Geskiedenis van Wikipedia

Wikipedia, 'n oopbroninhoud aanlyn ensiklopedie geskryf en onderhou deur 'n gemeenskap van vrywilligers bekend as Wikipediane, het begin met sy eerste wysiging op 15 Januarie 2001, twee dae nadat die domein geregistreer is.  Dit het gegroei uit Nupedia, 'n meer gestruktureerde vrye ensiklopedie, as 'n manier om makliker en vinniger opstel van artikels en vertalings moontlik te maak.

Die tegnologiese en konseptuele onderbou van Wikipedia dateer van voor sy ontstaan; die vroegste bekende voorstel vir 'n aanlyn-ensiklopedie is in 1993 deur Rick Gates gemaak, en die konsep van 'n vry-soos-in-vryheid aanlyn-ensiklopedie (in teenstelling met 'n blote oopbron weergawe) is voorgestel deur Richard Stallman in 1998. Stallman se konsep het spesifiek die idee ingesluit dat geen sentrale organisasie redigering moet beheer nie. Dit het gekontrasteer met kontemporêre digitale ensiklopedieë soos Microsoft Encarta en Encyclopædia Britannica. In 2001 is die lisensie vir Nupedia na GFDL verander, en Jimmy Wales en Larry Sanger het Wikipedia as 'n aanvullende projek van stapel gestuur, met 'n aanlyn wiki as 'n samewerkende opstelinstrument. Terwyl Wikipedia aanvanklik voorgestel is as 'n plek om artikels en idees op te stel vir uiteindelike polering in Nupedia, het dit vinnig sy voorganger verbygesteek en beide konsepruimte en tuiste geword vir die gepoleerde finale produk van 'n globale projek in honderde tale, wat 'n wye verskeidenheid van ander aanlyn verwysingsprojekte.

In 2014 het Wikipedia ongeveer 495 miljoen maandelikse lesers gehad. In 2015, volgens comScore, het Wikipedia meer as 115 miljoen maandelikse unieke besoekers uit die Verenigde State alleen ontvang. In September 2018 het die projekte 15,5 miljard maandelikse bladsykyke gesien.

Historiese oorsig
Agtergrond
Die konsep om die wêreld se kennis op 'n enkele plek saam te stel dateer terug na die antieke Biblioteek van Alexandrië en Biblioteek van Pergamom, maar die moderne konsep van 'n algemene doel, wydverspreide, gedrukte ensiklopedie het ontstaan by Denis Diderot en die 18de-eeuse Franse ensiklopedis. Die idee om outomatiese masjinerie buite die drukpers te gebruik om 'n meer bruikbare ensiklopedie te bou, kan na Paul Otlet se 1934-boek Traité de Documentation herlei word. Otlet het ook die Mundaneum, 'n instelling wat toegewy is aan die indeksering van die wêreld se kennis, in 1910 gestig. Hierdie konsep van 'n masjienondersteunde ensiklopedie is verder uitgebrei in H.G. Wells se boek met essays World Brain (1938) en Vannevar Bush se toekomsvisie van die mikrofilm- Memex gebaseer in sy essay "As We May Think" (1945).Reagle, Joseph (2010). Good Faith Collaboration.  The Culture of Wikipedia. MIT Press. . Chapter 2: "The Pursuit of the Universal Encyclopedia". Nog 'n mylpaal was Ted Nelson se hiperteksontwerp Project Xanadu, wat in 1960 begin het.

Die gebruik van vrywilligers was integraal in die maak en instandhouding van Wikipedia. Selfs sonder die internet het groot komplekse projekte van soortgelyke aard egter van vrywilligers gebruik gemaak. Spesifiek, die skepping van die Oxford English Dictionary is bedink met die toespraak by die Londen Biblioteek, op Guy Fawkes-dag, 5 November 1857, deur Richard Chenevix Trench. Dit het ongeveer 70 jaar geneem om te voltooi. Dr. Trench het 'n groot nuwe woordeboek van elke woord in die Engelse taal in die vooruitsig gestel, en om demokraties en vrylik gebruik te word. Volgens die skrywer Simon Winchester, "Die onderneming van die skema, het hy gesê, was buite die vermoë van enige man. Om die hele Engelse letterkunde te lees - en om die Londense en New York-koerante en die mees geletterde van die tydskrifte en joernale te fynkam. – moet eerder 'die gekombineerde aksie van baie' wees. Dit sou nodig wees om 'n span te werf – boonop 'n groot een – wat waarskynlik uit honderde en honderde onbetaalde amateurs bestaan, almal van hulle werk as vrywilligers."Winchester, Simon (1998). The Professor and the Madman: A Tale of Murder, Insanity, and the Making of the Oxford English Dictionary. Harpers, bl. 106.

Vooruitgang in inligtingstegnologie in die laat 20ste eeu het gelei tot veranderinge in die vorm van ensiklopedieë. Terwyl vorige ensiklopedieë, veral die Encyclopædia Britannica, dikwels op boeke gebaseer was, was Microsoft se Encarta, wat in 1993 gepubliseer is, beskikbaar op CD-ROM en met hiperskakels. Die ontwikkeling van die Wêreldwye web het gelei tot baie pogings om internet-ensiklopedieprojekte te ontwikkel. 'n Vroeë voorstel vir 'n aanlyn ensiklopedie was Interpedia in 1993 deur Rick Gates. Hierdie projek het tot 'n einde gekom voordat enige ensiklopediese inhoud gegenereer is. Gratis sagteware-voorstander Richard Stallman het die bruikbaarheid van 'n "Free Universal Encyclopedia and Learning Resource" in 1998 beskryf. Sy gepubliseerde dokument het uiteengesit hoe om "te verseker dat vordering tot hierdie beste en mees natuurlike uitkoms voortduur."

Jimmy Wales, medestigter van Wikipedia, het gesê dat die konsep van Wikipedia ontstaan het toe hy 'n student aan die Universiteit van Indiana was, waar hy beïndruk was met die suksesse van die oopbronbeweging en gevind het dat Richard Stallman se Emacs Manifesto gratis sagteware en 'n deelekonomie bevorder. Wales het destyds finansies gestudeer en was geïntreseerd deur die aansporings van die baie mense wat as vrywilligers bygedra het om gratis sagteware te skep, waar baie voorbeelde uitstekende resultate gehad het. Richard Stallman discussed at 20min, with further Open Source discussion at 16min.

Volgens The Economist het Wikipedia "sy wortels in die tegno-optimisme wat die internet aan die einde van die 20ste eeu gekenmerk het. Dit het gemeen dat gewone mense hul rekenaars kan gebruik as gereedskap vir bevryding, opvoeding en verligting."

Formulering van die konsep
Wikipedia is aanvanklik bedink as 'n toevoerprojek vir Wales se gestigte Nupedia, 'n vroeëre projek om 'n gratis aanlyn ensiklopedie te produseer, vrywillig deur Bomis, 'n webreklamefirma wat besit word deur Jimmy Wales, Tim Shell en Michael E. Davis. Nupedia is gegrond op die gebruik van gekwalifiseerde vrywillige bydraers en 'n oorweegde multi-stap portuurbeoordelingsproses.Kaplan Andreas, Haenlein Michael (2014) Collaborative projects (social media application): About Wikipedia, the free encyclopedia. Business Horizons, Volume 57 Issue 5, bl. 617–626 Ten spyte van sy poslys van meer as 2000 belangstellende redakteurs, en die teenwoordigheid van Sanger as voltydse hoofredakteur, was die produksie van inhoud vir Nupedia uiters stadig, met slegs 12 artikels wat gedurende die eerste jaar geskryf is.

Die Nupediane het verskeie maniere bespreek om inhoud vinniger te skep. Wiki's is elders op die web gebruik om kennis te organiseer, en die idee van 'n wiki-gebaseerde aanvulling tot Nupedia is gespruit uit 'n gesprek tussen Sanger en Ben Kovitz, – sien ook Ben Kovitz se vollediger weergawe wat hy van daar af koppel. – Terwyl hy rondgetas het vir 'n manier om artikelproduksie te bespoedig, het Sanger Kovitz, 'n ou vriend, in Januarie 2001 ontmoet. Kovitz het Sanger bekendgestel aan die idee van die wiki, wat in 1995 deur Ward Cunningham uitgevind is: webblaaie wat enigiemand kan skryf en redigeer . "My eerste reaksie was dat dit regtig kan wees wat die probleem sou oplos," verduidelik Sanger, "omdat die sagteware reeds geskryf is, en hierdie gemeenskap van mense op WikiWikiWeb" - die eerste wiki - "het iets soos 14 000 bladsye geskep". Nupedia, daarenteen, het skaars twee dosyn artikels geproduseer. Sanger het die idee dadelik opgeneem: "Ek het 'n voorstel geskryf en dit daardie aand [Wales toe] gestuur, en die wiki is toe opgestel vir my om aan te werk." Maar dit was nie Wikipedia soos ons dit ken nie. "Oorspronklik was dit die Nupedia Wiki – ons idee was om dit as 'n artikelbroeikas vir Nupedia te gebruik. Artikels kon die lewe op hierdie wiki begin, saam ontwikkel word en, wanneer hulle by 'n sekere stadium van ontwikkeling kom, in die Nupedia-stelsel geplaas word." en deur 'n ander tussen Wallis en Jeremy Rosenfeld.  Kovitz was 'n rekenaarprogrammeerder en gereeld op Ward Cunningham se revolusionêre wiki "die WikiWikiWeb". Hy het aan Sanger verduidelik wat wiki's is, tydens 'n dinee op 2 Januarie 2001. – "Oor taco's daardie aand het Sanger sy bekommernisse oor Nupedia se gebrek aan vordering verduidelik, waarvan die hoofoorsaak sy reeks-redaksionele stelsel was. Aangesien Nupedia toe gestruktureer is, kon geen stadium van die redaksionele proses voortgaan voordat die vorige fase voltooi is nie. Kovitz het die wiki na vore gebring en 'wiki-magic' geskets, die geheimsinnige proses waardeur gemeenskappe met gemeenskaplike belange werk om wiki-bladsye te verbeter deur inkrementele bydraes. As dit gewerk het vir die onstuimige hacker-kultuur van programmering, het Kovitz gesê, kan dit vir enige aanlyn samewerkende projek werk. Die wiki kan die Nupedia-bottelnek breek deur vrywilligers toe te laat om gelyktydig regoor die projek te werk. Met Kovitz op sleeptou het Sanger teruggehaas na sy woonstel en Wales gebel om die idee te deel. Oor die volgende paar dae het hy 'n formele voorstel vir Walea geskryf en 'n bladsy op Cunningham se wiki begin genaamd 'Wikipedia." Wales het in Oktober 2001 verklaar dat "Larry die idee gehad het om Wiki-sagteware te gebruik" vir mense wat verveeld is deur Nupedia-proses, en later in Desember 2005 verklaar dat Rosenfeld hom aan die wiki-konsep voorgestel het. Wired.com states: "Wales het die volgende op-die-rekord-opmerking in 'n e-pos aan NewAssignment.net-redakteur [en NYU Professor] Jay Rosen gelewer ...' Larry Sanger was my werknemer wat onder my direkte toesig gewerk het gedurende die hele proses van bekendstelling Wikipedia. Hy was nie die skepper van die voorstel om 'n wiki vir die ensiklopedieprojek te gebruik nie – dit was Jeremy Rosenfeld'." Ook vermeld op Wikipedia, op Vrydag 2 Desember 2005 permanent reference Stated on Wikipedia on Monday 14 Maart 2005: reference  Sanger het gedink dat 'n wiki 'n goeie platform sou wees om te gebruik, en het op die Nupedia-poslys voorgestel dat 'n wiki gebaseer op UseModWiki (toe v. 0.90) opgestel word as 'n "feeder"-projek vir Nupedia. Onder die onderwerp "Kom ons maak 'n wiki", het hy geskryf:

 “Nee, dit is nie 'n onwelvoeglike voorstel nie. Dit is 'n idee om 'n klein kenmerk by Nupedia te voeg. Jimmy Wales dink dat baie mense die idee dalk aanstootlik kan vind, maar ek dink nie... Wat Nupedia se gebruik van 'n wiki betref, dit is die UITSTEKENDE "oop" en eenvoudige formaat vir die ontwikkeling van inhoud. Ons het soms gedebateer oor idees vir eenvoudiger, meer oop projekte om Nupedia óf te vervang óf aan te vul. Dit lyk vir my wiki's kan feitlik onmiddellik geïmplementeer word, benodig baie min onderhoud, en is oor die algemeen baie lae risiko. Hulle is ook 'n potensieel uitstekende bron van inhoud. Daar is dus min nadeel, sover ek kan bepaal.”

Wales het dit opgestel en dit aanlyn geplaas op Woensdag 10 Januarie 2001, onder die nupedia.com-domein.  Dit het op 15 Januarie na 'n nuwe wiki onder die wikipedia.com-domein geskuif. Op 17 Januarie het die Vrye Sagteware-stigting (FSF) se GNUpedia-projek aanlyn gegaan en moontlik met Nupedia meegeding,  maar binne 'n paar jaar het die FSF mense aangemoedig "om eerder [Wikipedia] te besoek en daartoe by te dra."

Stigting van Wikipedia
Daar was 'n mate van huiwering onder redakteurs om Nupedia te na aan 'n wiki-styl werkvloei te bind.  Nadat 'n Nupedia-wiki op 10 Januarie 2001 onder nupedia.com geloods is, het Wallis voorgestel om die nuwe projek onder sy eie naam bekend te stel, en Sanger het Wikipedia voorgestel, wat dit omraam as "'n aanvullende projek tot Nupedia wat heeltemal onafhanklik funksioneer." 'n Nuwe wiki is op Maandag 15 Januarie 2001 by wikipedia.com bekendgestel.

Die bandwydte en bediener (geleë in San Diego) wat vir hierdie aanvanklike projekte gebruik is, is deur Bomis geskenk. Baie voormalige Bomis-werknemers het later inhoud tot die ensiklopedie bygedra: veral Tim Shell, medestigter en later uitvoerende hoof van Bomis, en programmeerder Jason Richey.

Wales het in Desember 2008 verklaar dat hy Wikipedia se eerste wysiging gemaak het, 'n toetswysiging met die teks "Hallo, Wêreld!", maar dit was moontlik na 'n ou weergawe van Wikipedia wat kort daarna geskrap en vervang is deur 'n herbegin.Message by Jimmy Wales  Wednesday 17 Desember 2008. Retrieved Saturday 30 Januarie 2010. Die eerste herstelde wysiging van Wikipedia.com was op die Tuisblad op 15 Januarie 2001, met die lees van "Dit is die nuwe WikiPedia!"; dit kan hier gevind word. Wikipedia se vroegste wysigings is eens geglo verlore, aangesien vroeë UseModWiki-sagteware data na 'n maand uitgevee het. Maar op 14 Desember 2010 het Tim Starling rugsteune op SourceForge gevind wat elke verandering bevat wat aan Wikipedia gemaak is vanaf sy skepping in Januarie 2001 tot 17 Augustus 2001. Vanaf 2019 is dit in Wikipedia se wysigingsgeskiedenis ingevoer.
Voor dit was die eerste wysigings wat bekend was Wikipedia:UuU, TransporT, and User:ScottMoonen on 16 Januarie 2001. Die bestaan van die projek is formeel aangekondig en 'n beroep op vrywilligers om by inhoudskepping betrokke te raak, is op 17 Januarie 2001 op die Nupedia-poslys gedoen.

Die projek het baie nuwe deelnemers ontvang nadat dit in Julie 2001 op die Slashdot-webwerf genoem is,nadat hulle reeds in Maart 2001 twee klein vermeldings verdien het.Dit het toe op 25 Julie 'n prominente verwysing na 'n storie op die gemeenskaps-geredigeerde tegnologie- en kultuurwebwerf Kuro5hin ontvang. Tussen hierdie toestromings van verkeer was daar 'n bestendige stroom verkeer van ander bronne, veral Google, wat alleen honderde nuwe besoekers elke dag na die webwerf gestuur het. Sy eerste groot hoofstroommediadekking was in The New York Times op 20 September 2001.

Die projek het sy 1 000ste artikel omstreeks Maandag 12 Februarie 2001 verwerf en 10 000 artikels omstreeks 7 September bereik. In die eerste jaar van sy bestaan is meer as 20 000 ensiklopedie-inskrywings geskep - 'n koers van meer as 1 500 artikels per maand. Op Vrydag 30 Augustus 2002 het die aantal artikels 40 000 bereik.

Afdelings en internasionalisering
Vroeg in Wikipedia se ontwikkeling het dit internasionaal begin uitbrei, met die skepping van nuwe naamruimtes, elk met 'n duidelike stel gebruikersname. Die eerste subdomein wat vir 'n nie-Engelse Wikipedia geskep is, was deutsche.wikipedia.com (geskep op Vrydag 16 Maart 2001, 01:38 UTC), gevolg na 'n paar uur deur catalan.wikipedia.com (om 13:07 UTC). Die Japannese Wikipedia, begin as nihongo.wikipedia.com, is rondom daardie tydperk geskep, en het aanvanklik slegs geromaniseerde Japannees gebruik. Vir ongeveer twee maande was Katalaans die een met die meeste artikels in 'n nie-Engelse taal,Multilingual monthly statistics hoewel statistieke van daardie vroeë tydperk onakkuraat is.This table , for instance, misses Japanese and German articles such as this one and this one, both dated 6 April 2001. Die Franse Wikipedia is op of rondom 11 Mei 2001 geskepThe Documentation on the French Wikipedia  mentions the date of 23 Maart 2001, but this date is not supported by Wikipedia snapshots on the Internet Archive, nor by Jason Richey's letter, which was dated 11 Mei 2001 (see below). in 'n vlaag nuwe taalweergawes wat ook Chinees, Nederlands, Esperanto, Hebreeus, Italiaans, Portugees, Russies, Spaans en Sweeds ingesluit het. Letter of Jason Richey to wikipedia-l mailing list  11 Mei 2001 Hierdie tale is gou aangesluit deur Arabies en Hongaars.Wikipedia:Announcements Mei 2001 In September 2001 het 'n aankondiging die verbintenis tot die veeltalige voorsiening van Wikipedia belowe,Wikipedia:Announcements 2001 waarin gebruikers in kennis gestel word van 'n komende bekendstelling van Wikipedias vir alle groot tale, die daarstelling van kernstandaarde, en 'n druk vir die vertaling van kernbladsye vir die nuwe wiki's. Aan die einde van daardie jaar, toe internasionale statistieke vir die eerste keer aangeteken is, is Afrikaanse, Noorse en Serwiese weergawes aangekondig.

