Komeet Hyakutake

Komeet Hyakutake (voorheen bekend as C/1996 B2) is 'n komeet wat op 31 Januarie 1996 ontdek is. Dit is die Groot Komeet van 1996 gedoop; sy verbygang binne 0,1 AE (15 miljoen km) van die Aarde af op 25 Maart was een van die naastes deur 'n komeet in 200 jaar. Met 'n skynbare magnitude van 0 en 'n grootte van 80°, het Hyakutake baie helder in die lug gelyk en is dit oor die hele wêreld gesien. Dit was tydelik helderder as Komeet Hale-Bopp, waarvan groot verwagtings gekoester is en wat in dié tyd die binneste Sonnestelsel genader het.

Hyakutake is 'n langperiodekomeet wat sy perihelium op 1 Mei 1996 bereik het. Voor sy mees onlangse reis deur die Sonnestelsel was sy wentelperiode sowat 17 000 jaar, maar swaartekragversteurings deur die reuseplanete het die periode tot 70 000 jaar verleng. Dit is die eerste komeet waarby 'n X-straal-emissie waargeneem is. Dit was moontlik die gevolg van geïoniseerde sonwinddeeltjies in 'n wisselwerking met neutrale atome in die komeet se koma. Die Ulysses-ruimtetuig het op 'n afstand van meer as 500 AE van die komeet se kern af deur die stert gevlieg en gewys Hyakutake het sover bekend die langste stert van alle komete gehad.

Ontdekking
Die komeet is op 30 Januarie 1996 ontdek deur Yuji Hyakutake, ’n amateursterrekundige van Suid-Japan. Hy was al jare lank op soek na komete en het na die Kagoshima-prefektuur verhuis, deels vir die donker naghemel in die omliggende plattelandse gebiede. Hy het op die aand van die ontdekking ’n kragtige stel verkykers gebruik om die naghemel te ondersoek.

Dit was eintlik die tweede Komeet Hyakutake; Hyakutake het verskeie weke tevore die komeet C/1995 Y1 ontdek. Terwyl hy sy eerste komeet weer dopgehou het (wat nooit met die blote oog sigbaar geword het nie) en die omliggende deel van die naghemel bekyk het, was hy verbaas om nog ’n komeet byna op dieselfde plek as die eerste een te sien. Hy het sy ontdekking die volgende oggend aan die Nasionale Sterrekundige Sterrewag van Japan gerapporteer. Later daardie dag is die ontdekking deur onafhanklike waarnemings bevestig.

Ten tyde van sy ontdekking was die komeet se skynbare magnitude 11 en het dit 'n koma van sowat 2,5 boogminute gehad. Dit was ongeveer 2 AE van die Son af. Later is ’n voorontdekkingsbeeld van die komeet gevind op ’n foto wat op 1 Januarie geneem is, toe die komeet sowat 2,4 AE van die Son was en ’n magnitude van 13,3 gehad het.

Wentelbaan

Toe die eerste berekenings van die komeet se wentelbaan gedoen is, het wetenskaplikes besef dit sou op 25 Maart net 0,1 AE van die Aarde verbytrek. Slegs vier komete in die vorige eeu het nader aan die Aarde gekom. Komeet Hale-Bopp is reeds as ’n moontlike "groot komeet" beskou, en die sterrekundige gemeenskap het uiteindelik besef Hyakutake kan dalk ook skouspelagtig wees danksy sy nabye verbygang.

Boonop het Komeet Hyakutake se baan aangedui dit het die binneste Sonnestelsel ongeveer 17 000 jaar tevore laas besoek. Aangesien dit waarskynlik al verskeie kere naby die Son verby is, sou die nadering in 1996 nie ’n eerste besoek uit die Oortwolk wees nie. (Dit is ’n plek van waar komete met wenteltye van tot miljoene jare afkomstig is.) Komete wat die binneste sonnestelsel vir die eerste keer binnekom, kan vinnig helderder word en dan verdof namate hulle die Son nader, omdat ’n laag hoogs vlugtige materiaal verdamp. Dit was die geval met Komeet Kohoutek in 1973; dit is aanvanklik beskou as moontlik skouspelagtig, maar het net matig helder verskyn. Ouer komete toon ’n meer konsekwente helderheidsverloop. Alles het dus daarop gedui dat Komeet Hyakutake helder sou wees.

Behalwe dat dit naby die Aarde sou verbygaan, sou die komeet ook die hele nag lank sigbaar wees vir waarnemers in die Noordelike Halfrond tydens sy naaste verbygang, vanweë sy pad wat baie naby aan die Poolster sou verbyloop. Dit sou ’n ongewone gebeurtenis wees, aangesien die meeste komete naby die Son is wanneer hulle op hul helderste is.

