Mont-fort

Ta atros emplegos d'o toponimo Mont-fort se veiga Mont-fort (desambigación) u Monforte (desambigación).

Mont-fort (en castellano Monforte de Moyuela) ye un municipio y localidat aragonesa situata en a muga norte d'a provincia de Teruel, en a comarca de Xiloca. Catálogo de pueblos y municipios de Aragón. Estadística de población y nomenclaturas toponímicas entre 1900 y 2004 (PDF), Gubierno d'Aragón, 2005, ISBN 84-7753-366-0, p.328

Tien una población de 80 habitants (censo de 2007) en una superficie de 47,77 km², con una densidat de población de 1,68 hab./km².

 Cheografía 
Mont-fort se troba situato a o piet d'a sierra d'Orich (Sistema Iberico), a una altaria de 1.008 m y en a marguin dreita d'o río Nogueta (u Santa María), afluent d'o río Moyuela, a o que debe o suyo apellito en castellano.

Ye situato a una distancia de 121 km de Teruel, a capital d'a suya provincia.

 Mugas 
O termin municipal de Mont-fort muga con os municipios de Blesa, Uesa, Loscos y Plenas.

 Historia 
A carta de población de Mont-fort ye de l'anyo 1157. Mont-fort yera situato orichinalment chunto a o castiello, esplazando-se dimpués a o plan. Tenió, dende o prencipio d'a Reconquiesta una gran importancia estratechica: yera o punto de contacto entre a depresión d'Ebro y o Sistema Iberico, en a Extremadura aragonesa.

Mont-fort amanixe como una d'as mencions decumentals mas antigas d'a redolada, ya que se repobló en 1157, anyada en a que Remón Berenguer IV lo prene y le da a Carta de población, con os fueros de Zaragoza y fixando as mugas d'o lugar. Mientres un breu periodo de tiempo estió cabeza d'una Comunidat d'aldeyas, ta integrar-se dimpués en a seixma de Trassierra, una d'as cinco u seis en que se trestallaba a Comunidat de Daroca.

En 1877 s'adhibió a o termin municipal montfortino a pardina d'Otón, con a condición de que heba a pagar un censo a la Comanda de Mont Albán d'a Orden de Sant Chaime.

 Toponimia 
Seguntes diz a tradición popular en primeras se deciba Montefuerte y por contracción d'o vocable cambió ta Monfort. O nombre podría tener un orichen a partir de nombre de persona (bi ha toponimos d'o tipo Mont-fort en Francia con orichen antroponimicoMonfort, Jean Alain. "Le nom de Montfort").

Monfort ye como se vei ya en a Carta de población de 1157:

Tamién apareix como Monfort, Montfort, u bellas variants, en a Bula d'Hadrián IV (que ye una confirmación d'ilesias que fa o Papa Hadrián IV a o bispe de Zaragoza en 1159), en a lista de primicias de 1279-1280 y en o Fogache de 1495. En o "libro d'a manifestación d'o morabatín d'as aldeyas d'a ciudat de Daroca"Crespo Vicente, Pascual. "Libro de la manifestación del moravedí de las aldeas de la ciudad de Daroca"; Centro de Estudios del Jiloca, Calamocha, 1998 (1373) s'escribe Moffort.

O nombre se castellanizó anyadendo una -e seguindo o modelo de Argent-Argente, Cascant-Cascante, y se convertió en Monforte. Dende 1916 ye conoixito oficialment ya como Monforte de Moyuela.

Bi ha microtoponimos en idioma aragonés u talment en mozarabe como o río Nogueta (d'o latín NUCETUM como "Nocito"), tamién conoixiu como río Santa María.

