የመረመሪያ ፍርድ ቤቶች

የመረመሪያ ፍርድ ቤት የካቶሊክ የዳኝነት ሥርዓት ታሪክ ሲሆን፣ በውስጡም የቤተክርስቲያን ፍርድ ቤት በሥልጣን ክልላቸው ውስጥ ጉዳዮችን መጀመር፣ መመርመር እና መዳኘት የሚችሉበት ነበር። በሰፊው አጠራር የመረመሪያ ፍርድ ቤቱ በመካከለኛው ዘመን እና በተሐድሶ-ዘመን የተደራጁ የተለያዩ የመንግስት ተቋማት ስም ሆኗል፤ ዓላማቸውም ይህን የዳኝነት ሥርዓት በመጠቀም የክርስትና ኑፋቄን፣ ክህደትን፣ የፈጣሪን ስም በክፉ ማንሳትን፣ ሟርትን እና እንደ ያፈነገጡ የሚቆጠሩ ልማዶችን መዋጋት ነበር። የመረመሪያ ፍርድ ቤቶች የእምነት ቃልን እና ጥቆማዎችን ለማግኘት ጥቃትን፣ ማግለልን፣ የተወሰኑ የማሰቃያ ዘዴዎችን ወይም የማሰቃየት ዛቻዎችን ተጠቅመዋል።
የሃይማኖት ዓመፅን (ለምሳሌ ክህደት ወይም ኑፋቄን) ለመዋጋት ያለሙ የመረመሪያ ፍርድ ቤቶች አጀማመራቸው በ12ኛው ክፍለ ዘመን በየፈረንሳይ መንግሥት፣ በተለይም በካታሮች እና በዋልደንሲያውያን መካከል ነበር። ከዚህ ጊዜ ጀምሮ እስከ 15ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ድረስ የነበሩት የመረመሪያ ፍርድ ቤቶች በአንድ ላይ የመካከለኛው ዘመን የመረመሪያ ፍርድ ቤት በመባል ይታወቃሉ። በዋነኝነት በፈረንሳይ እና በየሮማ መረመሪያ ፍርድ ቤት ውስጥ በተካሄዱት በመካከለኛው ዘመን መረመሪያዎች የተመረመሩ ሌሎች የታገዱ ቡድኖች መንፈሳዊ ፍራንቸስካውያንን፣ ሁሳውያንን እና ቤጊኖችን ያካትታሉ። ከ1250ዎቹ ጀምሮ፣ የአጥቢያ ቀሳውስትን እንደ ዳኛ የመጠቀም የቀድሞ ልማድ ተቀይሮ፣ መርማሪዎች በአብዛኛው ከየዶሚኒካን ሥርዓተ መነኮሳት አባላት ይመረጡ ነበር። Peters, Edward. Inquisition, p. 54.

በመረመሪያ ፍርድ ቤቶች ሂደት ውስጥ፣ ተከሳሾች በሕዝብ ፊት ንስሐ እንዲገቡ የሚደረግበት ሥነ-ሥርዓት አውቶ-ዳ-ፌ ይባል ነበር። ከሁሉ በላይ እጅግ የታወቀውና ኃያል የነበረው የስፔን መረመሪያ ፍርድ ቤት በ1478 በካቶሊክ ነገሥታት በፈርዲናንድ እና ኢዛቤላ ትዕዛዝ ተቋቋመ። ይህ ተቋም በተለይ ወደ ክርስትና በተቀየሩ አይሁዶች እና ሙስሊሞች ላይ ትኩረት ያደርግ ነበር። በ16ኛው ክፍለ ዘመን፣ የፕሮቴስታንት ተሐድሶ መስፋፋትን ለመግታት የሮማ መረመሪያ ፍርድ ቤት ተቋቁሞ እንደ ጋሊልዮ ጋሊሊ ያሉ ሳይንቲስቶችን ሳይቀር ለፍርድ አቅርቧል። እነዚህ የመረመሪያ ፍርድ ቤቶች እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ በተለያዩ የአውሮፓ አገራት እና በቅኝ ግዛቶቻቸው ሲንቀሳቀሱ ቆይተው፣ በመጨረሻም በይፋ እንዲቆሙ ተደርገዋል።Lea, Henry Charles. A History of the Inquisition of Spain, Vol. 1.
