Petarruego

Petarruego, u tamién Arcturus (α Boo / α Boötis / Alpha Boötis), ye a estrela mes luminosa d'a constelación d'o Boyatero, y a tercer estrela mes luminosa d'o cielo de nueiz, con una magnitut visual de -0.05, dimpués de Sirio y Canopo (a cuarta si s'incluye o Sol). Vistas a simple uello, Alpha Centauri pareix mes luminosa que Petarruego, pero en verdat ye formata per dos estrelas luminosas muito amanatas. Petarruego tamién ye a segunda estrela luminosa vistable dende latituz setentrionals y a estrela mes luminosa d'o cielo d'o hemisferio norte.

Petarruego ye una estrela chigant roya d'o tipo K1.5 IIIpe ("pe" = emisión peculiar), o que indica que o espectro de luz emesa per a estrela ye poco normal y plen de linias d'emisión. Encara que ye 110 vegatas mes luminosa que o Sol, buena parti d'a suya fuerza y d'a luz que mana ye en infrarroyo.

 Caracteristicas 
200px|left|thumb|Contimparanza de grandaria con o sol
O movimiento de Petarruego ye mayor que o de cualsiquier altra estrela de primer magnitut, fueras d'a vecina Centauri. En istos intes se troba cuasi en o suyo punto mes amanato ta o Sol y ye movendo-se rapedament (122 km/s) en relación con o sistema solar. Se creye que Petarruego se desplaza en un grupo que contién altras 52 estrelas. Ye dificil determinar-ne a masa con exactitut, pero podría estar a mesma que a d'o Sol. Se piensa que Petarruego ye una estrela vielliza, muito mes que no lo Sol, que probablement se pareixca a Petarruego cuan alcance a suya fase de chigant roya.

D'alcuerdo con o satelite Hipparcos, Petarruego ye a 36.7 anyos luz (11.3 parsecs) d'a Tierra. Se creye que a suya superficie oscila licherament, feito común a las chigants royas.

 Nombres 
O nombre d'a estrela en aragonés ye probablement una denominación composada per o verbo "petar" y l'adchectivo "ruego", vocable antigo que significa "royo", como en Puyarruego.

Una altro nombre ta ista estrela ye Arcturus u Arturo, d'o griego Αρκτούρος "guarda d'onsos". Li se da ixe nombre per estar a estrela mes luminosa d'a constelación Boötes, o Boyatero (d'a cual en ye o piet ezquierdo), que ye a mes amanata ta l'Onsa Mayor (Ursa Major) y l'Onsa Menor (Ursa Minor).

En arabe, o nombre suyo ye Haris es-sema "guarda d'o cielo". Aramec y Azimec son antigas variants romanizatas d'ixa denominación arabe.

En l'astronomía china, Petarruego ye clamata ta chiaoo''' (en pinying: dajiao''), que significa "cuerno gran".

 Importancia cultural 
A estrela apareix dos vegatas en o Libro de Chob d'a Biblia.

 Vinclos externos 
  Pachina estensa de Crystal Links con información sobre a estrela

Categoría:Estrelas