Adendorff-trek

Die Adendorff-trek, ook bekend as die Banyailand-trek, was 'n poging deur Afrikaners in die laat 19de eeu om 'n Boererepubliek in Mashonaland, deel van die huidige Zimbabwe, te vestig. Hierdie inisiatief, wat tussen 1890 en 1891 plaasgevind het, het politieke maneuvers, diplomatieke ingrypings en militêre betrokkenheid behels, wat die mededingende koloniale belange van die Britse Suid-Afrika Maatskappy (BSACo), Afrikaners en Portugese magte tydens die tydperk van die Wedloop om Afrika geïllustreer het.

Die leier, ene Adendorff, het beweer hy het 'n vergunning van hoofman Chibi gekry, wat beheer oor grondgebied suid van die teenswoordige Masvingo (destyds Fort Victoria) uitgeoefen het. Adendorff wou 'n Boererepubliek oprig, maar hy kon dit net doen as hy die gesag van die British South Africa Company sou aanvaar. Op 24 Junie 1891 het 'n groep gewapende Afrikaners die Limpopo probeer oorsteek. Hulle is in hulle spore gestuit deur die polisie van die British South Africa Company. 

Sommige lede van die trek het hulle later vreedsaam in Mashonaland gaan vestig.

 Agtergrond 
Die tog is gelei deur 'n groep Afrikaners wat daarop gemik was om die Limpoporivier oor te steek om 'n Boererepubliek te stig in wat later Suid-Rhodesië sou word. Publisiteit in die Transvaal Observer het die saak onder die aandag van sleutelfigure soos Cecil Rhodes, Sir Henry Loch (die Britse Hoë Kommissaris aan die Kaap), en Paul Kruger (President van die Suid-Afrikaanse Republiek) gebring. By 'n vergadering op 21 Maart 1890 by Blignault se Punt aan die Vaalrivier was Kruger se dreigemente om die trekkers se grond te konfiskeer genoeg om die planne vir die 1890-ekspedisie stop te sit.

 Herhaalde Poging in 1891 
Op 24 Junie 1891 het Kol. Ignatius Ferreira 'n gewapende groep Afrikaners na die Limpoporivier gelei met planne om Mashonaland binne te val en 'n Republiek uit te roep. Hierdie aksie het 'n reaksie van die BSACo-polisie uitgelok. Die leiers is gearresteer, terwyl dr. Jameson, wat BSACo verteenwoordig het, die oorblywende trekkers oorreed het om uiteen te gaan. Dié wat bereid was om vreedsaam te vestig en plaaslike wette te gehoorsaam, is later toegelaat om in Mashonaland te bly.
 Portugese Bedreiging in Manicaland 
Terselfdertyd het BSACo uitdagings van Portugese magte in Manicaland in die gesig gestaar. Op 15 November 1890 het Portugese amptenare Kol. J.C. Paiva de Andrada en Gouveia Hoof Mutasa gedwing om sy konsessie met BSACo te herroep. BSACo-magte, gelei deur Kaptein P.W. Forbes, het die Portugese amptenare gearresteer en hul volgelinge verdryf, 'n aksie wat spanning tussen Portugal en Brittanje verhoog het. Mazarire 1992, bl. 87. Teen vroeg in 1891 het die Portugese militêre magte na Macequece opgeruk, maar groot verliese gely weens siektes en tekort aan voorrade.
 Militêre en Diplomatieke Pogings 
Luitenant-Kol Pennefather, wat BSACo-polisie gelei het, en ander offisiere is gestuur om beide die Boer- en Portugese bedreigings teen te werk. Vestings is langs sleutelplekke gebou, insluitend drifte aan die Limpoporivier en die strategiese Naka-pas. Telegraaflyne is uitgebrei om kommunikasie te verbeter, en versterkings is gestuur om kwesbare areas te beveilig. Ten spyte van beperkte hulpbronne, het BSACo se strategie van diplomasie en militêre paraatheid daarin geslaag om direkte konflik te vermy.

 Sleutelinsidente 
 Arrestasie van Boerleiers: Op 24 Junie 1891 het Kol. Ferreira en 'n klein groepie Boere die Limpoporivier in BSACo-gebied oorgesteek, maar is dadelik deur Chirurg-Luitenant E. Goody gearresteer. Die hoof Boeremag het aan die suidelike oewer gebly, en dr. Jameson se onderhandelinge het hulle oorreed om te ontbind.
 Verdediging van Manicaland: BSACo se proaktiewe maatreëls, insluitend die bou van paaie en verdedigingsposte, het Portugese vordering gefnuik. Kaptein H.M. Heyman se mag in Penhalonga het 'n sleutelrol gespeel om die gebied te beveilig.

 Nagevolge 
Die oplossing van bedreigings van beide die Afrikaners en die Portugese het BSACo in staat gestel om hul beheer oor Mashonaland te konsolideer. Baie Afrikaner-setlaars het vreedsaam in die streek geïntegreer. Die maatskappy se finansiële druk het egter gelei tot die verkleining van sy polisiemag teen laat 1891. Die Adendorff-tog het die komplekse wisselwerking van koloniale belange en die uitdagings van territoriale beheer gedurende die tydperk uitgelig.

 Nalatenskap 
Die Adendorff-tog en sy verwante gebeure beklemtoon die geopolitieke spanning in Suider-Afrika tydens die laat 19de eeu. Die pogings tot invalle deur beide Afrikaners en Portugese magte het die mededingende visies vir territoriale beheer en regering in die streek geïllustreer. BSACo se suksesvolle navigasie van hierdie uitdagings het hul invloed oor wat Suid-Rhodesië sou word, verder versterk.

 Verwysings 

 Bronnelys 
 Akers, Mary (red.), Encyclopaedia Rhodesia, The College Press Pvt. Ltd., Salisbury, 1973.

Kategorie:Geskiedenis van Zimbabwe
Kategorie:Voortrekkers