Skiet die Boer

"Skiet die Boer" (Xhosa: "Dubul' ibhunu") is 'n omstrede Suid-Afrikaanse anti-apartheidlied. Dit word in Xhosa of Zoeloe gesing. Die lied het sy oorsprong in die stryd teen apartheid toe dit die eerste keer gesing is om teen die Afrikaner-gedomineerde apartheidregering van Suid-Afrika te protesteer. Ná 'n uitspraak van die Suid-Gautengse hooggeregshof in Johannesburg in 2010 is die lied as haatspraak geklassifiseer, maar hierdie uitspraak is in 2022 deur die gelykheidshof omgekeer, wat beslis het dat "Skiet die Boer" nie haatspraak of 'n aansporing tot geweld is nie.

Ondersteuners van die lied beskou dit as 'n lied wat 'n belangrike deel van Suid-Afrika se geskiedenis verwoord en 'n belangrike deel van politieke diskoers is en dat die betekenis daarvan verkeerd verstaan is as die bevordering van moord op Boere. Teenstanders van die lied voer aan dat dit letterlik geïnterpreteer kan word en daarom 'n aansporing tot geweld en haatspraak uitmaak. Sosiale en politieke kommentators oor Suid-Afrika, soos Jonathan Jansen en Stephen Grootes, het opgemerk dat die lied die risiko loop om rasseverdelings binne Suid-Afrika te vergroot en polarisasie te veroorsaak, terwyl dit radikale aan beide kante van die land se politieke spektrum versterk.

 Interpretasie 
Boere, 'n subgroep van Afrikaners, is die afstammelinge van die Nederlandssprekende vryburgers van die oostelike Kaapgrens in suidelike Afrika wat tydens die Groot Trek na die res van wat later Suid-Afrika sou word, getrek het. Die woord "boer" is, afhangende van die konteks, dikwels 'n aanstootlike term vir 'n Afrikaner wanneer dit deur nie-Afrikaners gebruik word.

Afhangende van die interpretasie, kan die lied alternatiewelik na institusionele strukture soos die Nasionale Party (NP) of na spesifieke groepe mense soos lede van die Suid-Afrikaanse Polisiediens (in die volksmond bekend as Boere), die gewapende magte in Suid-Afrika tydens apartheid, wit boere, of na 'n spesifieke etniese of rassegroep in die algemeen verwys.

Die voormalige sekretaris-generaal van die African National Congress (ANC), Gwede Mantashe, het gesê dat die interpretasie van "dubul' ibhunu" as "skiet die Boer" 'n "vervulgariseerde" weergawe van die lied is wat "konflik aanhits" en dat die lied eerder in die konteks van die stryd teen apartheid geïnterpreteer moet word as verwysend na 'n stelsel.

 Geskiedenis 
Die lied het sy oorsprong oor die Suid-Afrikaanse anti-apartheid politieke spektrum en is deur beide die ANC en die Pan Africanist Congress (PAC) gebruik. Dit dateer van voor die toyi-toyi-protesdans.

Een van die eerste opgetekende getuienisse van die sing van "Skiet die Boer" was tydens die Delmas-verraadverhoor in 1985. Die lied is in getuienis tydens die verhoor ter sprake gebring, waarin die aanklaer probeer het om die beskuldigdes met die lied te verbind en sodoende kwaadwillige opset te bewys. Die verdediging kon die implikasie dat die beskuldigdes met mens rea opgetree het, weerlê toe bewys is dat hulle nie teenwoordig was tydens die sing daarvan nie.

Tydens die verhore van die Waarheid- en Versoeningskommissie het Ntuthuko Chuene beweer dat hy Godfrey Frederick Lanz Heuer in Augustus 1992 op sy plaas vermoor het omdat hy deur die "Skiet die Boer"-gesang by ANC-byeenkomste beïnvloed is. Chuene is aan Heuer se moord skuldig bevind en het genade gesoek vir wat hy aangevoer het 'n polities gemotiveerde moord was. Heuer se vrou het geweier om haar toestemming te gee om Chuene amnestie te verleen, met die argument dat Chuene se daad krimineel van motivering was eerder as polities.

Anti-apartheid-aktivis en politikus Peter Mokaba het die lied by 'n gedenkbyeenkoms in 1993 vir die onlangs vermoorde anti-apartheid-leier Chris Hani gesing. Die tydperk in die aanloop tot Suid-Afrika se eerste veelrassige verkiesing in 1994 en die daaropvolgende oordrag van mag vanaf die wit-minderheidsregering was 'n noemenswaardige tydperk van onstabiliteit vir Suid-Afrika, gekenmerk deur vrese vir die potensiaal vir wydverspreide rassegeweld. Daar is gevrees dat die moord op Chris Hani sulke geweld en politieke chaos kon ontketen. Dit het saamgeval met Operasie Groot Storm, 'n gewelddadige paramilitêre veldtog wat deur die Azanian People's Liberation Army (APLA), die gewapende vleuel van die PAC, geloods is, wat daarop gemik was om wit boere gewelddadig te verplaas om grond vir swart Afrikane terug te eis.
By Mokaba se begrafnis in 2002 het die skare spontaan die lied gesing terwyl ANC-leiers teenwoordig was.

 Omstredenheid 
Die lied is omstrede in post-apartheid Suid-Afrika, waar dit 'n herlewing ervaar het, en veral gesing is deur die destydse leier van die African National Congress -Jeugliga (ANCYL), wat later die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) geword het, Julius Malema, en die destydse Suid-Afrikaanse president Jacob Zuma. Die lied, tesame met die slagspreuk "Een setlaar, een koeël", word dikwels met die verskynsel van plaasaanvalle in Suid-Afrika geassosieer.

Malema het die lied die eerste keer gesing tydens 'n toespraak wat hy as president van die ANCYL by die Universiteit van Johannesburg in 2010 gehou het, waar hy in die konteks van post-1994 Suid-Afrika se stadige oplossing vir die probleem van ongelyke verdeling van grondeienaarskap langs rasselyne gesing het.Gunner, Liz (2015). “Song, Identity and the State: Julius Malema’s ‘Dubul’ Ibhunu’ Song as Catalyst.” Journal of African Cultural Studies, vol. 27, no. 3, pp. 326–41. JSTOR. Accessed 28 Jan. 2024. Vier weke ná Malema se sing van die lied is die leier van die Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB) ('n verregse Afrikanernasionalistiese party), Eugene Terre'Blanche, op sy plaas vermoor. Ná hierdie gebeure het die Afrikaner-burgerregte-organisasie AfriForum 'n saak teen Malema geopen en beweer dat sy gebruik van die lied 'n provokasie tot rassegeweld en haatspraak was.

By die EFF se 10de herdenkingsbyeenkoms in 2023 het Malema (nou as leier van die EFF) die lied weer gesing vir 'n geraamde 90 000 ondersteuners by die ENB-stadion. Die voorval het internasionale dekking ontvang, met Elon Musk wat Malema op Twitter vir die sing van die lied gekritiseer het en hom daarvan beskuldig het dat hy "openlik die volksmoord op wit mense in Suid-Afrika bevorder". Malema het daaropvolgend op Twitter geantwoord en gesê: "O bolela masepa" ("Jy praat kak"). Ná die EFF se byeenkoms in 2023 het AfriForum verklaar dat die lied, volgens getuienis van Amanda Platt, deur die oortreders gesing is tydens 'n gewelddadige plaasaanval op Tim en Amanda Platt in KwaZulu-Natal, en die voorval aangehaal as bewys van die lied se letterlike en gewelddadige bedoeling.

Suid-Afrika se amptelike opposisie- politieke party, die Demokratiese Alliansie, het gesê dit sal 'n klag by die Verenigde Nasies se Menseregteraad indien, terwyl die Vryheidsfront Plus 'n saak van intimidasie geopen het. Malema het later die beskuldiging ontken en verwys na regter Molahlehi se uitspraak in 2022 dat die lied binne sy politieke konteks geïnterpreteer moet word en dus nie letterlik geneem moet word nie. Malema het ook gesê dat hy en die EFF sal voortgaan om die lied te sing.
Die Anti-Defamation League het 'n kennisgewing uitgereik waarin gestel word dat, ondanks die oorsprong daarvan, die kru lirieke geïnterpreteer kan word as 'n oproep tot geweld en het aangespoor om uitdrukkings wat gewelddadige dreigemente insluit, te vermy.

In Maart 2025 het Elon Musk 'n video op X (voorheen Twitter) geplaas van Julius Malema wat "Skiet die Boer" sing, met 'n onderskrif wat sy verontwaardiging oor "'n groot politieke party [...] wat aktief volksmoord bevorder", uitspreek. Die Amerikaanse president Donald Trump het toe Musk se kommentaar op sy eie Truth Social herplaas, tesame met sy eie veroordeling van die lied en 'n versoek dat die Suid-Afrikaanse regering "Afrikaners en ander benadeelde minderhede beskerm" asook 'n uitnodiging aan Afrikaners om na die Verenigde State te immigreer.

 Regspraak 
Die lied was die onderwerp van verskeie hofsake wat probeer bepaal het of die lied 'n vorm van haatspraak is, wat nie beskermde spraak is volgens die grondwet van Suid-Afrika nie en dus 'n oortreding is om uit te spreek, of dat dit 'n vorm van vrye spraak is wat deur die grondwet beskerm word.

 Menseregtekommissie-uitspraak van 2003 
Ná 'n klagte van die Vryheidsfront het die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (SAMRK) beslis dat die lied haatspraak uitmaak in die konteks van 'n post-apartheid Suid-Afrika wat versoening nastreef.

 Noord-Gautengse hooggeregshofbeslissing van 2010 
In April 2010 het die Noord-Gautengse hooggeregshofhttps://www.saflii.org/za/cases/ZAGPPHC/2010/39.html Julius Malema verbied en beperk om die woorde van die lied in die openbaar uit te spreek hangende 'n beslissing deur die gelykheidshof waar 'n klagte oor die lied reeds ingedien was.https://www.saflii.org/za/cases/ZAGPPHC/2010/39.html

 Gelykheidshof-beslissing van 2011 
In September 2011 het die gelykheidshof by die Suid-Gautengse hooggeregshof beslis dat die lied diskriminerend en skadelik is, die waardigheid van Afrikaners ondermyn, en daarmee haatspraak uitmaak; en dat dit "prima facie voldoen aan die misdaad van aanhitsing tot moord." Die hof het beslis dat Julius Malema, wat voor die hof gebring is vir die vroeëre sing van die lied by byeenkomste, verbied word om dit in die toekoms te sing. Ná die uitspraak het Malema die woorde van die lied na "Soen die Boer" verander en dit in plaas daarvan gesing; dit kan egter aangevoer word dat dit steeds dieselfde sielkundige invloed as die oorspronklike het as gevolg van die bekende konteks vir die aangepaste lirieke. Die volgende jaar het die ANC gesê dat hulle die lied nie meer sal sing nie.

 Menseregtekommissie-uitspraak van 2019 
Die SAMRK het Malema vrygespreek op vyf aanklagte van haatspraak teenoor wit en Indiese Suid-Afrikaners. Een van die aanklagte was vir die sing van 'n aangepaste "Soen die Boer"-weergawe van "Skiet die Boer". Die SAMRK het bevind dat hoewel Malema se opmerkings "steeds baie problematies vir ons is in 'n demokratiese samelewing wat verbind is tot die genesing van verdelings" die aanklagte teen hom 'n poging was om "legitieme kritiek en debat te onderdruk." In Julie 2023 het die hooggeregshof in Johannesburg die SAMRK-bevinding van 2019 tersyde gestel en beslis dat die SAMRK buite sy mandaat opgetree het in sy bevinding oor haatspraak.

 Suid-Gautengse hooggeregshofbeslissing van 2022 
Malema, nou leier van die EFF, het weer in 2022 in die hof verskyn vir die beweerde sing van die lied in 'n saak wat deur AfriForum gebring is, waar gedebatteer is of die lied haatspraak is of nie. Die Suid-Gautengse hooggeregshof in Johannesburg het beslis dat die gesang en lied nie ernstig opgeneem moet word nie, dat AfriForum nie 'n oorsaaklike verband tussen die lied en geweld kon bewys nie, dat die verwysing na "Boer" nie letterlik na wit of Afrikaanssprekende mense verwys nie, dat die lied nie haat teenoor wit mense in die algemeen aanhits nie, en dat die lied nie haatspraak is nie. AfriForum het teen die beslissing geappelleer en in 2024 het die appèlhof die hooggeregshof se uitspraak bevestig dat die lied, soos gesing tydens die Senekal-voorvalle, nie haatspraak was nie.

 Lirieke 

 Verwysings 

 Sien ook 
 Bring my masjiengeweer

Kategorie:Sensuur in Suid-Afrika
Kategorie:Anti-apartheidliedere