አዳብና

አዳብና (English: Adabina) በወረሃ መስከረም የሚከበር የልጃገረዶች እና ወጣት ወንዶች የመተጫጫና የጨዋታ ስርዓት ሲሆን ከ800 አመታት በፊት ጀምሮ ሲከውን የነበረ የክስታኔ ጉራጌ ጥንታዊ ባህል ነው።  አዳብና በክሰታኔ እና በዶቢ ክስታኔ አካባቢ ለዘመናት በደምቀት ሲከበር የኖረ የጉራጌ መገለጫ ከሆኑት ባህላዊ እሴቶች መሃል አንዱ ነው። የባህሉ መነሻ ምንጭ የክስታኔ ማህበረሰብ ወይም የጎርድና ሴራ ቢሆንም በሌሎች የጉራጌ አካባቢዎችም ጭምር የአዳብና ጫዋታ ይከናውናል። ለዚህም በምሁር አክሊል ፣ ገደባኖ ጉታዘር ወለኔ እና በመስቃን ጥቂት ስፍራዎች እንደ ክስታኔ ወረዳዎችና ከተሞች እንዳለው ድምቀት ባይሆንም እንደሚከበር ለአብነት መጥቀስ ይቻላል።

አዳብና የሚለው ቃል የመጣው ’’አዳምና ሄዋን’’ ከሚለው ቃል ተነስቶ በጊዜ ሂደት’’አዳብና’’ ወይም አዳምና እየተባለ በአጭሩ መጠራቱን የአካባቢው የታሪክ አዋቂዎች ያስረዳሉ። ትርጓሜውም ለአቅመ አዳም ወይም ሄዋን የደርሱ ልጃገረዶች እና ወጣት ወንዶች አቻዎቻቸው የሚመርጡበት ፡ የሚያዩበት ፣ ለትዳር ብቁ መሆናቸው በጭፈራ እና በስፖርታዊ ትእይንቶች የሚያሳዩብት የአደባባይ ጭዋታ ነው።
 የአዳብና ታሪካዊ አመጣጥ 
አዳብና በጎርደና ሴራ ከተደነገጉት ህጎች ወስጥ አንዱ ሲሆን ጥንታዊ የጎርድና አባቶች ልጆቻቸው ለአቀመ ሄዋን ሲደርሱ የሚተጫጩበት ፣ የሚተያዩበት ፣ የሚያገባት/ባው ጓደኛ እንዲፈልጉ የሚያግዝ እና በማህበረስቡ ውስጥ አንደነት ፣ ፍቅር ፣ ነጻነት እና ማንነት የሚያሳይ በየአመቱ በመስከረም አጋማሽ ተጀምሮ ጥቅምት አምስት ድረስ እንዲከበር አድርገው ከ800 አመት በፊት የቀረጽት የክስታኔ ጉራጌ ሴራ ነው።  

አዳብና መስቀልን ተከትሎ የሚከብር በአል ሲሆን ከመስከረም 16 እስከ ጥቅምት 5 ድረስ በገበያ ቦታዎች ፣ ንግስ ባለባቸው ስፍራዎች እና የህዝብ መሰብስቢያ አደባባዮዎች ይከበራል።

አዳብና ብዙ ጊዜ ከመስቀል አንድ ሳምንት በኋላ በመከበር ይታወቃል። ነገር ግን በእያንዳንዱ አካባቢዎች በተለምዶ የራሱ የሚከበርበት ቀናቶች ይለያያል። ለምሳሌ የአዳብና ዝክረ በዓላት መጀመሪያ ከአናቲ ኪዳንምህረት በመስከረም 16 ቀን እንደሚጀምር ይታውቋል። በተመሳሳይ በዳሙ እሮብ ገበያ ቀን ይደረጋል።

አዳብና በተለምዶ በሁለት አይነት ቦታዎች ይከበራል። እነሱም በታላላቅ ገበያዎች እና አከባቢው ባሉ ቤተ ክርስቲያን ዳር ይድረጋል። ለገበያ በመደበኛነት የሚገቡ  ጉራጌዎች እና አጎራባች የሆኑ የሌላ ብሄር ተወላጆች በበዓሉ ላይ ሊሳተፉ ይችላሉ። ይህ በተለይ በኬላ ፣ በአጨበርና በዶቢ ያሉ ገበያዎች ላይ በግልጽ ይታያል።

በክስታኔ የተለያዩ አካባቢዎች ውስጥ የአዳብና በአል እየተከብረ ለሶስት ሳምንታት ያህል የሚቆይ ሲሆን የበዓሉ መደምድሚያ በጥቅምት 5 በቅዱስ ገብረ መንፈስ ቅዱስ በዓል ላይ ነው።

