Republica Democratica d'o Congo

Iste articlo ye sobre un estau d'Africa; ta atros usos, se veiga Congo (desambigación).
{{Ficha de país 
| nombre_oficial = République Démocratique du Congo
| nombre_común = Republica Democratica d'o Congo
| de = d'a 
| imachen_bandera = Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg
| imachen_escudo = Armoiries de la République démocratique du Congo - 2006.png
| imachen_escudo_grandaria = 95px
| simbolos =
| imachen_mapa = LocationCongoDemocraticRepublicofthe.svg
| lema_nacional = Justice, Paix et Travail francés: Chusticia, Paz y Traballo| himno_nacional =Debout Kongolaise| capital = Kinshasa
| capital_población = 9.463.749 
| capital_cor_fmt = 
| capital_cor =
| ciudat_prencipal = Kinshasa
| idiomas_oficials =  Francés (Lingala, kikongo, suahili y tshiluba son idiomas nacionals)
| gubierno = Republica semipresidencialista
| enfiladors_titols = President Primer ministro
| enfiladors_nombres = Félix Thisekedi  Jean-Michel Sama Lukonde
| establimiento= Independencia
| establimiento_fitas = Declarata
| establimiento_calendatas = De Belchica30 de chunio de 1960
| superficie = 2.344.858
| superficie_posición = 12
| superficie_augua = 3,3%
| mugas = 10.744
| costas = 
| población = 92.000.000
| población_posición = 22
| población_densidat = 39
| población_anyada = 2017
| PIB = US$ 21.393 millons
| PIB_anyada = 2009
| PIB_posición = 120
| PIB_per_capita = US$ 330
| moneda = Franco congolenyo
| chentilicio = 
| horario = UTC+1
| horario_estiu = UTC+2
| cctld = .cd
| codigo_telefonico = 243
| prefixo_radiofonico = 9OA-9TZ
| codigo_ISO = 	180 / COD / CD
| miembro_de = UA, ONU
| notas = 
}}

A Republica Democratica d'o Congo ye un estau d'Africa, conoixito como Zaire entre os anyos 1971 y 1999. Situato en l'Africa central ye o tercer país mas gran d'o continent. Muga con a Republica Centroafricana y Sudán a lo norte, Uganda, Ruanda, Burundi, y Tanzania a l'este, Zambia y Angola a lo sud, y a Republica d'o Congo a l'ueste. Tien dentrada a lo mar a traviés d'una estreita francha de 40 km de costa, siguindo lo Río Congo dica lo Golfo de Guinea.

A suya población ye de 71.712.867 habitants (2011), en una superficie de 2.344.858 km², con una densidat de población de 31 hab/km².

A capital d'o país ye a ciudat de Kinshasa; o president ye Joseph Kabila y o primer ministro ye Adolphe Muzito.

Administrativament, a Republica Democratica d'o Congo ye dividita en provincias, encara que Kinshasa, a suya capital, tien un estatuto especial.

D'a suya larga historia fan parte escaicimientos destacatos, como a plegata d'os bantús en a dita expansión bantú, que dimpués i establioron o Reino d'o Congo en o sieglo XIV. En zaguerías d'o sieglo XIX, o territorio de l'actual Republica Democratica d'o Congo se convertió en una propiedat personal de Leopoldo II de Belchica, qui dimpués lo traspasó a o reino de Belchica, dica a suya descolonización en primerías d'os anyos 1960, en meyo d'una guerra civil que remató con o establimiento d'a dictadura de Mobutu Sese Seko, prencipiando a la suya cayita una atra guerra civil.

 Historia 

D'a larga historia d'a Republica Democratica d'o Congo fan parte escaicimientos destacatos, como a plegata d'os bantús a o territorio dende 2000 aC dica 500 dC en a dita expansión bantú, que dimpués i establioron o Reino Luba y encara dimpués o Reino d'o Congo en o sieglo XIV; en ixas envueltas s'establió un denso rete comercial que plegaba dica l'Oceano Indico. 
En zaguerías d'o sieglo XIX, manimenos, como consecuencia d'a Conferencia de Berlín, o territorio de l'actual Republica Democratica d'o Congo se convertió en una propiedat personal d'o rei Leopoldo II de Belchica, qui dimpués lo traspasó en 1908 a o reino de Belchica, prencipiando asinas una intensa explotación colonial en condicions d'autentica esclavitud, dica a suya descolonización en primerías d'os anyos 1960, en meyo d'una guerra civil (a dita Crisi d'o Congo) entre Patrice Lumumba y Moise Tshombe, que remató con o establimiento d'a dictadura de Mobutu Sese Seko, principiando a suya cayita en una atra guerra civil con aduya forana, guerra a on venció Laurent-Désiré Kabila, asasinato y succeito dimpués por o suyo fillo Joseph Kabila, qui venció en as primeras eleccions democraticas celebratas en o país dende a suya independencia..

 Prehistoria 
Os primers pobladors bantús plegoron a l'actual territorio d'a Republica Democratica d'o Congo entre 2000 aC y 500 dC, desplazando a los suyos anteriors pobladors pigmeus enta o sud (y con bels repuis ixeminatos por tot o territorio); antiparte, grupos de pobladors orichinarios d'o Sudán y de l'Africa oriental tamién s'instaloron en a parte oriental d'o territorio. Os nuevos habitadors, os bantús, yeran mas que mas agricultors, a diferencia d'os pigmeus, que yeran cazataires-recolectors, y charraban as luengas bantús, que dende ixe inte se convertioron en as luengas predominants en o territorio.

Dende o sieglo III, os pobladors bantús en as marguins d'o río Lualaba (en l'actual Katanga) establioron as bases d'un desarrollo social complexo, a cultura Upemba, que dimpués se convertió en un estato consolidato, o reino Luba, que posteriorment se transformó enta o reino Congo. En ixe inte se desembolicó a tecnolochía d'o fierro y d'o cobre, dentrando asinas o territorio en a Edat d'o Fierro. Amás de l'agricultura, practicaban o comercio, plegando os suyos rez comercials mesmo a o canto de l'Oceano Indico.

 Organización territorial 
Dende a independencia d'o país a Republica Democratica d'o Congo estió tradicionalment dividita en diez provincias. Istas yeran de distinta grandaria y historicament constituyoron en si mesmas focos de seccesionismo debito a la escasa fuerza d'o gubierno de Kinshasa ta mantener o control en tot o país. Asinas, por eixemplo, en a decada de 1960 o estato de Katanga proclamó a suya independencia, encara que a dita situación fue revertita con posterioridat. A constitución de 2005 establió un cambio en a organización territorial d'o Congo, creyando 26 provincias y substituyindo a las tradicionals 10. Istas, seguntes o texto constitucional, habrían de prencipiar a funcionar en febrero de l'anyo 2009, encara que dica hue o debantdito cambio constitucional encara no s'ha levato a la practica.
 Nº Nueva provincia Capital Antiga provincia 1   Kinshasa   Kinshasa   Sin cambios 2   Kongo central  Matadi  Baixo Congo 3  Kwango  Kenge  Bandundu 4  Kwilu  Kikwit  Bandundu 5  Mai-Ndombe  Inongo  Bandundu 6  Kasaï  Luebo  Kasai Occidental 7  Lulua  Kananga  Kasai Occidental 8  Kasaï Oriental  Mbuji-Mayi  Kasai Oriental 9  Lomami  Kabinda  Kasai Oriental 10  Sankuru  Lodja  Kasai Oriental 11  Maniema  Kindu  Sin cambios 12  Kivu d'o Sud  Bukavu  Sin cambios 13  Kivu d'o Norte  Goma  Sin cambios 14  Ituri  Bunia  Oriental 15  Alto Uele  Isiro  Oriental 16  Tshopo  Kisangani  Oriental 17  Baixo Uele  Buta  Oriental 18  Ubangi d'o Norte  Gbadolite  Ecuador 19  Mongala  Lisala  Ecuador 20  Ubangi d'o Sud  Gemena  Ecuador 21  Ecuador  Mbandaka  Ecuador 22  Tshuapa  Boende  Ecuador 23  Tanganyika  Kalemie  Katanga 24  Alto Lomami  Kamina  Katanga 25  Lualaba  Kolwezi  Katanga 26  Alto Katanga  Lubumbashi  Katanga

