Оймонныҥ чӧли

Оймонныҥ чӧли () Туулу Алтайдын Кӧксу-Оозы аймагыныҥ Теректӱниҥ сындарыныҥ тӱндӱк јанында јадат.

 Этимологиязы 
Тӱрк сӧстӧр «Уймон» ло «Оймон» «уйдыҥ мойыны» эмезе «уйдыҥ ичеези» деп айдылганы. О. Т. Молчанованыҥ Алтай Республиканыҥ тононим сӧзлиги аайынча «Оймон», «ойым»- кырларла курчаткан Оймон јери деп айдылганы.

 Физико-географиялык темдектери 
 Јердиҥ аайы 
Чӧлдиҥ узуны 35 км ажыра, јалбагы 8 км. Талайдыҥ кемзӱзинеҥ 1000 м. Тӱштӱк јаар Оймонныҥ чӧлиле агын суулар агат: Маргалу-сол јанынаҥ, Окол, Мыйту-оҥ јанынаҥ. Аруу Кӧксуныҥ суузы кӱнбадыш јанынаҥ тӱс јерле агат, оны «кӧк суу» деп айдат. Бастыра агып јаткан суулар Кадын сууга кожулат, оныҥ учун јаан јалаҥдар эки бӧлукке бӧлӱнет.

 Климады 
Орто-континентал, тӱндӱк-кӱнбадыш јанынаҥ келген салкындары орто кеминде. Кышкыда узак ӧйлӧргӧ јылуу кӱндер турат.
Чӧлдӧ тыҥ салкындар јок. Јайгыда јылу айас кӱндер айына 225—230 час болот. Јайгы ӧйдӧ јылуу учун малаа-ажы ла јулукту агаштар јакшы ӧзӧт.

 Геологиязы 
Оймонныҥ чӧли јаҥыс тургун улузын эмес, је келген улусты база кайкадат: айландыра турган туулары јылдыҥ кажы ла ӧйинде јӱзӱн-јӱӱр болуп кубалат. Оймонныҥ чӧли јаан городтордоҥ јаан ыраак, Кадынныҥ биосфералык корыыр јерине кирет, 1998 јылда ого ЮНЕСКО статузы берилген.

 Аҥ-куштары 
Телкем ле јаан Оймонныҥ чӧли аҥ-куштарыла байлык.
Аҥдары: агас, айу (), бӧрӱ, јараа, јоонмойын, сыгын (), тарбаган, тӱлкӱ, кӧрӱк, момон, ӧркӧ, сарас, сыгырган, тарбаган, тийиҥ, чычкан, шӱлӱзин, элик ().
Сууда јӱреечи аҥдар: камду (), кумдус.
Куштары:баарчык, бачырткы, бӧднӧ, јаҥалбай, јелечи, карачкай (), каргаа, турна (), карлагаш (), коокый кас, карчага, кӧктош, кускун, боро кушкаш, кӱӱк, кызыл тӧш, саҥыскан, сымда, талеҥко, тарал, тейлеген, томыртка (), торко-сары, тоорчык, ӱкӱ ().

 Ӧзӱмдери 
Агаштар: аспак, беле, јодро, кайыҥ, мӧш, кара-тыт (), каргана, тал, чиби.
Јыралар: арчын (), бороҥот, ийт-тумчук, каҥы (), јиилек, кара-кат, кызыл-кат, тийиҥ-кат, тайа (), уй-кӧс, чычрана ().
Ӧлӧҥ-чӧп: адарткы, ай-каајы (), алаҥуш, алтын-тазыл (), балтырган, баргаа, буланат (), баркырууш, јаргак-ӧлӧҥ, јеҥес, јыдунак, јыракы-ӧлӧҥ (), ийт-тырмак, кайыҥат, калба (), кандык, каҥзабаш, кендирбаш, коҥко-чечек, кӧбӱрген (), кӧгӧзин, кӧжнӧ, кӧк-таман (), кызыл-тазыл (), кылбыш (), кымыскайак, кулун-чечек, кӱмелӱ, кӱн-келди, кӱӱк-чечек, маҥыр, саргай, сӱт-ӧлӧҥ, сыгын-от (), тамыр-ӧлӧҥ (), тана-чечек, убак (), чалкан, чейне ().

 Јон јаткан јерлери 
Кӧксу-Оозы, Баштаҥул, Кастакту, Корымду, Теректӱ, Чендек, Ӱстӱги-Кӱбее, Маргалу, Кеме-Кечӱ, Ӱстӱги Оймон, Алтыгы-Оймон, Басты-Кем, Мый Туу, Ары-Мыйту, Маральник-1, Маральник-2, Как-Арка.

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 
150px|мини|Оймонныҥ чӧли. Эртен тура Кадынныҥ ӱстинде булуттар150px|мини|Чендек јурттыҥ кӱнчыгыш јаны150px|мини|Каргааныҥ тажы. Алты јанында Чендек јурт150px|мини|Оймонныҥ чӧлинде јурт150px|мини|С днища Уймонской котловины на Теректинский хребет 150px|мини|Гора Белуха, Катунский хребет, Аккемский ледник (ледник Родзевича). Южное обрамление Уймонской межгорной котловины

1000px|центр|мини|Уймонская степь

 Ајарулар 

 Тайантылар 

 К вопросу об уровне и размерах Уймонского палеоозера

Категория:Алтай Республиканыҥ географиязы
Категория:Алтай Республиканыҥ чӧлдӧри
Категория:Россияныҥ чӧлдӧри