Stulugturbine

'n Stulugturbine (SLT) (Engels: Ram air turbine) is 'n klein windturbine wat gekoppel is aan 'n hidrouliese pomp, of elektriese kragopwekker, wat in 'n vliegtuig geïnstalleer is en as 'n kragbron gebruik word. Die stulugturbine genereer krag uit die lugstroom deur studruk as gevolg van die spoed van die vliegtuig. Dit kan op sommige vliegtuie 'n lugaangedrewe kragopwekker (LAK) genoem word.

 Werking 
Moderne vliegtuie gebruik gewoonlik SLT's slegs in 'n noodgeval. In die geval van die verlies van beide primêre en hulpkragbronne sal die SLT noodsaaklike stelsels (vlugbeheer, gekoppelde hidroulika en ook vlugkritieke instrumentasie) aandryf. Sommige SLT's produseer slegs hidrouliese krag, wat weer gebruik word om elektriese kragopwekkers aan te dryf.

In sommige vroeë vliegtuie (insluitend lugskepe) was klein SLT's permanent geinstalleer en het 'n klein elektriese kragopwekker of brandstofpomp aangedryf. Sommige konstante-spoed skroewe, soos dié van die Argus As 410-enjins wat in die Focke-Wulf Fw 189 gebruik is, het 'n skroefturbine op die skroefnaaf gebruik om 'n selfstandige steekhoekreguleerder aan te dryf wat hierdie konstante spoed beheer.

Moderne vliegtuie genereer krag in die hoofenjins of 'n bykomende brandstofverbrandende turbine-enjin, genaamd 'n hulpkrageenheid, wat dikwels agter in die romp of in die hoofwielput gemonteer is. Die SLT genereer krag uit die lugstroom as gevolg van die spoed van die vliegtuig. As vliegtuigsnelhede laag is, sal die SLT minder krag produseer. In normale toestande word die SLT in die romp (of vlerk) ingetrek en met die hand of outomaties ontplooi na 'n volledige kragverlies. In die tyd tussen kragverlies en SLT-ontplooiing word batterye gebruik.

 Militêre gebruik 
SLT's is algemeen in militêre vliegtuie, wat in staat moet wees om skielike en totale kragverlies te oorleef.

Hulle dryf ook gondeltoegeruste stelsels soos die M61A1 Vulcan-kanon aan. Sommige vryval-kernwapens, soos die Britse Yellow Sun en Red Beard, het SLT's gebruik om radarhoogtemeters en ontstekingstroombane aan te dryf; dit was 'n meer betroubare alternatief vir batterye.

 Galery 

 Vlerkmontering 
Elektronika wat hoë krag vereis, soos die AN/ALQ-99-steuringstelsel, kan in standaardwerking self aangedryf word deur 'n SLT. Dit maak hul installasie op 'n standaard sterkpunt moontlik, sonder dat 'n gondel-spesifieke kragtoevoer benodig word. Soveel as vyf AN/ALQ-99-stelsels met ingeboude SLT's kan op 'n Boeing EA-18G Growler gemonteer word, met twee onder elke vlerk en een onder die romp van die vliegtuig. Elke AN/ALQ-99 bevat twee senders, elk met sy eie rigtingantenna. Hulle word deur die Elektroniese Aanvalseskader 134 (VAQ-134) gebruik. Hulle word nie ingetrek nie en bly voortdurend tydens vlug ontplooi. 

 Burgerlike gebruik 
duimnael|upright|Stulugturbine op 'n Dassault Falcon 7X besigheidstraler
Baie moderne tipes kommersiële passasiersvliegtuie, vanaf die Vickers VC10 van die 1960's en verder aan, is toegerus met SLT's. 'n Stulugturbine wat 'n elektriese kragopwekker aandryf, is vir die VC10 gekies vanweë die gebruik van "verpakte" hidroulies aangedrewe vliegkontroles, eerder as 'n gesentraliseerde hidrouliese stelsel. Die individuele pakketeenhede van die VC10 is elk elektries aangedryf, en dus het noodredundansie vir die VC10 staatgemaak op viervoudige kragopwekkers en 'n rugsteun-SLT-kragopwekker in 'n tyd toe die meeste SLT's hidrouliese pompe aangedryf het.
duimnael|Stulugturbine op 'n Airbus A320
Die Airbus A380 het die grootste SLT ter wêreld met 'n deursnee van 1,63 meter (64 duim), maar ongeveer 80 sentimeter (31 duim) is meer algemeen. 'n Tipiese groot SLT op 'n kommersiële vliegtuig kan 5 tot 70 kW produseer, afhangende van die kragopwekker. Kleiner, lae lugspoedmodelle kan so min as 400 watt genereer.
duimnael|SLT op 'n Airbus A350 (sigbaar laag, links op die romp)
SLT's word ook gebruik om sentrifugale pompe aan te dryf om die spuitstelsels op vliegtuie onder druk te plaas wat as gewasbestuiwers gebruik word om vloeibare middels op gewasse te spuit. Die hoofrede vir die keuse van 'n SLT is veiligheid; die gebruik van 'n SLT in die Verenigde State laat 'n FAA-gesertifiseerde enjin- en kragstelsels op die vliegtuig toe om onverandered te bly. Daar is geen nodigheid om 'n enjinkragaftakking te gebruik om die pomp aan te dryf nie, aangesien die pomp laag of onder die buitekant van die vliegtuigromp geplaas kan word, wat die loodgieterswerk aansienlik vereenvoudig. Aangesien dit die laagste punt in die loodgieterswerk is, sal dit swaartekragtoevoer vanaf die spuittenks hê en hoef dit nooit voorgelaai te word nie. In die geval van 'n pompfaling wat tot vasbranding kan lei, is daar geen effek op die vliegvermoë van die vliegtuig of sy stelsels nie, behalwe vir die feit dat die spuitstelsels nie funksioneel is nie.

 Burgerlike insidente waar SLT ontplooiing betrokke is 
duimnael|Pakistan International Airlines Vlug 8303 met sy stulugturbine ontplooi nadat beide motors en die generators gefaal het na 'n buiklanding
Die volgende lugvaartvoorvalle het die ontplooiing van 'n stulugturbine behels:
 1974: British Airways Vlug 910
 1983: Air Canada Vlug 143, ook bekend as die Gimli Glider insident
 1996: Die kaping van Ethiopian Airlines Vlug 961
 2000: Hapag-Lloyd Vlug 3378
 2001: Air Transat Vlug 236, ook bekend as die Azores Glider insident
 2004: Pinnacle Airlines Vlug 3701
 2009: US Airways Vlug 1549
 2016: Air Canada Vlug 361
 2018: SmartLynx Estonia Vlug 9001
 2020: Pakistan International Airlines Vlug 8303
 2022: LATAM Paraguay Vlug 1325
 2024: Virgin Atlantic Vlug 105
 2025: Air India-vlug 171 (vermoedelik)

 Verwysings 

Kategorie:Vliegtuigonderdele