A Espunya

A Espunya  (Laspuña en castellano, anque tamién se puede sentir Laespuña) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, en a comarca de Sobrarbe.

A población d'o municipio ye de  en una superficie de 45,52 km² y una densidat de población de  hab/km².

 Cheografía 
A Espunya como lugar ye en l'alto d'un pueyo sobre a Cinca, en a baixadeta mas occidental d'a Penya Montanyesa, con anvista d'a valle d'a Cinca y d'a valle de Puértolas delante; está a 725 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 125 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.

 Historia 
Existe, aintro d'o termino municipal, enrunas d'un puente sobre a Cinca, d'a epoca romana.

Os oríchens d'o lugar no son guaire conocius en l'actualidat, fueras de bel documento historico que los sitúan en o sieglo X u XI, igual con relación con as posesions d'o monesterio de Sant Veturián d'Asán.

A epoca de mas expansión demografica y social d'o lugar estuvo arredol d'o sieglo XVII, cuando s'estabilizó iste municipio, derivau d'as propiedaz de Sant Veturián, se'n empezó a quitar madera, mas que mas d'a Plana de Ceresa, siendo ixe momento o prencipio de l'actividat navatera d'a localidat. D'ista epoca ye o molino navatero que estuvo activo hasta l'anyo de 1960, siendo uno d'os simbolos d'a fertil actividat industrial madedera d'o lugar entre 300 anyos.

 Demografía 

 Luenga 
L'aragonés d'a Espunya ye o mas castellanizau d'o dialecto de Baixo As Penyas. Bella cosa pa nombrar sobre l'Aragonés de Baixo Penyas que se charra en A Espunya ye que:

-S'ha perdiu, como en a resta de lugars de Baixo Penyas, o diptongo -it- castellanizándo-se en -ch-. Mucha, fecho, lucha.

-S'ha trafegau o pronombre i/-ie, anque en otros lugars mas chicarrons de Baixo Penyas aún puede trobar-se. Manimenos, o pronombre en/-ne s'emplea mucho.

-S'emplea o verbo ser como en castellano, separau d'o verbo estar.

-Existe a preposición pa d'intención y a preposición ta de dirección. Me'n voi ta l'Ainsa. T'o puerto y ta o molino. Pa fer ixo caldrá parar cuenta. Pa tu.

O normal en a Espunya ye charrar mas en castellano y ficar palabras aragonesas, pero usando mas estructuras y palabras castellanas que no aragonesas. Ye cuasi imposible tener una parla con toz os elementos de l'Aragonés de Baixo Penyas sin sentir palabras u estructuras castellanas.

 Administración 
 Reparto de concellers 
Eleccions municipalsArchivo Electoral Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 Partido Popular - - - - - - 4 4 4 4 4 Partido de los Socialistas de Aragón 4 7 7 4 7 3 3 3 2 3 3 Partido Aragonés - - - 3 - - - 0 1 - - Independients - - - - - 4 - - - - - Unión de Centro Democrático 3 - - - - - - - - - - Total 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7

 Alcaldes 
 Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983  1983–1987  1987–1991  1991–1995  1995–1999  1999–2003  2003–2007 Antonio Belzuz  Partido Popular2007–2011 Antonio Belzuz Partido Popular2011–2015 Agapito Antonio Castillo Mur Partido Popular2015–2019  2019–2023  2023–2027 Agapito Antonio Castillo Mur  Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón PP

 Fiestas 
 20 de chinero, fiesta d'os casaus, d'as casadas y d'a caridat.
 5 de febrero, fiesta d'as mullers.
 O primer domingo de mayo, s'i fa una romería cada anyo, salindo d'a ilesia d'o lugar enta la Ermita d'a Fuent Santa.
 O antezaguero cabo de semana d'o mes de mayo se fa a baixada en navatas en o Cinca.
 21 de setiembre, Fiesta Mayor, fendo honor a sant Mateu apóstol.
 30 de noviembre, fiesta curta, fendo honor a sant Andreu apóstol.

 Curiosidaz 
A motada que tienen os d'a Espunya ye de Pegunteros.

 Veyer tamién 
 Lista de municipios de Uesca
 Penya Solano.

 Referencias 

 Vinclos externos 
 Web d'o concello d'a Espunya.
  Ecomuseu d'as navatas y d'as explotacions forestals.
Nabatiando (blog)
 Blas Gabarda, F. y Romanos Hernando, F.: El aragonés de Baixo Peñas. 2005, Gara Edizions.

*