Jesse Jackson

Jesse Louis Jackson (né Burns; 8 Oktober 1941 – 17 Februarie 2026) was 'n Amerikaanse burgerregte-aktivis, politikus en geordende Baptiste-predikant. As 'n protégé van Martin Luther King jr. en James Bevel tydens die Amerikaanse burgerregtebeweging, het hy een van die mees prominente burgerregte-leiers van die laat 20ste en vroeë 21ste eeue geword. Van 1991 tot 1997 het hy as 'n skadu-afgevaardigde en skadu-senator vir die Distrik van Columbia gedien. Hy was die vader van die Amerikaanse verteenwoordiger Jonathan Jackson en voormalige Amerikaanse verteenwoordiger Jesse Jackson Jr.

Gebore in Greenville, Suid-Carolina, het Jackson sy aktivisme in die 1960's begin en die organisasies gestig wat later saamgesmelt het om die Rainbow/PUSH-koalisie te vorm. Hy het sy werk in die 1980's na internasionale sake uitgebrei en 'n uitgesproke kritikus van die Reagan-administrasie geword. In 1984 stuur hy 'n veldtog van stapel om president van Amerika te word. Hy is aanvanklik beskou as 'n randkandidaat, maar het derde geëindig vir die Demokratiese Party se interne nominasie verkiesing, net na voormalige vise-president Walter Mondale en senator Gary Hart. Hy het sy aktivisme voortgesit en in 1988 'n tweede keer gepoog om as presidensiële kandidaat benoem te word, waar hy as naaswenner geëindig het na die goewerneur van Massachusetts, Michael Dukakis.

Jackson het nie weer vir die presidentskap gestaan nie, maar in 1990 is hy verkies as die skadusenator van die Distrik van Columbia, waar hy een termyn tydens die Bush- en Clinton-administrasies gedien het. Alhoewel hy aanvanklik krities was teenoor president Bill Clinton, het hy later 'n ondersteuner geword. Jackson het van 1992 tot 2000 Both Sides with Jesse Jackson op CNN aangebied. As kritikus van polisiebrutaliteit, die Republikeinse Party en konserwatiewe beleide, is hy wyd beskou as een van die invloedrykste Afro-Amerikaanse aktiviste van sy era. Hy sterf op 17 Februarie 2026 op 84-jarige ouderdom in sy huis in Chicago.

 Vroeë lewe en opvoeding 
Jackson is op 8 Oktober 1941 in Greenville, Suid-Carolina, gebore as Jesse Louis Burns, aan Helen Burns (1923–2015) , 'n 18-jarige hoërskoolleerling, en haar 33-jarige getroude buurman, Noah Louis Robinson (1908–1997). Sy voorgeslagte sluit in Cherokee, Afro-Amerikaanse slawe, Ierse plantasie-eienaars en 'n Konfederale balju.Blue Clark, Indian Tribes of Oklahoma: A Guide, University of Oklahoma Press (2012), p. 75 Robinson, 'n voormalige professionele bokser, het vir 'n tekstielagent gewerk en was 'n bekende figuur in die swart gemeenskap. 'n Jaar na Jesse se geboorte trou sy moeder met Charles Henry Jackson, 'n poskantoor-instandhoudingswerker. Jesse is later deur Charles Henry Jackson aangeneem. Jesse het sy stiefpa se van aangeneem, hoewel hy gedurende sy grootwordjare ook 'n noue verhouding met Robinson behou het. Hy het gesê dat hy albei mans as sy vaders beskou.

As kind is Jesse Jackson deur ander kinders gespot oor sy buite-egtelike geboorte, en hy het gesê hierdie ervarings het hom gemotiveer om sukses te bereik. Hy het onder Jim Crow -segregasiewette grootgeword en is verplig om agter in die bus gaan sit en aparte drinkfonteine gebruik – praktyke wat hy aanvaar het tot met die Montgomery-busboikot van 1955.  Hy het by 'n rasse-geskeide skool, Sterling Hoërskool in Greenville, skoolgegaan. Daar is hy as klaspresident verkies, het 10de in sy klas geëindig en erekleure ("letters") in bofbal, voetbal en basketbal verwerf.