 Cheografía 
210px|thumb|Prencipals ciudaz
GomaIlebo (Port-Francqui)Kalemie (Albertville - Albertstad)Kananga (Lualabourg - Lualaburg)KinduKinshasa (Léopoldville - Leopoldstad)Kisangani (Stanleyville - Stanleystad)KolweziLikasi (Jadotville - Jadotstad)Lubumbashi (Elisabethville - Elisabethstad)Mbandaka (Coquilhatville - Cocquilhatstad)Mobaye-Mbongo (Banzyville - Banzystad)
A Republica Democratica d'o Congo se sitúa en o corazón d'o sector centro-occidental de l'Africa Sub-sahariana y muga (seguindo o sentito d'as manetas d'o reloch, dende l'ueste) con Angola, a Republica d'o Congo, a Republica Centroafricana, Sudán, Uganda, Ruanda, Burundi, Tanzania (mugando con o laco Tanganica) y Zambia. O territorio ye trescruzato por o ecuador, con un tercio d'o país en o Hemisferio Norte y dos tercios en o Hemisferio Sud

Como resultato d'a suya localización ecuatorial, o Congo, RD. poseye altismos endices pluvials (Se veiga Clima Tropical), a meyana anyal d'o país ye de 1.070 mm. Tota ista plevia creya a segunda pluvisilva mas gran d'o mundo. A exuberant vechetación cubre gran parti d'a compleganza d'o río Congo, dica a suya desembocadura en l'Atlantico a l'ueste. Ista aria ye rodiada por sabanas a o sud y sud-ueste, por terrenos montanyosos a l'ueste y densos pastizals que s'estendillan dillá d'o río Congo a o norte. Altas montanyas pueden trobar-se en a rechión mas enta l'este d'o país, estando o punto mas alto d'o país se troba en o Mont Ngaliema en a muga con Uganda (5110 metros).

A compleganza d'o río Congo s'estendilla por cuasi a totalidat d'o país, en un aria de bels 3.700.000 km². O río y os suyos afluyents (o Kasai, o Sangha, l'Ubangui, l'Aruwimi, y o Lulonga son os mas grans) forman a piedra angular d'a economía y transporte d'o país, y tienen un alto impacto en a vida diaria d'a población. A fuent d'o Congo se troba en as tierras altas y as montanyas d'a Gran Val d'o Rift, tamién en o laco Tanganica y o laco Mweru. O río Congo ye o mas luengo d'Africa Central, o segundo con mas largaria d'Africa y o segundo con mayor cabal d'o mundo.

A Gran Val d'o Rift d'o continent africano s'estendilla por l'aria d'os Grans lacos africanos, mugando a Republica Democratica d'o Congo con dos d'éls: o laco Alberto y o laco Tanganica. A val de Rift en a parti sud y este d'a Republica Democratica d'o Congo conta con una gran cantidat de riquezas minerals, incluyindo-ie coltan (mineral que ha aduyato a financiar a cuantos bandos d'a Segunda Guerra d'o Congo, un conflicto que ha resultato con un balance d'alto u baixo 5 millons de muertos, o mayor dende a Segunda Guerra Mundial), cobalto, arambre, cadmio, petrolio, diamants, oro, archent, sen, magnesio, estanyo, chermanio, uranio, radio, bauxita, fierro y carbonio. Desafortunadament ista riqueza no ha plega a mans d'o pueblo congolenyo sino que son as guerrillas locals as que se financian en parti gracias a la expleitación y venda d'os diamants que se i quitan ilegalment.

