Milan Kundera

Milan Kundera (1 April 1929 – 11 Julie 2023) was 'n Tsjeggiese en Franse romansier. Kundera het hom in 1975 as balling in Frankryk bevind, waar hy in 1981 burgerskap bekom het. Sy Tsjeggo-Slowaakse burgerskap is in 1979 herroep, maar in 2019 is Tsjeggiese burgerskap aan hom toegeken.

Kundera se bekendste werk is De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (roman, 1984; in die Nederlands vertaal deur Jana Beranová) (die Engelse titel daarvan is The Unbearable Lightness of Being). Voor die Fluweel-Revolusie van 1989 het die party aan bewind, die heersende Kommunistiese Party van Tsjeggo-Slowakye, sy boeke verban. Hy het 'n lae-profiel gehou en hom daarvan weerhou om met die media te praat. Hy was 'n mededinger vir die Nobelprys vir Letterkunde en is ook benoem vir ander toekennings.

In 1985 is die Jerusalem-prys aan Kundera toegeken, en in 1987 ontvang hy die Oostenrykse Staatsprys vir Europese Letterkunde. In 2000 ontvang hy die Herder-prys. In 2021 ontvang hy die Goue Orde van Verdienstelikheid van die president van Slowenië, Borut Pahor.

 Vroeë lewe en opvoeding 
Milan Kundera is gebore op 1 April 1929 by Purkyňova 6 (Jan Evangelista Purkyně Str. no. 6) in Královo Pole, 'n distrik van Brno, Tsjeggo-Slowakye (die hedendaagse Tsjeggië) in 'n middelklas gesin. Sy vader, Ludvík Kundera (1891–1971), was 'n belangrike Tsjeggiese musikoloog en pianis wat gedien het as hoof van die Janáček Akademie vir Musiek en die Uitvoerende kunste in Brno van 1948 tot 1961. Sy moeder Milada Kunderová (gebore Janošíková) was 'n onderwyseres. Sy vader het in 1971 gesterf, en sy moeder in 1975.

Kundera het onder sy vader klavier leer speel en later musiekwetenskap en musikale komposisie bestudeer. Musikologiese invloede, verwysings en musieknotasie kan dwarsdeur sy werk gevind word. Kundera was 'n neef van die Tsjeggiese skrywer en vertaler Ludvík Kundera. In sy jeug is hy deur sy vader ondersteun in sy musikale strewe, en hy het ook sy vermoëns as komponis op die proef gestel. Op daardie stadium was een van sy destydse onderwysers Pavel Haas. Sy toewyding tot musiek het uiteindelik verflou weens die feit dat sy vader nie 'n loopbaan as pianis kon begin nie omdat hy daarop aangedring om die musiek van die modernistiese Joodse komponis Arnold Schoenberg te speel.

In 1947, Op 18-jarige leeftyd, sluit Kundera aan by die Kommunistiese Party van Tsjeggo-Slowakye.Sanders, Ivan (1991). p. 103 In 1984 het hy in herinnering geroep hoe "Kommunisme hom ewe veel as Strawinski, Picasso en Surrealisme betower en bekoor het."

Hy het lesings bygewoon oor musiek en komposisie aan Karelsuniversiteit in Praag, maar kort daarna oorgeskuif na die Rolprent- en Televisieskool van die Akademie vir Uitvoerende Kunste in Praag (FAMU) om die rolprentwese te studeer. In 1950 is uit die kommunistiese party geskop. Nadat hy gegradueer het het die rolprentfakulteit Kundera in 1952 aangestel as dosent in wêreldliteratuur. Na die Inval van die Warskoupakt in Tsjeggo-Slowakye in 1968 was hy sy werk kwyt by die rolprentfakulteit.
In 1956 het Kundera vir die eerste keer getrou. Sy vrou was die operettesangeres Olga Haas, dogter van sy dosent Pavel Haas en sy vrou Sonia Jakobson, 'n dokter van Russiese afkoms wat die eerste vrou was van Roman Jakobson.

