Suecia

O Reino de Suecia, u Suecia ye un país d'Europa que fa parti d'a Unión Europea (UE).
Muga con Noruega en o norte, Dinamarca en o sud-ueste y Finlandia en l'este.

 Toponimia 
Ye un toponimo derivau d'o etnonimo d'o pueblo chermanico que i predominó cuan forachitoron a los godos, los suecos. O toponimo ye documentau en aragonés por primera vegada en a "Grant Cronica d'Espanya", compilación historica empentada por Chuan Ferrández d'Heredia:

 Cheografía 
Situau en o norte d'Europa, Suecia limita a o este con a mar Baltica y o golfo de Botnia, dando-le a o país una larga linia costera, que forma a parti iste d'a peninsula Escandinava. A o ueste se troban os Alpes escandinavos (Skaderna), os cuals forman una buega natural con Noruega. A o nord-este limita con Finlandia, a o sud-ueste con os estreitos de Skagerrak, Kattegat y Öresund, que lo deseparan de Dinamarca, Alemanya, Polonia, Rusia, Lituania, Letonia y Estonia. Amás, ye connectau con Dinamarca por o puent d'Öresund.

Con una superficie de 450 295 km²,​ Suecia ye o 57° país mas gran d'o mundo. Ye o cinqueno mas gran d'o continent y o mas gran d'Europa d'o Norte. A suya grandaria ye un poquet mas gran que o estato de California y semellant a o d'Uzbekistán, con una población de mas de 10 millons d'habitants.

L'altitut minima de Suecia se troba en a badía d'o laco Hammarsjön, amán de Kristianstad con 2,41 metros baixo o livel d'o mar. L'altitut maxima d'o país ye en o mont Kebnekaise con 2.111 m.O territorio sueco tamién comprende unas 221 800 islas, d'as cuals 1085 contan con una población permanent.​ Gotland, Öland, Orust, Hisingen y Värmdö son as islas mas grans d'o país.

En a suya mayoría, o territorio sueco ye plano, con excepción d'a zona ueste an surten os Alpes escandinavos.

 Clima 
A mayor parti de Suecia tiene un clima templau, manimenos a suya latitut norte, con cuatro estacions distintas y temperaturas suaus entre tot l'anyo. L'hibierno en l'extremo sud gosa estar feble y se manifiesta solament a traviés de cualques periodos mas curtos con nieu y temperaturas baixo cero, l'agüerro bien puede convertir-se en primavera allí, sin un periodo definiu d'hibierno. O país se puede dividir en tres tipos de clima: a parti mas a o sud tiene un clima oceanico, a parte central tiene un clima continental humido y a parte mas a o norte tiene un clima subarctico. Manimenos, Suecia ye muito mas calida y ixuga que atros puestos en una latitut semellant, y mesmo bella cosa mas a o sud, prencipalment a causa d'a combinación d'a Corrient d'o Golfo.

A temperatura mas alta nunca rechistrada en Suecia estió de 38 °C  en Målilla en 1947, mientres que a temperatura mas freda nunca rechistrada estió de -52,6 °C  en Vuoggatjålme o 2 de febrero de 1966.

A causa d'a gran latitut de Suecia, a duración d'a luz d'o día vareya muito. A o norte d'o Cerclo Polar Arctico, o sol nunca se mete en verano y nunca sale en hibierno. Manimenos, en a capital Estocolmo,que se troba mas a o sud, a luz d'o diya dura mas de 18 horas a fins de chunio, pero solament arredol de 6 horas a fins d'aviento.

 Historia 
Suecia naixió como país independient y unificau entre a Edat Meya. Desembolicó una administración moderna centralizada dende o reinau d'o rei Gustavo I en o sieglo XVI. En o sieglo XVII o país extendió os suyos territorios y formó l'Imperio Sueco. A mayoría d'os territorios conquerius difuera d'a peninsula escandinava los perdió entre os sieglos XVIII y XIX. A rechión oriental de Suecia, l'actual Finlandia, estió conquerida por Rusia en 1809. A zaguera guerra en que Suecia s'embrecó ocurrió en 1814, cuan Suecia obligó Noruega a formar a unión personal con Suecia, que disolvió en 1905. Dende 1814, Suecia ha estau en paz y ha adoptau una politica exterior de neutralidat en tiempo de guerra.

 Organización politico-administrativa 
Condaus
Suecia se divide en 21 condaus clamaus län.
 Escudo Condau (Län) Capital Aria (km2) Habitants (2019)20px  Estocolmo Estocolmo 6,519.3  2,377,08120px  Västerbotten  Umeå  55,186.2  271,73620px  Norrbotten  Luleå  98,244.8  250,09320px  Uppsala  Uppsala  8,207.2  383,71320px  Södermanland  Nyköping  6,102.3  297,54020px  Östergötland  Linköping  10,602.0  465,49520px  Jönköping  Jönköping  10,495.1  363,59920px  Kronoberg  Växjö  8,466.0  201,46920px  Kalmar  Kalmar  11,217.8  245,44620px  Gotland  Visby  3,151.4  59,68620px  Blekinge  Karlskrona  2,946.4  159,60620px  Skåne  Malmö, Kristianstad  11,034.5  1,377,82720px  Halland  Halmstad  5,460.7  333,84820px  Västra Götaland  Gotemburgo, Vänersborg  23,948.8  1,725,88120px  Värmland  Karlstad  17,591.0  282,41420px  Örebro  Örebro  8,545.6  304,80520px  Västmanland  Västerås  5,145.8  275,84520px  Dalarna  Falun  28,188.8  287,96620px  Gävleborg  Gävle  18,198.9  287,38220px  Västernorrland  Härnösand  21,683.8  245,34720px  Jämtland  Östersund  49,341.2  130,810

Diez ciudaz mas importants
As diez ciudaz mas importants son:
+PuestoNombrePoblación en 20151Estocolmo1,515,0172Göteborg599,0113Malmö316,5884Uppsala220 0005Upplands Väsby 122,9536Västerås122,9537Örebro120,6508Linköping111,2679Helsingborg109,86910Jönköping96,996

 Cheografía humana y sociedat 
 Gastronomía 
A gastronomía sueca siempre ha estau baixo a influencia d'o clima y os recursos disponibles en as diferents rechions d'o país. Como que a d'atros países escandinavos (Dinamarca, Finlandia y Noruega), ye tradicionalment sencilla. O pescau, a carne y as trunfas son os ingredients basicos pa elaborar a mayoría d'as tipicas recetas suecas.

Entre os platos mas famosos d'o país destacan as mondonguillas suecas (Köttbullar), tradicionalment servidas con salsa, trunfas bullidas y con mermelada d'anayons royos. Tamién o lutfisk y o smörgåsbord.  O knäckebröd ye o pan tradicional sueco y s'ha desarrollau en muitas variants contemporanias.

 Referencias