Tuiste in eie taal

Tuiste in eie Taal deur J.C. SteynSteyn, J.C. 1982. Tuiste in eie taal. Kaapstad: Tafelberg is 'n deeglike ondersoek na die dinamika van taal, spesifiek met die fokus op die groei, agteruitgang, en uiteindelik, die behoud van Afrikaans. Die boek begin met 'n algemene ondersoek na hoe tale groei en kwyn, en ondersoek demografiese prosesse en assimilasie as sleutelfaktore. Steyn bespreek taalvermenging, taalverplasing, en stabiele tweetaligheid, en ondersoek ook die redes vir taalgroei en -afname, insluitend natuurlike faktore, magteloosheid/magsmisbruik, rykdom/armoede, kulturele peil, kenmerke van taalstruktuur, taalpropaganda, en die tydgees. Die stryd van klein tale om te oorleef word ook ondersoek, met voorbeelde soos die Vlaamse beweging, die behoud van Guarani, en die "herlewing" van Hebreeus. Steyn beklemtoon die voorwaardes vir sukses in taalbewegings, die verloop van 'n taalstryd, modernisering, en die herlewing van etnisiteit.

Die tweede afdeling van die boek fokus spesifiek op Afrikaans. Steyn ondersoek die groei en struikelblokke in die wordingstyd van Afrikaans, beginnende met die koms van die blankes en die ondergang van die Khoe-beskawing. Hy bespreek die vroeë ontwikkeling van Afrikaans, die invloed van Nederlands en ander tale, en die krag en swakheid van die Afrikaanse taalgemeenskap omstreeks 1800. Verdrukking en groei word in die volgende hoofstuk ondersoek, met 'n fokus op die stryd vir die erkenning van Afrikaans as 'n amptelike taal en die aantrekkingskrag van Engels. Steyn bespreek die gevolge van die Tweede Vryheidsoorlog, gunstige demografiese prosesse, Afrikanernasionalisme, en die "ontplooiingstyd". Die vordering in die staatsdiens, ekonomiese waarde, moedertaalskole, en die oorwinning van 'n taalnasionalisme word ook in detail bespreek.

Die boek gaan voort met 'n ondersoek na die veranderinge in die Afrikanervolk en die spanning tussen "taalhandhawing" en "verkramptheid". Die verhouding tussen Afrikaans en apartheid word ook breedvoerig bespreek, met 'n fokus op die "tradisionele kleurvooroordeel", die onluste van 1976, en die vraag of 1948 'n fout was. Steyn ondersoek Afrikaans se huidige posisie, insluitend getalstendense, gebruik in hoë funksies, taalhouding en taalgetrouheid, en taalgebruik. Die stryd om fisieke oorlewing en die plek van Afrikaans in 'n nuwe staatsvorm word in detail bespreek, met 'n ondersoek na magskonsentrasie/magskeiding, die beste staatsvorm vir 'n meertalige land, die keuse van 'n amptelike taal, en alternatiewe vir 'n eenheidstaat.

Taal en kultuur word ook ondersoek, met 'n fokus op voorwaardes vir 'n gesonde kultuurlewe, "ondermyning" en sensuur, die Afrikaanse pers, radio en televisie, toneel, en wetenskap en onderwys. Steyn eindig die boek met 'n bespreking van taalgetrouheid en taalbeplanning, Suid-Afrikaanse en Afrikaanse nasionalisme, en die rol van die ekonomiese fondament, partypolitici, en meningsvormers in die behoud van Afrikaans. Die boek is gegrond op taalsosiologiese en taal- en politiek-historiese studies oor Afrikaans en ander tale, en bied 'n omvattende en insiggewende perspektief op die komplekse dinamika van taal.

J.C. Steyn begin die inleiding met 'n aanhaling uit 'n Geloftedag-hoofartikel in Beeld, waarin die Afrikaner as "klein en onbeduidend" beskryf word in vergelyking met die groot volke van die wêreld. Hy vergelyk Afrikaans ook met ander tale, en wys daarop dat daar honderde kleiner tale is, maar dat Afrikaans ook nie een van die kleinstes is nie. Steyn noem verskeie voorbeelde van tale wat in doodsnood is, soos Bretons, en tale wat floreer, soos Engels. Hy ondersoek die prosesse waarvolgens tale groei en kwyn, en die faktore wat hierdie prosesse aan die gang sit. Die geskiedenis van Iers word as voorbeeld gebruik om die demografiese prosesse en assimilasie wat 'n rol speel in taalgroei en -agteruitgang te illustreer.

Die boek is nie net 'n historiese oorsig nie, maar ook 'n analise van die situasie tydens die 1980's en 'n ondersoek na die toekoms van Afrikaans. Steyn vra die vraag of Afrikaans sal oorleef, en ondersoek die voorwaardes vir die voortbestaan van die taal. Hy bespreek knelpunte en probleme, maar ook groeimoontlikhede wat benut kan word. 

 Verwysings