 Flora y fauna 
Situata en un territorio d'orografía diversa, a Republica Democratica d'o Congo poseye una gran variedat de biomas; dende a sabana en as rechions d'o sud, a selva umbrofila d'as rechions montanyosas de l'este, os grans lacos africanos a l'este y a pluvisilva d'o Congo que ye, dimpués d'a Selva Amazonica a mas gran d'o mundo, isto fa d'a Republica Democratica d'o Congo un d'os países con mayor diversidat biolochica d'a planeta.

O WWF divide o territorio d'a Republica Democratica d'o Congo entre decisiet ecorrechions:
 Mosaico de selva y sabana d'o norte d'o Congo, en o norte.
 Sabana sudanesa oriental, en l'extremo nord-este.
 Selva costera ecuatorial atlantica, en l'extremo ueste.
 Manglar d'Africa central, en a desembocadura d'o río Congo.
 Selva de tierras baixas d'o Congo nortoriental, en o nord-este d'a cuenca d'o Congo.
 Selva pantanosa d'o Congo occidental, en a marguin occidental d'o Congo.
 Selva pantanosa d'o Congo oriental, en a marguin oriental d'o Congo.
 Selva de tierras bajas del Congo central, en o centro d'a cuenca del Congo.
 Mosaico de selva y sabana d'o Congo occidental, en l'ueste d'o país.
 Mosaico de selva y sabana d'o Congo meridional, en o sud d'a cuenca d'o Congo.
 Selva montana d'a falla Albertina y paramo d'os monts Ruwenzori y Virunga, en as montanyas de l'este.
 Mosaico de selva y sabana d'a cuenca d'o laco Victoria, en a muga con Uganda.
225px|thumb|Un bonobo puyando por un árbol.
 Sabana arbolata de miombo d'Angola, en o sud-ueste.
 Sabana arbolata de miombo d'o Zambeze central, en o sud-este.
 Matarralera de Itigi y Sumbu, en un chicot enclau chunto a o laco Tanganica, en a muga con Zambia.
 Paúl d'o Zambeze, en un chicot enclau d'o sud-este, en a muga con Zambia.

Entre as muitas especies (belunas endemicas y muitas atras raras) que habitan en o suyo territorio podemos trobar dos especies de chimpanzés; o chimpanzé común y o bonobo u chimpanzé pigmeu, o gorila de montanya, l'okapi y o pavo reyal d'o Congo. Cinco d'os parques nacionals d'o país son catalogatos como Patrimonio d'a Humanidat: os parques nacionals de Garamba, Kahuzi-Biega, Salonga y Virunga y a Reserva d'a Vida Silvestre de l'Okapi. A guerra civil y a pobre economía han feito a-saber-lo mal a la biodiversidat. Muitos guardas forestals fuoron asasinatos u no podioron continar con o suyo treballo. Istos cinco puestos son listatos como Patrimonio d'a Humanidad en periglo por a Unesco.

Con o paso d'os sieglos, a Republica Democratica d'o Congo ha estato o centro d'o que se conoixe como o problema d'o trafico de carne centroafricana d'animales silvestres, que ye considerato por muitos un problema medioambiental, y parti d'a crisi socio-economica que sufre o país. A carne d'os animals silvestres con os que se trafica s'obtiene por un regular por medio de trampas u gavias d'arambre, atras vegatas con escopetas u atras armas.

 Mayors ciudaz 
250px|thumb|Kinshasa
250px|thumb|Lubumbashi
250px|thumb|Kananga
 Mayors ciudaz en a Republica Democratica d'o Congo Posición  Ciudat  Población  Provincia Censo de 1984  Estimacions de 2005 1.  Kinshasa      Kinshasa 2.  Lubumbashi      Katanga 3.  Kolwezi      Katanga 4.  Mbuji-Mayi      Kasaï Oriental 5.  Kisangani      Congo Oriental 6.  Kananga      Kasaï Occidental 7.  Likasi      Katanga 8.  Boma      Baixo Congo 9.  Tshikapa      Kasaï Occidental 10.  Bukavu      Kivu d'o Sud 11.  Mwene-Ditu      Kasaï Oriental 12.  Kikwit      Bandundu 13.  Mbandaka      Ecuador 14.  Matadi      Baixo Congo 15.  Uvira      Kivu d'o Sud 16.  Butembo      Kivu d'o Norte 17.  Gandajika      Kasaï Oriental 18.  Kalemie      Katanga 19.  Goma      Kivu d'o Norte 20.  Kindu      Maniema 21.  Isiro      Congo Oriental 22.  Bandundu      Bandundu 23.  Gemena      Ecuador 24.  Ilebo      Kasaï Occidental 25.  Bunia      Congo Oriental 26.  Bumba      Ecuador 27.  Beni      Kivu d'o Norte 28.  Mbanza-Ngungu      Baixo Congo 29.  Kamina      Katanga 30.  Lisala      Ecuador 31.  Lodja      Kasaï Oriental 32.  Kipushi      Katanga 33.  Binga      Ecuador 34.  Kabinda      Kasaï Oriental 35.  Kasongo      Maniema 36.  Kalima      Maniema 37.  Mweka      Kasaï Occidental 38.  Gbadolite      Ecuador

 Economía 
A economía d'a Republica Democratica d'o Congo, una nación provista de grans recursos naturals, ha cayito drasticamente dende a metat d'a decada de 1980. Os dos conflictos recients (a Primera y a Segunda Guerra d'o Congo), que prencipioron en 1996, han reducido a producción d'o país y os suyos ingresos estatals, incrementando a suya deuda externa, y han suposato a muerte por a guerra, a fambre y as malautías, de 3,8 millons de personas.
Actualment, a Republica Democratica d'o Congo ye o segundo país mas pobre d'o continent Africano, con un PIB per capita de 300$, dimpués de Zimbabwe. Evolución d'o PIB (PPA) per capita dende 2007 dica 2009, en World Economic Outlook Database, Fundo Monetario Internacional (abril de 2008). As celdas de color indican estimacions d'o FMI.

A situación d'incerteza causata por o creixient conflicto, l'ausencia d'infraestructuras y a dificultat ta operar en un ambient hostil, han reducido as operacions de comercio exterior. A guerra tamién ha intensificato o impacto de problemas fundamentals como o inestable marco legal, a corrupción, a inflación y l'ausencia de apertura d'o gubierno en politica economica y operacions financieras. As condiciones han amillorato a partir de 2002 con a salita d'as fuerzas invasoras. Un gran número de misions d'o FMI y d'o Banco Mundial s'han reunito con o gubierno ta aduyar a desarrollar un plan economico coderent y o president Joseph Kabila ha prencipiato a implementar reformas. Muita de l'actividat economica recaye en actividaz que quedan difuera d'os datos d'o PNB oficial.

 Demografía 
 Población por etnias y nacionalidaz 

A Republica Democratica d'o Congo no ye etnicament uniforme, como muitos países africanos con mugas naixitas d'o colonialismo europeu, y en especial os de gran mida. Os habitants mes antigos son os pigmeus d'o Congo y de tota Africa Central, con antigas adaptacions a la vida de cazataires-recolectors en a selva ecuatorial. A distribución d'os pigmeus quedó esminglanata en enclaus (o mes important a Selva d'Ituri), a causa d'a expansión de pueblos bantús que veniban d'o nord-ueste y a diferencia d'os pigmeus practicaban l'agricultura y teneban conoixencias de metalurchia. En os cabos orientals d'o Congo os bantús se topetoron con a expansión u emigracions de pueblos niloticos principalment ganaders como os tutsis.

