ቀለም

+የሚታየው የብርሃን ህብር ቀለማት ቀለም የሞገዱ ርዝመት ድግግሞሽ ብዛትቀይ~ 700–635 nm~ 430–480 THzብርቱካናማ~ 635–590 nm~ 480–510 THzቢጫ~ 590–560 nm~ 510–540 THzአረንጓዴ~ 560–490 nm~ 540–610 THzሰማያዊ~ 490–450 nm~ 610–670 THzወይንጠጅ~ 450–400 nm~ 670–750 THz
+ቀለም, ርዝመተ ሞገድ, የብርሃኑ ድግግሞሽና ሃይል መጠንቀለም(nm)(1014 Hz)(104 cm−1)(eV)(kJ mol−1)አንስታይ ቀይ>1000<3.00<1.00<1.24<120ቀይ7004.281.431.77171ብርቱካናማ6204.841.612.00193ቢጫ5805.171.722.14206አረንጓዴ5305.661.892.34226ሰማያዊ4706.382.132.64254ወይንጠጅ 4207.142.382.95285ተባታይ ወይንጠጅ 30010.03.334.15400 በጣም ተባታይ ወይን ጠጅ<200>15.0>5.00>6.20>598

የአይናችንን የተፈተለ እንዝርት የመሰሉ ጥቃቅን ክፍሎች የብርሃን ሞገድ ሲመታቸው፣ ይህ ጉዳይ ወደ አእምሮ ተላልፎ እንደተማቹ ብርሃን የሞገድ ርዝመትና ሃይል አይምሮአችን ወደ ቀይ አረንጓዴ እና ሰማያዊ መቺውን ብርሃን ይተረጉመዋል። ማስተዋል ያለብን እዚህ ላይ ቀለም በአይንና በብርሃን የሞገድ ርዝመት ብቻ የሚወሰን ሳይሆን አእምሮም ራሱ መጠነኛ ነው የማይባል አስተዋጾ ያደርጋል። ቢጫ ቀይና ሰማያዊ ቀለማት በአይን ይታዩ እንጂ እነዚህን 3 ቀለማት በማዋሃድ ህልቁ መሳፍርት የሆኑ የቀለም አይኖትችን እንድናይ የሚያደርገን አእምሮአችን ነው።

የቀለም ተፈጥሮ ምንድን ነው? 
ብርሃን በራሱ የኮረንቲና ማግኔት ማዕበል ሲሆን ከዚህ ማእበል ውስጥ የሚታየው ክፍል ብቻ ብርሃን ይባላል። የማይታዩት ክፍሎች እንደነ ኤክስ ሬይ፣የራዲዮ ሞገድ፣ አንስታይ ቀይና ተባታይ ወይን ጠጅን ይጠቀልላሉ። እነዚህ እንግዲህ በአይን ስለማይታዩ በተለመዶ ብርሃን አይባሉም ምንም እንኳ የብራሃን ታላቅና ታናሽ ወንድም ቢሆኑም (ማለት በተፈጥሮአቸው አንድ አይነት ነገሮች ቢሆኑም)።

የኮረንቲና ማግኔት ማዕበል የሞገድ ርዝመቱ በትንሹ 390 ቢሊዮንኛ ከሜትር እና በትልቁ 650 ብሊዮንኛ ከሜትር (በቀላል አፃፃፍ ከ390 nm እስከ 750 nm) ከሆነ በዓይን ይታያል። በነዚህ የሞግድ ርዝመት ያሉ ብርሃናት በርዝመታቸው ልክ የተለያየ ቀለማትን ይወክላሉ። ( የቀኙን ሰንጠረዥ ይመልከቱ)።

 ህብረ ቀለማት 
ከቀኝ የተቀመጠው ሰንጠረዥ የሚያሳየው በቀስተ ደመና ውስጥ ሊገኙ የሚችሉትን ከአንድ የጠራ የሞገድ ርዝመት ካለው ብርሃን የሚሰሩትን ቀለማት ነው። ከበታች ያለው ሰንጠረዥ የየቀለማቱን የሞገድ ርዝመትና የሞገድ ድግግሞሽ በቁጥር ያሳየናል።