Verbygang
links|280px|thumb|Komeet Hyakutake in Maart 1996 deur Franz Haar afgeneem.

Hyakutake het vroeg in Maart 1996 met die blote oog sigbaar geword. Teen middel Maart was die komeet nog redelik onopmerklik en was dit van die vierde magnitude. Sy stert was sowat 5 grade lank. Namate dit nader aan die Aarde beweeg het, het dit vinnig helderder geword, en sy stert het langer geword. Teen 24 Maart was die komeet een van die helderste voorwerpe aan die naghemel, en sy stert het 35 grade ver gestrek. Die komeet het ’n opvallende blougroen kleur gehad.

Die naaste nadering het op 25 Maart plaasgevind op ’n afstand van 0,1 AE (15 miljoen km). Hyakutake het so vinnig oor die naghemel beweeg dat sy beweging teenoor die sterre binne net ’n paar minute waargeneem kon word; dit het elke 30 minute die deursnee van ’n volmaan (’n halwe graad) oorgesteek. Waarnemers het sy magnitude op sowat 0 geskat, en stertlengtes van tot 80 grade is aangemeld. Sy koma, nou naby die senit vir waarnemers in die middelnoordelike breedtegrade, het ongeveer 1,5 tot 2 grade breed gelyk, omtrent vier keer die deursnee van die volmaan. Die komeet se kop het duidelik blougroen gelyk, moontlik as gevolg van die uitstraling van diatomiese koolstof (C2) saam met sonlig wat van stofdeeltjies weerkaats is.

Omdat Hyakutake slegs ’n paar dae lank op sy helderste was, het dit nie die openbare verbeelding aangegryp op dieselfde manier as wat Komeet Hale-Bopp die volgende jaar gedoen het nie. Baie Europese waarnemers het nie die komeet op sy hoogtepunt gesien nie weens ongunstige weerstoestande.

Perihelium en daarna
Ná sy nabye nadering aan die Aarde het die komeet tot ongeveer die 2de magnitude verdof. Dit het perihelium op 1 Mei 1996 bereik, waar dit weer helderder geword het. Dit het benewens die gasstert wat gesien is toe dit die Aarde verbygesteek het, ook ’n stofstert vertoon. Teen daardie tyd was dit egter naby aan die Son en dus moeiliker om te sien. Dit is deur die SOHO-sterrewag  waargeneem nadat dit perihelium verbygesteek het. 'n Groot plasmawolk is op dieselfde tyd aangeteken. Die komeet se afstand van die Son by perihelium was 0,23 AE, dus goed binne die wentelbaan van Mercurius.

Ná sy periheliumverbygang het Hyakutake vinnig verdof. Dit was teen einde Mei nie meer met die blote oog sigbaar nie. Sy wentelbaan het dit vinnig na die Suidelike Halfrond geneem, maar ná perihelium is dit baie minder gemonitor. Die laaste bekende waarneming van die komeet was op 2 November.

Kerngrootte en aktiwiteit

Radarresultate van die Arecibo-sterrewag in Puerto Rico dui daarop dat die deursnee van die komeet se kern sowat 4,8 km was, omring deur klippiegroottedeeltjies wat teen 'n paar meter per sekonde uitgewerp is. Dié meting stem ooreen met indirekte ramings met behulp van infrarooi-emissie- en radiowaarnemings.

Die klein omvang van die kern (Halley se Komeet is sowat 15 km breed en Komeet Hale-Bopp s'n sowat 60 km) dui aan Hyakutake moes baie aktief gewees het om so helder te word. Baie komete ondergaan uitgassing van 'n klein deel van hulle oppervlak af, maar dit het gelyk of die grootste deel of die hele oppervlak van Hyakutake aktief was. 

Die stofproduksietempo was na raming begin Maart 2 x 103 kg/s, en dit het gestyg tot 3 x 104 kg/s nadar aan perihelium. In dieselfde tydperk het stofuitwerpingsnelhede toegeneem van 50 m/s tot 500 m/s.

Die waarneming van materiaal wat van die kern af uitgewerp is, het sterrekundiges gehelp om die rotasieperiode daarvan te bepaal. Terwyl die komeet by die Aarde verbygetrek het, is 'n groot klont materiaal elke 6,23 uur in die rigting van die Son uitgewerp. 'n Tweede, kleiner klont met dieselfde periode het bevestig dat dit die kern se rotasieperiode was.

Verwysings

Skakels

Kategorie:Nabyaardekomete
Kategorie:Groot komete