Canadá

Canadá (en anglés  y francés: Canada) ,ye o segundo país mas grande y o mas septentrional d'o mundo, ocupando a mayor parti d'o territorio d'America d'o Norte, mugando a lo sud con os Estaus Unius y a o nord-ueste con o estau estausunidense d'Alaska; a l'ueste muga con l'oceano Pacifico, a l'este con l'oceano Atlantico y a o norte con l'oceano Glacial Arctico (por ixo o suyo lema nacional, A Mari Usque Ad Mare, ye decir, de mar a mar).

Ye una federación escentralizada de diez provincias y tres territorios, gubernada como una monarquía constitucional parlamentaria. O rei ye Carlos III, o Gubernador cheneral ye David Johnston, y o primer ministro de Canadá ye Justin Trudeau. En estar un territorio a on se i charra francés y anglés, istas dos luengas son idiomas oficials de Canadá; sindembargo, Québec ye uficialment monolingüe francesa, y Nueva Brunswick y o territorio d'o Yukón son oficialment bilingües, estando monolingües angleses o resto de territorios y provincias. Antiparte, en os Territorios d'o Nord-ueste se i charran legalment 11 luengas, incluyindo-ie o francés y l'anglés, amás d'atras luengas inuit.

A suya población humana ye de 34.157.950 habitants (2009) en una superficie de 9.984.670 km², con una densidat de población de 3,42 hab/km². A suya capital ye a ciudat d'Ottawa, y as prencipals ciudaz d'o país son Toronto, Mont-Reyal, Vancouver, Calgary, Ottawa, Edmonton, Québec, Winnipeg y Hamilton.

L'actual Canadá fue descubierto en 1534 por o francés Jacques Cartier, y se convertió alavez en una colonia francesa, con capital en a ciudat de Québec, establita en 1608 por Samuel de Champlain en a val d'o río Sant Lorient. Sindembargo, mientres a Guerra d'os Siet Anyos os britanicos conquerioron o territorio en 1763 y l'adhibioron ta cutío a l'Imperio Britanico. Canadá se convertió en independient d'o Reino Uniu en un luengo proceso pacifico, que prencipió en 1867 y no remató dica os anyos 1980.

 Etimolochía 
Os historiadors afirman que o nombre de Canadá s'aplicaba orichinalment nomás que a o territorio d'a ciudat de Québec y a la suya comarca, y pareix que ye un nombre d'orichen iroqués, con o significato de "lugar de cabanyas"; con iste nombre se designaba a o lugar a on i hibernaban as tribus d'os iroqueses en a primera metat d'o sieglo XVI, cuan plegó a la redolada o explorador francés Jacques Cartier, qui estió o primero qui en fació emplego ta designar uno d'os "reinos" (fácil que un conchunto humán rechito por un mesmo chefe, como gosaban fer as tribus amerindias).

Mientres o sieglo XVII, os franceses estendilloron a denominación de "Canadá" ta toz os territorios que formaban o suyo dominio colonial en l'actual Canadá, estando a denominación popular ta o nombre que oficialment yera Nueva Francia (Nouvelle France en francés, estando tamién o nombre de Canadá o nombre esleito por os britanicos ta nombrar a los suyos territorios colonials en a comarca, y tamién ta tot Canadá cuan redotoron a los francees en a Guerra d'os Siet Anyos y conquirioron tot o suyo dominio colonial t'adhibir-lo a la suya propia colonia de Canadá.

 Cheografía 

Canadá ocupa a mayor parte d'a porción septentrional d'o continent d'America, mugando a o nord-ueste con o estau d'Alaska, que fa parte d'os Estaus Unius, y por o sud con cuantos estaus d'ixe mesmo país; s'estendilla d'este enta ueste entre l'oceano Atlantico y l'oceano Pacifico, mugando a o norte con l'oceano Glacial Arctico. Amás d'as suyas mugas terrestres, tien una muga maritima a l'este con Groenlandia, que fa parte de Dinamarca, y tamién con a minuscla posesión francesa de Saint-Pierre y Miquelon, clavata en l'oceano Atlantico debant d'a costa canadiense y zaguer repui d'os dominios colonials franceses en Canadá.

Con una superficie de 9.984.670 km², ye o segundo país d'o mundo por superficie total dezaga de Rusia, encara que si se para cuenta nomás d'a superficie d'a tierra emerchita, descontando-ie a superficie ocupata por l'augua, nomás en ye o cuatreno, en estar cuasi o 9% d'a superficie de Canadá ocupata por lacos y ríos. Sindembargo, con una densidat de población de 3,42 hab/km², Canadá se converte en uno d'os países d'o mundo con una menor densidat de población, en estar a mayor parte d'o territorio canadiense cubierto por cheleras y por una capa de permafrost u suelo chelato permanentment. A mayor parte d'a población canadiense vive en a comarca que se troba a o canto d'os Grans Lacos d'America d'o Norte y d'o río Sant Lorient, en as provincias d'Ontario y Quebec.

 Cheografía fisica 
 Cheografía politica 
Administrativament, o territorio canadiense ye una federación que se troba dividita en diez provincias y 3 territorios, agrupatos en cuatre rechions cheograficas: Canadá de l'Ueste, Canadá Central, Canadá Atlantico y Canadá d'o Norte, estando o Canadá d'o Norte a suma d'os tres territorios arcticos de Canadá; antiparte, cuan se charra de Canadá de l'Este se fa referencia a os territorios d'o Canadá Atlantico y d'o Canadá Central.

Encara que Canadá politicament ye organizato como una federación y no como una confederación, as provincias canadienses (que tienen una autonomía mas gran que os territorios de Canadá) tienen a responsabilidat politica d'a mayor parte d'as politicas socials d'o país (encara que cal parar cuenta que istas politicas socials nomás pueden iniciar-se que por iniciativa d'o estau central), convertindo-se asinas as provincias en qui fan a mayor parte d'o gasto publico social en o pais, recebindo-ie en consecuencia a parte mas gran tamién en os impuestos d'o país. O Gubierno central fa unas compensacions a las provincias menos ricas ta garantir uns nivels menimos en os servicios en tot o país.

 Provincia/Territorio Codigo ISO Abreviadura Capital Dentrada en a Confederación Población(2008) Statistics Canada Population Estimates (1/4/2008). Superficie (km²) Tierra  Augua  Total 30px Ontario 1  ON Ont. Toronto  1 de chulio de 1867 12.891.787 917.741 158.654 1.076.395 30px Quebec 1 QC P.Q., Que. Quebec  7.744.530 1.356.128 185.928 1.542.056 30px Nueva Escocia2 NS N.S. Halifax  935.962 53.338 1.946 55.284 30px Nueva Brunswick 2 NB N.B. Fredericton  751.527 71.450 1.458 72.908 30px Manitoba3 MB Man. Winnipeg  15 de chulio de 1870 1.196.291 553.556 94.241 647.797 30px Columbia Britanica2 BC B.C. Victoria 20 de chulio de 1871 4.428.356 925.186 19.549 944.735 30px Isla d'o Prencipe Eduardo2 PE P.E.I. Charlottetown  1 de chulio de 1873 139.407 5.660 — 5.660 30px Saskatchewan 4 5 SK Sask. Regina  1 de setiembre de 1905 1.010.146 591.670 59.366 651.036 30px Alberta 4 5 AB Alta. Edmonton 3.512.368 642.317 19.531 661.848 30px Terranova y Labrador2 NL N.L., Nfld. Saint John's 31 de marzo de 1949 508.270 373.872 31.340 405.212 30px Territorios d'o Nord-ueste NT N.W.T. Yellowknife  15 de chulio de 1870 42.514 1.183.085 163.021 1.346.106 30px Yukón5 YT  Y.T. Whitehorse  13 de chunio de 1898  31.530 474.391 8.052 482.443 30px Nunavut5 NU ? Iqaluit  1 d'abril de 1999 31.152 1.936.113 157.077 2.093.190
Notas:
 Antis d'establir-se a Confederación, Ontario y Quebec formaban a provincia de Canadá.
 Nueva Escocia, Nuevo Brunswick, a Columbia Britanica y a Isla d'o Prencipe Eduardo yeran colonias deseparatas cuan s'unioron a la Confederación. Antis d'a suya dentrada, Terranova yera un Dominio d'a Commonwealth Britanica.
 Manitoba se formó chunto con os Territorios d'o Nord-ueste.
 Saskatchewan y Alberta fuoron establitas a partir d'os Territorios d'o Nord-ueste.
 Canadá no adquirió nuevo territorio ta creyar Yukón, Alberta, Saskatchewan u Nunavut; istos se formoron a partir d'os Territorios d'o Nord-ueste.

 Historia 

 Esporte 
 Categoría principal: Esporte en Canadá.

250px|right|thumb|Clara Hughes medallista en os Chuegos Olimpicos d'hibierno.
O esporte en Cananá ye muit variato, os esportes d'equipo mes populars son o hockey chelo, o fútbol canadiense tamién conoixito como gridiron, o basketbol, o fútbol, o beisbol y o curling. Os esportes individuals mes practicatos son l'atletismo, o ciclismo, o triathlon, a natación, o boxeyo o golf y belatros menos conoixitos.

Canadá ha partecipato en toz os Chuegos Olimpicos de verano fueras d'os primers celebratos en Atenas en 1896.

 Competicions esportivas 
Canadá ha organizato tres Chuegos Olimpicos (os Chuegos Olimpicos de Mont-reyal 1976 y dos edicions d'os Chuegos Olimpicos d'Hibierno, os de Calgary 1988 y os de Vancouver 2010).

 Chuegos Olimpicos 
 50px  en os Chuegos Olimpicos.

Canadá en os Chuegos Olimpicos ye representau per o Comité Olimpico Canadiense, miembro d'o Comité Olimpico Internacional dende l'anyo 1907. Como organizador estió anfitrión d'os Chuegos Olimpicos de Verano en una ocasión en Montreal 1976, y d'os Chuegos Olimpicos d'Hibierno dos vegadas, Calgary 1988 y Vancouver 2010.

Ha participau en 27 edicions d'os Chuegos Olimpicos de Verano, a suya primera presencia estió en París 1900. En as edicions de verano o país ha obteniu un total de 326 medallas : 71 d'oro, 110 darchent y 145 de bronce.

En os Chuegos Olimpicos d'Hibierno ha participau en totas as edicions en as que ha aconseguiu un total de 225 medallas: 77 d'oro, 72 d'archent y 76 de bronce.

 Vinclos externos 

 Pachina web oficial d'o Gubierno de Canadá.

 Referencias 

Categoría:Canadá