Biescas

Iste articlo ye sobre a villa tensina de Biescas. Ta o lugar ribagorzano se veiga Biescras de Bardaixín.

Biescas ye una villa y municipio d'a provincia de Uesca situata a 875m dencima d'o ran d'o mar en a Tierra de Biescas en o Pireneu aragonés. A villa ye dividita por o río Galligo en dos barrios: Sant Pero y O Salvador que a la suya vegata se divide en A Penya y lo Barrio Baixo. En cada un d'os dos barrios b'ha una ilesia que leva o nombre d'o barrio conservando a d'O Salvador un abside romanico. A población ye de bels 1.535 habitants (2014).

Historicament as prencipals actividaz d'a villa yeran l'agricultura y a ganadería, anque hue s'ha convertito en un important centro turistico como a gran parti d'as localidaz d'a val de Tena.

Localidaz d'o municipio
Hue fan parte d'o municipio de Biescas muitas localidaz que d'antes mas tenioron o suyo propio concello. O municipio de Biescas ye dividito en cuatre partes a on se troban os lugars y lugarons que lo forman:
 A Tierra de Biescas, s'estendilla a o sud d'a villa y fan parte d'esta os lugars d'Orós Alto, Orós Baixo, Oliván, Escuer Alto, Escuer Baixo y Biescas.
 O Sobremont se troba sobre la Tierra de Biescas, en a compleganza d'o barranco d'Arás, formato por Aso de Sobremont, Betés de Sobremont y Yosa de Sobremont.
 A Val de Tena, a lo norte d'a villa de Biescas y dimpués de pasar o congosto de Santa Helena, a on se troban Búbal, Piedrafita de Tena, Polituara y Saqués.
 A Val de Gavín, en a parte oriental d'o municipio, mugando con o vecín municipio de Yesero por o puerto de Cotefablo, a on se troba Gavín.
Tamién fan parte d'o municipio as localidaz d'Ainielle (en o Sobrepuerto), Barbenuta, Bergusa, Casbas, Espierre, Susín y Xabierre-Cuarnas este zaguer en Sarrablo.

D'antes mas o termin municipal yera dividito en dica seis concellos diferents:
 Gavín.
 Piedrafita (Búbal y Saqués).
 Oliván (Susín, Orós Baixo, Orós Alto y Casbas).
 Escuer.
 Aso de Sobremont (Yosa y Betés de Sobremont).
 Barbenuta (Espierre, Ainielle y Bergusa).

 Clima    
A suya temperatura anyal ye 10.92 °C, con una temperatura meya en chinero de 3.15 °C y en chulio de 20.36 °C. "Valores normales de precipitación y temperatura de la red climatológica (1961-1990). Serie monografías. Año 2000" (Instituto Nacional de Meteorología) en a pachina web de l'Instituto Aragonés de Estadística (IAEST).

Historia
B'ha restas d'a ocupación humana en os territorios de l'actual municipio de Biescas dende os tiempos prehistoricos como puet veyer-se en o dolmen de Santa Helena con materials d'a Edat de Bronce u a posible actividat humana arredol de l'ibón de Piedrafita.

En os tiempos d'os romanos ya se sabe que i pasaba a calzata romana que'n puyaba dende Sabiniacum dica o balniario de Pandicosa. Mas tarde mientres o periodo musulmán Biescas pendeba d'a ciudat de Wasqa.

Con a reconquiesta cristiana, entre os anyos 918 y 920, o territorio estió repoblato y lo conte Sancho Galíndez II establió lo monesterio de Sant Andreu d'o Cercito en l'anyo 950, construito por grupos de mozarabes que i plegoron dende Uesca.

Bi habioron numerosas envasions mientres o sieglo XVI en a val por parti de biarneses luteranos, dirichitos por Antonio Pérez, secretario d'o rei Felipe I que heba fuyito ta Biarn, y refirmatos por Henrique IV de Francia. O 9 de febrero de 1592, dimpués d'o incendio d'a villa por os exercitos franceses, escayeció una batalla en Senegüé, en a Tierra de Biescas, en a cuala os invasors estioron redotatos por tropas i plegatas dende Chaca. Dende allora o puesto d'a batalla se diz barranco d'os Luteranos.

En a Guerra Civil a villa practicament fue destruita igual que atros lugars d'a comarca como Orós u Gavín.

Nombre
O toponimo Biescas significa probablement dos lugars, formato por o prefixo latín "bi-" y o sustantivo d'orichen prerromano "eska-oska" que significa lugar. Historicament os dos barrios d'a villa, A Penya y O Salvador, han estato deseparatos uno de l'atro por o río y os habitants d'un canto y de l'atro heban de pagar un impuesto ta cruzar o Galligo por o solo puent que existiba.

Molimentos
 Ilesia de Sant Pero, se troba en o barrio d'o mesmo nombre y se fació dencima d'una atra ilesia mas antiga d'a que nomás i queda hue o muro septentrional. A suya cripta ye de l'anyo 1570. Ye la ilesia parroquial d'o barrio. Parroquias del Arciprestazgo de Biescas en o sitio web d'a Diocesi de Chaca.
 Ilesia d'o Salvador, orichinalment romanica d'o sieglo XII se destruyió en a Guerra Civil y hue nomás s'alza a suya cabecera. Ye situata en o barrio d'A Penya, estando-ne la suya ilesia parroquial.
 Museu d'a Torraza, construita en 1580 a Torraza yera o palacio-fuerte d'o infanzón Chuan d'Acín, hue amuestra en o museu l'actividat militar d'a epoca.
 Caseta d'os Carboners, ye situata aintro d'a val de l'Asieso en metat d'a selva a bels 1.070 metros d'altaria. D'antis mas la feban servir os carboners que treballaban en a val.
 Ermita y dolmen de Santa Helena, se troban os dos en a dentrata a la val de Lasieso.

