Ervaringmasjien

Die ervaringsmasjien of plesiermasjien is 'n gedagte-eksperiment wat deur filosoof Robert Nozick in sy 1974-boek Anarchy, State, and Utopia voorgehou is. Dit is 'n poging om etiese hedonisme te weerlê deur 'n keuse tussen die alledaagse werklikheid en 'n oënskynlik verkieslike gesimuleerde werklikheid voor te stel.

'n Teorema van hedonisme is dat "plesier die goeie is", wat lei tot die argument dat enige komponent van die lewe wat nie aangenaam is nie, niks direk doen om 'n mens se welstand te verhoog nie. Dit is 'n siening wat deur baie waardeteoretici gehuldig word, maar veral deur sommige klassieke utilitariste.Bentham, Jeremy. 1780. "Of The Principle of Utility." Bl.1–6 in An Introduction to the Principles of Morals and Legislation. Londen: T. Payne and Sons. (Ook beskikbaar as eText, Wikisource. bl. 1. Nozick val die tese aan deur middel van 'n gedagte-eksperiment. As hy kan wys dat daar iets anders as plesier is wat waarde het en daardeur welstand verhoog, dan word hedonisme weerlê.

Die gedagte-eksperiment
links|duimnael|Robert Nozick in 1977.
Nozick beskryf 'n masjien wat enige wenslike of aangename ervarings kan verskaf wat 'n proefpersoon wil hê. In hierdie gedagte-eksperiment het sielkundiges 'n manier uitgepluis om 'n persoon se brein te stimuleer om aangename ervarings te veroorsaak wat die proefpersoon nie kon onderskei van dié wat hulle sonder die masjien sou hê nie. Hy vra dan, as hy die keuse sou kry, sou die subjek die masjien bo die werklike lewe verkies?

Nozick glo ook dat as plesier die enigste intrinsieke waarde was, mense 'n oorheersende rede sou hê om aan 'n "ervaringsmasjien" gekoppel te wees, wat gunstige sensasies sou produseer.

Die argument
Die argument is soos volg:
 Uitgangspunt 1: As om "soveel plesier te ervaar as wat ons kan" al is wat vir ons iets beteken, dan sal ons meer plesier ervaar deur x te doen as om y te doen, en het ons geen rede om y eerder as x te doen nie.
 Uitgangspunt 2: Ons sal meer plesier ervaar as ons by die ervaringsmasjien inprop as wanneer ons nie by die ervaringsmasjien inprop nie.
 Uitgangspunt 3: As dit al is wat vir ons saak maak om "soveel plesier te ervaar as wat ons kan", dan het ons geen rede om nié by die ervaringsmasjien aan te sluit nie. (P1&P2)
 Uitgangspunt 4: Ons het rede om nie by die ervaringsmasjien aan te sluit nie.
 Uitgangspunt 5: Om soveel plesier as moontlik te ervaar, is nié al wat vir ons saak maak nie. (C1&P3, deur Modus tollens)

Redes om nie aan te sluit nie
Nozick verskaf drie redes om nie by die masjien in te prop nie.

 Ons wil sekere dinge doen, en nié net die ervaring beleef dat ons dit doen nie.
"In die geval van sekere ervarings, is dit slegs omdat ons eers die aksies wil uitvoer, dat ons die ervarings wil beleef wanneer ons dit doen, of daaroor wil nadink dat ons dit gedoen het."
Ons wil 'n sekere soort mens wees.
"Iemand wat in 'n tenk dryf, is 'n onomskrewe homp... Is hy dan moedig, vriendelik, intelligent, geestig of liefdevol? Dit is nie net dat dit moeilik is om te bepaal nie; daar is geen kans dat hy dit is nie. Om by die masjien in te prop is 'n vorm van selfmoord." 
Om in 'n ervaringsmasjien te koppel, beperk ons tot 'n mensgemaakte werklikheid (dit beperk ons tot wat ons kan maak).
"Daar is geen werklike kontak met enige dieper werklikheid nie, alhoewel die ervaring daarvan gesimuleer kan word."

