Аркыт (суу)

Аркыт () — Россияда Алтай Республиканыҥ Кош-Агаш аймагында суу.

 Этимологиязы 
Аркыт — чеген, кымыс ачыдар, јазаар кӱп, агаштаҥ да, теренеҥ де эткен болор.
 .
 .

 Физико-географиялык темдектери 
Аркыт Россияда Алтай Республиканыҥ јаан деген сууларыныҥ бирӱзи. Аркыт суу Туулу Алтайдыҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш јанында, Сайлугемниҥ сын-тайгаларында эки суу Јазатыр ла Акалака биригеле бӱткен. Бу суу Кадынга келип кирет. Аркыт сууныҥ узуны — 106 км, текши јери — 9550 км².
мини|слева|Кадын ла Бийдиҥ коолы
Сууныҥ узуны 106 км (Акалака суула кожо — 232 км), текши јери — 9550 км². Јазатыр ла Акалака суулар биригеле Аркыт суу башталат, талайдыҥ кеминеҥ 1531,4 метрге бийик, оозында дезе — 765 м. Јазатырдыҥ оҥ јарадында, суулардыҥ белтиринде Бел-Ажу јурт турат. Сууныҥ агыны тӱштӱк-кӱнбадыш јаар ууланган. Аркыт суу Кадынныҥ оозына 390 км јетпей јӱрӱп кожулат, Кадын-Бажыныҥ ла Чуйдыҥ сын-тайгаларыныҥ мӧҥкӱ тошторы сууларды кайылып 40 % толтурат, 34 % — кыштай јааган кар, 17 %— јаҥмырдыҥ суузы, 9 % — јер алдында суулар. Кӱчӱрген айда тшло бӱркелет, кандык айда тожы тӱжет. Орто келтеҥи 10 м/км, оозында ортојылдык сууныҥ кеми 112 м³/с. 
Јуук деген јон јаткан јер Јазатыр. Аркыт сууныҥ јарадында аташ јурт бар. Ол сууныҥ Кадынла бирриккенинеҥ ыраак јокто Бел-Ажу деп јурт турат (талайдыҥ кемјӱзинеҥ 1637 метрге бийик)Беляши.

 Балыктары 
Аркыт сууда чараган (хариус), бел, јылмай, чортон, чабак, сӧлӧм деп балыктар јӱрет.

 Кош суулары 
Аркыттыҥ башталган Акалака суузыныҥ (экинчи колонкада) кош суулары база кӧргӱзилген.
(указаны км от устья)
 3 км:  Сата-Кулар (Сата-Кулар);
 18 км: Јетикӧл, Таҥкылу-Карасу (Етугол, Танклу-Карасу);
 22 км: Шабла (Шавла);
 30 км: Јоло (Ело);
 37 км: Караайры (Коир);
 44 км: Ӱнгӱр  (Юнгур);
 46 км: Бортылдак (Бартулдак);
 52 км: Јыдугем (Иедыгем):
 57 км: Кулагаш (Кулагаш);
 62 км: Калјанкӧл (Кальджинколь);
 68 км: Кӱркӱре (Куркуре);
 77 км: Карагем (Карагем);
 82 км: Карасу (Карасу);
 90 км: Кӧксу (Коксу);
 102 км: Бара (Бара);
 106 км: Јазатыр, Усай (Джазатор, Усай);
 122 км: Байжигит (Байжигит);
 133 км: Караалака (Караалаха);
 139 км: Каракунгой  (Каракунгой);
         Талдыбулак;
 150 км: Јаҥыкӧл (Жанжикуль);
         Байбкӱн (Байбкунь);
 166 км: Кара-Булак (Кара-Булак);
 167 км: Аккӧл (Аккол);
         Калјанкӧл (Кальджинкой);
 174 км: Калгуты (Калгуты);
 193 км: Чолок-Чад (Чолок-Чад);
 200 км: Карабулак (Карабулак);
 214 км: Бетсу-Канас (Бетсу-Канас);
 217 км: Ӱкек (Укок).

 Суу реестрдиҥ чотогоныла 
Суу Россияныҥ государстволык сууныҥ реестры аайынча Верхнеобский бассейновый округка кирет, сууээлем бӧлӱги — Кадын, суу подбассейны — Бий ле Кадын. Суу бассейны — (Ӱстӱги) Оп суунаҥ ала Эрчишке киргенине јетире.

 Кереес јерлери 
Аркыт сууныҥ јараш јери Карагемниҥ кызыгы (). Мында суу Кадын-Бажыныҥ сынын кечип, беш километр кызыкла тӧмӧн агып тӱшет. Аркыт сууныҥ бу кызыгын («каньон») озо ло баштап 2003 јылда барнаулдыҥ суу-спортчылары — Александр Проваторов, Сергей Блошкин, Владислав Зырянов «Бублик» деп кемеле кечип чыккан.
 Мӧҥкӱсалгыш. Салкечӱ деп јерде Бел-Ажунаҥ 12 км киреде, Аркыттыҥ суузыныҥ сол јанында (1798);
 Ташта јурамалдар. Аркыттыҥ суузы ла Кӧксуу бириккенинде (2185);
 Чийнелӱ — алматтардыҥ байлу туузы, Аркыттыҥ суузыныҥ сол јанында (1996);
 Мӧҥкӱсалгыш. Аркыттыҥ суузыныҥ сол јарадында (1798);
 Шибееленген јер (). Аркыт јурт ла Бел-Ажу јурттардыҥ ортозында (1796).
Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Ајарулар 

 Литературазы 
 Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 1. Горный Алтай и Верхний Иртыш / под ред. В. В. Зееберг. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 216 с.






 Тайантылар 



Категория:Кадынныҥ кош суузы
Категория:Кош-Агаш аймактыҥ суулары
Категория:Оҥдой аймактыҥ суулары
Категория:Кӧксу-Оозы аймактыҥ суулары