 Camín d'o Cit 

A localidat ye incluyita en a Rota d'o Cit, creyata en 1999 por diversas deputacions provincials ta remerar os nueucientos anyos d'a muerte d'o Cit Campiador, ya que ye Mont-fort un d'os lugars por a on que pasó iste personache. A prueba d'ello ye que apareixe en o propio Cantar d'o mío Cit, libro en que se basa a rota:

 Demografía 

 Administración 
 Reparto de concellers 

Eleccions municipals Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 CHA 1 PAR  1 1 - - 2 3 1 PCE  - PP 4 5  - - - - -  1 PSOE 1 5 - 1 1 1  - UCD 5  Total 5 5 5 5 1 1 1 1 3 3 3

 Alcaldes 
 Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983 Adolfo Roche Gadea UCD1983–1987  PP1987–1991  PP1991–1995  PSOE1995–1999 Pedro Ángel Gadea de Cortes PAR 1999–2003 Pedro Ángel Gadea de Cortes PAR 2003–2007 Carmelo Esteban Lacasa PSOE 2007–2011 Carmelo Esteban Lacasa PSOE 2011–2015 José Gracia Plou PAR 2015–2019 José Gracia Plou PAR 2019–2023 Paula Delmás Biel PP2023–2027 Paula Delmás Biel  Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón. PP

 Molimentos 
 Molimentos relichiosos 
Ilesia Parroquial de Nuestra Sinyora de l'Asumpción (sieglos XVI a o XVIII). Edificata a espensas d'os vecins, dimpués de ser destruita l'antiga mientres as Guerras Carlistas; se remató a suya construcción en 1847, encara que en 1849 mancaba de fer a torre.
Ermita d'a Virchen de Belén (sieglo XVIII), con precedents goticos.
Ermita d'a Virchen d'o Pilar.
Ermita d'a Santa Sepoltura (Santo Sepulcre) (1791). Construcción de mampostería, d'una nau d'un trampo cubillata con vuelta vaída y lunetos. Actualment de propiedat privata.

 Molimentos civils 
Castiello de Mont-fort (sieglo XII). Situato en o tozal que manda o lugar, de gran valor estratechico ya que ye situato en a primera linia de sierras a o sud d'a depresión d'Ebro. D'a edificación orichinal, nomás se'n conservan os fundamentos de dos torrazas de mampostería. Bien d'Intrés Cultural.
Restas d'o Entibo Romano (sieglo I), situatas en o estreito d'a Virchen d'o Pilar, en o río Nogueta.
A Fuent (1954), conchunto formato por a fuent, o lavador y a basa.

 Fiestas 
Sant Antón, patrón d'as bestias (17 de chinero). Fogueras y bendición d'animals.
Sant Blas, patrón de Mont-fort (3 de febrero). Procesión con a imachen d'o santo por as carreras d'o municipio, bendición de lamins y reparto de roscón bendecito.
Romería a l'Ermita d'a Virchen d'o Pilar (Tercer sabado de mayo, encara que a suya calendata real ye o Lunes de Pentecostés). Se celebra misa en ista ermita, situata amán d'os estreitos d'o río Santa María, dimpués d'a cual o Concello ofreixe un "refresco popular". Gran parti d'os asistents realiza dimpués una chenta en o campo.
Fiestas Mayors en Honor a l'Alabanza d'a Santa Cruz (Meyatos d'agosto, encara que en realidat ye o 14 de setiembre). As tipicas fiestas de verano d'os lugars, con actos relichiosos, festivals de ixota, chuegos tradicionals y ta os mas chicoz, concursos y verbenas.

 Ocio 
Birlas, chuego tradicional (pareixito a os bolos) que practican hue lo día as mullers. Anyalment se fa un campionato local mientres as fiestas patronals.

 Asociación Socio-Cultural 
Mont-fort tien una asociación socio-cultural dita Montefuerte, establita en 1990 y con seu en l'antiga escuela de ninyas. O nombre d'esta asociación proviene de l'antigo nombre d'o lugar y realiza tot tipo de actividaz culturals; dende excursions a chentas, cursos y chuegos ta os ninos, antimás d'a tipica participación en a Ofridura de Flors a la Virchen d'o Pilar.

 Personalidaz naixidas de Mont-fort 
 Francisco Azorín Izquierdo (Mont-fort, 1885 - †Mexico, 1975), arquitecto y politico socialista.

 Bibliografía 
 "Monforte de Moyuela". Folleto informativo. (Ayuntamiento de Mont-fort, Deputación de Teruel, Gubierno d'Aragón; ¿2002?)

 Referencias 

 Vinclos externos 

  www.MonforteDeMoyuela.es, pachina web oficial.
  www.MonforteDeMoyuela.com.
  Mont-fort en AragonEsAsi.com.
  Mont-fort en ComarcaAComarca.com.
  Mon Fort en "Le nom de Montfort".

*