d'o filo austronesio.

 Estructura d'a luenga 
 Fonolochía y grafía 
 Fonemas 
Os cuatrons d'astí baixo amuestran os fonemas de l'indonesio moderno.

+ Cuatrón d'as vocals Fronteras Zentrals Zagueras Trancatas Meyas trancatas Meyas ubiertas Ubiertas
L'indonesio tamién conta con os diftongos ,  e . Manimenos, en silabas trancatas como a d'o vocable air (augua), no se i produz garra diftongo.

+Cuatrón d'as consonans  Labials Apicals Postalveolars Palatals Velars Glotals Nasals        Oclusivas         Africatas             Fricativas         Liquidas           Aproximans         

Nota: As vocals entre parentesis son alofonos mientres que as consonants entre parentesis son ampranzas fonemicas y només ocurren en vocables ampratos d'altros idiomas.

 Alfabeto 
L'indonesio ye un d'os idiomas asiaticos que fa servir l'alfabeto latino, en una adaptación propia. A letra c representa siempre o fonema  (che). A letra g ye siempre /g/ ("dura", como en "garra") y j ye siempre , como a j anglesa. A v sona /f/ y l'h sona /h/ (como l'anglesa). Os digrafos ny, sy y kh, representan os fonemas ,  y , respectivament, pareixitos a los d'as grafías aragonesas ñ/ny, (i)x e j, mientres que o digrafo ng, , puet emplegar-se a inicio de parola. A letra e se fa servir ta os fonemas /e/ y .

Pueden trobar-sen diferencias graficas posteriors a la independencia d'Indonesia, sobretot dimpués d'a reforma de 1972, encara que bellas grafías antigas (mes pareixitas a las holandesas) perviven en cualques nombres propios. Per ixemplo, o nombre de l'antigo president indonesio ye encara escrito a vegatas Soeharto, y Yogyakarta puet veyer-se en ocasions como Jogjakarta.

 Lexico 
O lexico elemental indonesio ye amanato ta o d'altros idiomas malayo-polinesios d'a zona. As influencias d'altros idiomas, manimenos, ye important, sobretot a de l'holandés, idioma d'on que procede a mayoría de vocables ampratos. O resto provién mes que mes d'o sanscrito, l'arabe, o persa, o portugués y o chinés, amés d'as d'altros idiomas austronesios.

A gran mayoría d'ampranzas lingüisticas modernas, debito a la suya historia recient, provienen de l'holandés. O sanscrito abraca, con tot, muitos aspectos d'a vita cutiana, l'arte y a relichión, en especial d'a hinduísta y d'a budista, l'herencio cultural d'as cuals se percibe clarament a buena parti de Chava y Bali. A influencia d'o sanscrito i plegó per medio d'os contactos con la India de fa mes de dos mil anyos, ya siga dreitament u a traviés d'a luenga chavanesa antiga, a on que o numero d'ampranzas sanscritas ye muito mes gran. A relichión islamica, a mayoritaria en o Estato, ye a fuent principal d'o vocabulario d'orichen arabe. A influencia d'o portugués recula enta os días en os que arriboron ta as ditas islas d'as Especias es primers ploradors y mercaders europeus. Os vocables d'orichen chinés surten d'o contino tracto con chineses en tot lo sud-este asiatico, a ormino referitos a articlos de gastronomía y cultura chinesas. Tot ixe bagache cultural ha feito que de cabo cuan i apareixcan dos u mes sinonimos d'o mesmo concepto. Asinas, l'indonesio conta con tres oríchens diferens ta a parola "libro": pustaka (d'o sanscrito), que alquier connotacions de sapiencia antiga u conoiximientos esotericos; kitab (de l'arabe), asociato a libros relichiosos u de guía moral, mesmo si no son islamicos; y buku (de l'holandés), a parola mes comuna ta cualsiquier libro. En os zaguers decenios, ibi ha tamién ampranzas d'altros idiomas (anglés, chaponés, etcetera.).

 Aspectos socioculturals 
 Situación cheografica 
L'indonesio ye parlato a Indonesia y a Timor Oriental (a iste zaguer estato no ye oficial, pero a suya independencia d'Indonesia ye prou recient y i sigue como luenga de treballo). L'idioma se charra sobretot en as zonas urbanas, mientres que en as rurals o normal ye que as diversas etnias charren en o suyo idioma, l'indonesio estando-ie o segundo.

Ye tamién parlato per muita chent d'a diaspora indonesia, mes que mes a los Países Baixos, Malaisia y Filipinas.

 Situación social 
Encara que a Indonesia se troban idiomas d'importancia historica, literaria y demografica, como lo chavanés, l'indonesio ye o solo que espleita d'o estatus d'oficialidat. Ye l'idioma d'as institucions, d'a educación y d'os medios de comunicación. A Timor Oriental ye reconoixita per a Constitución como una d'as luengas de treballo (chunto con l'anglesa y las dos oficials, o portugués y o tetun). En consecuencia, cuasi tota la población indonesia charra l'indonesio, como primer u segundo idioma, o que l'ha enclabato en a lista d'as diez luengas mes parlatas en o mundo en numero total de parladors.

 Variación diatopica 
L'idioma ye una variedat standardizata d'o diasistema malayo, y guarda un gran pareixito con a luenga estándard de Malaisia. Adintro de l'indonesio i hai bellas barians rechionals, a la vegada que diferiencias de rechistros entre l'indonesio formal y o coloquial.

 Literatura 
Se veiga os articlos Literatura malaya y Literatura chabanesa.

Per literatura indonesia gosa a entender-se a literatura malaya d'autors indonesios, sobretot en o bahasa indonesia u estándard d'Indonesia, encara que tamién s'entiende a vegatas como a literatura d'autors indonesios en cualsiquier idioma d'Indonesia (chavanés, sundanés, etcetera.) u mesmo a literatura d'autors indonesios en holandés.

Nombres destacatos en poesía son, d'entre altros, Minangkabau Muhammad Yamin (1903-1962), un d'os pioners en a poesía moderna a Indonesia e impulsor d'o indonesio como idioma fundacional d'o nuevo Estato indonesio, u Anwar Chairil (1922-1949), principal fegura d'a conoixita como Angkatan Empatpuluh Lima ("cheneración de 1945") y un d'os grans revolucionarios en a literatura d'o país, con qui l'indonesio moderno cobró gran vigor literaria.

Pramoedya Ananta Toer (1925-2006) ye estato considerato un d'os principals novelistas en indonesio moderno, amés d'asayista, contaire, critico, historiador y traductor. Tradueito ta muitas luengas d'Occident, estió una fegura de fuerte embrecamiento politico.

L'actual territorio indonesio conta igualment con una antiquisma y rica literatura oral.

 Parolas d'orichen malayoindonesio 
Cualques parolas en luengas occidentals d'orichen malayo-indonesio son:
 arangután, primate hominido. (De orang (h)utan, "hombre d'a selva", per medio de l'holandés)
 cacatúa u cacatuga, au psitaciforme. (De kakatua, probablement onomatopeyico)
 chunco, tipo d'embarcación d'os mars d'a China. (De jong, "barca gran", per medio d'o portugués junco)
 gong, instrumento de percusión d'orichen asiatico. (Posible orichen onomatopeyico)

Tamién son indonesio-malayos nombres propios como lo de Papúa (de papuah, "(pelo) frisato") u lo nombre artistico de Margaretha G. Zelle, Mata Hari, que significa, literalment, uello de l'alba.

 Vinclos externos 

  Informe de l'indonesio en o Ethnologue.
   Diccionario indonesio-espanyol de foreignword.com.
   Diccionario indonesio-anglés de kamus.net.
   Traductor automatico indonesio-anglés.
 Indonesia Dictionary

*