Corz d'Aragón

Iste articlo ye sobre a institución aragonesa. Ta atros emplegos de Corz se veiga Corz (desambigación).

As Corz d'Aragón son una d'as institucions de gubierno d'Aragón dende a Edat Meya. As Corz atorgan a Medalla d'as Corz d'Aragón a la fin de recompensar a personas o entidaz que por actividaz que desenvoliquen u esfensen as valors y a identidat d'Aragón.

 As Corz d'Aragón en a Edat Meya y Moderna 
 Categoría principal: Corz d'o Reino d'Aragón.

En a Edat Meya o Reino d'Aragón desembolicó una serie d'institucions estatals, como a Deputación Cheneral d'Aragón, o Chusticia d'Aragón, y tamién as Corz, l'organismo representativo d'os estamientos aragoneses. En Aragón i heba cuatro brazos, y no pas tres como se ocurriba en a resta d'Europa: nobleza, caballers y infanzons, clero y ciudaz.

Os principals obchectivos d'iste organo representativo yeran: acordar os diners que s'heban de pagar a la monarquía, lechislar con nuevos fueros u leis que s'incorporaban a os Fueros d'Aragón, resolver as queixas u greuges planteyaus por os aragoneses.

Ye de mal determinar cuán se celebroron as primeras Corz d'Aragón: en primeras yera una curia de consellers d'o rei, y en os sieglos XII y XIII se fuoron incorporando representants d'o clero y d'as ciudaz. Dica la fin d'o sieglo XIII no se puede charrar d'organos representativos y estables, tampoco en Aragón. A zaguera reunión d'as Corz d'Aragón se fació en 1702, en Zaragoza; en 1707 os Decretos de Nueva Planta las suprimioron chunto con a resta d'institucions aragonesas, y os aragoneses s'integroron en as Corz de Castiella.

Existiban dos tipos de Corz d'Aragón: privativas y chenerals. A las primeras nomás acudiban os aragoneses pa charrar d'os suyos afers, mientres que a las chenerals d'a Corona d'Aragón veniban también os catalans y valencianos, y se feban a sobén en Monzón.

As Corz yeran presididas por o rei y por o Chusticia d'Aragón. A ellas podeban acudir-ie bellas personas por dreito personal -os bispes, os nobles, os caballers-, y un atras que o rei heba convocau con cartas. S'engueraban con un discurso d'o rei y a respuesta d'o representant d'os aragoneses, por un regular l'arcebispe de Zaragoza. Cada brazo se reuniba en una cambra, y preneba as decisions suyas: por un regular caleba a unanimidat d'os cuatro brazos pa os alcuerdos.

Os debates, queixas y decisions d'as Corz d'Aragón s'escribiban en un Libro d'Actas redactau en aragonés dica la castellanización, y en castellano dimpués; se'n feba tres eixemplars: uno pa l'Archivo d'o Reino d'Aragón, un atro pa o Chusticia d'Aragón, y otro pa l'Archivo d'a Corona d'Aragón. Muitos Libros d'Actas s'han conservau, y en abril de 2007 ha encomenzau a suya publicación.

 As Corz d'Aragón de 1808. 
En mayo de 1808, José de Palafox y Melci, Capitán Cheneral d'Aragón, decide de convocar pa chunio as Corz d'o reino, pa mirar d'arroclar a os aragoneses contra Napoleón Bonaparte y de dar lechitimidat a os suyos actos. Se celebroron en Zaragoza o 9 de chunio de 1808, y acceptoron as demandas de Palafox.

O feito de resucitar a institución representativa d'os aragoneses, suprimida en 1707, fue considerau un acto "revolucionario", pero no tenió guaire trascendencia, porque dica la fin d'o sieglo XX no tornarán a chuntar-sen.