Os bantús d'a cuenca d'o Congo se dividen en cuatre brancas principals: mongo, ngombe, mbochi y as chents de l'augua.

 Cultura 
 Idiomas 
S'estima que se parlan un total de 242 luengas en a Republica Democratica d'o Congo. De todas ellas, nomás 4 poseyen o estatus de luenga nacional: o kikongo, o lingala, o tshiluba y o suahili.

O lingala estió a luenga oficial de l'exercito baixo a dictadura de Mobutu, pero, dende que l'exercito se rebeló, tamién s'usa o suahili en l'este.

O francés ye a luenga oficial d'o país. Se quiere emplegar como un idioma neutral entre as diferents collas etnicas.

Mientres o periodo colonial belga, as cuatre luengas nacionals fuoron amostratas en as escuelas primarias, lo que fació que o país fuese un d'os pocos en poseyer literatura en a suya luenga local mientres a ocupación europea en Africa.

 Relichión 
Ilesia en Kindu|thumb|250px
O cristianismo ye a relichión mayoritaria en a Republica Democratica d'o Congo, seguito por cuasi un 80% d'a población. En iste grupo s'incluyen as relichions catolica con un 50%, protestant con un 20%, y kimbanguista con un 10%. O kimbanguismo yera visto como una amenaza ta o rechimen colonial y fue prohibito por os belgas. Actualment a ilesia kimbanguista, dita oficialment "ilesia de Cristo en a Tierra por o profeta Simon Kimbangu", tien alto u baixo tres millones de miembros, "Zaire (Democratic Republic of Congo)", Adherents.com - Religion by Location. CIA Factbook (1998), 'official government web site' of Democratic Republic of Congo mas que mas entre os bakongo en as rechions d'o Baixo Congo y Kinshasa. O mayor numero de cristianos seguidors d'o reverendo William Branham se troba en a Republica Democratica d'o Congo, a on s'estima que bi ha bels 2.000.000 seguidors.

Sesanta y dos d'as denominacions protestants d'o país son federatas aintro d'a Ilesia de Cristo en o Congo u CCC''. A sobén se le diz dimplament "A Ilesia Protestante", ya que ye formata por mas d'o 20% d'a población.

 Esporte 
 50px  en os Chuegos Olimpicos

A RD d'o Congo partecipa en os Chuegos Olimpicos de Verano ininterrompidament dende 1968, anque encara no ha ganato garra medalla.

 O fútbol ye o esporte mes popular y con mes exitos internacionals, o suyo organismo rector ye a Federación Congolenya de Fútbol (Fédération Congolaise de Football-Association, FECOFA) y a suya prencipal liga ye a Linafoot. Os equipos mes destacatos d'a Linafoot son o Motema Pembe y el Vita Club. A suya selección nacional estió campiona d'a Copa d'Africa de Nacions en os anyos 1968 (como Zaire) y 1974 (como Congo Kinshasa) y en o anyo 2009 estió tamién campiona d'o Campionato Africano de Nacions. Tamién cal destacar a suya partecipacion en a Copa d'o Mundo de Fútbol en a edición de 1974.
 En o atletismo cal destacar a Gary Kikaya Campión d'os Campionatos d'Africa d'atletismo en o 2006 y bronce en o 2010, y bronce tamién en o Campionato d'o Mundo d'Atletismo Indoor de 2004 en a preba de 400 metros lisos.Perfil en a pachina web d'a IAAF En ista mesma preba en a lista mundial de toz os tiempos ye o primer atleta no estausunidense.lista mundial de toz os tiempos en a pachina web d'a IAAF
 L'equipo nacional de basketbol d'a RD d'o Congo ha partecipato 5 vegatas en a fase final d'o Afrobasquet (Campionato de basketbol Africano) estando a suya mejor clasificación un cuatreno puesto en a edición de 1975 partecipando con o nombre de Zaire.

 Vinclos externos 

 Referencias 

*