Nadat hy in 1959 hoërskool geslaag het, het Jackson 'n kontrak van 'n professionele bofbalspan van die hand gewys sodat hy die Universiteit van Illinois met 'n voetbalbeurs kon bywoon. Na sy tweede semester by hierdie oorwegend wit kollege, het hy oorgeskakel na North Carolina A&T, 'n histories swart universiteit in Greensboro, Noord-Carolina. Jackson het gesê dat hy van universiteit gewissel het omdat hy gevoel het dat rassistiese vooroordeel hom verhoed het om quarterback in die Amerikaanse voetbalspan te speel. Die sosioloog Harry Edwards het later in 2002 die opmerking gemaak dat die Universiteit van Illinois wel voorheen 'n swart quarterback gehad het, maar ook opgemerk dat swart atlete wat oorwegend wit kolleges gedurende die 1950's en 1960's bygewoon het, 'n "kombinasie van kultuurskok en diskriminasie" teëgekom het.

By A&T universiteit het Jackson quarterback  gespeel en is hy as president van die studenteraad verkies. Hy raak aktief in plaaslike burgerregte-proteste teen aparte biblioteke, teaters en restaurante. Hy het in 1964 met 'n BSc- graad in sosiologie gegradueer en daarna die Chicago Teologiese Kweekskool met 'n beurs bygewoon. Hy het die kweekskool in 1966 verlaat, drie vakke kort van sy meestersgraad, om voltyds op die burgerregte beweging te fokus. Hy is in 1968 as predikant georden. In 2000 het die Chicago Teologiese Kweekskool 'n Meestersgraad in Teologie aan hom toegeken op grond sy vorige studie en sy daaropvolgende werks- en lewenservaring.

 Burgerregte-aktivisme 
Jackson het in 1965 deelgeneem aan die Selma na Montgomery-optogte wat deur Martin Luther King jr., James Bevel en ander burgerregte-leiers in Alabama georganiseer is. Beïndruk deur Jackson se dryfkrag en organisatoriese vermoëns, het King gou vir Jackson 'n rol in die Southern Christian Leadership Conference (SCLC) gegee, alhoewel hy bekommerd was oor Jackson se oënskynlike aandagsoekery. Toe Jackson van Selma optogte terugkeer, het hy opdrag gekry om 'n kantoor vir die SCLC in Chicago te vestig.

Toe Martin Luther King Jr geskiet is, was Jackson onder in die parkeerterrein van die motel waar dit plaasgevind het. In die nasleep van King se dood het Jackson aan SCLC se Poor People's Crusade in Washington, DC, gewerk – maar hy het toenemend begin bots met Ralph Abernathy, King se opvolger as voorsitter van die SCLC. In 1969 het The New York Times berig dat verskeie swart leiers Jackson as King se opvolger beskou en dat Jackson een van die min swart aktiviste was wat rasseversoening bevorder het.Herbers, John (June 2, 1969). "Chicago's Operation Breadbasket Is Seeking Racial Solutions in Economic Problems". The New York Times. ISSN 0362-4331.  Jackson het geglo dat daar 'n sameswering was om King te vermoor. In 1978 het hy vier uur lank met King se veroordeelde sluipmoordenaar, James Earl Ray, vergader. Jackson het gesê dat Ray wel betrokke was by King se sluipmoord, maar hom nie doodgemaak het nie, en dat die ander wat betrokke was "nog steeds op vrye voet is".

 Internasionale aktivisme 
duimnael|Jackson by die Verenigde Nasies in Maart 2012
Jackson se invloed het in die 1980's na internasionale sake uitgebrei. In 1983 het hy na Sirië gereis om die vrylating van 'n gevange Amerikaanse vlieënier, vlootluitenant Robert Goodman, te bewerkstellig. Goodman is oor Libanon afgeskiet terwyl hy op 'n sending was om Siriese posisies in daardie land te bombardeer. Nadat Jackson 'n dramatiese persoonlike beroep op president Hafez al-Assad, die Siriese president, gedoen het, is Goodman vrygelaat. Ronald Reagan het vir Jackson en Goodman op 4 Januarie 1984 in die Withuis ontvang. Dit het gehelp om Jackson se gewildheid as 'n Amerikaanse patriot te verhoog en het as 'n wegspringplek gedien vir sy presidensiële aspirasies in 1984. In Junie 1984 het Jackson die vrylating van 22 Amerikaners wat in Kuba aangehou is, onderhandel na 'n uitnodiging deur die Kubaanse president Fidel Castro. Aan die vooraand van die Persiese Golfoorlog van 1991 het Jackson 'n reis na Irak onderneem om by Saddam Hussein te pleit vir die vrylating van buitelandse burgers wat daar as 'n "menslike skild" aangehou is, wat die vrylating van verskeie Britse en 20 Amerikaanse individue verseker het.