In Januarie 2002 was 90% van alle Wikipedia-artikels in Engels. Teen Januarie 2004 was minder as 50% Engels, en hierdie internasionalisering het aanhou toeneem namate die ensiklopedie groei. Vanaf 2014 was ongeveer 85% van alle Wikipedia-artikels in nie-Engelse Wikipedia-weergawes. Vanaf 2023 het die Engelse en Eenvoudige Engelse Wikipedias 7 miljoen artikels tussen hulle, maar ongeveer 90% van die artikels was in nie-Engelse Wikipedias.

Ontwikkeling van Wikipedia
duimnael|Skermskoot van Wikipedia se hoofblad op 28 September 2002.
In Maart 2002, na die onttrekking van finansiering deur Bomis tydens die dot-com-ineenstorting, het Sanger beide Nupedia en Wikipedia verlaat. Teen 2002 het hy en Wales verskil in hul sienings oor hoe om oop ensiklopedieë die beste te bestuur. Albei het steeds die oop-samewerking-konsep ondersteun, maar hulle het nie saamgestem oor hoe om ontwrigtende redakteurs te hanteer nie, spesifieke rolle vir kundiges en die beste manier om die projek tot sukses te lei.

Wales het voortgegaan om selfbestuur en selfregering van onder na bo deur redakteurs op Wikipedia te vestig. Hy het dit duidelik gemaak dat hy nie by die gemeenskap se daaglikse bestuur betrokke sal wees nie, maar dit sal aanmoedig om te leer om self te bestuur en sy eie beste benaderings te vind. Vanaf 2007 het Wallis sy rol meestal beperk tot af en toe insette oor ernstige sake, uitvoerende aktiwiteite, voorspraak vir kennis en aanmoediging van soortgelyke verwysingsprojekte.

Sanger het gesê hy is 'n "insluitingis" en is oop vir byna enigiets,  en het voorgestel dat kundiges steeds 'n plek in die Web 2.0-wêreld het. In 2006 stig hy Citizendium, 'n oop ensiklopedie wat regte name vir bydraers gebruik het om ontwrigtende redigering te verminder, en het gehoop om "sagte kundige leiding" te fasiliteer om die akkuraatheid van die inhoud daarvan te verhoog. Besluite oor artikelinhoud moes die gemeenskap berus, maar die webwerf moes 'n verklaring oor "familievriendelike inhoud" insluit.

Vorige inhoud van Wikipedia
Ou, selfs uitgediende, ensiklopedie-artikels is baie waardevol vir historiese navorsing. Vir elke Wikipedia-artikel is vorige weergawes toeganklik deur die "Bekyk geskiedenis"-skakel boaan die bladsy. Daarbenewens bevat die ZIM-lêerargief, by Internet Archive, vorige volledige kiekies van Wikipedia sowel as artikelkeuses, in verskeie tale, van verskillende jare. Hulle kan oopgemaak word met Kiwix-sagteware.

Tussen 2007 en 2011 is drie CD/DVD-weergawes (genoem Wikipedia Weergawe 0.5, 0.7 en 0.8) vrygestel wat 'n seleksie van artikels uit die Engelse Wikipedia bevat. Hulle het beskikbaar geword as Kiwix ZIM-lêers, beide vanaf die ZIM-lêerargief en vanaf die Kiwix-aflaaiwebwerf.

Evolusie van die kenteken 

 Verwysings 

Kategorie:Wikimediaprojekte
Kategorie:Wikipedia