Kroningsmis (Mozart)

Die Kroningsmis (mis no. 15 in C-majeur, KV 317 – soms mis no. 16), wat in 1779 gekomponeer is, is een van die gewildste van Wolfgang Amadeus Mozart se 17 bestaande toonsettings van die orde van die mis. Dit kan as 'n missa brevis ('n kort mis) of 'n missa solemnis (plegtige mis) geklassifiseer word, want hoewel dit al die dele van die gewone mis (dus missa tota) insluit, is dit relatief kort.

 Geskiedenis 
Die Kroningsmis is op 23 Maart 1779 in Salzburg voltooi. Mozart het pas na dié stad teruggekeer ná 'n 18 maande lange – dog vrugtelose – werksoektog in Parys en Mannheim, en sy pa Leopold het dadelik vir hom die pos as hoforrelis en komponis by die Salzburg-atedraal gereël. Die mis is byna sekerlik op Paassondag 4 April 1779 vir die eerste keer in dié katedraal uitgevoer. Die eerste gedokumenteerde optrede was egter by die kroning van Frans II as Heilige Romeinse Keiser in 1792.Pilkington, M. 2003. Preface. In Mozart Coronation Mass: Mass in C (K. 317) (Vocal score). New Novello Choral-uitgawe. Londen: Novello.

In die vroeë twintigste eeu het Johann Evangelist Engl, die argivaris van die Salzburg Mozarteum, egter aangevoer dat hierdie mis gekomponeer is vir en sy naam te danke het aan 'n herdenkingsviering vir die kroning van die beeld van Maria by die Maria-plein buite Salzburg. Hierdie teorie is later verkeerd bewys.Pfannhauser, K. 1963. Mozarts 'Krönungsmesse'. Mitteilungen der Internationalen Stiftung Mozarteum 11(3–4): 3–11.Holl, M. 1989. Wolfgang Amadeus Mozart – Series I: Sacred vocal works, Work group 1: Masses and Requiem, Section 1: Masses, Volume 4 [PDF]. Digital Mozart Edition. Salzburg: Mozarteum Foundation Salzburg. Geraadpleeg op 3 April 2024.

Dit blyk dat die mis die bynaam "Kroningsmis" in die vroeë negentiende eeu aan die keiserlike hof in Wene gekry hetSien Black 2007, bl. 198–243. nadat dit die voorkeurmusiek vir sowel koninklike en keiserlike kronings as dankseggingsdienste geword het. Die bynaam is in 1862 in die eerste uitgawe van die Köchel-katalogus van Mozart se werke ingesluit.Holl, M. 1989. Wolfgang Amadeus Mozart – Series I: Sacred vocal works, Work group 1: Masses and Requiem, Section 1: Masses, Volume 4 [PDF]. Digital Mozart Edition. Salzburg: Mozarteum Foundation Salzburg. Geraadpleeg op 3 April 2024.

Mozart se tydgenoot Joseph Haydn het gedeeltes uit dié mis aangehaal in die stadige beweging van die Simfonie no. 98 in B-mol-majeur en sy Harmoniemesse.Heartz, D. 2009. Mozart, Haydn and Early Beethoven: 1781–1802 New York: W. W. Norton & Co.

 Uitvoering in 1985 in die Vatikaan 
Die mis is op 29 Junie 1985 in liturgiese konteks in die Sint Pieterskerk in die Vatikaan uitgevoer, met pous Johannes Paulus II wat die mis gelei het en met Herbert von Karajan (dirigent) die Coro della Cappella Musicale Pontificia (die Sistynse Kapelkoor), die Weense Singverein, en die Weense Filharmoniese Orkes.Red Arrow. 2022. Mozart: Coronation Mass in C major, K.317 – Herbert von Karajan [YouTube-video]. Geraadpleeg op 3 April 2024.Biblioteek van die VSA-kongres. 1986. Papst Johannes Paul II zelebriert feierliches Hochamt im Petersdom mit ... Geraadpleeg op 3 April 2024.