 Feria d'Agüerro 
200px|thumb|Churra Tensina. Raza de uella d'a Val de Tena
Totas as anyatas se celebra en Biescas a metat d'octubre a Feria d'Agüerro. Actualment ye un d'os actos que mas turistas trayen ta Biescas chunto con as fiestas. En a edición de l'anyo 2008 a feria tenió un presupuesto de 92.000€, estando o prencipal evento d'a localidat Noticia d'a Feria en Aragón TV

Tradicionalment yera una feria ganadera, pero actualment se realizan antimás de presents de bistiar, benda de produtos artesanals, esposicions de micolochía y actuacions musicals. Se divide en dos partes prencipalment, o pabillón d'a zona esportiba "Fernando Escartín Coti" a on se troban os puestos de produtos artesanals y os varanatos con o ganau que se troban chunto a o "Parque d'a Conchada". En o tradicional preset de bistiar destacan as razas montanyesas de uellas (como a churra tensina tipica d'a val, a rasa aragonesa, l'ansotana, a xisqueta, a lacha, a navarra, a castillonaise, l'aure-campan, a baregeoise, l'aranesa, a ripollesa u a rouge de Rousillon), caballos y mulas (como a mula u o macho pirenenco), crapas y bacas.

Entre os alimentos artesanals que se venden en a feria destacan cada vegata mas en os zaguers anyos o paté y mas que mas o queso. En a edición de 2008 os vesitants mercoron mas de 5 toneladas de queso. Queso en a feria de Biescas En a feria se dan premios a os millors espositors de quesos, plegatos de totas as vals vecinas, prencipalment de l'Aragón, Roncal y d'as vals occitanas y tamién de Catalunya y País Basco. A feria fa parti d'o Rete de Ferias de Queso d'Espanya chunto con atras ferias aragonesas, catalanas, bascas, navarras y francesas.

 Demografía 

<div id="1">(1) Entre o censo de 1970 y o anterior, crexe o termín d'o municipio porque incorpora a Barbenuta, Escuer, Gavín y Oliván.
<div id="1">(2) Entre o censo de 1981 y o anterior, crexe o termín d'o municipio porque incorpora a Aso de Sobremont y Piedrafita de Tena.

 Administración 
 Reparto de concellers 
Eleccions municipalsArchivo electoral Partito 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 2023 Partido Aragonés - - - - 3 3 4 4 3 5 4 3 Partido de los Socialistas de Aragón 5 4 5 4 3 3 2 3 3 3 3 3 Partido Popular - 5 - 1 2 1 2 0 2 1 1 2 Chunta Aragonesista - - - - - 1 0 1 0 - 1 1 Izquierda Unida - - - 1 1 1 1 1 1 - - - Independients - - 4Grupo Independiente Biescas (GIMB) - - - - - - - - - Unión de Centro Democrático 4 - - - - - - - - - - - Total 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9

 Alcaldes 
 Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partito politico1979-1983José Gracia NerínPartido de los Socialistas de Aragón1983-1987José María Bara Ibort1987–1991 Agustín Ramón Lacasa Partido de los Socialistas de Aragón1991–1995 Angel Allué Maza Partido de los Socialistas de Aragón1995–1999 Luís Sebastián Estaún García Partido Aragonés1999–2003 Mariano Fañanás Blanc Partido de los Socialistas de Aragón2003–2007 Luís Sebastián Estaún García Partido Aragonés2007–2011 Luís Sebastián Estaún García Partido Aragonés2011–2015 Luís Sebastián Estaún García Partido Aragonés2015–2019 Luís Sebastián Estaún García Partido Aragonés2019–2023Nuria Pargada ZapaterPartido Aragonés2023–2027 Lorena Cajal Escartin  Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón Partido de los Socialistas de Aragón

Ditos
Existiban a-saber-los ditos sobre los biesquenses entre los foranos que gosaban clamar-los "pelaires" (por l'antigo oficio de pelaire que yera prou estendillato en a villa) y tamién "perifollers" u "bueis de pata blanca", aquí s'amuestran dos ditos populars:

Si vas ta Biescas,
chugarás y aprenderás
pero nunca ganarás

La pelairina de Biescas
se ha dejau de decir
que con manzanas pudridas
nos harían fuir

Fiestas
De lo 14 a o 18 d'agosto, fiestas patronals en honor a Sant Roque y santa Helena
O 13 de chunio, en honor a Sant Antón de Padua se realiza una romería a l'ermita de Santa Helena.
O tercer cabo de semana d'octubre, se fa a tradicional feria ganadera hue Feria d'Agüerro.

Esporte
Unión Deportiva Biescas
Fernando Escartín

 Personalidaz naixitas de Biescas 
Categoría principal: Naixitos de Biescas.

Localidaz achirmanatas
22px Artés
22px El Aargub

Notas

Referencias

Vinclos externos

 Biescas
 Pachina oficial
 Biescas en Os Zerrigueltaires

*