American Psycho

American Psycho is ’n gruwelrolprent van 2000 wat geregisseer is deur Mary Harron, wat die draaiboek saam met Guinevere Turner geskryf het. Dit is geskoei op die Amerikaanse roman van 1991 met dieselfde naam deur Bret Easton Ellis. 

Dit gaan oor Patrick Bateman (Christian Bale), ’n New Yorkse beleggingsbankier wat ’n dubbele lewe as ’n reeksmoordenaar lei. Willem Dafoe, Jared Leto, Josh Lucas, Chloë Sevigny, Samantha Mathis, Cara Seymour, Justin Theroux en Reese Witherspoon verskyn in byrolle. Die rolprent meng sielkundige gruwel en swart komedie om die 1980’s se yuppiekultuur en verbruikerisme te satiriseer.

Ellis het sy omstrede roman as onverfilmbaar beskou; die vervaardiger Edward R. Pressman was egter vasbeslote om dit aan te pas en het die rolprentregte in 1992 gekoop. Harron en Turner het in 1996 met die skryf van die draaiboek begin. Die voorproduksietydperk was onstuimig; Harron het Bale gekies om Bateman te vertolk, maar omdat die verspreider, Lions Gate Films, Leonardo DiCaprio in die rol wou hê, is Harron afgedank en vervang deur Oliver Stone. Nadat DiCaprio en Stone weens kreatiewe verskille onttrek het, is Harron weer aangestel en toegelaat om die rol vir Bale te gee.

American Psycho het op 21 Januarie 2000 op die Sundance-rolprentfees sy debuut gehad en is daarna in Amerikaanse teaters uitgereik. Die rolprent het oorwegend positiewe resensies ontvang, met lof vir Bale se vertolking en die draaiboek. Sedertdien het dit ’n kultusaanhang ontwikkel en sedert die 2010’s ook ’n sterk teenwoordigheid in die memekultuur. 

Rolverdeling
 Christian Bale as Patrick Bateman, 'n New Yorkse finansieringsbankier wat 'n dubbele lewe as 'n reeksmoordenaar lei
 Justin Theroux as Timothy Bryce, 'n kollega van Bateman
 Josh Lucas as Craig McDermott, 'n kollega van Bateman
 Bill Sage as David Van Patten, 'n kollega van Bateman
 Chloë Sevigny as Jean, Bateman se sekretaresse
 Reese Witherspoon as Evelyn Williams, Bateman se verloofde, oor wie hy nie gaande is nie
 Samantha Mathis as Courtney Rawlinson, Luis Carruthers se verloofde, wat 'n verhouding met Bateman het
 Matt Ross as Luis Carruthers, 'n kollega van Bateman en in die geheim gay
 Jared Leto as Paul Allen, 'n kollega vir wie Bateman vermoor
 Willem Dafoe as Donald Kimball, 'n privaat speurder wat Paul Allen se verdwyning ondersoek
 Cara Seymour as Christie, 'n prostituut
 Guinevere Turner as Elizabeth, 'n vrou vir wie Bateman vermoor

Die voormalige Amerikaanse president Ronald Reagan verskyn in argiefmateriaal van 'n toespraak uit 1987.

Storielyn

In 1987 lei die New Yorkse beleggingsbankier Patrick Bateman ’n dubbele lewe: Hy handhaaf nougeset ’n gepoleerde sosiale fasade terwyl hy donker drange koester. Bedags eet hy by nuwerwetse restaurante, is hy behep met sy fisieke voorkoms en beweeg hy in ’n oppervlakkige kring van welgestelde kennisse wat hy in die geheim verag, alles terwyl hy verloof is aan Evelyn Williams. Sy oppervlakkige wêreld word treffend vergestalt tydens ’n sakevergadering waar hy en sy kollegas met hulle besigheidskaartjies spog en op die ontwerpe fokus, terwyl hulle almal die verkeerd gespelde “Aquisitions” op elkeen miskyk. Woedend oor die meerderwaardigheid van kollega Paul Allen se kaartjie, bars Bateman se onderdrukte woede los wanneer hy ’n hawelose man en sy hond in ’n stegie teëkom. Hy bied aanvanklik hulp aan, maar beledig hulle dan en vermoor hulle wreedaardig, wat sy gewelddadige neigings openbaar.