 Struktuur 

 Kyrie
 Gloria
 Credo
 Sanctus
 Benedictus
 Agnus Dei

Die Kyrie, Gloria en Credo begin almal met 'n boeiende ritme. Die soliste kontrasteer met die groter kragte van die koor, dikwels as 'n kwartet. Opmerklik in hierdie verband is die sentrale Adagio-gedeelte van die Credo by "Et incarnatus est", en die verrassing van die Benedictus nadat die refrein reeds die "Hosanna" aangekondig het. Hierdie musikale pouses boots na wat op hierdie punte in die liturgie plaasvind: Liturgiese gebruik vereis dat die gemeente van 'n staande posisie na 'n knielende posisie by die "Et in carnatus" moet verander uit respek vir die Menswording van Christus. Vandaar dus die musikale breuk. Net so word slegs die eerste vers van die Sanctus voor die konsekrasie gesing; die Benedictus-vers is daarna gesing, volgens die liturgiese gebruike van die mis. Hierdie liturgiese indeling lei dikwels daartoe dat die verse in musiek as twee afsonderlike bewegings verskyn, hoewel hulle tematies saamgevoeg is. In die Credo stel Mozart die trombone vir die "Crucifixus" bekend en gebruik 'n chromatiese vierde in die bas.Cameron, J.M. 2006. The Crucifixion in Music: An analytical survey of the Crucifixus between 1680 and 1800. Contextual Bach Studies 1. Lanham: The Scarecrow Press Inc., bl. 193. Die sopraansolo van die Agnus Dei vertoon melodiese ooreenkomste met "Dove sono", 'n aria van die gravin uit Die huwelik van Figaro (KV 492) – en kan dit selfs voorafskadu.Alwes, C.L. 2015. Coronation Mass. A History of Western Choral Music. Volume 1. Oxford: Oxford University Press, bl. 348–350 (bl. 350). 

 Besetting 
Die werk is gekompneer vir SATB-soliste en koor, 2 viole, wat Mozart "Bassi" (Afrikaans: basse) noem, 2 hobo's, 2 Franse horings, 2 trompette, keteltromme, 3 trombone (wat die alt-, tenoor- en baskoorpartye versterk) en orrel. In die meeste moderne uitvoerings word verskeie spelers vir sommige van die orkesdele gebruik. Opvallend is die gebrek aan altviole, tipies van musiek wat vir Salzburg geskryf is, asook die term "Bassi" vir die notebalk wat deur orrel, fagot (slegs in die Credo gespesifiseer), tjello en kontrabas gedeel word. Onder die oorspronklike dele is een vir "violone", 'n moeilike term wat soms 'n sestienvoetbasviool"Sestien voet" en "agt voet" verwys na die toonhoogte van 'n instrument, en nie noodwendig die fisieke grootte van die instrument nie.  impliseer, maar ook al vir die agtvoetbasviool gebruik word.

Die solo- vokale dele sou oorspronklik deur lede van die koor gesing gewees het, en word op dieselfde stawe as die koordele in Mozart se outograafpartituur aangedui.Pilkington, Michael (2003). "Preface". Mozart Coronation Mass: Mass in C (K. 317) (Vocal score) (New Novello Choral ed.). London: Novello. ISBN 0-85360-994-2.

Die bladmusiek vir die Franse horings verskyn op aparte folios aan die einde van die outograafpartituur. Dit is onduidelik of dit 'n latere toevoeging deur Mozart self was, hoewel dit voor die einde van 1779 deur hom gekomponeer is. Die horingdele het van die hoofpartituur geskei geraak, en is in die 1802-uitgawe deur Breitkopf &amp; Härtel weggelaat. Die horingdele word soms as opsioneel beskou.Pilkington, Michael (2003). "Preface". Mozart Coronation Mass: Mass in C (K. 317) (Vocal score) (New Novello Choral ed.). London: Novello. ISBN 0-85360-994-2.Holl, Monika (1989). "Wolfgang Amadeus Mozart – Series I: Sacred vocal works, Work group 1: Masses and Requiem, Section 1: Masses, Volume 4" (PDF). Digital Mozart Edition. Mozarteum Foundation Salzburg. Retrieved 13 June 2018.

 Verwysings 

Kategorie:Komposisies in C-majeur
Kategorie:Artikels met bronne in Duits (de)
Kategorie:Wolfgang Amadeus Mozart