 በአዳብና የሚታዩ ትዕይንቶች 
ልጃገረዶች ቆንጆ ሆነው የሚታዩበት ቀን ሰለሆነ የጉራጌ ባህላዊ ወይም ሽንሽን ልብስ በመልበስ እና ጸጉራቻው በሹሩባ በማሰዋብ አዳብና ጫዋታ ይሳተፋሉ። ወንዶቹም ለትዳር  ብቁ መሆናቸው የሚያሳዩበት ቀን በመሆኑ አዲስ ልብሳቸው በመልበስ የአዳብና ጨዋታው ይታደማሉ።

በአዳብና ብዙ አይነት ጨዋታዎች የያዘ ሲሆን ከነዚህም ወስጥ
 ቱባ የጉራጊኛ ጭፈራ ለምሳሌ የቦላላ እና ማንጎሮ ጎሮሮ በተለያዩ ዜማዎች በመታገዝ ይቀርባሉ።
 ሌላው እስፖርታዊ ትዕይንቶች ናቸው - የብትር ዝላ ፣ አጋቲ ዝላይ(የትክሻ ዝላይ)  ፣ ሰባ እና ነጆ አራጆ ጨዋታዎች ተጠቃሾች ናቸው።

 ወጣቶች ክብ እየሰሩ ይጨፍራሉ በዚህም ጊዜ አንድ ወንድ ልቡ ላረፈባት ልጃገረድ ሎሚ በመስጠት ፍላጎቱን ይገልጻል። ልጂቷ ሎሚው ከተቀበለችው ወይም ካነሳችው የልጁ ጥያቄ መቀበሏ ምልክት ነው። ከዚያ በኋላ የወንዱ ጓደኞች የልጂቷ ማንነት አጥንተው ለቤተሰብ ያሳውቃሉ። ከዚያም ሰባት ዘር ተቆጥሮ ቤተሰብ አለመሆናቸው ከተረጋገጠ በኋላ ወደ ሴቷ ቤተሰብ ሽምግልና በመላክ የጋብቻ ስነስርዓቱ ይጀመራል። 

 አዳብና የሚከበርባቸው ታላላቅ ቦታዎች 
+ የቦታ ስም  የአካባቢ ስም  አዳብና የሚደረግበት ቀን ገሬኖ ስላሴ  ገሬኖ  መስከረም 17 ገፈርሳ ጊዮርጊስ  ዋጮ  መስከረም  17፣23 አናቲ ኪዳንምህረት  አናቲ   መስከረም 16  ገነት ማርያም  ጥያ  መስከረም  21 ጥያ ትክል ድንጋይ  ጥያ  መስከረም  18 ወሌንሹ መድሃኔአለም  ወሌንሹ  መስከረም  27 ኬላ ቅዳሜ ገበያ   ኬላ ከተማ  መስከረም  17, 24 ሱተን ገበያ   ሱተን  መስከረም  24 አዴሌ አርብ ገበያ   አዴሌ  መስከረም  27 አይመለል ይተኔ ሜዳ   አይመለል  መስከረም  18 ቀሽት እሮብ ገበያ    ቀሽት  መስከረም  22 ዳጪ ሃሙስ ገበያ   ዳጪ  መስከረም  22 ዳሙ እሮብ ገበያ   ዳሙ ገነት  መስከረም  19፣ 21፡ 23 አጨበር ገበያ   አጨበር  መስከረም  21 ጆሌ ቀጬ   ጆሌ  መስከረም 27   ፋቶ ሜዳ   -  መስከረም  ሪፌንሶ ከተማ   ሪፌንሶ ከተማ  መስከረም  21 ወገራም ከቲ ሜዳ   መሰረተ ወገራም   መስከረም  21 ዶቢ ሰኞ ገበያ   ዶቢ   መስከረም  21 ወሌንሹ ማክሰኞ ገበያ   ወሌንሹ   መስከረም  21 ሶስት አምባ ሶሮ ሀሙስ ገበያ   ሶስት አምባ   መስከረም  22 ቀጭን አምባ ወርጠቦ   ቀጭን አምባ   መስከረም 24  ሰግነት ገበያ   ሰግነት   ሌማመር ገበያ   ሌማመር   ዱግዳ ጎሮ   ዱግዳ  መስከረም 20 አርጉሜ ጨርጨራ   አርጉሜ   ዘቢዳር ገበያ   ዘቢዳር   ወዳጀነት ፓርክ   አዲስ አበባ   ለመጀመሪያ ጊዜ ጥቅምት 2  ዳዮ አቦ   ዳዮ አቦ   ጥቅምት 5

 ምንጭ 

መደብ:የክስታኔ ጉራጌ ባህል
መደብ:የጉራጌ ባህል
መደብ:የኢትዮጵያ ባህል