መረሳት የሌለበት የቀለማት ህብር አንድ ወጥ ሲሆን በተቆራረጠ የቀለም አይነቶች የምናይበት ምክንያት ከባህልና ያስተዳደግ ዘይቤ የተነሳ ነው። ምን ማለት ነው ኢትዮጵያ ያለ ሰው ቀይ ነው ብሎ የሚያምነውን አሜሪካ ያደገ ሰው ከነጭራሹ አላስፈላጊ ቀለም አድርጎ ሊቆጥረው ይችላል። ነገር ግን ሁሉም ህብረተሰብ ብርሃንን በአንድ አይነት የቀለም ህብር እንደሚከፋፍል ተደርሶበታል። ማለት አውሮጳዊውና ኢትዮጵያዊው ቀይ ነው ብለው የሚያስቡት ነገር አንድ አይነት ነገር ነው። Berlin, B. and Kay, P., Basic Color Terms: Their Universality and Evolution, Berkeley: University of California Press, 1969.). በሁሉም ቦታ የሚሰራባቸው የቀለም ህብር ክፍፍሎች ስድስት ሲሆኑእነሱም ቀይ፣ ብርቱካን፣ ቢጫ፣ አረንጓዴ፣ ሰማያዊ እና ወይን ጠጅ ናቸው። ኢሳቅ ኒውተን በሰማያዊ እና በወይን ጠጅ መካከል ያለ ኢንዲጎ የተባለ ቀለም 8ኛ የሰወች ሁሉ የጋራ ቀለም ነው ቢሎ ቢጽፍም ቅሉ አሁን እንደተደረስበት አብዛኛው ህዝብ ይህን ቀለም ለይቶ ማየት ስለማይችል ከ6ቱ የጋራ መግባቢያ ቀለማት ሊባረር ችሎአል። 

የቀለም ግንዛቤ በብርሃኑ ሞገድ ርዝመት ብቻ ሳይሆን አንድ-አንድ-ጊዜ በፈጠረው ብርሃንም ሃይል ይወሰናል። ለምሳሌ በጣም ደብዛዛ ብርቱካናዊ ቢጫ እንደ ቡኒ ሆኖ እንገነዘበዋለን፣ እንዲሁ ድብዝዝ ያለ ቢጫማ አረንጓዴ በአይን ሲታይ የኦሊቭ አረንጓዴ ይመስላል።

 የ ቁሶች ቀለም ከየት መጣ? 

ያንድ ዕቃ ቀለም ቤእቃው ተፈጥሮ ብቻ ሳይሆን የሚወሰነው በተመልካቹም አይንና አእምሮ ጭምር እንጂ።

 ግንዛቤ 
 የቀለም እይታ ርዕዮተ አለም ታሪክ
ቀለም በአይናችን ውስጥ

 ቀለም በጭንቅላታችን ውስጥ 
 ከተለምዶው ውጭ የሆኑ የቀለም እይታወች
ቀለም ማየት የተሳናቸው
አራት ቀለም ማየት
ቀለምና ፊደል ደባልቆ ማየት
 የትኩረት ቀለም
የቀለም ቋሚ ምስክር
የቀለሞች ስያሜ
ከዚህ የሚክተሉት የቀለም አስተኔዎች ይህ አይነት ስያሜታ ሊይዙ ይቺላሉ።
አስተኔ ማለት በስፊው ትርጉሙ ድብልቅ መጢቃ ክልስ ቅይጥ ማለት ነው።
ሌላም ንግጝራዊ ዘይቤ አለው ግን አሁን ለቀለሞች መጠቀሚይ አድርገን እንውሰደው።
አረጓዴ እና ፤የአርንጓዼ አስተኔ በጥቂቱ እነሆ.........ቀንበጥ -አረጓዼ የቢጫ ዘር በዉስጡ ያለው፡ ቡላ አርንጓዴ - የገረጣ አረጓዴ ፤ወይራ ፍሬ አርንጓዴ ፡ አልጌ አረንጓዴ ወይበራአርንጓዴ ወዘተ አስተኔው ድንበር የለዉም፡፡ 
የቢጫ- አስተኔ.......እርዴ ....ሎሚት...አደዮ.. አደይ አበባ የመሰለ....አብሺት.... አብሽ የመሰለ፡ ሰፈፌ፡ ሰፈፍ የመስለ:.....አፋር. ቢጫ
ድኝቴ....ድኝ የሚመስል።
የሰማያዊ አስተኔ......ክብረ ስማይ ስማያዊ ። ጉሎ ስማያዊ ፡፡ዉሃ ሰማያዊ፤ ኢንዲጎ፡ አኩዋ ማሪን ቱርኪዝ
ቀይ አስተኔ .... ቀጋ ቀይ፡ አዋዝ ቀይ፡ ፍምቀይ፡ የጽጌረዳ ደም፡ ጃኖ ቀይ፡ በቾ ቀይ ፡ጥቁር ቀይ
የዎይን ጠጅ አስተኔ፡ አጋሜት፡ ሸንኮሪት
የቡና አይነት አስተኔ፡ መረሬ ቡና አይነት፡ ሸክሊት ቡና አይነት፡ ኡብራ ቡና አይነት፡ ዳማ ቡና አይነት፡
የሃመር አስተኔ ፡ ዎንዜ ጥሪ ሃመር፡
እንዲህ እያለ ሁልቆ -ምሳፍርት በሌለው ዝርዝር ይቀጥላል
ይህ የቀለም ስያሜታ፡ ለሰአሊዎች ልዲዛይነርች ለአታሚዎች እንዲሁም ለሌሎች በጣም አስፈላጊ ነው፡፡







