László Krasznahorkai

László Krasznahorkai (Hongaars: [ˈlaːsloː ˈkrɒsnɒhorkɒi]; gebore 5 Januarie 1954) is 'n Hongaarse romanskrywer en draaiboekskrywer. Krasznahorkai is bekend vir sy moeilike en veeleisende romans, dikwels as postmodern bestempel, wat distopiese en melancholiese temas ondersoek.  Verskeie van sy werke, insluitend sy romans Satantango (1985) en Die Melancholie van Weerstand (1989), is deur die regisseur Béla Tarr in rolprente verwerk.

In Oktober 2025 is hy bekroon met die Nobelprys vir Letterkunde "vir sy boeiende en visionêre oeuvre wat, te midde van apokaliptiese terreur, die krag van kuns herbevestig."

Vroeë lewe en opvoeding
Krasznahorkai is op 5 Januarie 1954 in Gyula, oostelike Hongarye, gebore. Hy is half-Joods. Sy vader, György Krasznahorkai, was 'n prokureur, en sy moeder, Júlia Pálinkás, was 'n maatskaplike sekerheidsadministrateur  Sy vader het sy Joodse afkoms verberg en dit eers onthul toe Krasznahorkai 11 jaar oud was.

Hy het in 1972 aan die Erkel Ferenc hoërskool gegradueer, met 'n spesialisasie in Latyn. Krasznahorkai het in 1973 regte begin studeer aan die József Attila Universiteit (nou die Universiteit van Szeged), maar is in 1976 oorgeplaas na die Eötvös Loránd Universiteit (ELTE) in Boedapest, waar hy sy regsstudies tot 1978 voortgesit het.Krasznahorkai biography (official website) (Besoek op 9 Augustus 2012). Van 1978 tot 1983 het hy Hongaarse taal en letterkunde aan die ELTE Fakulteit Geesteswetenskappe bestudeer, waar hy sy graad verwerf het. Sy tesis het gefokus op die werk en ervarings van die skrywer Sándor Márai na Márai se ballingskap na die Kommunistiese oorname in 1948. Tydens sy letterkundestudies het hy by die Gondolat Könyvkiadó uitgewery gewerk.

Loopbaan as skrywer
Sedert die voltooiing van sy studies het Krasznahorkai as vryskutskrywer gewerk. Sy debuutroman, Sátántangó (1985), was 'n onmiddellike sukses wat hom as 'n leidende figuur in die Hongaarse letterkunde gevestig het. 'n Engelse vertaling van die roman het later die Beste Vertaalde Boek-toekenning in 2013 ontvang.

Internasionale reise en invloed
Krasznahorkai het in 1987 vir die eerste keer buite Kommunistiese Hongarye gereis op 'n beurs na Wes-Berlyn. Na die val van die Oosblok het hy afsonderlik op verskeie plekke wêreldwyd begin woon. Sy eerste lang reis na Oos-Asië in 1990 het sy werk diepgaande beïnvloed; sy ervarings in Mongolië en Volksrepubliek China het die boeke The Prisoner of Urga en Destruction and Sorrow Beneath the Heavens beïnvloed. Hy het later ses maande in Kioto deurgebring in 1996, 2000 en 2005, met die estetika en literêre teorie van die Verre Ooste wat beduidende verskuiwings in sy styl en temas veroorsaak het. Terwyl hy War and War geskryf het, het hy breedvoerig deur Europa gereis en hulp ontvang van die Amerikaanse digter Allen Ginsberg, aan wie hy erkenning gegee het vir die verskaffing van waardevolle advies terwyl hy in sy woonstel in New York gebly het.

Kritiese erkenning en samewerking
Sy roman The Melancholy of Resistance (1989) het die Duitse Bestenliste-prys vir die beste literêre werk van die jaar in 1993 ontvang. In 1996 was hy 'n genoot aan die Wissenschaftskolleg in Berlyn.

Vanaf Sátántangó (1994) het die filmmaker Béla Tarr, 'n goeie vriend, verskeie van Krasznahorkai se werke in films verwerk, insluitend Werckmeister Harmonies (2000). Krasznahorkai het verklaar dat hul 2011-film, The Turin Horse, hul laaste samewerking sou wees.  Hy het ook saam met die kunstenaar Max Neumann gewerk aan geïllustreerde werke soos die novelle Chasing Homer (2021), wat met 'n oorspronklike musiekpartituur deur die jazzmusikant Szilveszter Miklós vrygestel is.