 የመረመሪያ ፍርድ ቤቶች አሠራር በሕግ ረገድ እጅግ ጥብቅ የነበረ ሲሆን፣ የምርመራ ሂደቱም መቅድም በሚባል አዋጅ ይጀመር ነበር። በዚህ ወቅት መርማሪዎች ወደ አንዲት ከተማ ሲገቡ፣ ነዋሪው ሁሉ በሃይማኖት ላይ የፈጸመውን ስህተት እንዲናዘዝ ወይም ሌሎች ኑፋቄን የሚከተሉ ሰዎችን እንዲጠቁም የጸጋ ጊዜ ይሰጠው ነበር። ምስክርነታቸው በምስጢር የሚጠበቅ ሲሆን፣ ተከሳሾቹም ማን እንደከሰሳቸው የማወቅ መብት አልነበራቸውም። ይህ አሠራር በመካከለኛው ዘመን ሕግ ውስጥ ትልቅ ለውጥ ያመጣ ሲሆን፣ ግለሰቡ ጥፋተኛ አለመሆኑን እስካላረጋገጠ ድረስ እንደ ጥፋተኛ የሚቆጠርበት ሥርዓት ነበር።
በ15ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ የተቋቋመው የስፔን መረመሪያ ፍርድ ቤት ከሌሎቹ የሚለየው በቀጥታ በስፔን ነገሥታት ቁጥጥር ሥር የነበረ በመሆኑ ነው። የመጀመሪያው ታላቅ መርማሪ የነበረው ቶማስ ደ ቶርኬማዳ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን ለሞት የዳረገውን ጥብቅ መመሪያ አውጥቶ ነበር። በዚህ ወቅት ብዙ አይሁዶች እና ሙስሊሞች አገሪቱን ለቀው እንዲወጡ ወይም እንዲጠመቁ ተገደዋል። በድብቅ የድሮ እምነታቸውን ይከተላሉ ተብለው የተጠረጠሩት ደግሞ በየሃይማኖት ፍርድ ቤት ፊት ቀርበው ከባድ ስቃይ ይደርስባቸው ነበር።
በተጨማሪም በ16ኛው ክፍለ ዘመን የተቋቋመው የሮማ መረመሪያ ፍርድ ቤት በዋነኝነት ትኩረቱን ያደረገው በፕሮቴስታንት አስተምህሮ መስፋፋት ላይ ነበር። ይህ ተቋም የተከለከሉ መጻሕፍት ዝርዝርን (Index Librorum Prohibitorum) በማውጣት፣ ከቤተክርስቲያን አስተምህሮ ጋር የሚጋጩ ሳይንሳዊ እና ፍልስፍናዊ ጽሑፎች እንዳይታተሙና እንዳይነበቡ ይከለክል ነበር። በዚህም ምክንያት እንደ ጆርዳኖ ብሩኖ ያሉ ሊቃውንት በሃሳባቸው ሳይጸጸቱ በመቅረታቸው በእሳት እንዲቃጠሉ ተፈርዶባቸዋል።
የመረመሪያ ፍርድ ቤቶች ተጽዕኖ በአውሮፓ ብቻ ሳይወሰን፣ በፖርቹጋል በኩል እስከ ጎዋ መረመሪያ ፍርድ ቤት (ህንድ) እና በደቡብ አሜሪካ እስከነበሩት የስፔን ቅኝ ግዛቶች ድረስ ተስፋፍቶ ነበር። እነዚህ ፍርድ ቤቶች በመጨረሻ በ18ኛው እና በ19ኛው ክፍለ ዘመን በታየው የየአብርሆት ዘመን አስተሳሰብ እና በናፖሊዮን ቦናፓርት ወረራ ምክንያት ጥንካሬያቸው እየላላ መጥቶ በይፋ ተዘግተዋል። ቢሆንም ግን፣ የዚህ ተቋም መንፈሳዊ ተተኪ የሆነው የእምነት አስተምህሮ ጉባኤ እስከ ዛሬ ድረስ በቫቲካን ውስጥ በሌላ መልክ ይገኛል።Kamen, Henry. The Spanish Inquisition: A Historical Revision.Bethencourt, Francisco. The Inquisition: A Global History, 1470–1834.