Daarbenewens
Dit word nie deur Nozick self aangehaal nie, maar eerder ander filosowe wat met bykomende redes vorendag gekom of gedeel het.
Status Quo Vooroordeel, mense is geneig om nie van verandering te hou nie, veral wanneer hulle die gedagte oorweeg dat hulle met drade gekoppel moet word
Ons sal nooit weer ons ware familie en vriende sien nie, alhoewel ons dit nie weet nie.

Die konsep van vrye wil word vertroebel.

Vorige ervarings met tegnologiese mislukking; mense vertrou nie masjiene nie.

Argument teen hedonisme
Hedonisme verklaar dat die dinge in die lewe wat die moeite werd is om na te streef, die hoogste goeie is, of die dinge wat 'n mens die gelukkigste sal maak op lang termyn en kort termyn. Geluk is die hoogste waarde in die mens se lewe. Die ervaringsmasjien is hedonisties, en tog weier mense steeds om ingeprop te word om die redes hierbo gelys. Daarom word 'n gevolgtrekking gemaak dat om persoonlik gelukkig te wees nie die grootste waarde is wat almal dra nie.

Teenargumente
Sielkundige en filosoof Joshua Greene sê dat intuïsies oor die ervaringsmasjien deur die status quo-vooroordeel beïnvloed kan word, en stel voor om die gedagte-eksperiment te herformuleer in 'n vorm wat dit teëwerk. Volgens sy weergawe:

 “jy word wakker in 'n gewone wit kamer. Jy sit in 'n leunstoel met 'n staalkontrepsie op jou kop. 'n Vrou in 'n wit jas staan oor jou. 'Die jaar is 2659,' verduidelik sy, 'Die lewe waarmee jy vertroud is, is 'n ervaringsmasjienprogram wat sowat veertig jaar gelede deur jou gekies is. Ons by IEM onderbreek ons kliënt se programme met tussenposes van tien jaar om kliëntetevredenheid te verseker. Ons rekords dui aan dat u by u drie vorige onderbrekings u program bevredigend geag het en gekies het om voort te gaan. Soos voorheen, as jy kies om voort te gaan met jou program sal jy terugkeer na jou lewe soos jy dit ken met geen herinnering aan hierdie onderbreking nie. Jou vriende, geliefdes en projekte sal almal daar wees. Natuurlik kan jy kies om jou program op hierdie stadium te beëindig as jy om enige rede ontevrede is. Is jy van plan om voort te gaan met jou program?”

As 'n leser anders voel oor hierdie weergawe van die verhaal in vergelyking met die vorm wat Nozick bied, is dit volgens Greene weens status quo-vooroordeel.

'n Soortgelyke teenargument is geopper in 'n artikel met die titel "As jy daarvan hou, maak dit saak of dit werklik is?" deur filosoof Felipe de Brigard. In teenstelling met die hoofeksperiment, het De Brigard 72 Amerikaanse universiteitstudente gevra of hulle van die masjien wil ontkoppel, aangesien hulle reeds daarin was. Oor hul "ware" lewe is hulle een van drie stories vertel: (a) niks; (b) dat hulle gevangenes in 'n maksimum sekuriteitsgevangenis was; of (c) dat hulle multimiljoenêr kunstenaars was wat in Monaco woon. Van diegene wat niks van hul "ware" lewe vertel is nie, wou 54% hulself van die masjien ontkoppel. Van diegene aan wie gesê is dat hulle gevangenes is, wou slegs 13% ontkoppel word. Dit impliseer dat 'n mens se werklike lewenskwaliteit 'n bepalende faktor by die voor- of afkeur vir die masjien is. Van diegene wat vertel is dat hulle ryk inwoners van Monaco was, het die helfte verkies om te ontkoppel, wat vergelykbaar is met die verhouding wat geen inligting oor hul "ware" lewe gegee is nie. De Brigard skryf sy bevindinge toe aan status quo-vooroordeel. Hy voer aan dat iemand se besluit om nie die masjien te betree nie, meer met die voorrang van die status quo te doen het as met die voorkeur van die huidige lewe bo die gesimuleerde een.Pleasure or Reality? The Experience Machine Debate, Psychology Today

De Brigard wys daarop dat Nozick nooit sy derde uitgangspunt empiries geverifieer het nie. Nozick het nooit sy aansprake getoets nie, maar eerder aangevoer dat dit natuurlik die geval moet wees. Latere filosowe en sielkundiges het dit dan by hul eie oortuigings aangepas.