Sy roman Seiobo There Below het die toekenning vir beste vertaalde boek in 2014 gewen. In 2015 het hy die eerste Hongaarse skrywer geword wat die Man Booker Internasionale Prys ontvang het.  Hy is in 2025 met die Nobelprys vir Letterkunde bekroon.

Krasznahorkai se werk het aansienlike kritiese lof ontvang. Susan Sontag het hom beskryf as "die hedendaagse Hongaarse meester van apokalips wat vergelyking met Gogol en Melville inspireer", terwyl W. G. Sebald geskryf het dat "die universaliteit van Krasznahorkai se visie meeding met dié van Nikolai Gogol se Dead Souls en verreweg al die mindere bekommernisse van hedendaagse skryfkuns oortref".

Persoonlike lewe
Krasznahorkai was van 1990 tot hul egskeiding getroud met sy eerste vrou, Anikó Pelyhe. In 1997 is hy getroud met Dóra Kopcsányi, 'n sinoloog en grafiese ontwerper. Hy het drie kinders.

Nadat hy etlike jare in Berlyn gewoon het, waar hy vir een semester die S. Fischer-gasprofessoraat aan die Vrye Universiteit van Berlyn beklee het, het hy na Hongarye teruggekeer. Hy woon tans afsydig in die heuwels van Szentlászló.

Werk
Romans
Satantango (Sátántangó, 1989, Magvető,  ), vertaal deur George Szirtes George Szirtes (New Directions, 2012,  )
The Melancholy of Resistance (Az ellenállás melankóliája, 1989, Magvető, ), vertaal deur George Szirtes (New Directions, 2000,  )
The Prisoner of Urga (Az urgai fogoly, 1992, Magvető,  )
War and War (Háború és háború, 1999, Magvető, ), vertaal deur George Szirtes (New Directions, 2006,  )
'[Destruction and Sorrow Beneath the Heavens (Rombolás és bánat az Ég alatt, 2004, Magvető,  ), vertaal deur Ottilie Mulzet (Seagull Books, 2016,  )Seiobo There Below (Seiobo járt odalent, 2008, Magvető,  ), vertaal deur Ottilie Mulzet (New Directions, 2013,  )Baron Wenckheim's Homecoming (Báró Wenckheim hazatér, 2016, Magvető,  ), vertaal deur Ottilie Mulzet (New Directions, 2019,  )Herscht 07769 (2021, Magvető,  ), vertaal deur Ottilie Mulzet (New Directions, 2024,  )Zsömle odavan (2024, Magvető,  )

Novellas
 2003: A Mountain to the North, a Lake to the South, Paths to the West, a River to the East (Északról hegy, Délről tó, Nyugatról utak, Keletről folyó), translated by Ottilie Mulzet (New Directions, 2022).
 2009: The Last Wolf (Az utolsó farkas), translated by George Szirtes (New Directions, 2016; paired with John Batki's translation of "Herman" and "The Death of a Craft" from Relations of Grace).
 2010: Animalinside (Állatvanbent), together with Max Neumann, collage of prose and pictures, translated by Ottilie Mulzet (New Directions, 2011; Sylph Editions, 2012).
 2018: Spadework for a Palace (Aprómunka egy palotaért), translated by John Batki (New Directions, 2022).
 2019: Chasing Homer (Mindig Homérosznak), with illustrations by Max Neumann, translated by John Batki (New Directions, 2021).

Kortverhale
 1986: Relations of Grace (Kegyelmi viszonyok), verduidelik deur John Batki for New Directions.
 Sluit in: "The Last Boat", "The Bogdanovich Story", "Trapped Rye", "Heat", "Herman: The Game Warden", "The Death of a Craft", "In the Barber's Grasp" and "The Station Seeker".
 2013: The World Goes On (Megy a világ). Vertaal deur John Batki, George Szirtes en Ottilie Mulzet (New Directions, 2017).

