NG gemeente Moorreesburg

Die NG Gemeente Moorreesburg is op 3 Desember 1879 van die NG gemeente Swartland afgestig en vernoem na sy eerste leraar.

 Aanloop en afstigting 
Teen 1863 is die plaas Hooikraal die verste uithoek waar ds. J.C. le Febres Moorrees elke drie maande die sakramente bedien het. Omstreeks hierdie tyd het Dirk Kotzé en P. Warnich dele van die ou plaas Hooikraal vir kerklike doeleindes afgestaan. Die hulpkerk van die NG Gemeente Zwartland is op hierdie gewyde grond gebou en op 4 Desember 1864 ingewy. Hierdie eerste kerkgebou het £675 gekos en was in wese baie eenvoudig: dit het beskik oor 'n rietdak, 'n kleivloer en ronde dennebalke sonder plafon.Smit, A.P. 1945. "Moorreesburg" In: Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente Swartland. Tweede Eeufees. (1745-1945). Kaapstad: Nasionale Pers, bls. 292, 294-295 

1872/1873 - Die inspekteur van die Ring van Tulbagh, William Murray, skryf op 21 Mei 1873 aan die Skriba van die Algemene Opvoedingskommissie van sy bevindings uit die vorige jaar. In die maand April 1872 besoek Murray die gemeentes Zwartland (wat sowel Malmesbury as Hooikraal insluit), Hopefield, asook Riebeek-Wes en Riebeeks-Kasteel. By Malmesbury en by Hooikraal het hy in belang van die opvoeding gepreek. By Hooikraal is na afloop van die godsdiensoefening 'n byeenkoms gehou, waarin daar besluit is om dadelik met planne vorendag te kom - 'n onderwyserswoning by hierdie hulpkerk moet aangebou word. Ondertussen is die gebou byna voltooi. Vir die onderhoudskoste van die onderwyser het dr. Dale £50 per jaar geskenk. Dan is daar ook mejuffrou J. Louw van Tweekuilen wat deur die reël van basaars die som van £30 per jaar bymekaar gemaak het; vir drie jaar lank (as mens die briefdatum in ag neem) is die onderwys sodoende direk en indirek deur die gemeenskap self gedra. Oor haar skryf Murray: "Gemelde zuster der gemeente Zwartland heeft, mede uit de opbrengst van een vorigen Bazaar, een £25 of £30 voor den opbouw der woning gegeven - waarlijk een wenk en voorbeeld voor velen om niet alleen voor hunne eigene kinderen te zorgen, maar ook voor die van hunne verarmde natuurgenooten."De Gereformeerde Kerkbode in Zuid-Afrika. 1873. Deel XXV (12). 14 Junij, p. 190

1874 - Hooikraal slaag daarin om sy bogenoemde kerkskuld (£675) uit te wis. Nou kon die gemeente D.J. Joubert as godsdiensonderwyser en evangelis vas aanstel. Die ruim konsistoriekamer het as skoollokaal gedien. 

Vroeg in Augustus 1879 is 'n brief onderteken deur die plaaslike ouderlinge, Andries Dippenaar en D. Kotzé ingedien by die kerkraad van Zwartland, verzoekende... de leden te Hooikraal en daaraan grenzende van de gemeente Zwartland als een afzonderlyke gemeente te stichten. Die kerkraad van Zwartland (Malmesbury) het hierdie verlof toegestaan. 

Woensdag, 15 Oktober 1879 - Die versoekbrief om afstigting, onderteken deur 164 persone,De Zuid-Afrikaan. 1879. Tulbagh: Woensdag, 15 October, bl. 6, kolom 3: 6. Het verzoek van de inwoners van Hooikraal (Zwartland) om tot een afzonderlijke gemeente gevormd te worden, werd na de pauze in behandeling genomen. Er werd eene memorie over ingediend, geteekend door 164 personen, en na eenige aanmerkingen werd dat verzoek gesteld in handen van de Ringscommissie. word ingedien en behandel by die Ringsvergadering van Tulbagh, op Tulbagh. Die hele saak word na die Ringskommissie verwys. Die Ringskommissie sou volmag hê om "indien zy meent dat het wenschelyk is, de gemeente te stichten."  