Bateman se afguns vererger oor Allen se weelderige leefstyl en sy vermoë om besprekings by die eksklusiewe restaurant Dorsia te kry, terwyl hy nie kan nie. Op ’n Kerspartytjie reël hy aandete met Allen, wat hom vir ’n ander medewerker, Marcus Halberstram, aansien. Tydens die ete voed Allen se neerhalende houding Bateman se wrok. Bateman lok hom na sy woonstel, maak hom dronk en vermoor hom met ’n byl. Hy raak van die liggaam ontslae en gebruik Allen se sleutels om toegang tot sy woonstel te kry. Hy laat ’n boodskap op Allen se antwoordmasjien waarin hy beweer dat hy Londen toe is. Wanneer die privaat speurder Donald Kimball Bateman ondervra oor Allen se verdwyning en waarnemings van Allen in Londen noem, weerlê Bateman die vermoedens met gemak.

Bateman se verdorwenheid neem toe wanneer hy die prostitute Christie en Sabrina huur en sadistiese dade pleeg voordat hy hulle betaal om te vertrek. Hy probeer sy kollega Luis Carruthers in ’n restauranttoilet verwurg, maar Carruthers verstaan die daad verkeerdelik as ’n seksuele toenadering, tot Bateman se afsku, en hy vlug. Kimball se tweede onderhoud verhoog Bateman se paranoia, maar hy sit sy moordtog voort: Hy verlei ’n model en speel later met die gedagte om sy sekretaresse, Jean, dood te maak. In sy woonstel ontkom Jean ternouernood nadat Bateman haar waarsku dat hy dalk beheer kan verloor. Sy is onbewus van die model se afgesnyde kop in sy yskas.

Kimball lig Bateman later in dat ’n kollega beweer hy het op die aand van Allen se verdwyning saam met hom geëet, wat Bateman se alibi versterk. Kimball verwerp die idee van Allen se moord as onwaarskynlik, wat Bateman verlig maar ook ontstel laat. Bateman se geweld bereik ’n hoogtepunt wanneer hy Christie weer ontmoet en ’n kennis, Elizabeth, vir ’n dwelmgedrewe ontmoeting nooi wat dodelik eindig. Christie ontdek lyke in sy woonstel terwyl sy probeer vlug, maar word self doodgemaak toe Bateman ’n kettingsaag op ’n trap op haar laat val.

Nadat hy sy verlowing met Evelyn verbreek het, verskerp Bateman se ontrafeling. Terwyl hy van die polisie vlug, skiet hy ’n offisier, blaas ’n patrolliemotor op en vermoor nog onskuldiges voordat hy in sy kantoorgebou gaan skuil. In ’n paniekerige stemboodskap aan sy prokureur, Harold Carnes, bely Bateman sowat 40 moorde, insluitende dié van Allen, Christie, Elizabeth en ander, en beken ook kannibalisme.

Die volgende dag besoek Bateman Allen se woonstel, wat nou leeg en te koop is. ’n Eiendomsagent, agterdogtig oor sy masker, ontken enige verband tussen die woonstel en Allen en dring daarop aan dat hy vertrek. Jean, ontsteld oor Bateman se versteurde toestand, vind intussen sy joernaal vol grafiese sketse van moorde. Tydens middagete verwar Carnes Bateman met iemand anders, lag die belydenis af en beweer hy het onlangs saam met Allen in Londen geëet, wat Bateman se werklikheidsbesef ondermyn. Terwyl sy vriende oor aandetebesprekings praat en oor Ronald Reagan se persona peins, vertel Bateman, onseker of sy misdade werklik of verbeel was, van sy onophoudelike pyn en begeerte om dit op ander af te wentel. Sy belydenis, besef hy, het niks beteken nie, en hy bly vasgevang in sy hol bestaan, smagtend na straf en bevryding wat nooit sal kom nie. Op ’n deur agter hom staan ’n bordjie: “This is not an exit”.