 As Corz d'Aragón en l'actualidat. 
En l'actualidat, as Corz d'Aragón exercen a función lechislativa d'a Comunidat autonoma d'Aragón, seguntes l'articlo 33 d'o Estatuto d'Autonomía.Estatuto d'Autonomía d'Aragón. Lei organica 5/2007, de 20 d'abril, de reforma d'o Estatuto d'Autonomía d'Aragón. Tamién apreban os presupuestos, empentan y controlan l'acción de Gubierno d'a Deputación Cheneral d'Aragón y exercen a resta de competencias que lis atorgan a Constitución, o Estatuto y as atras normas churidicas. Amás, designan a os senadors que han de representar a la Comunidat autonoma en o Senau; exercen a iniciativa lechislativa ta que as Corz Chenerals apreben una Lei; pueden exercitar la iniciativa d'alinie d'a Constitución Espanyola; homologan os convenios y alcuerdos de cooperación en os que participe a Comunidat Autonoma d'Aragón; interposan recursos d'inconstitucionalidat; eslichen a lo Chusticia d'Aragón, a l'auditor cheneral d'Aragón y eslichen u proposan o nombramiento de cargos en atros organismos: consellers en o Consello de Radio Televisión Espanyola en Aragón, vocals en a Chunta Electoral d'Aragón u consellers en as Caixas de Estalvio d'a Comunidat.

 Presidents d'as Corz d'Aragón 

L'actual presidenta d'as Corz d'Aragón en a XI Lechislatura ye Marta Fernández Martín de Vox.

Lista de president d'as Corz d'AragónLechislatura Nombre  PartiuAnyosI Lechislatura Antonio Embid Irujo26x26px|link=PSOE-Aragón PSOE Aragón 1983-1987II Lechislatura Juan Bautista Monserrat Mesanza26px|link=Centro Democrático y Social CDS 1987-1991III Lechislatura Ángel Cristóbal Montes25x25px|link=Partido Popular de AragónPP Aragón 1991-1995IV Lechislatura Emilio Eiroa García25px PAR 1995-1999V Lechislatura José María Mur 1999-2003VI Lechislatura Francisco Pina Cuenca25px PSOE Aragón 2003-2007VII Lechislatura2007-2011VIII LechislaturaJosé Ángel Biel Rivera25px PAR 2011-2015IX Lechislatura Antonio Cosculluela Bergua25px PSOE Aragón 2015-2016 Violeta Barba Borderíasalt=|27x27px Podemos 2016-2019X Lechislatura Javier Sada Beltrán25px PSOE Aragón 2019-2023XI Lechislatura Marta Fernández Martín25px Vox 2023-hue

 Reparto de Diputaus en as Corz d'Aragón en autonomía (1983-2023)
Eleccions autonomicasArchivo electoral Partiu 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 2023 Partido Popular 18 13 17 27 28 22 23 30 21 16 28 Partido de los Socialistas de Aragón 33 27 30 19 23 27 30 22 18 24 23 Vox - - - - - - - - - 3 7 Chunta Aragonesista  - - - 2 5 9 4 4 2 3 3 Aragón Existe  - - - - - - - - - - 3 Podemos - - - - - - - - 14 5 1 Partido Aragonés 13 19 17 14 10 8 9 7 6 3 1 Izquierda Unida de Aragón 1 2 3 5 1 1 1 4 1 1 1 Ciudadanos - - - - - - - - 5 12 - Centro Democrático y Social 1 5 - - - - - - - - - Total 67 67 67 67 67 67 67 67 67 67 67

 Resultaus 10ª lechislatura (26 de mayo de 2019)Resultaus electorals de 2019. 
 Circumscripcions ProvincialsPSOEPPCsPsCHAVOXPARIUATotal votosVotos%DiputausVotos%DiputausVotos%DiputausVotos%DiputausVotos%DiputausVotos%DiputausVotos%DiputausVotos%Diputaus22px Uesca33,68721,03413,9138,2114,4915,3517,9012,37022px Zaragoza30,061120,37817,7978,3736,9226,4523,6113,58122px Teruel31,33624,00413,8025,9114,6504,75010,3413,150Total30,812420,871616,70128,0856,2636,0835,0633,331

 Se veiga tamién 
 Medalla d'as Corz d'Aragón. 
 Corz d'o Reino d'Aragón.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 1983.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 1987.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 1991.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 1995.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 1999.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 2003.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 2007.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 2011.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 2015.
 Eleccions a Corz d'Aragón de 2019.

 Vinclos externos 
 Pachina web oficial d'as Corz d'Aragón.

 Referencias 

*