Кыска

Кыска () јурт Россияда Алтай Республиканыҥ Чоо аймагында Чооныҥ јурт јеезезине кирет.

 Этимологиязы 
Кыска .

 Физико-географиялык темдектери 

 Географиязы 
Јурт Туулу Алтайдыҥ тӱндӱк јанында, Аба-Јыштыҥ ортозында, Кара-Кайа, Чаптыган, Урчин, Аккайа, Сугулдыҥ сындарыныҥ эдегинде, Ыжы сууныҥ јарадында, јабызактай јерде (), Горно-Алтайсктаҥ кӱнчыгыштай, Ыжы суу аккан ӧзӧктӧ турат. 

Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 353 метрге бийикКиска (Кыска).

 Климады 
Климады орто-континентал. Мында јай кыска, серӱӱн, чыкту, кыш дезе узун, соок, јаан карлу, кӱрттерлӱ. Кейдиҥ ортојылдык температуразы −4,5 °С, эҥ изӱ кӱнде +36 °С, эҥ соок кӱнде −55 °С, јердиҥ кыртыжыныҥ ортојылдык температуразы 0 °С, баштапкы ла калганчы соок тӱшкен кӱндер 05.06/08.09, соок јок кӱндердиҥ тоозы 94, јут-чыктыҥ ортојылдык кеми 836 мм, салкынныҥ тӱргени 1,3 м/с, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 10,3 (тӱргени 15 м/с тыҥ).

 Аҥ-куштары 
Аба-јыштыҥ тайгалары аҥ-кужыла байлык: айу, бӧрӱ, јеекен, шӱлӱзин, тӱлкӱ, бу казыр аҥдар болзо, туйгакту аҥдардаҥ булан, марал, элик, тооргы, аҥ, ак-кийик. Олордоҥ тооргы ла ак-кийик Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине кирген. Оок аҥдардаҥ мында сарас, койон, јоонмойын, сыгырган, јараа, суузар, камду ла о.ӧ. јӱрет. Куштар: чай, кӱртӱк, бӧднӧ, кӱӱк, тарал, томуртка, кускун, каргаа, саҥыскан, кызылтӧш, кӧктийек, кӱӱле, талеҥко.
Сууларда јӱрген балыктар: чараган, јылмай, ӱч-кӧс, чортон, ала-бука, сӧлӧм.

 Ӧзӱмдери 
Тайга, кырлары туйук кара агашла туй ӧзӱп калган, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, аспак агаштар ӧзӧт. Суујакалай тал, чиби, јодро, беле, толоно, каргана, чычыргана.
Тайганыҥ аш-тузы кижиге тузалу. Эрте јаста калба ла кӧжнӧ ӧзӱп, витаминдерле јеткилдейт. Јайыла мешке, јиилек: уй-кӧс, тожла, јерјиилек, койјиилек, торбос, карагат, кызылгат, тийиҥгат, тайа деп једим, кӱскиде дезе мӧштиҥ кузугы тынар-тындуларды азырап, кышка азык болот. Јӱзӱн эндемик ӧзӱмдер, эм ӧлӧҥдӧр: алтын тазыл, кызыл тазыл, јыдунак.

 Јери ле јодоры 
Јурт тӧрт оромду: Кырлу, Најылык, Олјон, Тӧс ().

Кыска јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире Администрациялык тӧс јер Чоо 11 км  Аймактыҥ тӧс јери Чоо  11 км  Республикан тӧс кала Улалу   75 км  Јаш-Тураныҥ темир јолыныҥ вокзалы   175 км  Тергеениҥ тӧс калазы Москва  3900 км  Чуйдыҥ трагы (Р-256) 435,7 км-деҥ (Майма)  85 км

 Тӱӱкизи 
Јурт 1866 јылда тӧзӧлгӧн (Электронная библиотека Горно-Алтайского государственного университета).
1897 јылдыҥ тооалыжы аайынча Л.П.Потапов туба сӧӧктӧрди тоологон: јарык, јалан, тогус, јӱс, кӱзен, тиргеш, чагат, тибир, керегеш.

 Эл-јон 

 Ук-калыктары 
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 148 кижи болгон, олордыҥ 100 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»..

Окылу тил: орус, алтай Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года).

 Инфраструктуразы 
 баштамы школ;
 эмчилик;
 јурттыҥ клубы;
 магазин.

 Экономиказы 
Таҥынаҥ ээлемдер. Мал азыраары. Туризм.

 Кереестер 

 Археологиялык 
 Орой палеолит, јебрен стоянка (1334).

 Ар-бӱткендик 
 Боочы Сарафан (1332);
 Бактыган туу (1312);
 Тоҥмок суу (1317).

Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичиктеОйношев В. П., Урбанова С. Е. Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013..

 Јуруктардыҥ кӧмзӧзи 

 Јарлу улузы 

 Ајарулар 

 Тайантылар 

Категория:Чоо аймактыҥ јурттары
Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери
Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле