Naso

O nasoCon a variant nas (d'o latín < nasus) u nariz Brian Mott El habla de Gistaín, Instituto de Estudios Altoaragoneses, 1989, ISBN 84-86856-15-9, p.208 (d'o latín < *naricae) Francho Nagore Laín: Vocabulario de la Crónica de San Juan de la Peña (versión aragonesa, s. XIV), Universidat de Zaragoza, 2021, ISBN 978-84-1340-315-1, p.320 ye una protuberancia que fa parte d'o sistema respiratorio en os vertebratos.

 Anatomía 
Per las fuesas nasals s'aspira y espira l'aire que cal ta poder alentar. Ixos dos estallos son deseparatos per lo tabique nasal, y l'aire i accede per dos foratos ditos canyos.

En a mayoría de nasos d'os mamiferos, tamién bi ha peletz que apercazan las particulas que porta l'aire y privan asinas que se fiquen en os polmons.

 Morfolochía esterna 
La forma d'o naso ye prou variata. La forma en ye determinata per lo ueso etmoide y lo septum nasal. En os humans, lo naso ye ubicato en o centro d'a cara; en muitos altros mamiferos, se troba en o cabo superior d'a morrera.

En as diferents poblacions d'a especie humana a forma d'o naso ha evolucionato d'una traza diferent d'alcuerdo con o clima, con o condicionant d'a forma d'a cara y d'o cranio. En as zonas calidas o naso se fa amplo, plegando a l'extremo d'os pigmeus que lo tienen mes amplo que alto. En as zonas templatas u fridas se fa estreito, de fueras d'os aboríchens australianos y en parte d'os caucasoides alpins que por tener una cara ampla no pueden dar un naso estreito.

 Funcions 
220px|thumb|Cavidat nasal humana.
Lo naso aspira l'aire, que traviesa la farinche y contino plega en o sistema respiratorio. Tamién cumple funcions adicionals d'acondicionamiento de l'aire que i entra (per ixemplo, escalfando-lo u humedixendo-lo).

En a mayoría de mamiferos, lo naso ye l'organo principal ta ulorar; ye dicir, lo encargato de l'olfacto. L'aire que traviesa lo naso plega en as estructuras d'a cavidat nasal, causando una turbulencia que alentiza l'aire y lo mena enta o epitelio olfactorio, an que las moleculas odoriferas de l'aire contactan con as neuronas receptoras d'as ulors que trasmiten las caracteristicas d'a molecula per meyo d'impulsos electricos ta o cerebro.

En os cetacios, lo naso se reduz a los foratos nasals, desplazatos ta o cobalto d'a capeza, lo que lis permite d'alentar mientres que son somerchitos. Per contra, lo naso d'o elefant se ye tornato un organo largo y musculoso clamato trompa.

 Aspectos culturals 
200px|thumb|Un piercing en o naso.
Lo naso ye un elemento destacato en a composición d'o aspecto d'as personas, y per ixo ye motivo d'operacions rinoplasticas ta cambiar-ne l'aparencia estetica, de vez que i son comuns los piercings practicatos en as narices, lo septum u lo puent.

A bellas culturas, esfrecar-se u pretar-se lo naso dos endividos ye una forma tradicional de saludo.

Notas

 Referencias 

 Vinclos externos 

  Estructura d'o naso.
  Anatomía d'o naso.

Categoría:Anatomía