Кызыл-Ӧзӧк

Кызыл-Ӧзӧк () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Майма аймагында Кызыл-Ӧзӧктиҥ јурт јеезезине кирип, оныҥ администрациялык тӧс јери болот.

 Этимологиязы 
Кызыл-Ӧзӧк .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Майма сууны экијандай турат. Алтайда јаан јурттардыҥ бирӱзи. Јурт тӧс калала биригип калган. Ортозы бир километр.Јуртты кечире Телецкий тракт ӧдӧт, Турачак, Чоо, Артыбаш, Алтын Кӧл. Айландыра кырлары јабызак, баштары учкур эмес, чала болчок, туй ла агашла бӱркелген. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 324 метрге бийикКызыл-Озёк (Кызыл-Ӧзӧк).

 Климады 
Климады орто-континентал. Кыш ӱлӱрген айдыҥ учынаҥ ала кандык айдыҥ бажына јетире турат. Соок ло деген чаган айда ортоайлык температура —19 °C, кар мында калыҥ тӱжет, тыҥ салкындар болбойт. Јай кичӱ изӱ айдаҥ башталып, сыгын айдыҥ бажына једет, кыска ла серӱӱн. Ортоайлык изӱ +18..+20 °C болот. Кейдиҥ чыгы 700—750 мм. Салкынныҥ ортојылдык тебӱзи 4,5 м/с.

 Аҥ-куштары 
Кызыл-Ӧзӧктиҥ јанында кырларда јаан аҥдар јокко јуук, кезикте кеткин эликтер ӧдӧр аргалу, тӱлкӱлер бар, оок аҥдардаҥ јоонмойын, кӧрӱк, сарас, агас, кӱжӱл, чычкан, јараа, кумдус ла оноҥ до ӧскӧзи бар. Агаш аразында кӧп куштар јуртайт томуртка, кызылтӧш, кӱӱле, тарал. кӧктӧш, јелечи, јалбагай, кускун, каргаа, саҥысканСобанский Г. Г. Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005..

 Ӧзӱмдери 
Јурттыҥ јанында кырлар карагай, чиби агашла бӱркелген, јабыстай аралдарда тал, јодро, јойгон, кайыҥ, аспак, беле ле каргана кӧп ӧзӧтТорбоков Т. Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020. Јайдыҥ бойында аркалары койу ла бийик ӧлӧҥдӱ. Јаркынду чечектер бӱдӱн јайга бой-бойын солып чечектейт: быркырууш, кӱнкајы, буланат, таҥдалай, саргай, кандык, кӱнчечек, чийне, калаш чечек, кӧкчечек. Аркалар ӧлӧҥчабында кӧйу ӧлӧҥиле сӱӱндирет, мында кулузын, пырей, комургай ӧлӧҥ, чайчечек ле о.ӧ. Кажы ла эм ӧлӧҥди јууйтан бойыныҥ ӧйи бар. Балузын, кылбыш, кызыл тазыл, алтын тазыл кижиге эм болуп, тузазын јетирет. Јердиҥ јиилеги, уйкӧс, бороҥот, кызылгат, тийиҥкат, чычырана, кӧккат. карагат ла башка-башка укту аламалар, груша ла сливалар ӧзӧт.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 89 ором: Хоккейдиҥ, Эрмендӱ, Майманыҥ, Шолоховтыҥ, Кӱнет, Олимпийский ле о.ӧ.
Јурт Улалу — Артыбаш деп јолдо турат.

 Тӱӱкизи 
1863 јылда мында монашкалардыҥ бирлиги бар деп бичилген. 1881 јылда Николай Улалинский деп кудайдыҥ кижизи ӱй улустыҥ миссионер монастырьин ачкан. Олордыҥ тоозында алтай бичиичи ле священник М. В. Чевалковтыҥ эки кызы болгон. Бу монастырь Алтай ичинде христиан јаҥныҥ тӧс јери болгон. 200-теҥ артык ӱй улус ла бир он-јирме кире балдар болгон бу монастырьда. Агару Николайдыҥ иконазына мӱргӱӱрге јыл туркунына 5 муҥнаҥ артык кижи келип баратан. 20 чактыҥ бажында мында эки јаан храм тудулган, бирӱзи кирпичтеҥ эдилген. Ол тушта тудулган храм болгон тураларда эмдиге јетире (СИЗО) шылуу эдер јер иштейт. 1922 јылдаҥ ала Кызыл-Ӧзӧк јурт ӧзӱп баштаган.
1920 јылдыҥ тулаан айында Николаевский (Улалинский) женский миссионерский монастырдыҥ јерлериниҥ конфискациязы болуп, бого крестьяндар келген.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 3199 кижи болгон, олордыҥ 85 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

 Инфраструктуразы 
 јурт јеезениҥ администрациязы;
 орто ӱредӱлӱ школ;
 баштамы школ;
 балдардыҥ туразы;
 культура байзыҥы;
 библиотека;
 стадион;
 пекарня;
 магазин;
 јылкы ӱредер, јарыш ӧдӧр јер (ипподром);
 Агашээлем (лесхоз);
 пилорама;
 АЗС;
 кӧӧликтер јазаар јер;
 конор тура;
 ашкана;
 СИЗО, катуныҥ јери.

 Экономиказы 
Агашээлем (лесхоз). Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Маала ажын отургызары. Балык ӧскӱрер. Мал азыраары. Агашла иштеери, агашкезимдер. Туризм.

 Кереестер 

 Тӱӱкилик 
Ада-тӧрӧл учун Улу јууда турушкандарга кереес (109)

 Археологиялык 

 Ар-бӱткендик 
 Байлу туу Чаптыган (45);
 Кызыл-Ӧзӧктиҥ аржаны (48).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 
 Окулич-Казарина Л. В. (01.03.1896 — 08.09.1959) — селекционер-билимчи, кой ло эчкиниҥ угын јарандырар билим-шиҥжӱ ишти Ойротский опытный зональный станцияда ӧткӱрген (ЗОС) (1937—1941). РФ-ныҥ Тергеелик сыйыныҥ билим ле техникада лауреады, эчкилердиҥ јаҥы угын тапкан билим ижи ӱчӱн алтын медальла кайралдаткан () . Кызыл-Ӧзӧктӧ бир ором оныҥ адыла адалганОкулич-Казарина Л. В..

 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Майма аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле