Groot Vyf-kartel

Die "Groot Vyf-kartel" of net die "Groot Vyf" is 'n beweerde kriminele sindikaat gebaseer in Gauteng, Suid-Afrika, wat deur die polisie gekoppel word aan grootskaalse korrupsie en geweldsmisdaad. Misdaadintelligensiebaas Lt. Genl. Dumisani Khumalo het getuig dat die kartel "hoofsaaklik vanuit Gauteng opereer" en betrokke is by dwelmsmokkelary, kapings, tenderbedrog, afpersing en kontrakmoorde. Die lede het bande met senior politici, wetstoepassingsbeamptes en sakefigure gekweek om hul bedrywighede te beskerm. Die kartel se bestaan het in die openbaar na vore gekom tydens die 2025 Madlanga-kommissie van ondersoek na beweerde kriminele kaping van die regstelsel.

Vermeende lede
Openbare verslae het slegs 'n paar vermeende lede of leiers van die Groot Vyf genoem. Misdaadintelligensie-getuienis identifiseer sakeman Vusimuzi “Cat” Matlala en huurmoordenaar Katiso “KT” Molefe as sentrale figure in die sindikaat. Matlala, 'n Pretoria-gebaseerde tenderpreneur, word beskryf as "een van die leiers van die 'Groot 5' Gauteng-gebaseerde dwelmkartel". Getuies het aan ondersoekbeamptes gesê dat die kartel gelei is deur die oorlede taxibaas Jonathan “King Mswazi” Msibi, wat 'n speurder die kartel se "president" genoem het. Benewens hierdie, het Khumalo gesê die ander toplede is nie publiek geïdentifiseer nie, hoewel hy gesinspeel het dat hulle hoëvlak-"reparateurs", senior polisiebeamptes en politici insluit, wat help om onwettige opbrengste te wit en vervolgings te dwarsboom. Matlala het noue bande met sakeman Brown Mogotsi, 'n medewerker van die geskorste polisieminister Senzo Mchunu. Matlala bly in aanhouding terwyl Molefe op borgtog van R400 000 vrygelaat is.

Kriminele aktiwiteite en bedrywighede
Ondersoekers sê die Groot Vyf bedryf 'n gediversifiseerde kriminele onderneming. Volgens Khumalo en polisiegetuies sluit hul kernaktiwiteite dwelmsmokkelary en kontrakmoorde in, aangevul deur gewapende kapings en ontvoerings, afpersing, oorgrensvoertuigdiefstal en gemanipuleerde regeringskontrakte. Matlala self was gekoppel aan 'n gewapende moordbende: 'n speurder het getuig dat moordenaars "met Matlala moes bevestig" voordat hulle probeer het om sy eksmeisie, aktrise Tebogo Thobejane, te vermoor. Katiso Molefe word daarvan beskuldig dat sy veelvuldige moorde (op ingenieur Armand Swart en DJ's "Sumbody" en "Vintos") gelas het en dwelmverskepings hanteer het.

Khumalo het verduidelik dat hul hoof-"kommoditeit" dwelmsmokkelary is, dikwels beskerm deur omgekoopte amptenare, en dat dit "die politieke sfeer binnegedring het". Hy het gesê die Groot Vyf onderhou 'n nasionale netwerk: hoewel dit in Gauteng gebaseer is, werk dit "dwarsdeur die land, insluitend die Wes-Kaap en KwaZulu-Natal". Daar word gesê dat die sindikaat alliansies met die polisie, aanklaers en regters kweek om ondersoeke te ontspoor: Khumalo het byvoorbeeld opgemerk dat Matlala "top polisiebeamptes en politici gebruik het om vervolging te vermy". Een getuie het gewaarsku dat kartel-"repareerders" (hanteerders) op vrye voet bly selfs nadat huurmoordenaars in hegtenis geneem is, wat toelaat dat nuwe moordenaars gewerf word. Die Groot Vyf word uitgebeeld as 'n multisektorale kriminele kartel wat rykdom en invloed gebruik om 'n breë kriminele portefeulje te onderhou.

Politieke en sakekonneksies
Die Groot Vyf se aktiwiteite is nou gekoppel aan politieke en sakenetwerke. Matlala en medewerkers het na bewering politieke aktiwiteite befonds in ruil vir gunste. Getuienis het aan die lig gebring dat Matlala miljoene betaal het om African National Congress (ANC)-geleentheidsuitgawes te help dek, via sy medewerker Brown Mogotsi, en dat Mchunu se kring in ruil daarvoor gehelp het om 'n polisietaakspan te ontbind wat kartelsake ondersoek het. Khumalo het gesê die kartel het "politici gefinansier" en lojaliste in die regering geplaas om sy belange te beskerm. Een van die voorbeelde is Matlala se maatskappy Medicare24 wat 'n gesondheidsdienstekontrak van R360 miljoen van die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) in 2024 gewen het; die kontrak is later herroep te midde van korrupsie-ondersoeke. Matlala het prominensie verwerf deur talle winsgewende regeringstenders te bekom, 'n verskynsel wat dikwels tenderpreneurskap genoem word.

Hoëvlak-amptenare is by die skandaal betrek. Voormalige polisieminister Bheki Cele het erken dat hy Matlala ontmoet het en selfs laat in 2024 in Matlala se Pretoriase dakwoonstel gebly het. Khumalo het getuig dat Matlala in kommunikasie was met top-polisiefigure, insluitend die Valke-hoof Lesetja Senona en die adjunkhoof van die Metro-polisiedepartement, Julius Mkhwanazi.  Teksboodskappe wat van Matlala teruggevind is, het 'n "duidelike samewerking tussen Matlala, lede van die SAPD, hoëvlak-politici en sakelui, soos Brown Mogotsi, getoon". Een WhatsApp-uitruiling het selfs Lesetja Senona en polisieminister Senzo Mchunu betrek rakende die ontbinding van die Politieke Moorde-taakspan (PKTT).

Tydlyn van belangrike gebeurtenisse
2021: Fluitjieblaser Babita Deokaran, hoof van Gauteng se gesondheidseenheid se anti-korrupsie-eenheid, het onreëlmatige kontrakte by Tembisa-hospitaal blootgelê wat met Matlala se firmas verbind word. Deokaran is in Augustus 2021 vermoor. Polisie- en SIU-ondersoeke spoor miljoene in hospitaalbesteding na Matlala se maatskappye.
2023: Matlala se maatskappye wen verdere regeringskontrakte. Sy maatskappy, Medicare24 Tshwane District, het later 'n SAPS-ooreenkoms van R360 miljoen verseker.
Desember 2024: Polisieminister Senzo Mchunu ontbind die KwaZulu-Natal PKTT op 31 Desember, 'n stap wat later gekoppel is aan kartel-inmenging.
Januarie 2025: Khayelitsha ANC-geleentheid: getuienis beweer Matlala-befondsde betalings vir afgevaardigdes via Mokgotsi.
Mei 2025: Matlala word in hegtenis geneem op aanklagte van poging tot moord, bedrog en onwettige vuurwapens. Hy is omstreeks April/Mei 2025 in hegtenis geneem na 'n Gautengse teenintelligensie-klopjag.
Julie 2025: KZN Polisiekommissaris Nhlanhla Mkhwanazi hou 'n perskonferensie waarin hy Minister Mchunu daarvan beskuldig dat hy inmeng met anti-kartelondersoeke; hy dien 'n kriminele klag in.
September 2025: President Cyril Ramaphosa stig die Madlanga-kommissie. Verhore begin op 17 September 2025 met Mkhwanazi (bewerings van politieke inmenging) en Fannie Masemola (SAPD-kommissaris). Op 29 September 2025 getuig Khumalo dat Matlala en Molefe deel is van die Groot Vyf-sindikaat. Hy beskryf die kartel se misdade en bande met politici. Matlala se borgtogaansoek word op 17 September van die hand gewys, en hy bly in aanhouding.
Oktober 2025: Op 22 Oktober berig die media dat Molefe omstrede borgtog toegestaan is na 'n beweerde omkoop van R2,5 miljoen aan hofamptenare. Op 23 Oktober het 'n speurder ("Getuie B") in camera getuig en die hiërargie van die Groot Vyf uiteengesit: Jonathan Msibi word as "president" genoem en die kartel se struktuur word in besonderhede uiteengesit. Parallel hiermee het parlementêre verhore onthul dat voormalige polisieminister Bheki Cele met Matlala ontmoet het (en erken het dat hy in Matlala se dakwoonstel gebly het) en dat Matlala aangebied het om politieke projekte te befonds.

Ondersoeke en bewerings
Die Groot Vyf-kartel was die fokus van verskeie ondersoeke en hoëprofiel-kontroversies. Die Madlanga-kommissie (gestig September 2025) het die "fasilitering van georganiseerde misdaad" eksplisiet by sy verwysingsraamwerk gevoeg na Khumalo se onthullings. Khumalo se getuienis steun op gekonfiskeerde telefoonrekords en WhatsApp]-geselsies wat Matlala met senior SAPD-figure verbind, en is gedeeltelik agter geslote deure aangehoor weens sekuriteitsredes. Mediadekking (News24, TimesLIVE, IOL, Daily Maverick) het die bewerings versterk deur uitgelekde transkripsies en opsommings van kommissie-getuienis te publiseer. IOL het byvoorbeeld berig oor Khumalo se bewering dat Matlala en Molefe die Groot Vyf-kartel gelei het en hul korrupsietaktieke uiteengesit.

Op die regsfront staan Matlala voor 'n reeks aanklagte. Teen die einde van 2025 is hy uit in aanhouding, aangekla van poging tot moord (op Tebogo Thobejane), geldwassery en bedrog. 'n Hof het bevind dat die staat se saak teen hom "waterdig" was toe hy borgtog geweier het. Katiso Molefe word aangehou op verskeie moordklagte (Swart, Sumbody, Vintos); sy suksesvolle borgtog in die hooggeregshof in Oktober 2025 is deur 'n ondersoekbeampte beskryf as die gevolg van omkopery. Hierdie sake beklemtoon die kartel se raakpunt met geweldsmisdaad en die regstelsel.

Sien ook
Madlanga-kommissie
Vusimuzi "Cat" Matlala
Katiso “KT” Molefe
Brown Mogotsi
Senzo Mchunu
Nhlanhla Mkhwanazi

 Verwysings 

Kategorie:Misdaad in Suid-Afrika