 Politieke aktivisme en professionele loopbaan 
Kundera se skorsing uit die Kommunistiese party is beskryf deur Jan Trefulka in his novelle, Pršelo jim štěstí, (Luck Rained on Them, 1962). Kundera het die skorsing gebruik as inspirasie vir die hooftema van sy roman Žert (In Nederlands vertaal deur Jana Beranová as De grap en in Engels as The Joke in 1967), waarin hy die gek skeer met die Kommunistiese Party. In 1956 is Kundera weer toegelaat as partylid maar hy is egter in 1970 vir 'n tweede keer uitgeskop. Clavel, André, ""L'intransigeant amoureux de la France"" L'Express, 3 April 2003 Kramer, Jane, "When there is no word for 'home', The New York Times, 29 April 1984 Kundera het deelgeneem aan die vierde kongres van die Tsjeggiese skrywersunie in Junie 1967, waar hy 'n indrukwekkende toespraak gehou het.  In die toespraak het hy gefokus op die Tsjeggiese poging om 'n mate van kulturele onafhanklikheid onder sy groter Europese bure te handhaaf. Saam met ander hervormingsgesinde Kommunistiese skrywers soos Pavel Kohout, was hy periferaal betrokke by die Praagse Lente van 1968. Hierdie kort tydperk van hervormingsgesinde aktiwiteite is verpletter deur die Warskou-pakt se inval in Tsjeggo-Slowakye in Augustus 1968. Kundera het verbind gebly tot die hervorming van Tsjeggo-Slowaakse Kommunisme, en het heftig met sy mede-Tsjeggiese skrywer Václav Havel geargumenteer en in wese gesê dat almal kalm moet bly en dat "niemand nog vir sy opinies opgesluit word nie", en dat "die betekenis van die Praagse Herfs uiteindelik groter kan wees as dié van die Praagse Lente". In 1968, die jaar waarin sy boeke deur die Tsjeggiese regering verban is, het hy sy eerste reis na Parys onderneem, waar hy bevriend geraak het met die uitgewer Claude Gallimard. Nadat hy na Praag teruggekeer het, is hy gereeld besoek deur Gallimard, wat Kundera aangemoedig het om na Frankryk te emigreer en ook die manuskrip vir die roman Het leven is elders (1973, vertaler: Jana Beranová) (In Engels uitgegee as Life Is Elsewhere) uit Tsjeggo-Slowakye gesmokkel het. Uiteindelik het Kundera toegegee en in 1975 na Frankryk verhuis. In 1979 is sy Tsjeggo-Slowaakse burgerskap herroep. Hy het vir 'n paar jaar aan die Universiteit van Rennes doseer. Na drie jaar het hy na Parys verhuis.

 Dvořáček-affêre 
In Oktober 2008 vestig die historikus Adam Hradilek in die Tsjeggiese weekblad Respekt die aandag op 'n dokument uit die argiewe van die geheime polisie, waaruit dit wou voorkom asof die 20-jarige Kundera in 1950 'n 22-jarige antikommunistiese aktivis, Miroslav Dvořáček, by die polisie aangegee het. Dvořáček is gevolglik gevonnis tot 22 jaar tronkstraf, waarvan hy 14 jaar uitgedien het, deels in uraanmyne. Meerdere historici het die outentisiteit van die polisierapport onderskryf. Kundera het die bewerings egter tot en met sy dood ontken. Opvallend is in elk geval dat die nommer van Kundera se identiteitskaart sowel as sy handtekening in die verklaring ontbreek. Volgens 'n getuie uit die vyftigerjare, ene Zdeněk Pešat, was dit nie Kundera nie maar sy studiegenoot Ivan Dlask wat die verklaring gemaak het uit persoonlike wraakmotiewe. Praguemonitor.com

