O Pueyo d'Araguás

Iste articlo tracta sobre o municipio d'o Pueyo d'Araguás. Ta atros emplegos d'o toponimo Pueyo u Araguás se veiga O Pueyo (desambigación) u Araguás (desambigación).

O Pueyo d'Araguás (El Pueyo de Araguás en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca y comarca de Sobrarbe.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 61,78 km² y una densidat de población de  hab/km².

 Cheografía 
O Puyo d'Araguás se troba situau a 697 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 121 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.

Ye un municipio que brinca d'entre a valle d'a Cinca y a valle d'a Fueva, en a parte mes alta d'a cual bi tien as extensions d'o Baixo Penyas, bel lugar d'o cual pertenixen a o suyo achuntamiento. O suyo termin municipal sigue alto u baixo a muga que debuixa a Cinca per l'ueste, tenindo-be buegas con l'Aínsa-Sobrarbe (a man d'o bario de Sudiera d'a mesma villa de l'Aínsa que bi plega en o canto sud-ueste), con A Buerda mientres 3 u 4 km per l'ueste, con Puertolas per o nort-ueste, y con A Espunya tammién per o norte, en una linia recta que a priesas s'enfila per as gleras d'a Penya Montanyesa y tota a crestera d'a Sierra Ferrera que ye la muga natural d'entre es dos municipios. Per alto d'A Espelunca a muga d'o municipio baixa seguindo a linia que marcan a Penya Madrid (1982 m, punta d'a Sierra Ferrera), a lenera d'a mesma ermita y o Tozal d'A Muera (1037 m) enta la fondalada d'A Fueva, cortiando per meyas d'o Barranco d'o Plano (mesmo que baixa enta Arro), ta enfilar-se dimpués enta l'alto per as faixas dAlmozaras d'a sierra d'Arro que la han de portar enta A Pardina d'O Soto per a on que alto u baixo fa a linia dica l'Aínsa. A muga mes lierga ye, per ixo, a que tien con o municipio d'A Fueva.

 O nuclio urbán 
O nuclio d'O Pueyo ha conservato dica os nuestros días a fesionomía regular d'un lugar sobrarbenco de fa sieglos, con prou casas tradicionals y sin de nuevas construccions, y encara prou una estructura de lugar aversato enta una sola carrera central a on que se-bi ubren as puertas d'as viviendas, mientres que per as fronteras d'a zaga no bi heba mes que puertas d'os patios u talment corrals y bordas.

Esta estructura urbanistica permetiba de defender o lugar con prou mes trazas, deixando-ne o final d'a carrera ubierto per o sud anque enchascato d'entre casas de manera que estás posible trangar-lo con una barana u puerta, y con a dentrata prencipal per baixo d'a ilesia, que con a torre plena d'aspilleras, constituyeba l'edificio mes fácil d'esfensar y asinas un bastión en a puerta d'o lugar. Os enchaques d'ixa manera de construir han remaso dica os nuestros días en a memoria oral d'os pobladors mes ancianos d'a comarca, beluns en dicen que yera "ta defender-se en tiempos de Napoleón", altros "ta cuan veniban os franceses". Probablement, os oríchens d'ixa traza constructiva son mes antigos que no a guerra contra Napoleón, y caldría millor de mirar-los d'entre es conflictos hispano-franceses d'o sieglo XVI, que condicionoron de manera efectiva a fisionomía de tantos lugars montanyeses.

Una d'as casas d'o lugar ye Casa Coronas'', a mes antiga conoixita en Sobrarbe, alzata en o 1549.

 A ilesia 
A ilesia d'O Pueyo tien calendata a suya construcción en o sieglo XVI, o sieglo que, chunto con o XII, estió a epoca d'a construcción d'os mes numbrosos edificios de Sobrarbe. A ilesia ye consagrata a la Santa Cruz, d'estilo simplero, mes que construita con una vuelta interior ye una d'as ilesias mes simples d'a comarca. Tien, como altras edificacions relichiosas d'a comarca, aspilleras defensoras en a frontera suya, y as manieras constructivas con as cuals s'alzó son transicionals d'o gotico aragonés enta o renaixentismo.

A mes singular d'as caracteristicas d'este edificio no ye si que a presencia d'un esconchurador a l'alto de tot d'o campanar, per cuentas de puesto en o suelo como a o mes gran numbro d'ilesias pirenencas que ne tienen.

A ilesia d'O Pueyo, como totas as d'o suyo municipio, pendeban d'antes mes d'o sinyorato de Sant Veturián d'Asán, o monesterio mes poderoso de Sobrarbe y de Ribagorza, que con O Pueyo achuntaba baixo d'as suyas posesions mes d'una cincuentena de lugars d'as dos comarcas, de Socastiello enta Chía.

 Demografía 

 Administración 
 Reparto de concellers 
Eleccions municipalsArchivo electoral Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 Partido de los Socialistas de Aragón - - 5 5 3 3 4 4 4 4 4 Partido Popular - 5 - - 1 2 1 0 1 1 1 Chunta Aragonesista - - - - - - 0 1 0 0 0 Partido Aragonés - - - 0 1 - 0 - 0 - - Independients 5Como Agrupación Independiente de Electores de El Pueyo - - - - - - - - - - Total 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5

 Alcaldes 
 Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983  1983–1987  1987–1991  1991–1995  1995–1999  1999–2003  2003–2007  2007–2011  2011–2015 Jesús Ángel Buetas Coronas Partido de los Socialistas de Aragón2015–2019  2019–2023  2023–2027 Sergio Pueyo Juberias  Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón PSOE

 Fiestas 
 3 de febrero: emprenuta d'as fogueras de Sant Blas.
 16 d'abril: Fiesta Mayor''' fendo honor ta Santa Engracia. Tammién diz que se fa una romería enta l'alto enta la ermita d'a santa en o Mont d'Araguás.
 26 de chulio, romería enta la ermita de Santa Ana.

 Veyer tamién 
Lista de municipios de Uesca.
Sierra Ferrera.
Baixo Penyas.
Sant Veturián d'Asán.

Referencias

 Vinclos externos 

 Estadisticas d'O Pueyo d'Araguás en AragonEsAsi.com.
 O Pueyo d'Araguás en o portal Sobrarbe.com.
 Información d'O Pueyo d'Araguás.
 ElPueyoDeAraguás.com, web d'a concellería de turismo d'o municipio.

*