Гусевка

Гусевка () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чоо аймагында Чооныҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Кас, кастарлу деп сӧс, .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Урчын ла Сугулдыҥ сын тайгаларыныҥ эдегинде,
Ыжы сууны экијараттай, аймактыҥ тӧс јери, Чоо јуртла биригип калган.
Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 277 метрге бийикГусевка.

 Климады 
Климады орто-континентал. Јай кыска, кыш соок, узун, карлу, кӱрттерлӱ. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,5 °С, эҥ изӱ кӱнде +36 °С, эҥ соок кӱнде −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы ла калганчы соок тӱшкен кӱндер 05.06/08.09, соок јок кӱндердиҥ тоозы 94, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 836 мм, салкынныҥ тӱргени 1,3 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 10,3 (тӱргени 15 м/с тыҥ).

 Аҥ-куштары 
Аба-јыштыҥ оок аҥдары: агас, суузар, киш, албаа, јоонмойын, койон, камду, јараа, кумдус, кӧрӱк, ӧркӧ, сарас, момон, сыгырган, тарбаган.
Туйгактулары: марал, булан, элик, аҥ, олордыҤ ортодо ак-кийик ле тооргы Алтай Республиканыҥ кызыл бичигинеКрасная книга Республики Алтай: животные / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 368 с. — ISBN 978-5-93809-086-6. — Текст: электронный кирген. Куштары тайгада јӱрет: агуна, аларткы, ӱкӱ, карачкай, јыдантык, каргаа, кедей куш, карчага, кӧктӧш, кускун, саҥыскан, кучыйак, кӱртӱк, чай, кызыл тӧш, кӱӱк, кӱӱле, мечиртке, ӧскӱс уул, сымда, талтар, таан, талеҥко. Сууларда чараган, бел, ӱч-кӧс, сӧлӧм, јылмай, чортон деп балыктар јӱрет.

 Ӧзӱмдери 
Кырлары койу кара агашла бӱркелген мӧш, јойгон, чиби,.
Тайга, кырлары кара агашла туй ӧзӱп калган, мӧш, чиби, јойгонло кожо јымжак агаштардаҥ кайыҥ, аспак агаштар ӧзӧт. Суујакалай тал, чиби, јодро, беле, толоно, каргана, чычыргана бар.
Тайганыҥ аш-тузы кижиге тузалу. Эрте јаста калба ла кӧжнӧ ӧзӱп, витаминдерле јеткилдейт. Јайыла мешке, јиилек: уй-кӧс, тожла, јерјиилек, койјиилек, торбос, карагат, кызылгат, тийиҥгат, тӱжӱм берет, кӱскиде дезе мӧштиҥ кузугы тынар-тындуларды азырап, кышка азык болот. Јӱзӱн эндемик ӧзӱмдер, эм ӧлӧҥдӧр: алтын тазыл, кызыл тазыл, јыдунак таркаган.

 Јери ле јолдоры 
Јуртта 3 ором: Јеҥӱниҥ 40 јылдыгы, Јажыл, Тӧс.
«Улалу — Чоо — Артыбаш» деп (Телецкий тракт) јолдо турат.
Гусевка јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Чоо 4 км  Аймактыҥ тӧс јери Чоо  4 км  Республикан тӧс кала Улалу   70 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы  160 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  4000 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 435,7 км-деҥ 80 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1881 јылда тӧзӧлгӧн (Электронная библиотека Горно-Алтайского государственного университета).
Революциядаҥ озо эмдиги Чоо аймактыҥ јеринде Комдошский, Южский (Јӱс сӧӧк), Керегешский ле Кузенский волостьтордыҥ јери болгон, мында озодоҥ бери тубалар јуртаган.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 288 кижи болгон, олордыҥ 98 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
 баштамы школ;
 эмчилик;
 јурттыҥ клубы;
 стадион;
 библиотека;
 магазин.

 Экономиказы 
Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемду. Агаш белетеери. Туризм.

 Кереестер 

 Археологиялык 
 Орой палеолит. Јебрен јурт (1334).

 Ар-буткендик 
 Аккайа байлу туу (1308);
 Тоҥбок суу (1317).

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Чоо аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле