Vlag van Litaue

Die nasionale vlag van Litaue (Litaus: Lietuvos vėliava) is op 18 November 1988 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n horisontale driekleur in geel, groen en rooi.

Dit is op 25 April 1918 vir die eerste keer amptelik in gebruik geneem tydens Litaue se eerste tydperk van onafhanklikheid (1918–1940) wat beëindig is eers met die besetting deur die Sowjetunie en daarna deur Nazi-Duitsland (1941–1944). Tydens die naoorlogse, tweede Sowjetse besetting van 1945 tot 1988 is die vlag van die Litause Sosialistiese Sowjetrepubliek gebruik bestaande uit ’n generiese rooi Sowjetse vlag met die naam van die republiek op wat in 1953 verander is in die rooi vlag met wit en groen bane onder.

Daarna is die Litause vlag op 18 November 1988 amptelik weer in gebruik geneem, sowat een en ’n half jaar voordat Litaue sy onafhanklikheid herwin het en byna drie jaar voor die Ontbinding van die Sowjetunie. In 2004 is die laaste verandering aan die vlag aangebring, toe die verhouding verander is van 1:2 tot 3:5.

 Geskiedenis 
 Historiese staatsvlag 
Die vroegste bekende vlae met ’n Litause identiteit is gedokumenteer in die 15de-eeuse Banderia Prutenorum geskryf deur Jan Długosz. Tydens die Slag van Tannenberg in 1410 was twee verskillende vlae teenwoordig. Die meeste van die 40 regimente het ’n rooi vaandel met ’n berede, agtervolgende ridder op gedra. Dié vlag, Vytis genoem, het uiteindelik die Litause oorlogsvlag geword en in 2004 weer die staatsvlag. Die ander regimente het ’n rooi vaandel met die pilare van Gediminas gedra. Diegene met die Vytis was deel van die Groothertogdom Litaue se leër, terwyl dié met die pilare van Gediminas Litause adellikes was. Tot aan die einde van die 18de eeu, toe dit deur die Russiese Ryk geannekseer is, het die Groothertogdom Litaue die Vytis as sy vlag gebruik. 

 Ontwerp van die huidige vlag 
duimnael|Die Vilnius-konferensie in 1917 met die Vytis
duimnael|Die Litause driekleur by die Kultuurkongres in Kaunas, 1927
Die oorsprong van die geel-groen-rooi-driekleur val in ’n tydperk waar ander Europese republieke hul vlae verander het. Een voorbeeld wat die driekleur geïnspireer het, was die vlag van Frankryk in blou, wit en rooi wat ná die Franse Rewolusie in 1789 aangeneem is. Die enigste driekleur wat voorheen in Litaue gebruik is, was die groen, wit en rooi van Klein-Litaue.

Dit is nie bekend deur wie die kleure geel, groen en rooi voorgestel is nie, maar dié idee word gewoonlik toegeskryf aan Litauers wat in die 19de eeu in ballingskap êrens in Europa of in die Verenigde State gebly het. Hierdie drie kleure kan dikwels in volksweefskuns en die tradisionele kleredrag gevind word.  Tydens die Groot Seimas van Vilnius in 1905 is hierdie vlag bo die Vytis as die vlag van die Litause nasie gekies. Die Vytis, waarvan Jonas Basanavičius ’n sterk voorstander was, is om drie redes nie gekies nie: die eerste was dat die Seimas as deel van die strewe na nasionale identiteit afstand wou doen van die Groothertogdom Litaue se vlag omdat dit ook afsonderlike lande soos Belarus en Oekraïne ingesluit het. Die tweede rede was die gebruik van die rooi kleur deur rewolusionêres wat hulleself vereenselwig het met Marxistiese of Kommunisme. En laastens was die vlag Vytis te ingewikkeld om maklik herkenbaar te wees. 

Tydens die Vilnius-konferensie in 1917 het die vlagdebat weer opgekom. Die twee kleure groen en rooi is gekies weens hul voorkoms in die volkskuns. Die kunstenaar Antanas Žmuidzinavičius het die konferensiesaal met klein rooi en groen vlaggies versier. Die afgevaardigdes het egter nie van die ontwerp gehou nie aangesien dit te donker en mistroostig was. Toe het Tadas Daugirdas voorgestel om ’n smal geel baan by te voeg (om die son te verteenwoordig) tussen die rooi (wolke wat deur die oggendson verlig word) en groen (velde en woude).  Die afgevaardigdes het egter daarop besluit om dié saak aan ’n spesiale kommissie te oorhandig, bestaande uit Basanavičius, Žmuidzinavičius en Daugirdas. Op 19 April 1918 het hulle hul finale protokol aan die Raad van Litaue voorgelê. Die voorgestelde vlag was ’n driekleur (bo geel, groen in die middel en onder rooi) met die Vytis in die skildhoek of in die middel. Die raad het die voorstel aanvaar, maar die 1922-grondwet van Litaue noem nie die wapen nie. Dit het die nasionale vlag aangeneem wat vandag gebruik word. Enige van die debatte kon nie ’n historiese vlag oplewer nie. Die debat oor die nasionale vlag het voortgegaan; sy teenstanders het goud as ’n onvanpaste kleur beskou, aangesien die kombinasie van geel, groen en rooi nie aan die bestaande reëls van heraldiek voldoen het nie. In die tussenoorlogse tydperk is egter geen veranderinge aan die vlag aangebring nie.

 Sowjetse besetting 

Tydens die Tweede Wêreldoorlog is Litaue beset deur die Sowjetunie (1940–1941 en 1944–1990) en Nazi-Duitsland (1941–1944). Die gebruik van die nasionale vlag in hierdie tydperk is verbied en vervolg. Tydens die Sowjetse besetting (1944–1988) is twee vlae gebruik: onmiddellik ná die oorlog het die vlag bestaan uit ’n rooi veld, goue hamer en sekel met die Latynse karakters LIETUVOS TSR (Litause SSR in Litaus) daarbo in ’n goue sans-serif-lettertipe. Dié vlag is in 1953 vervang deur die laaste vlag wat deur die Litause Sosialistiese Sowjetrepubliek gebruik is — ’n rooi vlag met die hamer en sekel en ster in die skildhoek. Onderaan die vlag was ’n horisontale baan in wit en groen. Die vlag se rooi veld was 2⁄3 van die vlag se hoogte, die wit baan 1⁄12 en die groen baan 1⁄4. Sedert Litaue Sowjet-simbole in 2008 verbied het, is dit onwettig om die Litause SSR-vlag in die openbaar te hys of andersins te gebruik. 

 Restourasie 
In 1988, toe die Litause onafhanklikheidsbeweging momentum verkry het, het die Litause Opperste Sowjet weer die driekleur as die nasionale vlag erken deur artikel 168 van die Litause SSR se grondwet te wysig.  Die vlag is bepaal as ’n horisontale driekleur bestaande uit drie ewe bane: die boonste is geel, die middel is groen, die onderste is rooi; die vlagverhouding is 1:2 (soos dié van Sowjet-vlae). Dié vlag is bevestig deur die voorlopige grondwet op 11 Maart 1990 artikel nr. I-10. 

Ná onafhanklikheid van die Sowjetunie is die driekleurvlag ingeskryf in die nuwe grondwet van Litaue wat deur ’n 1992-referendum aangeneem is. Dié grondwet het nie die vlagverhouding bepaal nie, waarvolgens dit tot in 2004 1:2 gebly het, toe die 1991-wet “op die nasionale vlag en ander vlae” op 8 Julie 2004 deur wet nr. IX-2331 hersien en die vlagverhouding in 3:5 verander is. 

 Vorige vlae 

 Ontwerp 
duimnael||Die vlag van Litaue op die Grootvorstepaleis van Litaue
duimnael|’n Wapperende Litause vlag
Die Litause vlag het die volgende tegniese ontwerp:

350px|senter|Konstruksietekening

 Simboliek 
Die Wet van die Republiek Litaue oor die Litause staatsvlag (Wet Nr. I-1497) is op 26 Junie 1991 goedgekeur en bepaal die ontwerp, grootte en gebruik van die staatsvlag. Dié wet is op 8 Julie 2004 (Wet Nr. IX-2331) gewysig en die mees noemenswaardige verandering sluit in die verandering van die nasionale vlag se verhouding van 1:2 tot 3:5 en die amptelike goedkeuring van ’n historiese vlag as die staats- (regerings-) vlag. Die wysiging het op 1 September 2004 in werking getree, nadat dit deur president Valdas Adamkus onderteken is. 

