Diella (KI-stelsel)

Diella (Albanees: Diellë, wat "Son" beteken) is 'n kunsmatige intelligensiestelsel wat ontwikkel is deur die Nasionale Agentskap vir die Inligtingsvereniging van Albanië (AKSHI). Dit is in Januarie 2025 bekendgestel as 'n virtuele assistent wat in die eAlbania-platform geïntegreer is, en help burgers met aanlyn openbare dienste en die uitreiking van digitale dokumente. In September 2025, na aanleiding van 'n presidensiële dekreet wat premier Edi Rama gemagtig het om toesig te hou oor die skepping van 'n virtuele KI-minister, is Diella formeel aangestel as "Minister van Staat vir Kunsmatige Intelligensie van Albanië" in die vierde Rama-regering, wat dit die eerste KI-stelsel ter wêreld maak wat 'n regeringsrol op kabinetsvlak beklee.

Geskiedenis
Diella is ontwikkel deur AKSHI se Kunsmatige Intelligensie-laboratorium in samewerking met Microsoft, met laasgenoemde wat groot taalmodelle van OpenAI via sy Azure-platform verskaf, en AKSHI wat werkvloeie en skripte ontwerp wat die stelsel se gedrag lei wanneer dit op burgers se versoeke reageer.

Die aanvanklike weergawe (Diella 1.0), wat in Januarie 2025 aangekondig is, was 'n teksgebaseerde kletsbot op die eAlbania-portaal (die amptelike digitale diensteplatform van die Albanese regering, wat burgers en besighede toegang bied tot 'n wye reeks aanlyn administratiewe dienste), wat op burgers se vrae gereageer het deur hulle na die korrekte diens te lei. Diella 2.0, wat 'n paar maande later bekendgestel is, het steminteraksie en 'n geanimeerde avatar ingesluit, 'n vrou in die tradisionele Albanese kleredrag van Zadrima, 'n historiese streek in Noord-Albanië. Die Albanese aktrise Anila Bisha het beide die gelykenis en die stem wat vir Diella se avatar op die e-Albania-platform gebruik is, verskaf, kragtens 'n ooreenkoms wat geldig was tot Desember 2025. Teen middel 2025 het die stelsel toegang tot meer as 36 000 dokumente en byna 1 000 dienste vergemaklik (alhoewel daardie uitsette steeds deur die eAlbania-agterkant gegenereer is, eerder as deur Diella self).

Ministeriële rol
Op 11 September 2025 is Diella formeel aangestel as "Minister van Staat vir Kunsmatige Intelligensie". Die aanstelling het gevolg op 'n presidensiële dekreet wat die Eerste Minister gemagtig het om toesig te hou oor die skepping en werking van 'n virtuele KI-minister. Aankoopverantwoordelikhede sal na verwagting geleidelik na die stelsel oorgedra word om politieke invloed in tenderprosedures te verminder. Die aanstelling is deel van breër anti-korrupsie hervormings en maatreëls wat bedoel is om Albanië in lyn te bring met die toetredingsvereistes van die Europese Unie.

Eerste Minister Edi Rama het verklaar dat Diella sal help verseker dat "openbare tenders 100% vry van korrupsie sal wees".

Ontvangs en kritiek
'n Artikel in Balkan Insight het opgemerk dat "[d]ie ambisie agter Diella nie misplaas is nie. Gestandaardiseerde kriteria en digitale roetes kan diskresie verminder, vertroue verbeter en toesig versterk" in openbare verkryging, maar het gewaarsku dat die gebruik van KI in die evaluering van tenders ook "diepgaande" risiko's inhou, soos aanspreeklikheidsgapings, ondermyning van behoorlike proses en kuberveiligheidsmislukkings.

Op 18 September 2025 het Eerste Minister Edi Rama 'n video van Diella aangebied wat 'n toespraak aan die Albanese parlement lewer. Die avatar het gesê: "Ek is nie hier om mense te vervang nie, maar om hulle te help." Die aanbieding het protes van opposisie-LP's ontlok, wat beswaar gemaak het teen die gebruik van 'n kunsmatige intelligensiestelsel in die parlementêre sitting. Gazment Bardhi, hoof van die opposisie Demokratiese Party se parlementêre groep, het Diella beskryf as "'n propaganda-fantasie" en "'n virtuele fasade om hierdie regering se reuse-daaglikse diefstalle te verberg." Die parlementêre sitting, wat geskeduleer was om 'n debat oor die nuwe kabinet en regeringsprogram in te sluit, het na 25 minute geëindig. Twee-en-tagtig Sosialistiese LP's het ten gunste gestem, terwyl opposisie-LP's nie aan die stemming deelgeneem het nie, aangesien hulle teen die aanbieding van Diella se toespraak betoog het. Politieke ontleder Andi Bushati het die sitting as "ongekend" beskryf omdat dit afgesluit is sonder die gebruiklike debat tussen regerings- en opposisie-LP's.

 Verwysings 

Kategorie:Kunsmatige intelligensie
Kategorie:Albanië