Alagón

Alagón ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza. Ye a capital d'a comarca d'a Ribera Alta d'Ebro y fa parte de l'aria metropolitana de Zaragoza y d'o partiu chudicial de Zaragoza.

A suya población ye de 7.052 habitants (2014), en una superficie de 24,22 km² con una densidat de población de 291,16 hab/km².

 Cheografía 
Alagón ye situau a 235 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 24 km de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'a suya aria metropolitana, l'aria metropolitana de Zaragoza, y d'o suyo partiu chudicial.

O termin municipal d'Alagón ye trescruzau por o río Ebro y por o suyo afluent o Xalón. Tamién i discurre a canal Imperial d'Aragón, que trescruza o curso d'o Xalón por meyo de l'acueducto de Xalón.

Cheodesia
Bi ha un vértiz cheodesico dito "Depuradora" a una altaria de 259 metros dende o livel d'a mar Fuella d'o vértiz cheodesico situau a 40 m a l'ueste d'a estación depuradora d'auguas d'Alagón.

 Clima    
A suya temperatura anyal ye 14.64 °C, con una temperatura meya en chinero de 5.84 °C y en chulio de 24.69 °C.  "Valores normales de precipitación y temperatura de la red climatológica (1961-1990). Serie monografías. Año 2000" (Instituto Nacional de Meteorología) en a pachina web de l'Instituto Aragonés de Estadística (IAEST).

 Toponimia 
Talment ya existiba en tiempos d'os romanos: En o Itinerario Antonín mencionan un Allobone Pascual Miguel Ballestín Toponimia Mayor de Aragón: ciudades, villas, lugares, aldeas, ríos, montañas y territorios, Gara d'Edizions, 2015, ISBN 978-84-8094-059-7, p.30 y Claudio Ptolomeu en o sieglo II en deciba Alauona, nombrada como una d'as 16 ciudaz d'os bascons en a suya obra Geographikè Úphégesis, en o capítol 6, 66. Antiparte, en os bronces de Botorrita se charra d'un pleito legal o 15 de mayo de 87 aC entre os habitants d'Allaun (a ciudat d'Alagón) y os habitants de Salduie (a ciudat de Zaragoza) por una cequia, fácil que a cequia de l'Almozara, que encara hue ye en funcionamiento. Javier Peña Gonzalvo: Alagón. Plano-Guía de la Villa, Concello d'Alagón, 1988. D.L. Z-416-88.

 Historia 
En epoca de l'Imperio Romano, Allabone (que yera o nombre que Alagón recibiba en ixas envueltas, con orichen en a ciutat ibera d'Alaun) se convertió en una d'as mansio en a rota u vía romana que dende Caesaraugusta (Zaragoza) marchaba enta Asturica (Astorga) en pasando por Turiaso (Tarazona).

Cuan en o primer cuarto d'o sieglo VIII o Islam s'estendilló por as tierras d'a val d'Ebro, Alagón se convertió en un important nuclio de población, que pendeba d'a ciudat de Saraqusta, que yera o nombre que os arabes daban a l'actual Zaragoza.

La reconquerió o rei d'Aragón Alifonso I O Batallero en 1119. Dende alavez, a ciudat continó estando un important nuclio de población d'o reino d'Aragón en a val d'Ebro, plegando mesmo a celebar-se-ie Corz d'Aragón. Sindembargo, en os primers tiempos d'a recuperación d'Alagón ta os cristianos, bi'n heba una destacata chudería (a chudería d'Alagón, con muitos contactos con l'amanada chudería de Taust), amás de muita población mudéchar en a suya comarca.

 Economía 
A suya economía s'alaceta en o cautivo d'hortalicias, fruitals, ferraina y remolacha zucrera y a fabrica d'Opel situada en Figueruelas.

 Demografía 

 Administración 
 Reparto de concellers 
Eleccions municipalsArchivo electoral Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 Partido de los Socialistas de Aragón - 7 10 3 4 5 5 7 6 5 6 Independients 2 - - - - - 4 - -2Como Candidatura Independiente de Alagón5Como Apuesta por Alagón Alagón en Común - - - - - - - - - - 2 Partido Popular - - 1 - 1 1 1 1 1 1 0 Chunta Aragonesista - - - - - - 1 0 1 1 0 Partido Aragonés - 4 - 9 7 6 1 4 4 3 - Aragón Sí Puede - - - - - - - - - 1 - Partido Comunista de Aragón/Izquierda Unida 3 2 1 1 1 1 1 1 1 - - Centro Democrático y Social - 0 1 - - - - - - - - Total 5 13 13 13 13 13 13 13 13 13 13

 Alcaldes 
 Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983Fernando Alvo Aguado Independient1983–1987  1987–1991  1991–1995  1995–1999  1999–2003  2003–2007  2007–2011 José María Becerril Gutiérrez Partido de los Socialistas de Aragón2011–2015 José María Becerril Gutiérrez Partido de los Socialistas de Aragón2015-2019 José María Becerril Gutiérrez Partido de los Socialistas de Aragón2019-2023 Pascual José Embid Bolea Partido de los Socialistas de Aragón2023-2027 Jesús Gustrán Villa  Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón A. por Alagón

 Molimentos 
 Ilesia de Sant Per Apóstol, una ilesia en estilo gotico-mudéchar d'una sola nau d'os sieglos XIII-XIV adedicada a Sant Per Apóstol. Ye protechida legalment con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural dende o 18 d'aviento de 2001. DECRETO 352/20001, de 18 de diciembre, del Gobierno de Aragón, por el que se declara Bien de Interés Cultural, en la categoría de Monumento, la denominada Iglesia de San Pedro Apóstol en Alagón (Zaragoza).
 Ilesia de Sant Antón de Padua, una ilesia d'o sieglo XVIII en estilo barroco adedicada a Sant Antón de Padua, devantada por a Companyía de Chesús a o canto d'un d'os suyos colechios.
 Casa de Cultura d'Alagón, con a escalera decorada por Francisco de Goya.
 Ermita de Nuestra Sinyora d'o Castiello, d'o sieglo XVI.

 Localidaz achirmanatas 
 22px|border Xaix (País Valenciano, Espanya).
 22px|border Sent Joan de Verges (Occitania, Francia).
 22px|border Alagón del Río (Extremadura, Espanya).

 Fillos ilustres 
 Pablo Nassarre (arredol de 1664-1730), estió un Organista y Compositor

 Se veiga tamién 
 Cascallo (Ribera Alta).

 Vinclos externos 

 Concello d'Alagón.

 Referencias 

*