Сӱрӱ

Сӱрӱ () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Турачак аймагында Кебезенниҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Сӱрӱ — сӱӱри, учкур, .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Алтай Республиканыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Сары-Кӧкшӧ сууныҥ кооланда,
оҥ јанынаҥ ого Сӱӱриниҥ суузы кирет. Тӱштӱк-кӱнчыгыш јанынаҥ Сымылтыныҥ тайгаларыла тудуш.
Ӱч-Сӱӱри кыр, Акан-Чуй, Пеже, Тала, Јаан Аталык, Кичӱ Аталык деп туулар туйук кара агашла бӱркелген турат. Агаш аразында кӧп састар. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 440 метрге бийикСюра (Сӱрӱ).

 Климады 
Климады орто-континентал.
Кыштыҥ кары сӱреен јаан тӱжет, сооктор ӧткӱре тыҥ болбойт. Ортојылдык температура +1,2 °C, чаган айдыҥ ортоайлык температуразы −14,4 °C, ортојылдык јуттыҥ кеми 855 мм.
Алтайда айы-кӱни јымжак јер, кышкыда тыҥ соок јок, је кар јаан тӱжет, кӧл чаган айдыҥ ортозы киреде тошло туй бӱркеле берет. Тӱндӱктеҥ салкындар соок кей экелет, кӱрттиҥ бийиги кезик јерде 2-3 метрге једет. Јайгыда база тыҥ изӱлер болбойт, 30-35 градустаҥ ӧрӧ кӧдӱрилбейт јаан изӱ айда, кей серӱӱн ле чыкту.

 Аҥ-куштары 
Аба-Јыш ( кара туйук агаштарлу, јерлери аазый сӱреен аҥдык болгон дежет. Ондо јаткан улус улай аҥдайтан болгон. Айу, бӧрӱ, јеекен, какай, тӱлкӱ кӧп болгон. ООк то аҥдар кӧп болгон эмей: койон, агас, албаа, киш, суузар, калазак, сыгырган, тийиҥ, кӧрӱк ле о.ӧ.Кучин А. П. Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001..

Калганчы ӧйдӧ аҥ-куш астап, экология коомойтыганыла, улустыҥ кӧптӧгӧниле колбулу айалга боло берген. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген аҥдар ол- тооргы, маны, ак-кийик, сууныҥ камдузы, олордыҥ тоозы кезем астаган Красная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный. Оок куштар ол каргаа, саҥыскан, тарал, кӧктийек, кӱӱк, кас, турна, бӧднӧ, чай, кӱртӱк, томыртка. Куштардаҥ: кӱртӱк, чай, сымда, мечиртке, ӱкӱ, тарал.

 Ӧзӱмдери 
Јойгон, чиби, аспак агаштар кӧбизинле ӧзӧт. Кыш сӱреен јаан карлу, бийик кӱрттерлӱ, сооктор 25-30 градустаҥ јабыс болбойт. Койу кара агаш ӧзӧт, ортозында јаан састарлу, јойгон, чиби, мӧш, кайыҥ, аспак, карагай ла талТорбоков Т. Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020. Чыкту кей, јылу ыжык јер, јердиҥ кыртыжы јымжак учун ӧлӧҥ чӧп бийик ле койу ӧзӧт, эмеш ачык јадаҥдар ла меестерде јӱзӱн чечектер, јиилектер, јаскыда калба, орляк, кӧжнӧ лӧ кӱскиде кузук, эм ӧлӧҥдӧр лӧ тазылдар быжат. Састу јерде тӧҥӧзӧктӧрдӧ кыйгак ӧлӧҥ, кӧгӧзин ле камыш ӧзӧр. Кӱӱктаман, саргай, чейне, быркырууш чечек, ак чечек, калаш чечек ле о.ӧ. Јиилектердеҥ јайгыда каракат, тийиҥкат, кызылгат, бороҥот, јыдукара, чычрана, јодро јакшы тӱжӱм берет. «Республика Алтайдыҥ Кызыл бичигиниҥ» ӧзӱмдери ол эм-тазылдар: кызыл тазыл, алтын тазыл Красная книга Республики Алтай: растения / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный.

Аралдарда јӱзӱн-јӱӱр тайа, јыраа, каргана туй ла јайылып ӧзӧт.

Кӧп суулар, састар кейди чыкту, серӱӱн эдет јайгыда.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 3 ором: Јараттай, Совхозный, Мӧштӱ.

Эки јол. Бирӱзи Кебезеннеҥ ала Кезекеш кырды эбирип, тӱндӱк јанынаҥ келер, экинчизи Пыжы-Оозы јурттаҥ ала Јелбеген кырды (Сымылты сынныҥ бир учы) ажыра, Сӱӱри сууныҥ коолыла келер. Јолдор коомой. Кышкыда чек јол јок.

Сӱрӱ јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Кебезен 5 км  Аймактыҥ тӧс јери Турачак 54 км  Республикан тӧс кала Улалу  140 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  230 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4000 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 435,7 км-деҥ (Майма)  150 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1856 јылда тӧзӧлгӧн.

Совет ӧйдӧ мында јаан колхоз болгон. Мында јаткан улус Агашпромхозто иштеп, једимдӱ јаткан.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 13 кижи болгон, олордыҥ 54 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон (тубалар ла шорлор) Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
Бастыра инфраструктуралык обьекттер Кебезенниҥ јурт јеезезинде. Лесхоз.

 Экономиказы 
Туризм. Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Агашла иштер.

 Кереестер 

 Археологиялык 
 Ташта јурамал  (..)

 Ар-бӱткендик 
 Јелбеген кыр. Байлу (..);
 Кезекеш кыр. Байлу (..);
 Кара-Суу. Тоҥмок. Байлу (..).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 
 Сёла Турочакского района. Сюря

Категория:Турачак аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле