Leida

LeidaCarta d'o Rei D. Chaime d'Aragón a Mohamat Aboabdille Abenasar, Rei de Granada (1297).Uso de Leyda en un documento.Leyda en Una relación inédita de los Jueces de Teruel. (en catalán y oficialment: Lleida; en castellano: Lérida) ye un municipio y una ciudat catalana, capital d'a provincia de Leida y d'a comarca d'o Segrián (Catalunya).

En 2009 a población d'a ciudat yera de 135.919 habitants, en una superficie de 211,70 km². A suya densidat de población ye de 642,04 hab/km².

Ye una ciudat con una destacada importancia historica, estando la capital d'o pueblo prerromano d'os ilerchez, y convertindo-se en un municipium de l'Imperio Romano mientres César Augusto. Conquerida por os musulmans en primerías d'o sieglo VIII, fue reconquerida por Remón Berenguer IV de Barcelona y Ermengol IV d'Urchel en 1149, ta convertir-se en una d'as prencipals ciudaz d'a Corona d'Aragón, fundando-ne-ie en 1297 por Chaime II d'Aragón o Estudio Cheneral de Leida, a primera universidat d'a Corona d'Aragón y una d'as primeras d'a peninsula iberica. Tamién estió puesto de luitas mientras a Guerra d'os Segadors, a Guerra de Succesión espanyola, a Guerra d'o Francés y a Guerra Civil espanyola.

 Cheografía 
A ciudat de Leida ye situada a 155 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a lo canto d'o río Segre, a una distancia de 130 km d'a ciudat de Barcelona, a capital de Catalunya, y de 140 d'a ciudat de Zaragoza, la capital d'Aragón.

 Mugas 
O suyo termin municipal muga con Alcarràs, Almacelles, Alpicat, Albatàrrec, Artesa de Lleida, Alcoletge, Els Alamús, Corbins, Gimenells i el Pla de la Font, Torrefarrera y Torre-serona.

 Historia 
A ciudat de Leida fue conquerida por as tropas cristianas de Remón Berenguer IV, conte de Barcelona y princeps d'Aragón, y d'Ermengol IV, conte d'Urchel, o 24 d'octubre de 1149. En agosto de 1150, se celebró en a ciudat (en o suyo castiello de La Suda) o matrimonio entre Peronella, heredera d'o Reino d'Aragón, y Remón Berenguer IV.

O 22 de chulio de 1203, en una ceremonia presidida por Pero III, rei d'Aragón, y Gombau de Camporrels, bispe de Leida, se pone la primera piedra d'a Seu Viella de Leida.

En octubre de 1707, en a Guerra de Succesión espanyola, Leida ye conquerida por as tropas castellanas de Felipe V. A ciudat medieval ye espullada, as ilesias se converten en cuartels, a Paeria (l'achuntamiento) ye disuelta y se cierra o Estudi General (a Universidat de Leida).

O 5 de noviembre de 1823 dentran en Leida as tropas de l'exercito francés, os clamatos Cient Mil Fillos de Sant Loís.

 Toponimia 
En l'aragonés baixorribagorzano de Chuseu y Torres dicen Llèida. O exotoponimo aragonés sin L palatalizada lo podemos trobar en dos versions tardanas d'as Cronicas d'os Chueces de Teruel referindo-se a lo escaiciu en l'anyada chudicial 1485-1486:

En o lexico comercial aragonés d'o sieglo XV en Uesca s'escribiba Leyda (Draps mescla de Leyda).José Angel Sesma y Ángeles Líbano Zumalacárregui: Léxico comercial en Aragón (Siglo XV), Institución Fernando el Católico, 1982.

O nombre viene d'o latín Ilerda, d'o ibero Iltirta.

 Demografía 

 Administración 
 Reparto de concellers 
Eleccions municipals Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 Partit dels Socialistes de Catalunya        15 Convergència i Unió        6 Partido Popular        3 Esquerra Republicana de Catalunya        2 Iniciativa per Catalunya        1 Total               27

 Alcaldes 
 Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983 Antoni Siurana i Zaragoza Partit dels Socialistes de Catalunya1983–1987 Antoni Siurana i Zaragoza Partit dels Socialistes de Catalunya1987–1989 Jaume Manel Oronich i Miravet Convergència i Unió1989–1991 Antoni Siurana i Zaragoza Partit dels Socialistes de Catalunya1991–1995 Antoni Siurana i Zaragoza Partit dels Socialistes de Catalunya1995–1999 Antoni Siurana i Zaragoza Partit dels Socialistes de Catalunya1999–2003 Antoni Siurana i Zaragoza Partit dels Socialistes de Catalunya2003–2004 Antoni Siurana i Zaragoza Partit dels Socialistes de Catalunya2004–2007 Àngel Ros i Domingo Partit dels Socialistes de Catalunya2007–2011 Àngel Ros i Domingo Partit dels Socialistes de Catalunya2011–2015 Àngel Ros i Domingo Partit dels Socialistes de Catalunya2015–2019 Àngel Ros i Domingo (dica 2018)Fèlix Larrosa (dende 2018) Partit dels Socialistes de Catalunya2019–2023 Miquel Pueyo Esquerra Republicana de Catalunya2023–2027 Fèlix Larrosa Partit dels Socialistes de Catalunya

 Molimentos 
 Castiello de La Suda de Leida, un castiello resto d'a presencia andalusí en a ciudat. Ye en iste castiello a on se fació a voda de Peronella d'Aragón con Remón Berenguer IV.
 Castiello de Gardeny, d'o sieglo XII, en estilo romanico, que estió propiedat d'a Orden d'o Temple.
 Ilesia de Sant Lorient de Leida, d'estilos romanico y gotico.
 Palacio de la Paeria de Leida (ye decir, a Casa d'a Villa), en estilo romanico.
 Ilesia de Sant Martín de Leida, d'o sieglo XII, una ilesia en estilo romanico.
 Seu Viella de Leida, una seu bispal d'o sieglo XIII, con un claustro d'o sieglo XIV y un campanar d'o sieglo XV. Jaime Cobreros Aguirre: Las rutas del románico en España. Volumen II: Aragón, Cataluña, Navarra, País Vasco y La Rioja, Grupo Anaya, S.A., Madrit, 2004, 1era edición, ISBN 84-9776-112-X, p.115.
 Hespital de Santa María, d'estilo gotico.
 Seu Nueva de Leida, un edificio d'o sieglo XVIII en estilo barroco.
 Ilesia de Sant Chuan de Leida, una ilesia d'o sieglo XIX en estilo neogotico.

 Comunicacions 
 N-II.
 N-240.
 Linia 200 d'Adif.
 Estación de Leida-Pirineus.
 N-230.

 Referencias 

 Vinclos externos 

 Turismo de Leida.
 Pachina web oficial municipal de Leida.
 Institut d'Estudis Ilerdencs.
 Información de Leida en a pachina web d'a Cheneralidat de Catalunya.
 Información de Leida en a pachina web de l'Institut d'Estadística de Catalunya.

Categoría:Localidaz d'a provincia de Leida
Categoría:Municipios de Catalunya por aon pasa la N-240
Categoría:Municipios de Catalunya por aon pasa la linia 200 d'Adif
Categoría:Municipios de Leida que mugan con Aragón