Harald Skoonhaar

Harald Skoonhaar of Harald Harfagri (Oudnoors: Haraldr hinn hárfagri, Noors: Harald hårfagre; omstreeks 850-932) was ’n Noorse koning. Volgens tradisies uit die 11de en 12de eeu in Noorweë en Ysland het hy van omstreeks 872-930 regeer en was hy die eerste koning van Noorweë. Twee van sy seuns, Erik Bloedbyl en Haakon die Goeie, het Harald na bewering opgevolg.

'n Groot deel van Harald se biografie is onseker. ’n Paar lofgedigte deur sy hofdigter, Þorbjörn Hornklofi, het in fragmente bewaar gebly, maar die oorblywende vertellings van sy lewe kom uit sagas wat eers sowat drie eeue ná sy leeftyd op skrif gestel is. Sy lewe word in verskeie van die Koningsagas beskryf, waarvan nie een uit vroeër as die 12de eeu dateer nie. Hierdie vertellings verskil op baie punte, maar dit is duidelik dat Harald in die 12de en 13de eeu beskou is as die een wat Noorweë tot een koninkryk verenig het.

Sedert die 19de eeu, toe Swede en Noorweë onder een koning verenig was, het Harald ’n nasionale ikoon van Noorweë en ’n simbool van onafhanklikheid geword. Al is die Koningsagas en Middeleeuse vertellings in die 20ste en vroeë 21ste eeu krities ontleed, het Harald steeds sy reputasie as die vader van die Noorse nasie behou. Teen die wisseling van die 21ste eeu het ’n paar historici probeer redeneer dat Harald Skoonhaar nie as ’n historiese figuur bestaan het nie.

Betekenis van bynaam
Die Oudnoorse woord hár is "hare" in Afrikaans, maar die byvoeglike naamwoord fagr is effens moeiliker om te vertaal, want dit kan beteken "mooi", "lig" of "fyn"Geir T. Zoëga, A Concise Dictionary of Old Icelandic (Oxford: Clarendon, 1910), s.v. .Richard Cleasby and Gudbrand Vigfusson, An Icelandic-English Dictionary, 2nd edn by William A. Craigie (Oxford: Oxford University Press, 1957), s.v. fagr. Die Oudnoorse woord beteken in dié geval waarskynlik "mooi" of "skoon" (soos in skoonheid).Paul R. Peterson, 'Old Norse Nicknames' (unpublished PhD dissertation, University of Minnesota, 2015), pp. 39–40.Judith Jesch, 'Norse Historical Traditions and Historia Gruffud vab Kenan: Magnus Berfoettr and Haraldr Harfagri', in Gruffudd ap Cynan: A Collaborative Biography, edited by K. L. Maund (Cambridge: Boydell, 1996), pp. 117–47 (p. 139 n. 62). Dus kan sy naam ook as Harald Mooihaar vertaal word.