 Werke 
Alhoewel sy vroeë poëtiese werke sterk pro-kommunisties is,is sy romans nie uitermate ideologies gekleur nie. Kundera het herhaaldelik daarop aangedring dat hy 'n romanskrywer eerder as 'n polities gemotiveerde skrywer was. Politieke kommentaar het feitlik uit sy romans verdwyn na die publikasie van De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, behalwe in verband met breër filosofiese temas. Kundera se fiksiestyl, verweef met filosofiese afwykings, is grootliks geïnspireer deur die romans van Robert Musil en die filosofie van Nietzsche.In 1945 het die tydskrif Gong sy vertaling van sommige van die werke van die Russiese digter Vladimir Majakovsky gepubliseer. Die volgende jaar het die tydskrif Mladé archy 'n gedig van hom gepubliseer, waarvoor hy geïnspireer is deur sy neef Ludvík Kundera, ook 'n skrywer.

In die middel-1950's is hy weer tot die Kommunistiese party toegelaat en kon hy die digbundel Člověk zahrada širá (Afr: Die Mensdom: 'n Groot Tuin) in 1953 publiseer. 'n Lang epiese gedig uit 1955 genaamd Poslední máj (Die Laaste Mei) is opgedra aan Julius Fucik, en die bundel liriese poësie getiteld  Monoloë is in 1957 gepubliseer. Hierdie werke, tesame met ander voor- en nawoorde, is geskryf in die styl van onbetwiste propaganda, wat hom toegelaat het om tot 'n sekere mate voordeel te trek uit die voordele wat gepaardgaan met die feit dat hy 'n gevestigde skrywer in 'n Kommunistiese omgewing was. In 1962 het hy die toneelstuk Majitelé klíčů (Die sleuteleienaars) geskryf, wat internasionaal sukses behaal het en in verskeie tale vertaal is. Kundera self het inspirasie geput uit Renaissanceskrywers soos Giovanni Boccaccio, Rabelais en, miskien die belangrikste, Miguel de Cervantes, aan wie se nalatenskap hy homself die meeste toegewy het. Ander invloede sluit in Laurence Sterne, Henry Fielding, Denis Diderot, Robert Musil, Witold Gombrowicz, Hermann Broch, Franz Kafka, Martin Heidegger en Georges Bataille. Hy het oorspronklik in Tsjeggies geskryf, maar van 1985 af en vorentoe het hy 'n bewuste oorgang gemaak van Tsjeggies na Frans, wat uiteindelik sy taal van verwysing vir sy vertalings geword het.  Tussen 1985 en 1987 het hy self die Franse vertalings van sy vroeë werke hersien. Traagheid, sy eerste werk in Frans geskryf, is in 1995 gepubliseer. Sy werk is wêreldwyd in meer as tagtig tale vertaal.

 Bibliografie 

Hieronder volg 'n lys van werke met die Nederlandse en Engelse titels, sowel as die titels waaronder dit verskyn het in die oorspronklike Tsjeggiese, en later, Franse uitgawes.

