Pleitas

Pleitas ye un municipio d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'a Ribera Alta de l'Ebro. Catálogo de pueblos y municipios de Aragón. Estadística de población y nomenclaturas toponímicas entre 1900 y 2004 (PDF), Gubierno d'Aragón, 2005, ISBN 84-7753-366-0, p.388

A suya población ye de 62 habitants (2004), en una superficie de 2,13 km² y una densidat de población de 29,11 hab/km².

 Cheografía 
Ye situato en materials cuaternarios d'o río Xalón, a 258 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 36 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.

 Toponimia 
En o periodo musulmán existiba un lugar dito Baltas que poderba haber estato o nombre arabizato de l'actual Pleitas. O nombre Pleytas ye documentato dende 1274.

 Historia 
A historia conoixita de Pleitas prencipia con a dominación musulmana d'a Val de Xalón. Repuis d'ixa epoca son os conchuntos de ceicas que se facioron allora y que bel un s'emplega encara en l'actualidat, y tamién  l'imponent torraza, con alacez de piedra picata y tarabidau de ladriello, unico, seguntes muitos entendius, per o suyo particular estilo entre as torrazas d'estilo mudéchar aragonés y que agora tristament podemos trobar meyo enronatas. Se creye que o toponimo Baltas, recullito en fuents decumentals medievals se recontaba a ista población.

Una viella leyenda d'iste lugar reconta cómo os musulmans, paraus por si o caso d'haber menister d'una fuyita a escape d'o lugar, construyioron dende bel punto d'a población hue esconoixito, un tunel secreto que chunirba Pleitas con o no tan amanau lugar de Rueda de Xalón, mas enta o sud en a mesma Val de Xalón a bels 10 u 12 kilometros de distancia.

En o sieglo XII, Pleitas estió lugar de sinyoría de Don Ximeno Arenoso y posteriorment, a suya viuda Donya Elpha Pérez, donó villa y castiello a la Orden de Sant Chuan de Cherusalem. En 1272 se fació sentencia  sobre a reconoixedura d'os dreitos d'a Orden de Sant Chuan, en relación con as discrepancias surtidas con García Ortiz d'Azara, producendo-se a entrega d'o castiello y villa de Pleitas a o comandador de Zaragoza poco dimpués, concretament en 1274. Dende ixe inte, a villa de Pleitas continó con a suya vinculación con a Orden de Sant Chuan mientres mas de 500 anyadas con vinclos de dependencia senyorial.

Prueba de que fue habitata –como atrás muitas d'a Val de Xalón en ixe inte- per población musulmana, lo contrimuestra una reconoixedura, en 1498, en favor d'o sinyor de Luceni per parti de l'alchama de moriscos de Pleitas.

Ixa mesma población se rebeló en 1589 trancando-se en o castiello y estando vencita per l'Exercito Reyal a o mando d'Alonso Celdrán. Con a expulsión d'os moriscos moros escaicita en 1610, Pleitas debió quedar cuasi sin d'habitants, estando menister a captación de nuevos pobladors, os cuals acceptoron en 1616 as heredaz y tierras que lis correspondioron.

Tenió en Pleitas a Orden de Sant Chuan muitos biens y dreitos, asinas como a facultat d'impartir chusticia.  Entre ixos mesmos biens, fa constancia d'un molín fariner, per a cual cosa o cautivo de cerials debió  de estar muit important en a redolada.

muit importants tamién han estau siempre os reganos. Prueba d'ixo ye a sentencia albitral de 1316, data por Pero López de Luna, arcebispe de Zaragoza, sobre os dreitos y usos d'as auguas en ceica de Pleitas, Pedrola, Luceni y Urreya de Xalón. Ista sentencia albitral yera vichent encara en 1626, pos a ella se recorrió ta emplantillar a reedificación de l'azut y ceica ditos de Pleitas.

En 1820, fuoron publicatas as Ordinacions ta o gubierno d'a ceica de Luceni, Boquinyeni, Placiencia de Xalón, Bardallur, Pleitas, Pedrola y Figueruelas.

Ta rematar, decir simplament que no ye guaire o que se conoixe sobre o pasau d'iste chiquet y polido lugar d'o Baixo Xalón. Subrayar a importancia que los reganos han teniu siempre en ixa población y a suya larga vinculación con a poderosa Orden de Sant Chuan de Cherusalem.

 Demografía 

 Administración 
 Reparto de concellers 
Eleccions municipals Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 Partido Popular         1 Total                 1
 Alcaldes 
 Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983Modesto Esteban ArizaPSOE1983–1987  1987–1991  1991–19951995–19991999–2003  2003–2007  2007–2011  2011–2015  2015–2019Manuel Bolsa PeromartaPP2019–2023José Luis Blanco IbáñezPP2023–2027 José Luis Blanco Ibáñez  Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón PP

 Puestos d'intrés 
 Torraza (u castiello) d'os Contes de Bureta (u tamién Torretón d'a Sinyoría), 1350.
 Ilesia de Sant Chuan Baptista (u ilesia de Sant Per).

 Fiestas 
 Sant Per.

 Referencias 

 Se veiga tamién 

Linia 200 d'Adif.

 Vinclos externos 
 www.pleitas.net, web d'o concello de Pleitas.

*