Múnich

Múnich (en alemán , en bavaro Minga), capital d'o estau federau de Bavera y, dimpués de Berlín y Hamburgo, a tercera ciudat mas gran d'Alemanya. Estió d'antis mas a capital d'o ducau de Bavera y d'o suyo succesor o reino de Bavera. Ye situata sobre o río Isar. Ye a seu d'a Universidat de Múnich.
 Historia 
 Prehistoria y Edat Antiga  
 Edat Meya  
 Edat Moderna 
En 1506 Múnich se convirtió en capital d'o ducau de Bavera.
En 1632 a ciudat estió ocupada per tropas suecas durant a Guerra d'as Trenta Anyatas.

 Edat Contemporania 
En 1806, la ciudat se convirtió en a capital d'o nuevo reino de Bavera.
Durant a Primera Guerra Mundial, Múnich estió breument bombardiada per a aviación francesa en 1916.
Dimpués que Primera Guerra Mundial, la ciudat yera en o centro d'estricia politica. En noviembre 1918, en vispras de revolución alemana, Ludwig III y la suya familia fuyió d'a ciudat. Dimpués d'o asasinato d'o primer republicano premier de Bavaria Kurt Eisner en febrero 1919 per Anton Graf von Arco, a Republica sovietica bavara estió proclamada. Cuán os comunistas prenioron poder, Lenin, quí heba viviu en Múnich cualques anyos dinantes, ninvió un telegrama de felicitación, pero sindembargo la Republica sovietica estió acabada lo 3 de mayo de 1919 per os clamaus Freikorps.

En 1923, Adolf Hitler y los suyos seguidors d'o partiu nazi facioron un intento de derrocar a Republica de Weimar y pillar o poder en o clamau Putsch.

 Toponimia 
O nombre de Múnich (en alemán München) cheneralment s'interpreta como "con os monches" (en alemán bei den Mönchen a causa que a ciudat se fundó amán d'un monesterio ya existent. Wolf-Armin Freiherr von Reitzenstein: Lexikon bayerischer Ortsnamen. Herkunft und Bedeutung. Oberbayern, Niederbayern, Oberpfalz. C. H. Beck, München 2006, ISBN 978-3-406-55206-9, München, p. 171

 Demografía 
A causa d'o suyo alto livel de vida y d'a prospera economía d'a ciudat y d'a suya rechión, bi ha una gran afluencia de población, y asinas en chunio de 2015 Múnich superó os 1.5 millons de habitants, un augmento de mas de un 20% en nomás que 10 anyadas.

De nomás que 24,000 habitants en 1700, a población de ciudat ha d'estar plegada alto u baixo cada 30 anyadas. Asinas yeran 100,000 en 1852, 250,000 en 1883 y 500,000 en 1901. Dende allora, Múnich ha acayeixiu tercera ciudat mas gran d'Alemanya. En 1933, 840,901 habitants estioron contaus, y en 1957 ya yeran dencima d'un millon.

En chulio 2017, Múnich teneba 1.42 millons d'habitants; d'éls 421,832 foranos. Os grupos mas grans d'extranchers yeran turcos (39,204), crovatas (33,177), italianos (27,340), griegos (27,117), polacos (27,945), austriacos (21,944), y rumanos (18,085).

 Cheografía 
 Morfolochía y estructura urbana 
 Hidrografía 
Os ríos locals son o Isar y o Würm.

 Districtos 
Múnich ye dividiu en 25 districtos (u Stadtbezirke)  Statistisches Taschenbuch 2020 (PDF). Statistisches Amt der Landeshauptstadt München ("Oficina d'Estadistica d'o Concello de Múnich").:

Allach-Untermenzing (23), Altstadt-Lehel (1), Aubing-Lochhausen-Langwied  (22), Au-Haidhausen  (5), Berg am Laim (14), Bogenhausen  (13), Feldmoching-Hasenbergl  (24), Hadern  (20), Laim (25), Ludwigsvorstadt-Isarvorstadt (2), Maxvorstadt (3), Milbertshofen-Am Hart (11), Moosach (10), Neuhausen-Nymphenburg  (9), Obergiesing  (17), Pasing-Obermenzing (21), Ramersdorf-Perlach (16), Schwabing-Freimann (12), Schwabing-West (4), Schwanthalerhöhe (8), Sendling (6), Sendling-Westpark  (7), Thalkirchen-Obersendling-Forstenried-Fürstenried-Solln (19), Trudering-Riem (15) y Untergiesing-Harlaching  (18).