Historiese waarheid
Deur die 19de en die grootste deel van die 20ste eeu het historici oor die algemeen die weergawe van Harald Skoonhaar aanvaar soos voorgestel deur latere Yslandse sagas. Peter Sawyer het egter reeds in 1976 begin twyfel daaraan,P. H. Sawyer, 'Harald Fairhair and the British Isles', in les Vikings et leur civilisation: problèmes actuelles, red., pp. 105–9. en in die dekades rondom 2000 het ’n golf navorsing verskyn wat beweer Harald Skoonhaar het nie bestaan nie, of ten minste nie in ’n vorm wat ooreenstem met sy voorstelling in die sagas nie.Claus Krag, 'Norge som odel i Harald Hårfagres ætt. Et møte med en gjenganger', Historisk tidskrift, 3 (1989), 288–302.Alexandra Pesch, Brunaǫld, haugsǫld, kirkjuǫld: Untersuchungen zu den archäologisch uberprufbaren Aussagen in der Heimskringla des Snorri Sturluson (Frankfurt am Main: Lang, 1996).Judith Jesch, 'Norse Historical Traditions and Historia Gruffud vab Kenan: Magnus Berfoettr and Haraldr Harfagri', in Gruffudd ap Cynan: A Collaborative Biography, red. K. L. Maund (Cambridge: Boydell, 1996), pp. 117–47 (pp. 137–47). Die sleutelargumente hiervoor is soos volg:
 Daar is geen kontemporêre steun vir die bewerings van latere sagas oor Harald Skoonhaar nie. Die eerste koning van Noorweë wat in nabykontemporêre bronne aangeteken word, is Harald Bloutand (oorlede omstreeks 985/986), wat op die Jelling-stene aangeteken is as koning van nie net Denemarke nie, maar ook Noorweë. Die 9de-eeuse beskrywing van Noorweë wat (omstreeks 890) deur Ohthere aan die hof van Alfred die Grote gegee is, en die geskiedenis van Adam van Bremen (geskryf in 1075) noem geen koning van Noorweë vir die betrokke tyd nie. Hoewel sagas Erik Bloedbyl noem as die seun van Harald Skoonhaar, ondersteun geen onafhanklike bewyse hierdie genealogiese verband nie.Clare Downham, "Eric Bloodaxe – axed? The Mystery of the Last Viking King of York", Mediaeval Scandinavia, 14 (2004), 51–77. Die 12de-eeuse William van Malmesbury beskryf wel ’n Noorse koning met die naam Haraldus wat koning Aethelstan van Engeland (oorlede 939) besoek het, en dit stem ooreen met latere sagatradisies waarin Harald Skoonhaar ’n seun, Hákon Aðalsteinsfóstri, by Aethelstan in pleegsorg laat plaas het.Angela Marion Smith, 'King Æthelstan in the English, Continental and Scandinavian Traditions of the Tenth to the Thirteenth Centuries' (unpublished Ph.D. thesis, University of Leeds, 2014), pp. 255–73. Maar William is ’n latere bron en "Harald" was nie ’n uitsonderlike naam vir ’n Skandinawiese karakter nie.Sverrir Jakobsson, 'Var Haraldur hárfagri bara uppspuni Snorra Sturlusonar?', Vísindavefurinn (25 September 2006). Verder gee William nie aan dié Harald die bynaam "Skoonhaar" nie, maar wel aan die goed gedokumenteerde latere Noorse koning Harald III HardraraSverrir Jakobsson, 'The Early Kings of Norway, the Issue of Agnatic Succession, and the Settlement of Iceland', Viator,  47 (2016), 171–88 (pp. 1–18 in open-access text, at p. 7); . (oorlede 1066).
 Hoewel Harald Skoonhaar in verskeie Yslandse sagas voorkom, is min – indien enige – daarvan onafhanklike bronne. Dit dateer uit die vroeë 12de eeu en is geskryf meer as 250 jaar ná Harald se veronderstelde dood.
 Bronne uit Brittanje wat onafhanklik is van die Yslandse sagatradisie (en deels van mekaar) en wat meestal vroeër as die sagas geskryf is, getuig wel van ’n koning met ’n naam wat ooreenstem met die Oudnoorse naam Haraldr inn hárfagri – maar hulle gebruik hierdie naam ook vir Harald Hardrada.

Wetenskaplike konsensus oor Harald se historiese waarheid val nou in twee kampe. Volgens een siening is die Middeleeuse Yslandse en Noorse geskiedenis van Harald Skoonhaar deel van ’n oorspronklike mite om die besetting van Ysland te verklaar, moontlik waarin ’n bynaam van Harald Hardrada oorgedra is aan ’n foutiewe vroeë koning van die hele Noorweë.Gísli Sigurðsson, 'Constructing a Past to Suit the Present: Sturla Þórðarson on Conflicts and Alliances with King Haraldr hárfagri', in Minni and Muninn: Memory in Medieval Nordic Culture, ed. by Pernille Hermann, Stephen A. Mitchell, and Agnes S. Arnórsdóttir, AS 4 (Turnhout: Brepols, 2014), pp. 175–96 . 

Sverrir Jakobsson het voorgestel die legende van Harald Skoonhaar is in die 12de eeu ontwikkel om Noorse konings in staat te stel om te beweer dat hulle voorouers ’n reg tot Noorweë gehad het deur afstamming van die veronderstelde eerste koning van die land.Sverrir Jakobsson … Viator, 47 (2016), 171–88; .

’n Ander moontlikheid wat geopper word, is dat Harald Skoonhaar geskoei is op ’n historiese koning met die naam Harald, moontlik ook bekend as “hárfagri”, wat in Wes-Noorweë regeer het. Die legende van hierdie Harald het later gegroei tot die figuur van Middeleeuse tradisie. In 2015 het Hans Jacob Orning aan die hand van argeologiese bevindings geargumenteer dat Harald gevestig was in Sogn, ’n streek wat die Middeleeuse Yslandse historikus Snorri Sturluson met Harald geassosieer het en wat in die 9de eeu ’n magsentrum was. 

In die skaldiese poësie (wat taalkundiges oor die algemeen as egte 9de-eeuse werk beskou) stem die noem van landgoedere ooreen met ’n praktiese netwerk van landgoedere met ongeveer ’n dag se reisafstand tussen hulle, wat ideaal sou wees vir ’n koning wat in Wes-Noorweë regeer het, maar nie regoor Noorweë nie. 

Hoewel dit moontlik is dat Harald ander gebiede deur kliëntekonings beheer het, is dit moeilik om met die beskikbare argeologie te bewys.

Verwysings

Skakels

Kategorie:Deense monarge