Ontvangs
American Psycho se debuut was op die Sundance-rolprentfees, waar resensente verdeel daaroor was. Sommige het die prent geprys vir sy draaiboek en Christian Bale se vertolking, terwyl ander dit gekritiseer het vir sy geweld. Met sy teateruitreiking het die prent positiewe resensies in belangrike publikasies ontvang, insluitende The New York Times, wat dit ’n “skerp en bondige klassieke gruwelkomedie” genoem het. Op Rotten Tomatoes was 68% van 247 resensies positief. Op Metacritic het die prent 'n punt van 64 uit 100 gekry, gebaseer op 35 resensies, wat dui op 'n "algemeen gunstige" ontvangs.

Roger Ebert het die prent drie uit vier sterre gegee en die vroulike perspektief wat Harron en Turner ingebring het, geprys omdat hulle Bateman nie as ’n sielkundig versteurde afwyking uitbeeld nie, maar as ’n sekere tipe selfsugtige, egogedrewe man wat tot die uiterste gedryf word. Ebert het Bale ook beskryf as “heldhaftig in die manier waarop hy die karakter toelaat om vrolik in veragtelikheid in te spring; daar is geen instink vir selfbehoud hier nie, en dit is een teken van ’n goeie akteur”. 

In sy resensie vir die Los Angeles Times het Kenneth Turan geskryf: “Die moeilike waarheid is dat hoe meer kykers hulle na die hoofkarakter Bateman kan modelleer en hoe verder hulle hulle distansieer van die menslike werklikheid van die geweld wat die skerm vul en dit as 'n soort grap beskou, hoe waarskynliker is dit dat hulle hierdie doodgebore, doellose stuk werk sal geniet”. Die tydskrif Newsweek se David Ansen het geskryf: “Maar ná ’n uur van ontleding van die 80’s-kultuur van materialisme, narsissisme en gierigheid, begin die film hom herhaal. Dit word gruweliker en surrealistieser, maar nie interessanter nie.” 

Rolling Stone se Peter Travers het die prent gunstig met sy bronmateriaal vergelyk en opgemerk Harron “het eerder op die satiriese as op die slasher-elemente” van die boek gereageer, wat gelei het tot ’n prent wat nietemin vol skerp spitsvondigheid is en ’n perverse bekoring uitstraal”. In ’n resensie vir die tydskrif Slate het David Edelstein ook die afgewaterde wreedheid en seksuele inhoud in vergelyking met die roman uitgelig en geskryf toe Bateman sy sekretaresse spaar, is dié oomblik waarin “dié eendimensionele prent soos ’n blom oopgaan”. 

Die webtuiste Bloody Disgusting het die prent as nommer 19 op sy lys van die “Top-20-gruwelfilms van die dekade” geplaas. Hulle het “Christian Bale se ontstellende / donker vertolking as reeksmoordenaar / Manhattanse sakeman Patrick Bateman” geprys – ’n rol wat in terugskouing deur geen ander akteur gespeel kon word nie. … “Op sy beste weerspieël die prent ons eie narsissisme en die oppervlakkige Amerikaanse kultuur waaruit dit voortgespruit het, met deurdringende trefkrag. ’n Groot deel van die krediet hiervoor kan aan regisseur Mary Harron gaan, wie se skewe neigings ’n goeie aanvulling is van Ellis se unieke styl.”

Sedert die middel 2000’s het die film ’n aansienlike kultusaanhang opgebou, wat in die 2010’s op verskeie sosialemediaplatforms gegroei het. In 2025 was dit een van die rolprente waarvoor gestem is in die “Readers’ Choice”-uitgawe van The New York Times se lys van “100 Beste Flieks van die 21ste Eeu”, waar dit in posisie 105 geëindig het.

Verwysings

Skakels

Kategorie:Amerikaanse rolprente