In fiksie
Voordat dit in die middel-sewentigerjare 'n filosofiese denk-eksperiment geword het, was die aangename maar gesimuleerde ervaring versus werklikheid-dilemma 'n stapelvoedsel van wetenskapfiksie; byvoorbeeld in die kortverhaal "The Chamber of Life" deur Green Peyton Wertenbaker [fr], gepubliseer in die tydskrif Amazing Stories in Oktober 1929. Die 1996-roman Infinite Jest deur David Foster Wallace behels 'n soortgelyke formulering van die ervaringsmasjien. Die roman wentel om 'n film getiteld Infinite Jest wat dodelik aangenaam is: die film is so vermaaklik dat, sodra dit gekyk is, die kyker niks anders sal begeer as om die film oor en oor te kyk nie. Voorbeelde van flieks wat sentreer op masjiene wat ervarings wat voorheen opgeneem is, kan oorspeel, sluit in die 1983-rolprent Brainstorm en die 1995-film Strange Days.

Die keuse tussen standaard menselewe en transformasie in wesens wat 'n baie meer intense plesierlewe kan ervaar, is ook een van die hoofwendings van die klassieke roman City, deur Clifford Simak. In daardie verhaal, in teenstelling met Nozick se argument, kies die meeste mense vir die plesierlewe, meestal omdat hulle ten volle kan waardeer wat hulle in die proses kan kry danksy 'n gesofistikeerde taalmetode, wat daarop dui dat die terme van die keuse goed gekies en ten volle verstaan moet word vir die ervaring om betekenisvol te wees.

Dit is ook 'n deurlopende tema van die 1999-film The Matrix. Agent Smith se weergawe van die vroeë geskiedenis van die Matrix sluit die idee in dat mense 'n virtuele realiteit verwerp wat hulle die paradys bied; later is sy informant Cypher egter bereid om sy kollegas te verraai omdat hy verkies om as 'n ryk en suksesvolle man weer in 'n (weliswaar minder volmaakte) Matrix geplaas te word as om in die harde realiteite buite die simulasie te bly leef. Alhoewel hierdie latere weergawe van die Matrix nie 'n paradysagtige werklikheid in die letterlike sin is nie, kan daar geargumenteer word dat dit baie soos 'n plesier-bydraende ervaringsmasjien is, aangesien Cypher die geleentheid gebied word om 'n prominente posisie van mag en rykdom in hierdie nuwe simulasie te hê. Soos hy sê terwyl hy by 'n gesimuleerde restaurant eet:

 "Jy weet, ek weet hierdie biefstuk bestaan nie. Ek weet dat wanneer ek dit in my mond sit, die Matrix vir my brein sê dat dit sappig en lekker is. Na nege jaar, weet jy wat ek besef? Onkunde is geluk."

Nog 'n voorbeeld van Nozick se ervaringsmasjien is die PASIV-toestel wat in Christopher Nolan se Inception aangebied word. ’n Film wat die protagonis direk konfronteer met die keuse van ’n ervaringsmasjien is Virtual Revolution. Die meerderheid van die film se toekomstige bevolking is die hedoniste van die eksperiment: Connected, dit wil sê dat hulle 'n virtuele bestaan bo hul objektiewe een gekies het. Die ervarings word aangepas ooreenstemmig met temas wat baie soos dié van moderne videospeletjies (fantasiebelewings en eerstepersoonskutters) is, maar wat via 'n brein-rekenaar-koppelvlak opgegradeer word om data na al vyf sintuie te stuur en om die objektiewe werklikheid uit te sluit.

 Verwysings 

Kategorie:Filosofie