Op 3 Desember 1879 kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van De Zuid-Afrikaan (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piketberg. Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piketberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer.  

By die vergadering was die predikante van Piketberg, Worcester en Tulbagh, lede van die Ringskommissie asook dié van Riebeek-Wes en Hopefield teenwoordig. Voor die verrigtinge begin, het ds. Robertson 'n ernstige rede van die kansel gehou oor die woorde: "Wat baat het een mensch, zoo hij de geheele wereld gewon en zijner ziel schade leed." Die predikant van Worcester het daarna die byeenkoms geopen, die doel daarvan genoem, en gevra indien daar enige besware sou wees waarom die gemeente nie opgerig mag word nie, dit geopper moet word.  

Die Skriba meen die dokument van die kerkraad van Malmesbury het reeds toestemming gegee, maar dit bevat die voorwaarde dat hulle nie lidmate van Malmesbury mag afskei wat nie onder Hooikraal wil wees nie.  

Die predikant van Piketberg voel die opdrag is tog reeds deur die Ring aan die Kommissie gelas om die gemeente te stig, en volgens Artikel 45 sou enige weiering wat deur 'n kerkraad aangevoer word na die Kommissie terugverwys word om beoordeel te word. Derhalwe kan daar tog geen beswaar wees om met die afstigting voort te gaan nie. 

Die predikant van Riebeek-Wes voer aan dat die stuk nie amptelik kan wees nie, omdat dit nie tydens 'n behoorlike kerkraadsvergadering geteken is nie. Die verkeerde prosedure is gevolg.
Daarop sê die predikant van Piketberg dat die predikant van Riebeek-Wes hierdie besware by die Ringsvergadering moes geopper het; hy volstaan dus daarby dat die Ring reeds besluit het dat die dokument aanvaarbaar is.
Ds. Murray wil hê mense moet daarop let dat die kerkraad van Malmesbury nie weier om toestemming te gee vir die afskeiding van die parogie nie, maar wel die afskeiding van lidmate; derhalwe kan hy ook nie dink dat daar enige beswaar kan wees om met die saak voort te gaan nie. 

Toe grensskeiding ter sprake kom, het dit tot 'n lewendige gesprekvoering gelei.  

'n Versoekskrif is voorgelees van enkele lede wat nie van Piketberg wou afskei nie, omdat hulle gelukkig was en nie deur die predikant verwaarloos is nie. Die afgevaardigde van Hopefield was wel "verschrikkelijk gierig", aldus De Zuid-Afrikaan. Die probleem was, as die versoek toegestaan word, en Vredenburg later ook sou afstig, dan sou Hopefield skaars 'n paar honderd lidmate oorhê.  

NG Gemeente Zwartland (of liewer ds. Moorrees) en Hooikraal het glad nie veel eise aan mekaar gestel nie.  

Toe die predikant van Riebeek-Wes egter aan die beurt kom, tree hy in die bres vir sy eie kudde. Dis asof die Hooikralers sy enigste boklam wat hy gehad het, van hom wou afrokkel. Uiteindelik kom daar 'n skikking - aan die kant van Piketberg was daar geen verskil nie - die Bergrivier was die natuurlike skeiding.  

Die grensskeidings sien soos volg daaruit: 

Nadat die kerkraadslede gekies is, word die predikant van Piketberg op versoek van die plaaslike kerkraad tot konsulent aangestel. Na 'n kort toespraak van ds. Murray, sluit ds. Rabie af met gebed. 

