Коргон

Коргон () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Кан-Оозы аймагында Коргонныҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

 Этимологиязы 
Коргон .
Корыган .

Коргон .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ кӱнбадыш келтейинде,Теректиниҥ ле Тӧгӧриктиҥ сындарыныҥ алдында, Чарас ичинде,
Чарышка Марал сууныҥ киргенинде турат. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 630—806 метрге бийикКоргон.

 Климады 
Климады орто-континентал. Кыш ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала, кандык айдыҥ бажына јетире турат. Соок ло деген чаган айда ортоайлык температура −19 °C, кар мында калыҥ тӱжет, тыҥ салкындар болбойт. Јай кичӱ изӱ айдаҥ башталып, сыгын айдыҥ бажына једет, кыска ла серӱӱн. Ортоайлык изӱ +18..+20 °C болот. Кейдиҥ чыгы 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык тебӱзи 4,5 м/с.

 Аҥ-куштары 
Тайгаларында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: айу, бӧрӱ,тӱлкӱ, койон, јекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа, марал, аҥ, элик, булан, тооргыСобанский Г. Г. Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005. Куштардаҥ кедери тарал, карган, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк. Кезем астап, јоголорго јеткен куштар: мечиртке, ӱкӱ, ала ылаачын, карчага, шоҥкор, турнаТорбоков Т. Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, бел, чортон, ускуч, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар.

 Ӧзӱмдери 
Чарас ичиниҥ агаштары: тыт, чиби, терек, мӧш, јойгон. Кату ла јымжак агаштар колый ӧзӧт Мында јымжак агаштар да кӧп: јодро, беле, толоно, тал, терек, каргана, ыргай, аспак; јӱзӱн-јӱӱр јиилектер: уйкӧс, бороҥот, чычрана, тийиҥкат, торбос, тожала, башка-башка мешкелер де бар. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер арчын, кызыл тазыл, марал чечек, алтын тазыл Красная книга Республики Алтай: растения / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный.Чарас ичи ыжык, ичпек кызык та болзо, јерлери јакшы тӱжӱм берет.

 Јери ле јолдоры 
Јурттыҥ текши јери 197,25 га. Коргон јурттыҥ сыны тӱндӱктеҥ тӱштӱк јаар 1 км 624 м, кӱнчыгыштаҥ кӱнбадыш јаар 1 км 730 мКарта села Коргон..
Јуртта 3 ором: Олјондо, Советский, ЈаҥыОнлайн-карта Республики Алтай с улицами и номерами домов..

Коргон јурттыҥ оромдорыныҥ текши узуны ла ээлемдерге јетире јолдордыҥ узуныла 10,09 км.
Коргонго једерге ӱч јол бар:
Улалу — Чаргы — Чакырдыҥ боочызы — Јабаган — Кан-Оозы — Коргон;
Улалу — Шабалин — Себиниҥ боочызы — Нефтебаза — Јоло — Јабаганныҥ боочызы — Кан-Оозы — Коргон;
Алтай кырайдаҥ келзе, Јаш-Тура — Солонешный — Чаргы-Оозы — Келейдиҥ боочызы — Кан-Оозы — Коргон.
«Кан-Оозы — Коргон» деп регионал трассаныҥ учы (идентификационный темдеги 84К-109 Региональная трасса 84К-109, узуны 63,055 км)Постановление Правительства Республики Алтай от 12.04.2018 N 107 «Об утверждении Перечня автомобильных дорог общего пользования регионального значения Республики Алтай и признании утратившими силу некоторых постановлений Правительства Республики Алтай».

Коргон јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Аймактыҥ тӧс јери Кан-Оозы  64 км  Республикан тӧс кала Улалу  270 км,340 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  320 км, 350 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4100 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 514,5 км-деҥ  190 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 610,8 км-деҥ  170 км

 Тӱӱкизи 
Коргон јурт 1786 јылда Туулу Алтайдыҥ аалга, сӱрекей јараш јеринде, Чарыш ла Коргон суулардыҥ бириккенинде тудулып башталган. Петр Шангин деп кижи баштапкы катап бу јерлер керегинде бичип, ӱлекер-картага кийдире јураган. Онойдо ок Чарышка кирген Сентелек ле Коргон суудардыҥ башталганын јартап бичиген. Мында, аалга јерлерде, заимкаларда качкындар токтогондор, олор аҥдап-куштап азыранган. 19 чактыҥ бажында Коргондо 15-20 айыл болгон. Кийнинде Коргонныҥ јоны аш салып, мал азырап, адару тудуп иштенетен. Аргалу-чактузы кийнинде марал-аҥ азырап баштаган.

 Эл-јон 

Берилген таблицада кӧргӱзилген јылдарда улустыҥ тоозы астап баратканы иле кӧрӱнет.

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 490 кижи болгон, олордыҥ 91 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон. Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

 Инфраструктуразы 
 јурт јеезениҥ администрациязы;
 орто ӱредӱлӱ школ;
 балдардыҥ туразы;
 эмчилик;
 јурттыҥ клубы;
 библиотека;
 стадион;
 почта;
 магазин.

 Экономиказы 
Јуртта производстволык јаан ээлемдер јок. Кӧп саба билелер таҥынаҥ ээлемдӱ. Јылкы мал, соок тумчукту ла оок мал азыраары. Туризм.

Эмдиги ӧйдӧ Коргон јуртта ООО «Коргон» бар, тӧс ижи — мал азыраары.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 
Карындаштык мӧҥкӱ, граждан јууда турушкан партизандарга (Советский ором, 17А).

 Археологиялык 
 Јебрен корум (1388, 1389);
 Мӧҥкӱсалгыш (1386, 1387).

 Ар-бӱткендик 
 Байлу кыр;(1363) Кан-Оозы ла Коргонныҥ ортозында.
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 
 Окылу сайт «Кан-Оозы аймак»
 Алтай туристский. Туристический портал.

Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле
Категория:Кан-Оозы аймактыҥ јурттары