ማሳስብያ እትዮጵያ ዉስጥ ያሉ የባህል ቤተሰቦች ፣ስለ ቀለም የራሳቸው አምልኮ እና ፍች ነበራቸው፡ ለምሳሌ ጥንት የሸማ ጥለት እንድሁ አይለበስም ነበር፣ ጥለቱ ትርጉም እና ፍች ነበረው። ሌላው የሸዋ ኦርሞዎች
ትልቅ ዛፍ ግንድ ላይ ቀይ ጨርቅ በስፊው ጠምጥመው ያስሩ ነበር። አማሮች ከቤተስቦቻቸው አንድ ሰው ስያርፍ ለሶስት ቀናት ነጭ ፈትል እንደ ማተብ ይስሩ ነበር።ይህ የጠቀስኩት ምሳሌ፣ ብቁንጽል ነው አርስቱ እጅግ
ስፊ ነው ፣ ብዙ የመስክ ስራ እና ምርምር ያስፈልገዋል።

3-ኒውትራል ቀለም
4--ግራጫ አስተኔዎች 
5- የቶን አስተኔው ደርጃ፣ እርከንወይም ጋማ 
7-ቀለም ማጻዳት ማንጣት
8-ቀለም ማጥቆር ማጥላት
9-ህሮማቲካዊ ቀለም
10- ፕሪሜር ቀለም የቀለም ዐእማድ
!!-ስብትራክቲቭ ቀለም መበጥበጥ
12-የሰአሊ መሰርታዊ ቀለም
 13-የቀለም አውደ ሰንጠርዥ
14-ቀለም-አዘል ግራጫዎች-ወይም የ ሶስትዮሽ ቀለሞች
15-ኮፕሊሜንታር ቀለሞች
16-ቀዝቃዛ እና ሙቅ ቀለሞች
17- የቀለም ውሁደት ቀለ አርሞኒ
18-የቀለም ኮንትራርስት
19- ሲሙልታናዊ ኮንትራስት
20-ኮንፕሌሜንታር ቀለሞችን ማጻዳት ማንጣት
21-ኮንፕሊሜንታር ቀለሞቺን ማጥቆር
22- ኮንፕሊሜንታር ቀለሞቺን በኒውትራል ደጀን ባግራዉንድ
ከላይ የተጠቀሱት የቀለም ባህሪዎች በዝርዝ እያንዳኑ ግንዛቤ ምን ማለት እንደሆነ ይተነተናል።

አን ት አልም.አይ አንት አልምት አንድምንም አቅ አይብልስ ምርት
7-ቀለም ማጻዳት ማንጣት
8-ቀለም ማጥቆር ማጥላት
9-ህሮማቲካዊ ቀለም
10- ፕሪሜር ቀለም የቀለም ዐእማድ
!!-ስብትራክቲቭ ቀለም መበጥበጥ
12-የሰአሊ መሰርታዊ ቀለም
 13-የቀለም አውደ ሰንጠርዥ
14-ቀለም-አዘል ግራጫዎች-ወይም የ ሶስትዮሽ ቀለሞች
15-ኮፕሊሜንታር ቀለሞች
16-ቀዝቃዛ እና ሙቅ ቀለሞች
17- የቀለም ውሁደት ቀለ አርሞኒ
18-የቀለም ኮንትራርስት
19- ሲሙልታናዊ ኮንትራስት
20-ኮንፕሌሜንታር ቀለሞችን ማጻዳት ማንጣት
21-ኮንፕሊሜንታር ቀለሞቺን ማጥቆር
22- ኮንፕሊሜንታር ቀለሞቺን በኒውትራል ደጀን ባግራዉንድ
ከላይ የተጠቀሱት የቀለም ባህሪዎች በዝርዝ እያንዳኑ ግንዛቤ ምን ማለት እንደሆነ ይተነተናል።

የቀለም ረድፍ
ማጣቀሻወች 
 Bibliography Database on Color Theory , Buenos Aires University
 Color, Contrast & Dimension in News Design 
 Comparative article examining Goethean and Newtonian Color 
 The Creation of Color in Eighteenth-Century Europe
 Why are things colored? 
 Color relationships 
 Why Should Engineers and Scientists Be Worried About Color?
 Robert Ridgway's A Nomenclature of Colors (1886) and Color Standards and Color Nomenclature (1912) - text-searchable digital facsimiles at Linda Hall Library
 Search thousands of colors and create color palettes

መደብ:ቀለማት