Jackson was 'n uitgesproke aktivis om Apartheid in Suid-Afrika te beëindig. Hy het by Pous Johannes Paulus II en die Russiese leier Mikhail Gorbatsjof vir ondersteuning vir dié saak gevra. Jackson het Nelson Mandela vergesel tydens Mandela se vrylating uit die tronk in Suid-Afrika. In 1997 het Jackson na Kenia gereis om met die Keniaanse president Daniel arap Moi te vergader om as die Amerikaanse president Bill Clinton se spesiale gesant vir demokrasie vrye en regverdige verkiesings te bevorder. In Mei 2024 het Jackson in The Chicago Maroon oor die Gaza-oorlog geskryf. Hy het die aanval op Israel op 7 Oktober veroordeel, maar gesê dat Israel se reaksie en aanval op Palestynse burgerlikes 'n "slagting" was.

 Latere lewe, gesondheid en dood 
Jackson is op 31 Desember 1962 met Jacqueline Lavinia Brown (gebore 1944) getroud. Hulle het vyf kinders gehad, insluitend die politieke kommentator Santita (1963), voormalige Amerikaanse verteenwoordiger Jesse Jackson Jr. (1965) en Amerikaanse verteenwoordiger Jonathan Luther Jackson (1966). 

In Julie 2023 het Jackson aangekondig dat hy as leier van die Rainbow/PUSH beweging aftree. Sy besluit is gegrond op sy gevorderde ouderdom sowel as verswakkende gesondheid. Jackson is in 2017 met Parkinson se siekte gediagnoseer en is twee keer in 2021 in die hospitaal opgeneem, nadat hy positief getoets het vir COVID-19 en toe na 'n kopbesering. Die burgemeester van Chicago, Brandon Johnson, het gesê dat Jackson " 'n argitek van die siel van Chicago was... Sy geloof, sy deursettingsvermoë, sy liefde en sy onwrikbare toewyding aan mense inspireer ons almal om aan te hou streef na 'n beter môre".

In November 2025 is Jackson in Chicago in die hospitaal opgeneem. Sy diagnose is in April 2025 verander van Parkinsons na progressiewe supranukleêre verlamming (PSP), 'n neurodegeneratiewe toestand wat soos Parkinson kan lyk. In Desember het sy familie aangekondig dat hy in 'n stabiele toestand in 'n verpleeginrigting was en na verwagting binnekort huis toe sou kom. Hy is op 22 Desember ontslaan.

Jackson is op 17 Februarie 2026 op 84-jarige ouderdom in sy huis in Chicago oorlede. Sy familie het sy dood op sosiale media aangekondig.

 Nalatenskap 
 Die Amerikaanse Ebony Magazine het Jackson in 1971 op hul lys van "100 mees invloedryke swart Amerikaners" geplaas.
 In 2000 het Bill Clinton die Presidensiële Medalje van Vryheid aan Jackson toegeken, die hoogste eerbewys wat aan Amerikaanse burgerlikes toegeken kan word.
 In 2015 is Jackson met 'n eredoktersgraad van die Universiteit van Edinburgh bekroon, uit erkenning van dekades se bevordering van burgerregte.

Bronnelys



 Verwysings 

Kategorie:Amerikaanse aktiviste
Kategorie:Amerikaanse predikante
Kategorie:Afro-Amerikaners
Kategorie:Menseregte-aktiviste
Kategorie:Geboortes in 1941
Kategorie:Sterftes in 2026