 Člověk zahrada širá (poësiebundel) (1953)
 Poslední máj (poësiebundel) (1955) – 'n viering van die joernalis Julius Fučík
 Monology (Monoloë) (1957)
 Majitelé klíčů (1962, drama)
 De grap () (roman, 1967, in die Nederlands vertaal deur Jana Beranová) (Engelse titel: The Joke) .
 Český úděl in Listy (Desember 1968)Sabatos, Charles (2008). p.1831
 Ptákovina (Drama, 1969)
 Lachwekkende liefdes ()    (kortverhaalbundel, 1959-1968, vertaler, Jana Beranová) * (Engelse titel: Laughable Loves)  (1969)
 Afscheidswals () (roman, 1970, vertaler, Jana Beranová). Engelse titel: The Farewell Waltz (Die oorspronklike Engelse titel was The Farewell Party) (Franse titel: La Valse aux Adieux) (1972) 
 Het leven is elders () (roman, 1973, vertaler, Jana Beranová). Engelse titel: Life Is Elsewhere (1969)
 De dood zal me omhelzen bij de jasmijn (gedigte, 1976, vertaler, Jana Beranová)
 Het boek van de lach en de vergetelheid () (roman, 1978, vertaler, Jana Beranová) (Engelse titel: The Book of Laughter and Forgetting) (1979)
Jacques en zijn meester () (dramatoneelstuk, 1981, vertaler, Ivo Gay) (Engelse titel: Jacques and His Master)<ref
 name="Jungmannova-2022" /> (1981)
 De ondraaglijke lichtheid van het bestaan ()  (roman, 1984, vertaler, Jana Beranová) (Engelse titel: The Unbearable Lightness of Being (1984)
 De kunst van de roman (essay, 1986; vertaler, Ernst van Altena) (Engelse titel: The Art of the Novel) (Frans: L'art du Roman) (1986)
 Onsterfelijkheid ()  (roman, 1988, vertaler, Jana Beranová) (Engelse titel: Immortality) (1988)
 D'en bas tu humeras les roses – rare boek in Frans, geïllustreer deur Ernest Breleur (1993)
 Verraden testamenten (essay, 1993, vertaler, Piet Meeuse) (Engelse titel: Testaments Betrayed: An Essay in Nine Parts) (Franse titel: Les testaments trahis: essai) (1993)
 Traagheid (roman, 1995, vertaler, Joop van Helmond, 2015, nuwe vertaling deur Martin de Haan) (Engelse titel: Slowness) (Franse titel: La Lenteur) (1995)
 Identiteit (roman, 1997, vertaler, Martin de Haan) (Engelse titel: Identity) (Franse titel: L'Identité) (1998)
 Onwetendheid (roman, 2002, vertaler, Martin de Haan) (Engelse titel: Ignorance) (Franse titel: L'Ignorance) (2000)
 Het doek (essay, 2005, vertaler, Martin de Haan) (Engelse titel: The Curtain) (Franse titel: Le Rideau) (2005) 
 Het brute gebaar van de schilder (essay, 2006, vertaler, Martin de Haan)
 Een ontmoeting (essay, 2009, vertaler, Martin de Haan) (Engelse titel: Encounter: Essays (Franse titel: Une rencontre) (2009)
 Over de romankunst (versamelde essays, besorg deur Martin de Haan)
 Het feest der onbeduidendheid (roman, 2014, vertaler, Martin de Haan) (Engelse titel: The Festival of Insignificance) (Franse titel: La fête de l'insignifiance) (2014)
 The Apologizer (2015)

 Verdere leesstof 
 Leonidas Donskis. Yet Another Europe After 1984: Rethinking Milan Kundera and the Idea of Central Europe (Amsterdam Rodopi, 2012) 223 pp.  . online review
 Charles Sabatos.  "Shifting Contexts: The Boundaries of Milan Kundera's Central Europe," in Contexts, Subtexts, and Pretexts: Literary Translation in Eastern Europe and Russia, red. Brian James Baer (Amsterdam: John Benjamins, 2011), pp. 19–31.
 Nicoletta Pireddu, "European Ulyssiads: Claudio Magris, Milan Kundera, Eric-Emmanuel Schmitt," in Comparative Literature'', Spesiale uitgawe "Odyssey, Exile, Return" Red. deur Michelle Zerba en Adelaide Russo, 67 (3), September 2015: pp. 67–86. 

 Verwysings 

 Eksterne skakels 
  Webwerf oor Kundera
  Steamthing.com Meer agtergrond oor die Dvořáček-affêre, plus 'n Engelse vertaling van Pešat se verklaring.

Kategorie:Geboortes in 1929
Kategorie:Sterftes in 2023
Kategorie:Tsjeggiese skrywers
Kategorie:Franse skrywers