Hortjies

duimnael|350px|Hortjies voor die vensters; te Aken.
duimnael|350px|Hortjies met hartjies

Hortjies (enkelvoud 'hortjie') is 'n raamwerk van hout, metaal of plastiek met dwarsstroke, of dikwels net soliede planke, wat gewoonlik voor 'n venster met skarniere aangebring word om reën en sonlig uit te hou, maar lug en klank deur te laat, maar ook dwalende oë en diewerige hande op hul plek te hou. Die hortjies word van binne die huis gesluit met 'n skuiwer of skuifhaak. In Afrikaans verwys hortjies spesifiek na die enkele paneel of twee panele voor die venster wat oop- en toemaak; indien die dwarsstroke opgerol word (met of sonder afstandbeheerder), word dit 'n rolluik, blinding of blinder genoem.Woordeboek van die Afrikaanse Taal, s.v. rolluik, blinding, blinder

 Woordherkoms 
Die vraag ontstaan waarom die Afrikaanse "hortjie" soveel afwyk van die Nederlandse benaming, luik. 

Teorie 1: E.P. du Plessis voer aan die woord hortjie het oorspronklik na die dwarsstrook van die luik verwys, maar hortjie het met verloop van tyd 'n betekenisverruiming ondergaan. Vandag verwys dit in Afrikaans na die luik met dwarsstroke self. Hortjies word meestal in die meervoud gebruik, net soos wat daar twee luike in Nederlands is. Twee luike moet egter nie verwar word met 'n tweeluik nie,  want dit verwys weer na 'n skildery wat uit twee luike bestaan, dus, 'n diptiek.Du Plessis, E.P. 1979. Die Kennis gids tot Moderne Afrikaans. Kaapstad: Human & Rousseau, pp. 81 & 175. Daarmee dan is hortjie dus eintlik 'n sinekdogee; 'n klein deeltjie wat na die groter geheel verwys. 

Teorie 2: Boshoff & Nienaber bevind egter in hul Afrikaanse etimologieë (1967) dat hortjies, as 'n raamwerk van latwerk, en gewoonlik in die verkleinwoord en meervoud gebruik, eintlik terugkyk op horde/horre/hor (Middelnederlands: horde/hurde en dialekties hort/hurt), die Hoogduits hürde, die Engels hurdle, wat almal verband hou met die Latynse cratis "vlegwerk", die Griekse kurtia (vlegwerk).Boshoff, S.P.E. & Nienaber, G.S. 1967. Afrikaanse etimologieë. Pretoria: Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, s.v. hortjies, bl. 292.

Boshoff en Nienaber bring die leser op die spoor van Philippa, Debrabandere, Schoonheim en Van der Sijs (2009), wat die volgende in die Etymologisch Woordenboek van het Nederlands uiteensit (let op die opmerklike verskil in die moderne Nederlands):etymologiebank.nl s.v. hor (gaas voor raam tegen insecten)

Hier vind die totstandkoming in die moderne tyd van 'n valse vriend plaas. 'n "Hor", in Nederlands en Nedersaksies, is vandag in Afrikaans gewoon gaas, insektegaas of draadgaas om goggas soos muskiete, vlieë of bye mee uit te hou by 'n venster. Albei, sowel hor as hortjie, het egter met vlegwerk te doen.

Die Woordenboek der Nederlandsch Taal definieer "horde" so:WNT, s.v. horde

Streng volgens bovermelde definisie is dit presies wat 'n hortjie in Afrikaans is. Hoe 'n Nederlandssprekende en 'n Afrikaanssprekende die definisie interpreteer is in die praktyk egter twee verskillende dinge.

 Verwysings 

Kategorie:Boukunde
Kategorie:Argitektuur