 Clima 
L'altaria y la proximitat a los Alpes causan en a ciudat pa tener mas plevida y nieu que en atras muitas partis d'Alemanya.
Al estar en o centro d'Europa, Múnich tien muitas influencias climaticas, de traza que afeccions de tiempo astí son mas variables que en atras ciudaz europeas.
As temperaturas mas altas y mas baixas mai medidas estioron 37.5 C, lo 27 de chulio de 1983, y -31.6 C, lo 12 de febrero de 1929.

 Alcaldes 
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
+LechislaturaNombrePartiu politico1945 - 1948Karl ScharnaglCSU1948 - 1960Thomas WimmerSPD1960 - 1972Hans-Jochen VogelSPD1972 - 1978Georg KronawitterSPD1978 - 1984Erich KieslCSU1984 - 1993Georg KronawitterSPD1993 – 2014Christian UdeSPD2014-hueDieter ReiterSPD

 Arte y cultura 
 Cine 
En a ciudat se celebra lo Festival de Cine de Múnich.

 Molimentos 
 En o centro d'a ciudat ye la Marienplatz – una gran plaza ubierta nombrada dimpués d'a "Mariensäule" que ye en o suyo centro chunto con o Altes Rathaus (Casa d'a ciudat viella) y o Neues Rathaus (Casa d'a ciudat nueva).

 Tres puertas d'a fortificación medieval perviven: a Isartor en l'est, a Sendlinger Tor en o sud y la Karlstor.

 Ilesias 
 Peterskirche (u ilesia de Sant Pero), amán de Marienplatz ye la ilesia mas viella d'a ciudat.
 Frauenkirche ye un edificio en o centro de ciudat y sirve como la seu pa l'Archidiocesi catolica de Múnich y Freising.
 Asamkirche estió dotau y construyiu per os chirmans Asam, encetando artistas d'o periodo de rococó.
 Ilesia d'os Teatinos.
 Ilesia de Sant Ruperto.
 Ilesia de Sant Pavlo.
 Ilesia de Sant Miguel.
 Ilesia de Sant Lucas.
 Salvatorkirche.

 Palacios 
 Schloss Nymphenburg
 Schloss Schleissheim
 Schloss Blutenburg
 Schloss Fürstenried

 Parques 
 L'Englischer Garten ("Chardín anglés"), tien una superficie de 3.7 km² y ye uno d'os parques publicos urbans mas grans d'o mundo.
Hirschgarten.
Olympiapark.
Luitpoldpark.
Westpark.

 Museus 
 Museus d'art 
 Alte Pinakothek.
 Neue Pinakothek.
 Pinakothek der Moderne.
 Museum Brandhorst.
 Glyptothek.

 Museus de Tecnolochía 
 Deutsches Museum.
 MVG Museum.
 BMW Museum.

 Museus d'Historia 
 Münchner Stadtmuseum.
 Museus de ciencias naturals 
 Museum Mensch und Natur.
 Geologische Museum.
 Paläontologische Museum.
 Museum Reich der Kristalle.
 Deutsche Jagd- und Fischereimuseum.

 Universidaz 
 Universidat Ludwig Maximilian de Múnich.
 Academia d'Artes Polidas de Múnich.

 Fiestas 
 Fasching.
 Starkbierfest.
 Auer Dult.
 Tollwood.
 Oktoberfest.
 Christkindlmarkt.

 Personalidaz naixitas de Múnich 
 Michael Herbig, actor.
 Werner Herzog, director de cine.
 Christine Neubauer, actor.
 Uschi Obermaier, modelo.
 Wolfgang Reitherman, director de cine.
 Karl Valentin,comeyant.
 Lou Bega, musicaire.
 Carl Orff, compositor.
 Franz Josef Strauss, politico.
 Franz Beckenbauer, futbolista.
 Premios Nobel 
 Eduard Buchner, quimico.
 Ernst Otto Fischer, quimico.
 Robert Huber, bioquimico.
 Wassily Leontief, economista.
 Feodor Lynen, bioquimico.
 Rudolf Mössbauer, fisico.
 Arno Allan Penzias, fisico.

 Ciudaz achirmanadas 
 Verona (Italia).
 Bordeus (Francia).
 Sapporo (Chapón).
 Cincinnati (Estaus Unius).
 Kiev (Ucraína).
 Harare (Zimbabwe).

 Referencias 

 Se veiga tamién 
 Apartamento d'Adolf Hitler en Múnich.

 Vinclos externos 

*