 Individuele kortverhale 
 1984: "The Bogdanovich Story" ("El Bogdanovichtól"). Vertaal deur Eszter Molnár, in Thy Kingdom Come: 19 Short Stories by 11 Hungarian Authors (pp. 64–79).
 1986: "The Last Boat" ("Az utolsó hajó"). Vertaal deur Eszter Molnár, in Thy Kingdom Come: 19 Short Stories by 11 Hungarian Authors (pp. 53–63); later by George Szirtes in Music & Literature No. 2 (2013)
 1998: "Isaiah Has Come" ("Megjött Ézsaiás"). Vertaal deur George Szirtes, included in War and War.
 1999: "Dumb to the Deaf" ("Néma a süketnek"). Vertaal deur Eszter Molnár, in The Hungarian Quarterly, Summer 2000 (pp. 49–55).
 2010: "The Bill: For Palma Vecchio, at Venice" ("Számla: Palma Vecchiónak, Velencébe"), Vertaal deur George Szirtes (Sylph Editions, 2013) en ingesluit in The World Goes On.

Essays, onderhoude en ander werke
 1993: The Universal Theseus (A Théseus-általános), drie fiktiewe lesings. Vertaal deur John Batki, ingesluit in The World Goes On.
 2001: Evening at Six: Some Free Exhibition-Opening Speeches (Este hat; néhány szabad megnyitás), essays.
 2003: Krasznahorkai: Conversations (Krasznahorkai Beszélgetések), onderhoude.
 2012: He Neither Answers Nor Questions: Twenty-five Conversations on the Same Subject (Nem kérdez, nem válaszol. Huszonöt beszélgetés ugyanarról.), interviews.
 2013: Music & Literature No. 2, boeklengte spesiale uitgawe van die tydskrif met tekste deur Krasznahorkai en essays oor sy werk deur Béla Tarr en Max Neumann.
 2017: The Manhattan Project, 'n literêre dagboek met 'n fotografiese essay, vertaal deur John Batki (Sylph Editions, 2017).

Draaiboeke vir films
 1988: 'Damnation (Kárhozat), geregisseer deur Béla Tarr.
 1989: The Last Boat (Az utolsó hajó), geregisseer deur Béla Tarr.
 1994: Sátántangó, geregisseer deur Béla Tarr.
 1997–2001: Werckmeister Harmonies (Werckmeister harmóniák), geregisseer deur Béla Tarr.
 2007: The Man from London (A Londoni férfi), geregisseer deur Béla Tarr.
 2011: The Turin Horse (A torinói ló), geregisseer deur Béla Tarr.

Eerbewyse en toekennings
Krasznahorkai is met talle literêre pryse vereer, insluitend die 2025 Nobelprys vir Letterkunde as die tweede Hongaarse skrywer na Imre Kertész..

1987: Attila József-prys
1987–1988: DAAD-beurs (Wes-Berlyn, Bondsrepubliek Duitsland)
1993: Bestenliste-prys (Baden-Baden, Duitsland) vir Die Melancholie van Weerstand
2004: Kossuth-prys (Hongarye)
2010: Spycher-prys (Leuk, Switserland) vir sy volledige werk, maar veral vir Uit die Noorde 'n Berg, ... 
2013: Toekenning vir Beste Vertaalde Boek, wenner vir Satantango, vertaal deur George Szirtes
2014: Amerika-toekenning vir 'n lewenslange bydrae tot internasionale skryfwerk
2014: Toekenning vir Beste Vertaalde Boek, wenner vir Seiobo Daar Onder, vertaal deur Ottilie Mulzet. Eerste outeur wat twee BTBA-toekennings gewen het.
2014: Vilenica-prys (Vilenica Internasionale Literêre Fees, Slowenië)
2015: Man Booker Internasionale Prys
2015: Die New York Openbare Biblioteek se Dorothy en Lewis B. Cullman Sentrum vir Geleerdes en Skrywersgenoot
2019: Nasionale Boektoekenning vir Vertaalde Literatuur (VSA) vir Baron Wenckheim se Homecoming
2020: Literature.gr Frase van die Jaar-prys 2018
2021: Oostenrykse Staatsprys vir Europese Literatuur
2024: Prix Formentor
2025: Nobelprys vir Literatuur

 Verwysings 

Kategorie:Geboortes in 1954
Kategorie:Lewende mense
Kategorie: Hongaarse skrywers
Kategorie:Nobelprys vir Letterkunde wenners