Fraxinus excelsior

O fraixin de fuella gran u chufletaire ( (L., 1758)) ye un árbol d'a familia d'as oliacias. Os dos nombres populars d'esta especie conoixen diferents variants foneticas en tot l'Alto Aragón, anque de forma aproximativa se'n podese decir que la primera ye preponderant en a metat occidental d'o territorio, y la segunda en a oriental.

 Descripción 
Lo fraixín ye un árbol alto, capaz de plegar ta os 40 m y 1 de diametro, d'una crosta grisenca que se fende con es anyos. Caducifolio, as suyas fuellas, pinnaticompuestas con entre 7 y 15 foliolos, amesuran de 20 ta 35 cm, y son d'as zagueras en ubrir-se de primavera y d'as primeras en cayer-se d'agüerro si bi ha bella chelata guaire luego. As chemas son negras, a diferencia d'as pardas d'altras especies de fráixins. As flors, d'un porpra escuro y sin de petalos, s'ubren d'antis que no las fuellas, estando las fembras una mica mes luengas.

 Habitat 
L'árbol creix per cuasi tota Europa (defueras d'a faixa mes septentrional d'Escandinavia y d'a faixa mes meridional d'a Europa mediterrania) y en bels puestos d'Asia occidental.

 Usos 
A fusta de fraixín ye estata tradicionalment usata en Europa como material ta fer arcos, mangos de ferramientas, gayatas u raquetas de tenis, entre altras cosas, gracias a la suya alta flexibilidat y resistencia. Tamién s'ha feito servir ta os fogarils perque crema prou bien dica cuan que ye plegata de tallar.

 Curiosidaz 
L'árbol da nombre a bels toponimos; ixemplos en son Fraxén (en a val de Broto, comarca aragonesa de Sobrarbe), El Fraixno en a Comunidat de Calatayú, La Fraixneda en o Matarranya u la ciudat californiana de Fresno (que ye «fraixin» en castellano).

Referencias

Excelsior
Categoría:Árbols presents en Aragón
Categoría:Árbols caducifolios