Montanya

Una montanya (d'o latín MONTANEA José María Enguita Utrilla:Un vocabulario agrícola turiasonense de 1382, Turiaso n°8, 1989, ISSN 0211-7207, p.139-178
, derivau de MONS, MONTIS) ye una elevación natural d'o terreno rocoso Ángel Ballarín Cornel: Diccionario del Benasqués. Institución Fernando el Católico, Zaragoza, segunda edición 1978. p 335.. Cualques cheografos consideran montanya a una eminencia superior a 700 metros respecto a lo suyo piet, ye dicir una altaria natural d'o terreno. Bi ha un termin alternativo de "mont", que se fa servir sobre tot en toponimos, solo u aglutinau como part d'o nombre de montanyas especificas (Mont Perdito, Moncayo).

As montanyas cubren o 52% d'Asia, 36% de Norteamerica, 25% d'Europa, 22% de Sudamerica, 17% d'Australia y 3% d'Africa. En total, un 24% d'a litosfera constituye masa monteriza. Un 10% d'a población mundial habita en rechions monterizas. Toz os ríos mayors d'o mundo naixen en arias monterizas y mas d'a metat d'a humanidat pende de l'augua d'as montanyas.

 Definición 
En l'Alto Aragón o concepto tradicional de "(l)a montanya" ye relativo, como Ángel Ballarín Cornel indica en o suyo diccionario benasqués. Seguntes Ballarín pa qui vive en Tierra Plana "(l)a montanya" corresponde a las primeras sierras visibles d'o Prepireneu. Pa qui vive en o semontano u a piet d'a cordelera "(l)a montanya" ye o macizo con picos nevaus que vei allá luent. Pa os habitants d'a Val de Benás (val d'o Pireneu Axial) "la montanya" ye o que bi ha por d'encima d'os praus y as artigas.

 Como puestos sagraus 
Dende la mas remota antigüidat as montanyas han estau consideradas como moradas de dioses y han estau sagradas pa muitos pueblos.

 Montanyas sagradas mas conoixidas d'o mundo 
 Everest.
 Mont Olimpo.
 Machapuchare.
 Kailash.
 Mont Carmel.
 Kilimanjaro.
 Machu Picchu.
 Teide.
 Uluru.

 Montanyas sagradas en Aragón 
 Penya Uruel.
 Penya Collarada. José Miguel Navarro López Diccionario de signos, símbolos y personajes míticos y legendarios del Pirineo aragonés, Prames, 2018, ISBN 978-84-8321-889-1, p.171
 Puerto de Santa Orosia.
 Penya Montanyesa.
 Turbón.
 Tuca d'Aneto.
 Penya Gratal.
 Tozal de Guara.
 Moncayo.
 Tolocha.

 As diez montanyas mas alteras  
 en Aragón 
+NombreAltaria (metros)CordeleraTuca d'Aneto3404PireneuPunta de Lardana3375PireneuPunta de Treserols3355PireneuPunta d'Astorg3355PireneuMont Maldito3350PireneuTuca d'el Mich3346PireneuTuca de les Espades3332PireneuMallo de Marmorés3325PireneuTuca de la Maladeta3312PireneuPunda de Camachibosa3298Pireneu

 en Europa 
+NombreAltaria (metros)CordeleraPaisElbrús5642CaucasRusiaDykh-Tau5205CaucasRusiaShkhara5200CaucasRusiaKoshtan-Tau5150CaucasRusiaMont Kazbek5043CaucasRusiaTetnuldi4974CaucasCheorchiaGestola4860CaucasCheorchiaMont Blanc4810AlpesFrancia / ItaliaJimari-Khokh4780CaucasCheorchiaUshba4710CaucasCheorchia

 Se veiga tamién 
Montanyas d'o Sistema Solar
Lista de montanyas de Marte

 Referencias 

 Vinclos externos 

*