Klavierkonsert no. 1 in C-majeur, op. 15 (Beethoven)

Ludwig van Beethoven se Klavierkonsert no. 1 in C-majeur, op. 15, is in 1795 gekomponeer, en weer in 1800 hersien. Dit is egter moontlik dat Beethoven dit vir die eerste keer tydens sy eerste openbare konsert in Wene op 29 Maart 1795 uitgevoer het.Kerman, J, & Tyson, A. 2001. Beethoven, Ludwig van. In Grove Music Online (8ste uitgawe). Oxford: Oxford University Press. Dit is onduidelik of dit hierdie klavierkonsert (in C-majeur, op. 15) was wat op hierdie datum uitgevoer is, of die tweede klavierkonsert (in B-mol-majeur, op. 19) – laasgenoemde is inderwaarheid later as die eerste klavierkonsert gekomponeer. Dit is die eerste keer in 1801 in Wene gepubliseer, en is opgedra aan Beethoven se leerling prinses Anna Louise Barbara Odescalchi (née gravin von Keglević), wat aan haar vriende as "Babette" bekendgestaan het.Federmayer, F. 2003. Rody starého Prešporka [Families van die ou Prešporek]. Bratislava: Monada Atelier.

Hoewel dit Beethoven se eerste gepubliseerde klavierkonsert is, was dit eintlik sy derde poging tot dié genre: daar is eers die ongepubliseerde klavierkonsert in E-mol-majeur, WoO. 4 van 1784, en Klavierkonsert no. 2. Laasgenoemde is in 1801 in Leipzig gepubliseer ná die eerste klavierkonsert reeds gepubliseer is, maar is oor 'n hele aantal jare gekompneer, moontlik reeds van ongeveer 1788 af.  

 Bewegings 
Die werk bestaan uit drie bewegings:

 Allegro con brio (C-majeur)
 Largo (A-mol-majeur)
 Rondo: Allegro scherzando (C-majeur)

Nes die tweede klavierkonsert weerspieël die C-majeur-klavierkonsert Beethoven se assimiliasie van die style van Mozart en Haydn, met abrupte harmoniese skuiwe wat Beethoven se musikale persona uitbeeld. Dit kom ooreen met die konsertvariant van die sonatevorm en is geskryf vir klavier en orkes bestaande uit fluit, 2 hobo's, 2 klarinette, 2 fagotte, 2 Franse horings, 2 trompette, keteltromme en strykers. Die fluit, trompette en keteltromme word nie in die tweede beweging bespeel nie.

 I. Allegro con brio 

Tempo:  = 144

Die eerste beweging is in sonatevorm, maar met 'n bykomende orkeseksposisie, 'n cadenza en 'n koda. Die hooftema word baie keer herhaal, en daar is verskeie ondergeskikte temas. Die orkeseksposie verander gereeld van toonsoort, maar die tweede eksposisie is hoofsaaklik in G-majeur. Die ontwikkeling begin in E-mol-majeur, moduleer dan na C-mineur, wat eindig met 'n oktaafglissando. Die rekapitulasie is in C-majeur.

Daar is drie keuses vir die cadenza vir hierdie beweging, wat in lengte en moeilikheidsgraad verskil. Die koda word uitsluitlik deur die orkes gespeel. UItvoerings duur tussen 14 en18 minute lank.

 II. Largo 
Die tweede beweging is in A-majeur. In dié konteks is dit 'n toonsoort wat relatief ver van die konsert se openingstoonsoort van C-majeur is. As die beweging die tradisionele vorm gevolg het, sou die toonsoort eerder F-majeur wees (die subdominante toonsoort), of in G-majeur (die dominanttoonsoort). Die klarinette kry 'n buitengewoon prominente rol in diébeweging, en speel die melodie so dikwels as die strykers.

Soos baie ander stadige bewegings is hierdie beweging in drieledige (ternêre) ABA-vorm. Die opening (A) bied verskeie temas aan wat in die middelste B-gedeelte ontwikkel word.

'n Tipiese optrede duur langer as 13 minute lank.

 III. Rondo: Allegro scherzando 
Die derde beweging is 'n sewedelige sonaterondo (ABACABA), 'n tradisionele derdebewegingsvorm in klassieke konserte. Die klavier speel die hooftema, wat dan deur die orkes herhaal word. Die twee B-afdelings (ondergeskikte temas) is onderskeidelik in G-majeur en C-majeur. Die middelste gedeelte is in A-mineur.

Beethoven dui twee kort cadenzas in hierdie beweging aan: een net voor die finale terugkeer na die hooftema, en nog een onmiddellik voor die einde van die beweging, wat met 'n treffende dinamiese kontras afsluit. Die klavier speel rustig 'n melodie, maar die orkes eindig die beweging dan op kragtige wyse.

Die beweging duur gewoonlik tussen 8 en 9 minute lank.

 Alternatiewe cadenzas 
Die Duitse pianis Wilhelm Kempff het sy eie cadenzas vir sowel die eerste as laaste bewegings geskryf en dit in sy verskeie opnames van die werk gespeel. Die Kanadese pianis Glenn Gould het ook sy eie cadenza geskryf, wat deur Barger en Barclay uitgegee is, en in 1996 deur Lars Vogt saam met die City of Birmingham Simfonieorkes onder leiding van Sir Simon Rattle vir EMI opgeneem is.

 Bekende opnames 
Jaar Solis Dirigent Orkes Etiket Katalogusnommer 1954 Friedrich Wuhrer Hans Swarovsky Pro Musica Wene Vox 1958 Glenn Gould Vladimir Golschmann Columbia Simfonieorkes Columbia Masterworks 1959 Wilhelm Backhaus Hans Schmidt-Isserstedt Weense Filharmoniese Orkes Decca 1968 Artur Rubinstein Erich Leinsdorf Boston Simfonieorkes RCA Victor Rooi Seël 1973 Vladimir Ashkenazy Sir Georg Solti Chicago Simfonieorkes Decca 1988 Vladimir Ashkenazy Vladimir Ashkenazy Cleveland Orkes Decca 1979 Arturo Benedetti Michelangeli Carlo Maria Giulini Weense Simfonieorkes DGG 2002 Pierre-Laurent Aimard Nikolaus Harnoncourt Europese Kamerorkes Warner Classics 2019 Boris Giltburg Vasily Petrenko Royal Liverpool Filharmoniese Orkes Naxos 2020 Elizabeth Sombart Pierre Vallet Koninklike Filharmoniese Orkes Signum SIGCD614 2020 András Schiff Bernard Haitink Staatskapelle Dresden Warner Classics 9029531753 2020 Stewart Goodyear Andrew Konstantyn BBC Nasionale Orkes van Wallis Orchid Classics ORC100127 2022 Kristian Bezuidenhout Pablo Heras-Casado Freiburger Barockorchester harmonia mundi HMM902412

 Verwysings 

 Eksterne skakels 
 Wikimedia Commons het meer media wat verband hou met Klavierkonsert no. 1 (Beethoven).
 Klavierkonsert no. 1: Bladmusiek by die International Music Score Library Project

Kategorie:Komposisies in C-majeur