Luesia

Luesia ye una villa y municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca de Cinco Villas y partiu chudicial d'Exeya d'os Caballers (encara que dende a creyación d'os partius chudicials dica a suya desaparición feba parte d'o partiu chudicial de Sos d'o Rei Catolico). Fa parti d'a diocesi de Chaca y archidiocesi de Pamplona.

A suya población ye de  habitants en una superficie de 126,83 km² y una densidat de  hab/km².

 Cheografía 
Luesia ye situato a 810 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a piet d'a Sierra de Santo Domingo, a una distancia de 128 km de Zaragoza, a capital d'Aragón.

O suyo termin municipal muga a o norte con os de Lobera d'Onsella y Longars; a o este con Biel; a o sud con Orés, Asín y Exeya d'os Caballers; y a l'ueste con Biota y Uncastiello.

A piet d'a sierra de Santo Domingo, o termin municipal de Luesia ye trescruzato por o río Arba de Luesia (una d'as dos brancas d'o río Arba). A parte sud d'o territorio ye mas plana, pero en a parte norte, en Santo Domingo, bi ha as mayors altarias d'o termin (Puy Moné, con 1.303 metros d'altaria, Alto de Banyón, con 1.130, y Fayanars, con 1.128), que rematan con os 1.524 metros d'as Penyas de Santo Domingo, encara que ya dentro d'o termin municipal de Longars.

 Historia 
A villa de Luesia, igual como os lugars d'Orés, Farasdués y Asín, perteneixioron dica l'anyo 1270, alto u baixo, a la corona reyal que se'n reservaba os diezmos y primicias. Por ixos anyos fación donación o rei Don Chaime I d'istas poblacions, con as suyas primicias respectivas, a Donya Teresa Gil de Vidaure y a o suyo fillo Don Pero.

Orés se separó d'ista churisdicción de Luesia en chinero de 1337, por orden de Pero IV, estando confiscada a Pero d'Exerica (nieto de l'anterior) y dada a Beltrán del Valle, encara que sería recuperada luego por Don Pero.

Don Pero, nieto de Donya Teresa, o 27 d'abril de 1368 donó por testamento a villa de Luesia y os lugars d'Orés y Farasdués a lo bispe de Zaragoza (Don Lope Ferrández de Luna, IV arcebispe de Zaragoza).

Dimpués de 642 anyos sin primicias, en 1575 as ilesias d'istos lugars consiguioron con bula papal que s'ingresasen en as suyas cuentas 500 ducaus d'as primicias que s'empochaba l'arcebispe. Isto ye prou important, dau que, encara que a propiedat d'as tierras perteneixió succesivament a las personas y entidaz debanditas, os lugars pendeban, eclesiasticament, primero en a diocesi de Pamplona (dende o sieglo X dica o XVIII) y dimpués en a diocesi de Chaca.

 Demografía 

 Administración 
 Reparto de concellers 
Eleccions municipalsArchivo electoral Partiu 1931 Vida Nueva, Zaragoza, numero 44, 25 d'abril de 1931. 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 Partido Socialista Obrero Español 8 - 3 2 4 4 3 4 3 3 2 2 Partido Popular - 1Como Coalición Democrática 1Como AP-PDP-UL - 3 2 4 3 3 3 4 5 Chunta Aragonesista - - - - - - - - - - 1 0 Partido Aragonés -   3 - 1 - 1 1 - - - Centro Democrático y Social - - - 2 - - - - - - - - Movimiento Aragonés Social - - 3 - - - - - - - - - Independients - 4 - - - - - - - - - - Unión de Centro Democrático - 2 - - - - - - - - - - Monarquicos 1 - - - - - - - - - - - Total 9 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7

 Alcaldes 
 Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1931–1936 Ubaldo Diest Villa  Vida Nueva, Zaragoza, numero 113, 10 de setiembre de 1932. PSOE1979–1983 Antonio Fumanal Terraz  Treinta aniversario de las primeras elecciones municipales de la democracia. Independient1983–1987  1987–1991  1991–1995 Pedro Pablo Garcés Martínez PSOE1995–1999 Pedro Pablo Garcés Martínez PSOE1999–2003 María Jesús Montañés Ojer PP2003–2007 Pedro Pablo Garcés Martínez PSOE2007–2011 Jaime Lacosta Aragüés Partido Popular2011–2015 Jaime Lacosta Aragüés Partido Popular El PP asume las alcaldías de Sádaba, Biota, Uncastillo, Luesia y Sos, en Ejea Digital.2015–2019 Jaime Lacosta Aragüés Partido Popular El PSOE consigue 17 de las 37 alcaldías del partido judicial, en El Periódico de Aragón.2019–2023  2023–2027 Jaime Lacosta Aragües  Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón A.D.E. POR LUESIA

 Molimentos 
 Conchunto urbán de Luesia.
 Castiello de Luesia, d'os sieglos X-XI, d'estilo romanico.
 Ilesia d'o Salvador de Luesia, d'estilo romanico, d'os sieglos XI-XIII. Adedicada a lo Salvador, ye la ilesia prroquial d'o lugar.
 Ilesia de Sant Istevan, d'estilo romanico, d'o sieglo XII. Hue ye un Centro d'Interpretación d'o Romanico.
 Ermita d'a Virchen d'o Puyal, d'os sieglos XII-XVI.
 Barrio chudieu.
 Peirón gotico.
 Monesterio dito d'o Corral de Calvo, en a sierra de Santo Domingo, d'estilo prerromanico. Ye protechito legalment con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural dende aviento de 2008. Noticia d'a declaración en un blog de Luesia.
 Ermita de Santa Euchenia, d'estilo prerromanico.
 Ermita d'a Virchen d'o Campo.
 Casa d'a Villa, d'o sieglo XVI.
 Hespital medieval.

 Fiestas 
8 de setiembre y 26 d'aviento.

 Localidaz achirmanadas 
22px Gelós (Landas, Occitania).

 Veyer tamién 
Lista de municipios de Zaragoza.

Notas

 Referencias 

 Vinclos externos 

  A ilesia romanica d'o Salvador en RomanicoAragonés.com.
  A ilesia romanica de Sant Esteban en RomanicoAragonés.com.
  Monesterio prerromenico, clamato Corral de Calvo, en RomanicoAragonés.com.
  Cultura y esporte en Luesia, blog en aragonés.
  Pachina web de l'Asociación Cultural Fayanás de Luesia.

*