Daarna is 'n ete aangebied wat deur mej. Joubert vriendelik voorberei is, en nadat die vriende daaraan weggelê het "scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente".De Zuid-Afrikaan. 1879. Hooikraal. 6 December, bl. 5-6:  Heden morgen, den 3den December, kwam de Ringscommissie alhier bijeen, ten einde aan de opdragt des Rings te voldoen om eene gemeente te stichten. Hooikraal is zoowat drie uren van Malmesbury, drie uren van Hopefield, drie uren van Riebebeek [sic] West, en drie en een half uur van Piketberg, in het hart van het Roode Zwartland gelegen. De plaats zelve was door den kerkeraad van Malmesbury aangekocht tot eene kerkplaats, en zij is niet heel ongeschikt tot dit doel. Men ziet er een net kerkje met een schoolgebouw annex, een zeer geschikte woning voor den onderwijzer, ingerigt voor kostleerlingen, en nog eenige andere gebouwen van private personen. Daar de plaats zeer centraal en te midden van eene goede bevolking gelegen is, oefent de school, aan wier hoofd de heer Joubert staat, eenen gezegenden invloed uit, en kan zij, nu dat er eene nieuwe gemeente is gesticht, eene belangrijke plaats worden. Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten.

De predikanten van Piketberg, Worcester en Tulbagh, leden der Ringcommissie, alsmede die van Riebeeck West en Hopefield, waren ter vergadering opgekomen. Ds. Robertson hield, alsvorens men met de verrigtingen begon, eene ernstige rede van den kansel over de woorden "Wat baat het een mensch, zoo hij de gehele wereld gewon en zijner ziel schade leed." De predikant van Worcester sprak daarna over het doel der bijeenkomst en wilde weten, of er ook eenig bezwaar bestond, om reden waarvan de gemeente niet opgerigt zou worde.

De Scriba meende, dat daar in het document, waarin door den kerkeraad van Malmesbury tostemming werd gegeven tot het oprigten der gemeente, gezegd wordt, dat de kerkeraad toestemming geeft, mits dat men van de Malmesburysche zijde niemand afscheidt, die niet onder Hooikraal wenscht te behooren, hij niet voor de oprigting stemmen. De predikant van Piketberg is van gevoelen, dat daar de opdragt reeds door den Ring aan de Commissie is geschied om de gemeente te stichten, en volgens Art. 45 alle redenen van weigering, door eenen kerkeraad aangevoerd, door de Commissie kunnen beoordeeld worden, er toch geen bezwaar bestond om met de zaak voort te gaan. 

De predikant van Riebeek West zeide, dat er nog iets valt op te merken, en wel, dat het stuk niet officieel is, en dat men niet maar zoo los over deze dingen behoort heen te stappen. Het was niet in eene kerkeraadsvergadering geteekend. De Predikant van Piketberg dacht, dat hij die aanmerkingen in de Ringsvergadering moet gemaakt hebben.
Ds. Murray wilde dat men er op zou letten, dat de kerkeraad van Malmesbury niet weigert toestemming te geven om plaatsen af te schieden, maar wel leden, en dat hij ook dacht, dat er geen bezwaar kon wezen met de zaak voort te gaan.
Nu werd de grensscheiding ter sprake gebragt, die nog al tot een levendige discussie aanleiding gaf.
Er werd eene memorie voorgelezen van eenige leden, die niet van van Piketberg wilden afscheiden, om dat zij het er goed hebben en niet door den predikant verwaarloosd worden. De afgevaardigde van Hopefield was ook, verschrikkelijk gierig. Maar het scheen dat het ook niet anders kon, want ging men het verzoek der Hooikralers toestaan en werd Vredenbaar later afgeschieden, dan behield Hopefield naauwelijks een paar honderd leden; en om de oude gemeenten af te breken om nieuwe te gaan stichten, dat gaat niet.

