Somport

O Somport (en occitán còth deu Sompòrt) ye un puerto de montanya d'o Pireneu aragonés. Tien una altaria de 1.632 metros.

Ye a muga entre Aragón y o Biarn por as vals de l'Aragón y a d'Aspa.

A mas o Somport ye l'orichen d'o Camín de Sant Chaime Aragonés. En a suya tuca existe un chicot molimento a o pelegrín y se ye foratato tanto por o túnel ferroviario d'o Canfranero, como por o túnel carretero d'o Somport, que con mas de 8 km de largaria y una cota de cuasi 1.200 m d'altaria evita a puyada dica a collada.

Amán d'o puerto se troban as estacions d'esquí de Candanchú, Astún y Le Somport.

 Toponimia 
O toponimo Somport proviene d'o latín SUMMUS PORTUS´("o puerto mas alto" en aragonés). Se puede pronunciar sin "-t" final y se fa servir con l'articlo definiu (O Sompor), por o menos en ansotano. María Pilar Benítez: L'Ansotano. Estudio del habla del Valle de Ansó. Gubierno d'Aragón, 2001. p 119.

 Historia 
O puerto que hue se conoix como Somport ya estió uno d'os puestos per a on se trescruzaban os Pireneus mesmo antis de que os romanos hesen reconquiesto a redolada, pero estió mientres l'Imperio Romano cuan se desembolicó una rota estable que lo trescruzaba, encara que en ixas envueltas yera una rota secundaria en contimparanza con o Puerto Palo, per a on se feba a comunicación entre as actuals ciudaz de Zaragoza en a val d'Ebro y Tolosa en a val d'a Garona.
dreita|thumb|250px|Hespital de Santa Cristina de Somport
Sindembargo, en a Edat Meya a situación estió a la inversa. Encara que en primeras estió por o Puerto Palo per a on se feba a comunicación con o reino franco (en ye una prebatina a creyación d'o monesterio de Sant Pero de Ciresa) dende que o condau d'Aragón controlaba a val de l'Aragón con a ciudat de Chaca y fació d'ista zaguera a suya capital a rota de comunicacions entre o condau y reino d'Aragón y os condaus occitans a o norte d'os Pireneus pasó a estar a rota dreita Chaca-Aulorón a traviés d'o col de Somport, per a on tamién os romanos heban feito una vía romana secundaria. Asinas, estió per o col de Somport per a on pasaba o camín de Sant Chaime aragonés, relegando a o Puerto Palo, que quedó mica en mica albandonato.

En os primers tiempos d'expansión d'a Corona d'Aragón por tierras occitanas o col de Somport estió a prencipal rota de comunicación con os condaus occitans aliaus u vasallos d'a Corona, pero a situación cambió con a redota aragonesa en a batalla de Muriel y a perdua d'a influencia aragonesa en ixos territorios, que fuoron anexionatos ta cutio por o reino de Francia. Asinas, cuan a Casa d'Habsburgo, continando con a tradicional politica aragonesa de luita contra Francia, teneba una guerra global con os franceses en toda Europa, se veyió que caleba fortificar o col, ta poder-lo cosidar adecuadament y ta evitar un posible ataque francés. Asinas, dende o sieglo XVI se i devantoron edificacions militars, mesmo que se reforzaban as esfensas d'a ciudat de Chaca, con a ciudadela de Chaca.

En 1808 estió per o col de Somport per a on dentroron as tropas de l'Exercito francés mandatas por Louis-Gabriel Suchet en o marco d'a Guerra d'o Francés. Cuan os franceses albandonaron redotatos a peninsula iberica en 1814 mrchoron tamién en parti a traviés d'o Somport.

 Referencias 

 Se veiga tamién 
 Hespital de Santa Cristina de Somport.

Categoría:Puertos de montanya d'Aragón
Categoría:Puertos de montanya de Francia
Categoría:Puertos de montanya d'os Pireneus
Categoría:Camín de Sant Chaime
Categoría:Puertos de montanya en a muga entre Aragón y Francia
Categoría:Parque Nacional d'os Pireneus