Die vlag se geel kleur verteenwoordig die son en voorspoed, groen die woude, landskap, vryheid en hoop, en die rooi die bloed en dapperheid van diegene wat vir Litaue gesneuwel het. Die presiese kleurskakerings van beide die nasionale en staatsvlag is bepaal volgens die ooreenstemmende Pantone-stelsel, spesifiek die Pantone-tekstielpapier (TP). Die verhouding van beide die nasionale en staatsvlag moet 3:5 wees en die standaard vlaggrotte 1,0 by 1,7 meter. Verskeie grottes van die vlag mag vervaardig word, maar hulle moet aan die vereiste kleurkodes en verhouding voldoen wat in die wet bepaal word. Die amptelike Pantone-kleure word sedert 2004 gepubliseer; die lys hieronder toon die amptelike kleure en hul voorgestelde ekwivalente:

 Kleure 
Die kleurskema word hieronder gelys:

 40pxKleurskema Geel Groen Rooi  Pantone    15-0955 TP / 1235 c/u  19-6026 TP / 349 c/u  19-1664 TP / 180 c/u RGB  253, 185, 19  0, 106, 68  193, 39, 45 Webkleure  #FDB913  #006A44  #C1272D CMYK  0, 30, 100, 0  100, 55, 100, 0  25, 100, 100, 0

 (Historiese) staatsvlag 
duimnael|Gehyste vlae by die Huis van die ondertekenaars op 16 Februarie 2007
duimnael|Die staatsvlag (bo) en die nasionale vlag tydens EuroBasket 2011 in Litaue
In 2004 is, saam met die wet wat die wysiging van die vlagverhouding gemagtig het, ’n staatsvlag aangeneem. Dié vlag toon die nasionale wapen in ’n vaandelvorm. Die vlagverhouding is dieselfde as dié van die nasionale vlag, d.w.s. 3:5. Die staatsvlag, in die wet historiese nasionale (heraldiese) vlag genoem, Artikel 2(2) Wet Nr. I-1497, soos gewysig is voorgestel deur Česlovas Juršėnas, die adjunkspeaker van die Seimas, en deur Edmundas Rimša, die voorsitter van die Kommissie vir Heraldiek. Hierdie vlag is ook gelyktydig met die groot wapen voorgestel; albei is bedoel om die 750ste herdenking van Mindaugas se kroning in 1253 te herdenk (dié herdenking was in 2003). Tydens die strewe na nasionale onafhanklikheid was dit een van die min vlae wat beskou is om die nasionale vlag te word. Verskeie ander lande, waaronder Finland, Spanje, Venezuela, Duitsland en Thailand, het ’n amptelike nasionale vlag vir burgerlike gebruik en ’n staatsvlag vir regeringsgebruik.

In 2008 is die projek vir die opstel van die staatsvlag deur die Kommissie van Heraldiek begin en dit het in 2010 sy werk voltooi. Die ontwerper van die (historiese) staatsvlag is Arvydas Každailis wat ook die wapen ontwerp het.  Op 17 Junie 2010 is hierdie staasvlagvoorstel aangeneem.  

Kragtens die nasionale vlagwet word die staatsvlag permanent op drie plekke gehys: die Grootvorstepaleis van Litaue, die Trakai-kasteel en die Vytautas-Magnus-militêre museum.  Daarbenewens word die staatsvlag op sekere dae by die volgende plekke gehys:

 16 Februarie – by die Huis van die ondertekenaars in Pilies-straat in Vilnius
 11 Maart – by die Seimas-paleis in Vilnius
 6 Julie – by die Presidentspaleis in Vilnius
 15 Julie – by die Departement van Verdediging
 25 Oktober – by die Seimas-paleis, die Presidentspaleis en die Litause Regeringsgebou in Gediminaslaan

 Vlagprotokol 
duimnael|Vertikale vertoning van die Litause vlag
Die vlag mag vertikaal of horisontaal gehys word op openbare geboue, privaat huise, maatskappye, skepe, stadspleine of tydens amptelike seremonies. Wanneer die vlag horisontaal gehys word, moet die geel baan bo wees; wanneer die vlag vertikaal gehys word, moet die geel baan links wees en die rooi baan regs. Terwyl die vlag van sonop tot sononder gehys moet word, moet regeringsgeboue in Litaue en oorsee die vlag 24 uur laat wapper. Die vlae moet aan die wetlike standaarde voldoen en mag geensins vuil of beskadig wees nie.

Vir roudienste kan die vlag op een van die volgende maniere gehys word. Die eerste metode is om die vlag halfstok te hys, waarby die vlag kort tot volle hoogte gehys en daarna tot een derde van die vlagpaal laat saak word. Die ander metode is om ’n swart lint by ’n vlag aan te heg wat permanent aan ’n vlagpaal vasgebind is. Die lint is tien sentimeter in lengte en dit word aan die vlagpaal vasgebind sodat die einde van die lint aan die einde van die vlag raak. Tydens ’n begrafnisdiens mag die vlag gebruik word om die doodskis van regeringsamptenare, soldate, ondertekenaars van die Wet van die Herinstelling van die Staat Litaue en persone wat deur die president aangewys word te bedek; hierdie vlae word later gevou en voor die begrafnis aan die naasbestaandes oorhandig.

Wanneer die Litause vlag saam met ander vlae gehys word, is die korrekte rangorde soos volg: die nasionale vlag van Litaue, die (historiese) staatsvlag, vlae van ander lande, die vlag van Europa, internasionale nieregeringsorganisasies, die presidentsvlag, militêre en regeringsvlae, provinsievlae, stadsvlae en enige ander. Wanner buitelandse vlae saam met die Litause vlag gebruik word, word die vlae gesorteer volgens die landsname in Litaus. Die enigste uitsondering is wanneer die kongres of die byeenkoms in Litaue daarop besluit om vir die rangskikking ’n ander taal te gebruik. Die vlag van Europa word gehys sedert Litaue se toetreding tot die Europese Unie. Hoewel die nie eksplisiet in die wet genoem word nie, mag die vlag van die NAVO ook in Litaue gehys word aangesien dit ook ’n lidland van dié organisasie is. Dit is ook algemene gebruik om by sekere geleenthede die vlae van Estland en Letland te hys, veral tydens onafhanklikheidsvierings van die drie Baltiese lande. Die “wet van die Republiek Litaue op die nasionale vlag en ander vlae” bepaal die reëls, gebruik, protokol en vervaardiging van die nasionale en ander vlae wat in die land gebruik word.

 Nasionale vlagdae 
As deel van die vlagprotokol word die daaglikse vertoon van die Litause vlag aangemoedig, maar dit word sterk aangemoedig of wetlik vereis op die volgende dae: 

 Datum  Afrikaanse naam  Litause naam  Opmerkings 1 Januarie  Vlagdag  Lietuvos vėliavos diena  Herdenk die dag in 1919 toe die nasionale vlag vir die eerste keer op die Gediminas-toring gehys is 13 Januarie  Vryheidsverdedigersdag  Laisvės gynėjų diena  Herdenk die Januarie-gebeurtenisse in 1991 16 Februarie  Dag van die Heroprigting van die Staat Litaue (van die Russiese Ryk in 1918)  Lietuvos valstybės atkūrimo diena  Gehys saam met die Estlandse en Letlandse vlae 24 Februarie  Estlandse onafhanklikheidsdag  Estijos nepriklausomybės diena  Gehys saam met die Estlandse en Letlandse vlae 11 Maart  Dag van Litaue se onafhanklikheidsherwinning (van die Sowjetunie in 1990)  Lietuvos nepriklausomybės atkūrimo diena  Gehys saam met die Estlandse en Letlandse vlae 29 Maart  NAVO-dag  Lietuvos įstojimo į NATO diena  Herdenk Litaue se aansluiting by NAVO in 2004; gehys saam met die vlag van die NAVO 1 Mei  Europese Unie-dag  Lietuvos įstojimo į Europos Sąjungą diena  Herdenk Litaue se aansluiting by die Europese Unie in 2004; gehys saam met die vlag van Europa 9 Mei  Europadag  Europos diena  Herdenk die 1950-stigting van die Europese Steenkool- en Staalgemeenskap deur die Schumanverklaring 15 Mei  Dag van die grondwetgewende Seimas se byeenroeping  Herdenk die Grondwetgewende Vergadering van Litaue 14 Junie  Dag van Rou en Hoop  Gedulo ir vilties diena  Merk die datum van die eerste massadeportasie van Litauers na Siberië in 1941; die vlag dui rou aan 15 Junie  Dag van Besetting en Volksmord  Okupacijos ir genocido diena  Merk die begin van die Sowjetse besetting van Litaue in 1940; die vlag dui rou aan 6 Julie  Staatskapsdag  Valstybės (Lietuvos karaliaus Mindaugo karūnavimo) diena  Herdenk die kroning van die eerste koning, Mindaugas, in 1253 15 Julie  Dag van die Slag van Tannenberg  Žalgirio mūšio diena  Herdenk die oorwinning van die Koninkryk Pole en die Groothertogdom Litaue oor die Duitse Orde in 1410 23 Augustus  Dag van die Swart Lint  Europos diena stalinizmo ir nacizmo aukoms atminti ir Baltijos kelio diena  Herdenk die ondertekening van die Molotof-Ribbentrop-verdrag tussen die Sowjetunie en Nazi-Duitsland in 1939; die vlag dui rou aan 31 Augustus  Vryheidsdag  Laisvės diena   23 September  Dag van die Volksmoord aan Litause Jode  Lietuvos žydų genocido diena (su gedulo ženklu)  Herdenk die vernieling van die Vilnius-ghetto deur Nazi-Duitsland in 1943 25 Oktober  Grondwetdag  Konstitucijos diena  Herdenk die aanvaarding van die nasionale grondwet in 1992 18 November  Uitroeping van die Republiek Litaue  Latvijos nepriklausomybės paskelbimo diena  Gehys saam met die Estlandse en Letlandse vlae 23 November  Gewapende Magte-dag  Lietuvos kariuomenės diena  Herdenk die stigting van die Litause Gewapende Magte in 1918

Afgesien van hierdie dae word die vlag tydens verkiesings by stemlokale gehys. Die nasionale regering het kragtens artikel 4, afdeling 7 van die vlagwet die bevoegdheid om die nasionale vlag te laat hys en om spesiale voorwaardes bepaal soos om rou aan te dui.

 Subnasionale vlae 
 Munisipale vlae 
Sommige van die Litause munisipaliteite beskik ook oor hul eie vlae.

 Etniese vlae 
Litaue se grootste etniese minderhede beskik oor hul eie vlae.

 Ander vlae 
Sedert 25 Mei 1992 gebruik Litaue ’n vlootvaandel. Dié vaandel vertoon ’n wit agtergrond met ’n blou kruis op met die nasionale vlag in die skildhoek. Die breedte van elke kruisarm is 1/10 van die vaandel se breedte en die vlagverhouding is 3:5.  Die vlootgeus is identies aan die historiese staatsvlag van Litaue. ’n Vlagpaalwimpel is aangeneem deur die Litause vloot vir gebruik op sy skepe. 

Op 26 Januarie 1993 is deur die Seimas aan die president van Litaue amptelik ’n vlag gegee en die kleure is op 18 Februarie bepaal. Die vlag toon die wapen van Litaue met ’n griffioen en ’n eenhoring in die middel op ’n rooi agtergrond. Artikel 7(3), Wet I-56, soos gewysig Kragtens die staatswet is die agtergrondkleur pers, maar in die praktyk is die kleur donkerrooi. Die vlagverhouding is 1:1.2.  

Elke provinsie van Litaue het ’n eie vlag aangeneem wat elkeen aan ’n patroon voldoen: ’n blou reghoek met tien uitbeeldings van die Vytis-kruis (’n goue kruis van Lotaringe) wat dien as ’n fraiing vir die sentrale kenmerk van die vlag wat deur elke provinsie self gekies is. Die meeste van die sentrale ontwerpe is ontneem van elke provinsie se wapen. 

 Vlagvoorstelle 
Alhoewel alle lede van die Raad van Litaue met die vlagvoorstel saamgestem het, was sommige ontevrede met die aangenome nasionale vlag en hulle het beweer dat dit te soortgelyk was aan die nasionale vlae van Colombia en Ethiopië. Ernstige beraadslagings om die Litause vlag te verander het in 1936 begin.  Een van die voorste ondersteuners in die tussenoorlogse tydperk was die bekende kunstenaar Mstislav Dobuzhinsky wat van mening was dat die vlag van Litaue nie aan die heraldiese standaarde voldoen het nie. In 1938 het Dobuzhinsky beraadslaag met die Litause filosoof Vydūnas wat aan hom inligting verskaf het oor die historiese vlag van Klein-Litaue.  Dobuzhinsky het die president Antanas Smetona daarvan oortuig dat die vlag verander moet word. Volgens die joernalis en versamelaar Vilius Kavaliauskas was die verduideliking eenvoudig: “die kleure van die vlag moes ooreenstem met dié van die wapen. Daar was geen groen op die wapen nie. Interessant genoeg was Smetona oortuig en hy het moontlik op 8 Mei 1940 ’n vergadering gehad met die Kommissie van Heraldiek waar besluit is om die Litause vlag te verander.” Enige verdere oorwegings rakende die vlagverandering is beëindig met die besetting van Litaue deur die Sowjetunie in Junie 1940. 

 Galery 

 Sien ook 

 Vlae van provinsies van Litaue

 Verwysings 

 Bronnelys 
  Lietuvos valstybinė vėliava Gedimino kalne (Saamgestel deur Liuda Gaigalienė en Vitalija Jočytė). – Vilnius: Nasionale Museum van Litaue, 2008. – 96 bl. 

 Eksterne skakels 

  Litaue by Flags of the World.


Kategorie:Litaue
Litaue