Het was prachtig om te zien, welk een respect onze Hooikraalsche vrienden voor Malmesbury of liever voor vader Moorrees hadden. Hier eischte [hun] niet te veel. Men ging maandelijk of halverw[] afstand.
Maar het kwam ook hier regt. Doch nu [wa]s Riebeeck West aan de beurt en de dominé van [de] plaats stelde zich met geenen geringen ijver [in] de bres voor zijne kudde. Dat eenig boklam, [het]welk hij had, wilde men hem ook ontnemen. Eindelik kwam men tot eene schikking - aan de zijde van Piketberg was er geen verschil - Bergrivier was de natuurlijke scheiding.
Tot de verkiezing van kerkeraadsleden overgaande, werden tot ouderlinge de broeder A [] Dippenaar en M. Kitshof, en tot diakenne de broeders J.C. Smith, G.W. Rust, J. Lochner, [], en P. de Villiers gekozen. De predikant van Piketberg werd op verzoek van dne plaatselijken kerkeraad tot consulent aangesteld. Na een korte toespraak van Ds. Murray sloot Ds. Rabie met gebed.

Nadat de vrienden zich te goed hadden gedaan aan een goed maal, door Mej. Joubert zoo vriendelijk bereid, scheidden zij van Hooikraal (Moorreesburg?) met de beste wenschen voor de nieuwe gemeente.

Hierdie naam tussen hakies in die koerantberig van 6 Desember 1879 is opvallend, want al het die gemeente aanvanklik onder die naam Hooikraal bekend gestaan, is daar op die eerste kerkraadsvergadering (27 Desember 1879) besluit "dat deze gemeente bekend zal staan onder den naam van Moorreesburg". Dit is so genoem ter ere van die toenmalige predikant van Zwartland, wat hierdie wyk meer as 45 jaar lank bearbei het.

11 Januarie 1880 - Omstreeks 10 uur die oggend bestyg ds. Moorrees die kansel om sy laaste preek op Moorreesburg te lewer - met Handelinge 15:29 as vertrekpunt: vaarwel! Die Hooikraalkerkie, wat maar tussen 400 en 500 mense kon vat, was stampvol. Ds. Moorrees was diep aangedaan, en trane het soms oor sy wange gerol; so ook onder die gemeentelede teenwoordig. Ds. Moorrees is na die preek gevra om net na die uitspreek van die seën 'n oomblikkie te wag. Daarna het hy voor die kansel gaan staan. 'n Dankbetuiging, onderteken deur 304 lidmate van die gemeente Moorreesburg, is toe aan hom voorgelees, en 'n bedrag van £50 is aan hom oorhandig. Die band met die gemeentelede van hierdie kontrei bestaan reeds vir 48 jaar, en die dominee het, as 't ware, die meeste lidmate voor hom sien grootword. Die gemeente is versoek om op te staan en onder andere "Dat 's Heeren zegen op u daal" te sing. Die dominee was so oorstelp van droefheid, dat hy skaars sy dank kon verwoord. Daarmee is die plegtigheid beëindig.Zuid-Afrikaan. 1880. Moorreesburg, Zwartland. Bijvoegsel. 17 Januarij, kolom 2: 
Zondag, 11 Januarij 1880, was een dag, die niet spoedig door de gemeente der Ned. Geref. Kerk alhier zal vergeten worden, want op dien dag werd voor de eerste maal zoolang als hier van den kansel het ware Evangelie verkondigd wordt, aan een Leeraar een adres en geschenk overhandigd, en dat wel aan Ds. J. C. le Feb. Moorrees, die bijna een halwe eeuw deze gemeente onder zijne zorg, en met lust en moed en liefde het Evangelie onder ons verkondigd had. In den morgen, bij het tweede gelui, was de Kerk goed gevuld. Men zag van elken kant karren, wagens, ruiters zoowel als voetgangers naar de kerk komen. Elkeen was gretig een plaats te bekomen, totdat het gebou, dat 400 à 500 menschen bevatten kan, eivol was.
Omtrent ten 10 ure beklom onze eerwaardige in den dienst der gemeente vergrijsde leeraar den kansel en sprak zijn afscheidsrede uit naar aanleiding van Hand. 15:29. "Vaartwel." Moeijelijk viel het ZEerw. de gemeente aan te spreken. De tranen biggelden somwijlen langs zijne wangen, ja ook onder de leden zag men geen droog oog. Nadat de WelEw. heer zijne rede geëindigd had, werd hem verzocht om, na het uitspreken van den "zegen", een weinig te wachten. Nadat zulks gedaan was, daalde ZWEw. van den kansel en stond er voor. Onze geachte onderwijzer las hem toen een adres voor, dat geteekend was door 304 gemeenteleden onzer kerk, terwijl ZWEw. tevens een beurs overhandigd werd, inhoudende £50. De gemeente werd toen verzocht op te staan en te zingen: "Dat 's Heeren zegen op u daal" enz. ZWEw. was gansch overstelpt van droefheid, zoodat hij slechts met een paar woorden zijn dank kon uitspreken, voor het groote blijk van liefde aan hem bewezen. Daarmede eindigde de plegtigheid. Nog roepen wij ZWEw. toe: "God zegene U." En God zegene zijne gemeente ter dezer plaatse, met haren geachten consulent, Ds. Rabie.

Adres:
Moorreesburg 11 Januarij 1880
Den WelEerw. J.C. LEFEBRE MOORREES.
WelEerw. Heer en Broeder in Christus.
Deze dag is voor ons een gewigtige, wij moeten van u afscheid nemen, en het valt ons zwaar zulks te doen. Wil ons bij deze gelegenheid vergunnen, nu dat gij op het punt staat ons te verlaten, ons dankbaar gevoel uit te spreken en u een blijk te geven van onze achting en toegenegenheid.
Wij gevoelen het hoe innig de band is die tusschen u en deze gemeente reeds 48 jaren bestaat. Wij mogen ons dan ook met regt als uwe kinderen beschouwen. Weinigen zijn er onder, die gij niet hebt zien opgroeijen. Velen onzer werden door u gedoopt, meest allen door u tot leden der gemeente aangenomen, en niet weinigen door u in het huwelijk bevestigd.
Uwe beste krachten hebt gij aan ons welzijn gewijd, ja uw leven hebt gij onder ons doorgebragt. Van uwe lippen hebben wij steeds het woord der waarheid mogen vernemen, uit uwe hand de bondzegels ontvangen. Gij waart ons tot een vriend in tijden van bezoeking, tot een raadsman in oogenblikken van kommer, tot een vertrooster in dagen van droefheid, ons lot was uw lot. Door een band der liefde waren wij aan elkander gebonden. Uwen hartelijken omgang zullen wij missen. Wij gevoelen het, die dagen zijn voorbij. Ons getal is toegenomen, en het is noodzakelijk geworden, vooral met het oog op de armen, dat wij tot eene afzonderlijke gemeente gevormd worden. Doch wij zullen u niet spoedig kunnen vergeten. Was het niet uw eigen wensch, wij zouden niet een ander tot consulent dezer gemeente genomen hebben. Wij danken u, hooggeachte vader, voor al wat gij ons en onzen kinderen hebt gedaan. Hebben wij u wellicht soms bedroefd, wij vertrouwen dat gij er niet meer aan denken zult. De Heere vergelde u in eene dubbele mate voor al wat gij tot ons bestwil hebt aangewend. Hij verhoore uwe gebeden, voor ons tot den troon der genade opgezonden. Hij zegene u op uwen ouden dag met Zijne genade en vervulle al uwe begeerten. Hij zij u tot een staf en tot een steun, en vergezelle u tot aan het einde uws levens. En mogt gij ook dan wanneer het groote oogenblik van scheiden daar zal zijn, de kroone der heerlijkheid, het loon der regtvaardigen uit de hand van den Koning der Kerk ontvangen, en met den dienstknecht Gods uitroepen: "Nu laat gij Heer uwen diensknecht gaan in vrede, naar uw woord, want mijne oogen hebben uwe zaligheid gezien." 
Dit is de wensch en bede
van uwe onderdanigen Drs. en
Broeders in Christus.

 Verwysings 

Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika