Swartland Kommando

Die Swartland Kommando was 'n ligte infanterieregiment van die Suid-Afrikaanse Weermag. 

 Voor 1994 
 Struktuur 
Volgens die Paratus-tydskrif van 1978 was die Swartland Kommando se hoofkwartier gesetel in 'n omgeboude en ingerigte stal op Moorreesburg. Hiernaas het mens nog die onderskeie hoofkwartiere (kompanies) op Malmesbury, Tulbagh, Darling en Moorreesburg gekry. Elke kompanie het weer sy eie peletons gehad wat weer in seksies (ook later selleSAPS: The South African National Defence Force: The Commando System genoem) verdeel is. Die weermagsmanne wat al in die operasionele gebiede diens gedoen het, bemoei hul met offensiewe en defensiewe werk, maar die vrywilligers mag slegs defensiewe werk doen.Paratus. 1978. Swartland Commando: Farmers ready to defend their property and rights. August:12  

Die meeste vrywilligers van die Swartland Kommando was boere wat hul tyd opgeoffer het om verdedigingsmetodes aan te leer, sou 'n krisissituasie opduik, maar daar was ook dorpenaars by betrokke. Gewoonlik is die voornemende lede gewerf deur 'n handelsreisiger wat met die gebied en die mense goed bekend was. Sodra daar genoeg belangstellendes was, kon die opleiding begin.

By die opleiding word elkeen van 'n geweer voorsien, al het baie reeds oor hul eie wapens beskik. Elkeen word dan by sy naaste kompanie ingedeel, afhangend natuurlik waar hy bly.

By elkeen van die vier vrywilligerskompanies was daar 'n damesklub by betrokke - meestal was hierdie dames die vroue van die kommandolede self, maar dan was daar ook dié wat eenvoudig uit vrye wil net deelgeneem het aan die klubaktiwiteite of sommer net bietjie handjie bygesit het. Hier was daar opleiding en inligtingsessies aangebied wat betref wapenhantering en skiet, noodhulp (veldverpleging), brandbestryding, terrorisme en kommunisme, maar so ook karate- en selfverdedigingsklasse. Die damesklub sou ook gassprekers nooi soos Elize Botha (die vrou van P.W. Botha, toe nog die Minister van Verdediging) en Betty Robertson, die vrou van Brigadier L.H. Robertson, die bevelvoerder van die Kommandement Westelike Provinsie. Verder word daar ook pakkies en briewe versend na kommandolede in die operasionele gebied (terwyl ouersorg/afhanklikes tuis ook aandag geniet), en fondsinsamelings is gereël om byvoorbeeld nuwe skietbane te bou, of ander geriewe.

In Paratus (Julie 1975), tref mens byvoorbeeld die volgende brief aan van me. Susan Cruywagen van Kleinvlei, Moorreesburg:Paratus. 1975. Briewe: Paratus help die dames hul woord doen! Julie:39

 Opleiding vir bruin kommandolede  
Volgens die Januarie 1980-uitgawe van die Paratus het vyf bruin soldate wat hul jaar vrywillige opleiding by die SA Kaapse Korps Diensbataljon voltooi het en as lede van die Swartland-Kommando operasionele diens verrig het, met hul blanke makkers van die grens af teruggekeer. Hulle is die eerste bruin soldate wat as Kommandolede diens in die Operasionele Gebied verrig het, waar hulle drie maande aan die grens met die blanke makkers werksaam was. Nadat hulle in 1979 hul jaar diensplig as infanteriste voltooi het, het hulle as vrywilligers by die Swartland Kommando aangesluit. Hulle is: Skutters D. Petersen, J. May Tulbagh, C. Hendriks, E. Maarman en S. Arendse van Malmesbury.Paratus. 1980. Kleurling-baanbrekers verrig vrywillige Kommandodiens. Januarie:7

In 1980 (die Cape Times berig hiervan op 18 Julie 1980Sabinet Discovery s.v. "swartland commando") bied die Swartland Kommando by sy hoofkwartier op Moorreesburg opleiding aan wat vier weke duur - dit is die eerste keer dat bruin mense vrywillige opleiding ontvang. Die Swartland Kommando het ook geskiedenis gemaak, lui die Paratus-tydskrif, omdat hy in 1979 die eerste eenheid was wat 'n veelrassige afdeling ('racially integrated contingent') aan diens na die operasionele gebied gestuur het. Hierdie vrywilligers het voorheen geen opleiding ontvang nie en moes opleiding deurmaak wat spesifiek vir deeltydse soldate bedoel is. Die eerste twee weke is afgestaan aan wapenhantering en seremoniële dril. In die laaste twee weke is daar meer toegespits op kaartlees en kamoeflering. Dit was hoofsaaklik blanke instrukteurs van die Kommando self wat die kursus aangebied het, maar instrukteurs van die Kommandement Westelike Provinsie het bystand verleen. Daar was ook bruin instrukteurs betrokke wat al by die Swartland Kommando aangesluit het; onder hulle tel drie wat Desember 1979 hul nasionale diensplig in die Suid-Afrikaanse Kaapse Korps voltooi het; by name inspekteurs-korporaals J. Kamfer, B. Kies en G.G. Strydom.Paratus. 1980. The first group of Coloured volunteers receive Commando training. Oktober:40-41 

Heelwat van nuwe rekrute kom juis van die plaas af; ook van hul werkgewers is geesdriftige lede van die Kommando.

Majoor Traut, die kampkommandant en tweede-in-bevel van die Swartland Kommando, het aan Paratus gesê die nuwe rekrute het hul goed van hul taak gekwyt. Daar sal beslis nog sulke kampe wees, want die Swartland Kommando is oorval met aansoeke.

 Wetenswaardige gebeurtenisse 
duimnael|350px|links|Onderskrif in die Paratus-tydskrif (m.b.t. 'Operasie Saai die Skietbaan'): " 'n Paar lede van die Swartland-Kommando ontspan op die trekker waarmee die plantwerk gedoen is, terwyl wrn (weerman) L.C. Fuller van die SAKK (Suid-Afrikaanse Kaapse Korps), die brandstof aanvul."
duimnael|450px|regs|Lasfoto uit die dubbelblaaie van die Paratus-tydskrif wat 'Operasie Saai die Skietbaan' uitbeeld (met onvolledige onderskrif): 'Belangstellend word daar na die saad van die koringplanter geloer'. Van links na regs verskyn: Brigadier M. de M. Malan (sersant-majoor, bevelvoerder Kommandement Westelike Provinsie), mnr. H.H. Smit (lid van die Volksraad); mnr. Van Vuuren, tegniese beampte van 'n bekende kunsmismaatskappy; majoor N. Marx, aanvoerder van die Kommando Dienspligtiges van Milnerton wat meegehelp het, en kommandant H.B. Engelbrecht, bevelvoerder van die Swartland Kommando.
 Operasie Saai die Skietbaan: Swartland Kommandolede en Kommandodienspligtiges van Milnerton het op die Saterdagoggend van 3 Junie 1972 met 'n trekker, koringplanter en saaisakke by die nuwe Wes-Kaaplandse skietbaan aangekom om te begin ploeg, saai en plant. Lupiene- en roggrassaad is op die sanderige oppervlakte van die nuwe skietbaan van omtrent 50 morg groot gesaai. Die uitsluitlike doel was om verwaaiing gedurende die somermaande te keer, maar terselfdertyd ook om as beskerming vir die gras te dien wat later geplant sou word. Die saadjie vir hierdie idee is geplant by die jaarlikse Parlementêre Prysskiet wat op 15 April gehou is. Die baan was gedurende die nasomer baie stowwerig. Daarom het meneer Smit (lid van die Volksraad) brigadier M. de M. Malan (bevelvoerder van die Kommandement Westelike Provinsie) genader met die voorstel om die baan 'n bedekking te gee. Op 21 April 1972 het sowel Brigadier Malan en mnr. Smit die Moorreesburgse Boerevereniging toegespreek - veral omtrent die implikasies van diensplig vir jong boere. Toe het brigadier Malan 'n beroep gedoen dat die skietbaan ontwikkel moet word, "tot een van die mooiste bane in die land". Kommandant H.B. Engelbrecht, die bevelvoerder van die Swartland Kommando, het die lupienesaad by lede van 'n boerevereniging gekollekteer. Die kunsmis is weer verkry van twee bekende kunsmismaatskappye deur die bemiddeling van mnr. H.H. Smit, lid van die Volksraad. Paratus skryf dat juis die aand na die saaiery goeie reëns uitgesak het en mooi saamgewerk het. Sodra daar boorgatwater beskikbaar is, so is beplan, sou daar bome aangeplant word.Paratus. 1972. Spanwerk: Saai op die Skietbaan. Augustus: 26-27.

 In die Maart 1987-uitgawe van Paratus word berig van 'n bomscenario wat op Moorreesburg getoets is: Operasie Samoa. Onder andere kry 'n plaaslike winkel om 08:15 'n bomdreigement en die ontruiming van die winkels wat daarmee gepaard gaan. Om 08:30 kry die Suid-Afrikaanse Polisie weer 'n oproep oor 'n brand by 'n brandstofdepot. En vyf minute later is daar 'n ontploffing by 'n plaaslike laerskool waarin talle leerlinge dood of beseer is. By die oefeninge was nie alleen die polisie, brandweer, Swartland Kommando en die Afdelingsraad betrokke nie, maar ook die inwoners van Moorreesburg het met geesdrif meegedoen. Moorreesburg het een van die eerste dorpe geword wat vir sy paraatheid 'n A-gradering in Burgerlike Beskerming gekry het, ten spyte van 'n paar foutjies en enkele misverstande wat deur die geharwar veroorsaak is.Paratus. 1987. Bom! Dorp wys wat gedoen kan word. Maart: 22.

 Ná 1994 
Iets wat die Kommando ingrypend sou aantas is die rasionalisering (besuiniging en geldbesnoeiing) van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag.Col L B van Stade, Senior Staff Officer Rationalisation, SANDF (1997). "Rationalisation in the SANDF: The Next Challenge". Institute for Security Studies.

By 'n vergadering op 17 Oktober 2001 spreek Luitenant-Kolonel Van der Westhuijzen van die Swartland Kommando die komitee aan, en moet redes verstrek waarom die staat meer geld aan die kommando's moet bewillig. Hier volg van die inligting in die notules.Role of Territorial Forces/Commamdos: hearings | PMG

Van der Westhuijzen het ten eerste genoem die hooffunksie van die kommando is om die agterhoede te dek wanneer vyandelike magte op die Suid-Afrikaanse grense beveg word. Voorts moet infrastruktuur soos paaie en fabrieke beskerm word, asook die burgers. Dit is so dat Suid-Afrika tans met niemand in 'n oorlog gewikkel is nie, maar as mens na die VSA kyk wat skielik alle eenhede op 'n hoog-gereedheidsgrondslag geplaas het na afloop van 11 September 2001, en net soos mens 'n siekefonds of versekering nodig het omdat jy nie weet wanneer jy dit nodig gaan kry nie - net so is die staat ook van kommando's afhanklik, op kort kennisgewing.

Ten tweede is die kommando se opdrag om die SAPD te onderskraag ten einde wet en orde te handhaaf, veral waar party polisiestasies op die platteland om 16:00 die middag sluit. Laastens moet bystand tydens rampe verleen word - omdat hulle met die mense en omgewing vertroud is, maak dit hulle hoogs doeltreffend. 

Die staat daarenteen, volgens Van der Westhuijzen, is nie veel gepla oor hul lot nie. Die kommando's moet aan die agterspeen suig sodra toerusting aan die hoofweermagseenhede uitgedeel word - iets wat dit bitter moeilik maak om professioneel op te tree in hul administratiewe en operasionele hoedanigheid. Om ook as rassistiese of "Boere"-organisasies in die openbaar gebrandmerk te word, help ook nie veel nie.

Die volgende probleme is geopper:

 daar is (roep)radio's wat in die militêre basisse se store rondlê, wat ongebruik gelaat word.
 diegene wat veronderstel is om die staat konstant omtrent die eenhede in te lig, weet bloedweinig van hulle doen en late af.
 voertuie word na ander lande verkwansel, terwyl die kommando-eenhede hulle benodig
 in sekere tydskrifte word dit byna verheerlik hoe die eenhede om oorlewing moet spartel; maar in die hofsake kom dit uit dat baie aantygings van oortredings wat teen hulle ingebring is, vals is.

Me. Kota van die ANC het gevra hoe hulle die privaatmagte se samewerking gaan kry, terwyl mnr. Ndlovu van die IFP weer daarop gesinspeel het die kommando's voer dus aan die meeste misdadigers is swart, omdat die swartes die meerderheid van die land uitmaak.

Van der Westhuijzen het geantwoord daar is nog nie met privaatmagte saamgewerk nie, en wat die misdaadstatistiek betref - daar word nie gediskrimineer nie. Sowel blankes as swartes word aangekeer waar oortree word. As daar egter meer van een rassegroep in 'n area voorkom, is dit net rekenkundig logies dat meer misdade en arrestasies van die betrokke groepe gaan voorkom.

Mnr. Ngculu van die ANC het meer inligting gesoek omtrent die toerusting wat ontoereikend uitgedeel word, maar wou ook meer klarigheid hê omtrent die waningeligte besluite wat politici gemaak het. Hy erken wel dat politici hul inligting kry uit die media, waar 'n rassevoorval of wangedrag dikwels oordryf word.

Van der Westhuijzen noem toe van die voorval in Kimberley waar daar 20 gepantserde voertuie by die een militêre basis was, en by navraag oor hul beskikbaarheid moes hy verneem die voertuie is reeds aan ander lande verkoop.

Mnr. Mabete (UDM) wou weet, in 'n transformerende samelewing, watter opvoedingsprogramme 'n eenheid te bied het vir plekke waar een rassegroep oorheersend is. Hoe regverdig hy die voortbestaan van sy eenheid?

Van der Westhuijzen bied die-hoender-en-die-eier-benadering: hulle kan maar net soveel opvoedingsprogramme aanbied soos hul begroting dit toelaat, maar die deelname was egter vrywillig.

Me. Kota wou meer weet omtrent openbare vennootskappe en samewerking.

Van der Westhuijzen se antwoord was dat hul maandeliks vergaderings hou wat die polisie en gemeenskapsorganisasies betrek.

Die Generaal van die Departement het toe geantwoord dit is wel die geval dat die voertuie verkoop is, maar die besluit is geneem omdat die voertuie verouderd ('obsolete') was en hul instandhoudingswerk buitendien bo die vuurmaakplek van die kommando's is; dit sou die staat onnodig geld uit die sak jaag.

Hierna volg 'n bespreking waar Bronkhorsspruit se Kommando-eenheid hul griewe lug, en so ook Agri-SA. 

Op gestelde vrae van die politieke partye af, kom mens wel die volgende standpunte te wete: soos, volgens luitenant-kolonel Steenkamp kon die beoogde getransformeerde kommando's nie oornag bereik word nie, juis omdat daar soveel blankes destyds opgeroep was in die diensplig; iets wat die swartes nie gehad het nie. En mens kan nie, volgens die reëls, iemand uitstuur of ontplooi wat nie opgelei is nie. Dit is die kar voor die perde inspan. Baie blankes het egter hul nasionale diensplig voltooi en het weinig, indien enige, opleiding nodig.

Die Generaal van die Departement het voorts uitgebrei dat baie inwoners in Lusikisiki in die Oos-Kaap en die Noordelike Provinsie (dus, die ou tuislande) feitlik onbekend met hierdie kommando-eenhede is. Werwing en opleiding van diegene wat voorheen uitgesluit is, kos egter geld. 'n Probleem wat Agri-SA ook deel: geld is nodig om bestaande kommandolede op te lei, én nuwe lede te werf - juis nou terwyl misdaadvlakke en plaasmoorde aan die styg is. Radio's, toerusting en geskikte voertuie is nog 'n probleem. Agri-SA stel 120 pelotons voor wat per dag ontplooi moet word, asook ten minste 2 geskikte voertuie per eenheid.

Die Minister van Verdediging, mnr. Mosiuoa Lekota, sê sekuriteitsmaatskappye floreer in gebiede waar misdaad voorkom. Daar word beweer party boere het verbintenisse met sekuriteitsmaatskappye en probeer sodoende die kommando's in 'n swak lig stel, deur juis aanvalle op hierdie plase te probeer aanmoedig wat deur kommando's beskerm word, om sodoende boere se vertroue in hierdie kommando's te verbreek en liewer sekuriteitsmaatskappye te betrek - om sodoende hulself of hul vriende te bevoordeel. Hy vra dus of die kommando's hierdie tendens opgemerk het. 

Van der Westhuijzen het geantwoord dat dit wel in sekere dele voorkom en dikwels onder boere self bespreek word. Die boere voel oor die algemeen dat sekuriteitsmaatskappye hul permanent gevestig het, terwyl kommando's slegs 'n tydelike reëling is wat nie standhoudend hul werk kan lewer nie, vanweë 'n algehele gebrek aan hulpbronne.

Die Minister het toe gevra hoe die plaasaanvalle beïnvloed word deur die min aanwesigheid van swart kommandolede en dié wit kommando's wat swartes sonder meer as misdadigers sou beskou.

Van der Westhuijzen se antwoord was dat die velkleur nie 'n probleem is nie, maar dat dit eerder privaatsekuriteitsmaatskappye is wat besig is om oor te neem.

Naas die notules is daar ook die aanhangsel verskaf waarin Van der Westhuijzen sy betoog uiteensit. Onder andere moes lede van die kommando's uit hul eie sak betaal en voortsukkel om die kommando aan die gang te hou. Hulle kan ook nie as rassisties gebrandmerk word, as die eenheid 'n mooi getuigskrif van die dorp Malmesbury gekry het, uit dank omdat hulle tydens 'n ramp swart mense gehelp het om van 'n gevaarlike terrein af weg te kom nie; en dit op 'n Sondagaand, omstreeks 21:00. Feitlik almal van hierdie kommandolede was deur die bank blanke boere wat by hierdie reddingsoperasie betrokke was. 

Daarby, en dit het Van der Westhuijzen ook benadruk, is die kommandolede vrywilligers wat nie permanent aangestel is en op geen permanente loon is nie (wat die staat dus geld spaar); hulle probeer met die bietjie tot hul beskikking oor die weg kom wat hulle wel van owerheidsweë af kry. Voordat die komitee dus oorhaastig alles sluk wat die media kwytraak, behoort hulle die kommando's self te besoek voordat 'n oordeel gevel word.

Die Agri Securitas Trustfonds spreek omstreeks 2002 die volgende omstandighede uit, wat ook 'n aanduiding gee hoe dit in die omgewing gesteld was.Agri Securitas Trustfonds

