Union Airways

Union Airways was die eerste Suid-Afrikaanse kommersiële lugredery. Dit het vyf jaar lank, van 1929 tot 1934, as 'n onafhanklike maatskappy bedryf voordat dit deur die regering as South African Airways oorgeneem is.

Geskiedenis
Union Airways is gestig deur majoor Allister Miller, 'n vlieënier uit die Eerste Wêreldoorlog, wat sowat 2000 Suid-Afrikaners vir diens in die Koninklike Lugmag gewerf het. Die woord "Unie" het verwys na die amptelike naam van die land destyds: die Unie van Suid-Afrika.

Die maatskappy is gefinansier deur die Atlantic Refining Company en ondersteun deur 'n klein staatsubsidie. Die hoofkwartier was aanvanklik in Fairview in Port Elizabeth, maar hulle het later na Stamford Hill, Durban verskuif. Die korporatiewe kleure was rooi en geel, en die logo was 'n skild wat 'n gestileerde vliegtuig uitgebeeld het.

Union Airways was hoofsaaklik 'n posdraer, maar vanaf September 1929 het dit ook passasiers vervoer.

Die vloot het oorspronklik uit vyf DH60 Gipsy Moths bestaan. 'n Fokker Super Universal en twee DH Puss Moths is in 1930 bygevoeg, maar al drie het gedurende 1931 neergestort, waarvan twee noodlottig was.

Om hulle te vervang, het Union Airways 'n paar Junkers van South West African Airways verkry, wat deur die Junkers-korporasie in Duitsland besit was. In 1932 het UA en SWAA saamgesmelt, hoewel hulle steeds onder hul individuele name opereer het. Later daardie jaar het die Ierse dramaturg George Bernard Shaw sy vyf-en-sewentigste verjaardag gevier met 'n vlug in een van die Junkers. In 1933 het Union Airways 'n Junkers tot beskikking van adjunk-premier, generaal Jan Smuts, gestel vir 'n verkiesingstoer.

Die Suid-Afrikaanse regering het Union Airways in 1934 gekoop en dit hernoem na South African Airways.

Roetes
Die bedryf het begin as 'n lugpos-afleweringsdiens, met 'n regeringskontrak om lugpos tussen Kaapstad en die belangrikste sentra in Suid-Afrika te vlieg. Pos is van die Union Castle-stoomskepe van Brittanje afgehaal wat Maandagoggende by die Kaapstad-hawe vasgemeer het en deur 'n enkele Gypsy Moth na Port Elizabeth gevlieg het. In Port Elizabeth het nog twee Gipsy Moths gewag om die diens voort te sit, een om pos na Bloemfontein en Johannesburg te vlieg en die ander na Oos-Londen en Durban. Op 29 Augustus is die eerste retoerdiens bedryf en het Kaapstad betyds bereik vir die vertrekkende stoomskip na die VK.

Union Airways het sy eerste passasier op 3 September 1929 van Kaapstad na Oos-Londen vervoer. Die lugredery het ook die vervoer van siek persone op genadevlugte (ongeskeduleerd; roete en skedule soos vereis) onderneem.

Namate beide pos- en passasiersverkeer toegeneem het, het Miller 'n Fokker Super Universal enkelmotorige vliegtuig gekoop wat ses passasiers kon vervoer; hierdie vliegtuig het op 29 Mei 1930 in diens getree. Die volgende vliegtuigtipe wat by Union Airways in diens getree het, was twee de Havilland DH 80A Puss Moths. Hierdie vliegtuie kon twee passasiers in 'n geslote kajuit vervoer en het sommige van die Gypsy Moths vervang wat verkoop of afgeskryf is.

Een Puss Moth het naby Sir Lowryspas neergestort, met die vlieënier en twee passasiers wat gesterf het. Die Fokker Super Universal het op 31 Desember 1931 by Kayser's Beach naby Oos-Londen neergestort (geen beserings nie).

Imperial Airways het op 20 Februarie 1932 'n geskeduleerde diens van Engeland na Suid-Afrika begin bedryf. Aanvanklik is slegs lugpos vervoer, later is passasiers vervoer en die reis het 11 dae geduur.

Latere ontwikkelings
Union Airways was nie winsgewend tydens sy bedrywighede nie. Junkers South Africa Pty (Ltd) wat South West Africa Airways besit en bedryf het, het 'n aansienlike aandeel in Union Airways gekoop. 'n Heelmetaal Junkers F13 is van SWA Airways gehuur en het gou in werking getree in die plek van die beskadigde Fokker. Meer Junkers-vliegtuie het gevolg in die vorm van F13- en W34-vliegtuie en later het 'n Junkers A50 ook by die vloot aangesluit. Imperial se lugposdiens van Brittanje na Kaapstad is via Randse Lughawe en Kimberley gerig en dit het die Union Airways-lugposdiens van Kaapstad na Johannesburg onnodig gemaak. Die vervoer van lugpos van Durban na Johannesburg en Durban na Kaapstad is aan Union Airways gekontrakteer. Passasiersgroei op die Durban–Johannesburg-diens het bestendig gegroei en gekulmineer in 'n daaglikse vlug. Dit het die lugredery gedwing om hul basis van Port Elizabeth na Durban te verskuif. Majoor Miller het ook 'n bestelling geplaas vir 3 Junkers Ju 52/3m-vliegtuie; 'n heelmetaal-passasiersvliegtuig met drie enjins wat tot 18 passasiers kon vervoer.

Toe een van die Junkers W34-vliegtuie laat in 1933 in slegte weer naby die dorp Eshowe neergestort het, is twee bemanningslede en drie passasiers dood (een passasier het oorleef). Dit was 'n groot slag vir die lugredery en het Miller gedwing om die Suid-Afrikaanse regering te nader om die operasie oor te neem.

Die Suid-Afrikaanse regering het die bates en laste van Union Airways op 1 Februarie 1934 oorgeneem. Dit het 40 personeellede en drie Junkers F13's, een DH60 Gypsy Moth, een DH80A Puss Moth en 'n gehuurde Junkers F13 en Junkers A50 ingesluit. Die lugredery is die Suid-Afrikaanse Lugdiens genoem en het onder die beheer van die Suid-Afrikaanse Spoorweë- en Hawensadministrasie geval. SAL het die bestelling vir die drie Junkers Ju 52/3m-vliegtuie nagekom. SAA Museum (website)

 Verwysings 

Bronnelys
Illsley, J.W. (2003).  In Southern Skies.
Reader's Digest (1980).  South Africa's Yesterdays.

Kategorie:Suid-Afrikaanse lugrederye