In Februarie 2003 is aangekondig die kommandostelsel gaan landwyd uitfaseer word.Vergelyk die artikel geskrywe deur Brigadier-Generaal George Kruys, "The Closure of the South African Army Territorial Reserve Units (Commandos) and the possible new dispensation", wat in die Bulletin van die "Institute for Strategic Studies of University of Pretoria" (5/2005) verskyn het, hier op bl. 1 en 2: "The South African state is in its second bout of social engineering. The first spell of activity, namely separate development, commonly referred to as ' apartheid ' , is being followed up by ' transformation ' . Separate development turned out to be a catastrophe  and transformation like other social engineering projects may end as another disaster. Unfortunately ' affirmative action ' ( as applied by the United States - US - military ) , which is a fair methodology to correct injustices of the past whilst maintaining standards, has been replaced by 'transformation', or simply 'replacement'. Transformation requires that all South African activities, for example, sport, must show a reasonable reflection of the true for all state departments where the government obviously has the greatest measure of control and includes the South African National Defence Force (SANDF) and the South African Police Service (SAPS). The SANDF and SAPS have been transforming to demographics at a rapid rate and were probably regarded as being redeemable or at least changeable. The Army Territorial Reserve (ATR) previously only known as the commandos, have evidently been considered beyond redemption. This led to the announcement by President Thabo Mbeki in the South African Parliament in February 2003, that the commando system was to be phased out and that the SAPS would take over the ATR's tasks."

Op 19 Maart 2003 berig Die Burger dat die boere van Moorreesburg, asook plaasarbeiders en lede van Swartland Kommando aangesê is om by nuwe strukture betrokke te raak:Essop, P. 2003. Ingrypingsmag kom op platteland. Die Burger, 19 Maart. 

In 2003 skryf Luitenant-Kolonel J. U. van der Westhuijzen die artikel "Swartland Commando Serving the Community", wat in The Reserve Force Volunteer verskyn het.

Te oordeel aan Van der Westhuijzen se betrokkenheid wat in 2008 beëindig is, kan dit hoogs waarskynlik op die jaar dui toe die Swartland Kommando ontbind is.Swartland Joernaal. 2020. Van der Westhuijzen lei by Agri SA se Landelike Veiligheid. 25 November:2: Die voorsitter van die Agri Wes-Kaap se Landelike Veiligheidsbeleidskomitee, Uys van der Westhuijzen, is dié week verkies as voorsitter van Agri SA se Sentrum vir Uitnemendheid: Landelike Veiligheid. Sy betrokkenheid by georganiseerde landbou strek oor baie jare. Mnr van der Westhuijzen, wat buite Malmesbury in die rigting van Klipheuwel boer, het in 1986 by die Malmesbury Landbouvereniging aangesluit, waar hy van 2012 tot 2013 voorsitter was. Dit was juis in hierdie tyd met die onlussituasie in 2012 by De Doorns waar hy aktief by Agri Wes-Kaap se beleidskomitee vir landelike veiligheid betrokke geraak het. Hy is 'n senior reserwemag-offisier met die rang van Luitenant-Kolonel en was in 2018 die eerste Suid-Afrikaanse weermagoffisier wat verkies is as voorsitter van die CIOR Military Skills Committee, wat by NAVO geaffilieer is en wat militêre vaardighede evalueer. Hy was ook tussen 1998 en 2008 die bevelvoerder van die Kommando in die Weskus-streek en dien sedert 2014 as voorsitter van Agri Wes-Kaap se beleidskomitee belas met landelike veiligheid.

  Ná  ontbinding 
Ná die ontbinding van die kommandostelsel, het die Swartland Kommandogebou op Moorreesburg steeds staatsbesit gebly, soos duidelik afgelei kan word in die volgende kennisgewing uitgereik deur die Swartland Munisipaliteit op 13 Augustus 2024:Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 10/2024/2025 Kennisgewing van voorneme om langtermyn huurooreenkoms te sluit ten opsigte van erwe 41 en 43, Moorreesburg (voormalige Kommandogebou)

Volgens die erfwaardasie van 1 Julie 2023 is die erfgrootte waarop die kommandokantoor van Moorreesburg staan 1,0983 hektaar en die erfwaarde alleen geraam op R1 729 000.Swartland Municipality General Valuation for 2023, ingevolge Artikel 30 van die Munisipale Eiendomsbelastingwet 6 van 2004, sien bl. 3

 Verwysings 

Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag