Grammatika van Interlingua

Die grammatika van Interlingua is grootliks op dié van die Romaanse tale gebaseer, maar vereenvoudig, hoofsaaklik onder die invloed van Engels. Al die beheertale, insluitend Duits en Russies, is egter geraadpleeg in die ontwikkeling van die grammatika. Grammatikale kenmerke wat afwesig was van enige van die primêre beheertale (Engels, Frans, Italiaans, Spaans en Portugees) is weggelaat. Daar is byvoorbeeld nie byvoeglike ooreenkoms (Spaans/Portugees gatos negros 'swart katte'), aangesien hierdie kenmerk afwesig is in Engels, nóg aaneenlopende werkwoordtye (Engels wat ek lees), aangesien dit afwesig is in Frans. Omgekeerd het Interlingua artikels, anders as Russies, aangesien Russies 'n sekondêre beheertaal is.

Daar is geen sistemiese nasien vir dele van spraak nie. Selfstandige naamwoorde hoef byvoorbeeld nie op enige spesifieke letter te eindig nie. Tipies eindig byvoeglike naamwoorde egter op -e of 'n konsonant, bywoorde eindig op -mente of -o, terwyl selfstandige naamwoorde eindig op -a, -e, -o of 'n konsonant. Eindige werkwoorde eindig feitlik altyd op -a, -e of -i, terwyl infinitiewe -r byvoeg: scribe, 'skryf'; scriber, 'om te skryf'.

 Artikels 
Die bepaalde lidwoord is leArticulo definite, die onbepaalde lidwoord is unArticulo indefinite, en geen lidwoord toon enige ooreenkoms in vorm met selfstandige naamwoorde nie. Die voorsetsels a ("to") en de ("van") versmelt met 'n volgende le in onderskeidelik al en del.

Die bepaalde lidwoord word in die geheel gebruik soos in Engels, met die uitsondering dat dit nie weggelaat moet word met titels wat eiename voorafgaan nie en ook nie met abstrakte selfstandige naamwoorde wat 'n hele klas, spesie, ens.

 Byvoeglike naamwoorde 
Byvoeglike naamwoorde kan die selfstandige naamwoord wat hulle wysig voorafgaan of volg. As 'n kwessie van styl, is kort byvoeglike naamwoorde geneig om vooraf te gaan, lang byvoeglike naamwoorde is geneig om te volg. Syfers gaan altyd die selfstandige naamwoord vooraf.

 belle oculos of oculos belle   pragtige oe
 un bon idea, un idea ingeniose   'n goeie idee, 'n vernuftige idee

'n Byvoeglike naamwoord hoef nooit saam te stem met die selfstandige naamwoord wat dit wysig nie, maar byvoeglike naamwoorde kan meervoud wees wanneer daar geen eksplisiete selfstandige naamwoord is om te wysig nie.

le parve infantes   die kindertjies;   maar   le parves   die kleintjies

Vergelykende graad word uitgedruk deur plus of minus wat die byvoeglike naamwoord voorafgaan en superlatiewe graad deur le plus of le minus.

un plus feroce leon   'n feller leeu
un traino minus rapide   'n minder vinnige trein
le plus alte arbore   die hoogste boom
le solution le minus costose   die minste duur oplossing.

Die agtervoegsel -issime kan gebruik word om die absolute superlatiewe graad uit te druk.
un aventura excellentissime   n uitstekende avontuur'

Die byvoeglike naamwoorde bon 'goed', mal 'sleg', magne 'groot' en parve 'klein' het opsionele onreëlmatige vorme vir die vergelykende en superlatief.

{|
|-
|bon → plus bon → le plus bon ||   || of ||   || bon → melior → optime|-
|mal → plus mal → le plus mal ||   || of ||   || mal → pejor → pessime|-
|magne → plus magne → le plus magne ||   || of ||   || magne → major → maxime|-
|parve → plus parve → le plus parve ||   || of ||   || parve → minor → minime|-
|}

Teoreties kan elke byvoeglike naamwoord dien as 'n voornaamwoord wat verwys na iets wat in 'n vorige gedeelte uitgedruk is.

 Bywoorde 
Daar is twee tipes bywoorde, primêre en sekondêre. Primêre bywoorde is 'n geslote klas grammatikale operateurs, soos quasi 'amper'; jam, 'reeds'; en totevia 'in elk geval'. Sekondêre bywoorde is 'n oop klas wat van ooreenstemmende byvoeglike naamwoorde afgelei word deur die agtervoegsel -mente (-amente na finale -c by te voeg).felice   'gelukkig'   →   felicemente   'gelukkig'magic   'magies'   →   magicamente   'magies'

'n Paar algemene bywoorde het opsionele kort vorme in -o.
 sol   'alleen'   →   solo of solmente   'enigste'

Soos byvoeglike naamwoorde, gebruik bywoorde plus en minus om die vergelykende uit te druk en le plus en le minus om die superlatief uit te druk.
 Illa canta plus bellemente que illa parla.   'Sy sing mooier as wat sy praat.'
 Le gepardo curre le plus rapide de omne animales.   'Die jagluiperd hardloop die vinnigste van alle diere.'

Die bywoorde gelykstaande aan bon 'goed' en mal 'sleg' het opsionele onreëlmatige vorme.

{|
|-
|bonmente → plus bonmente → le plus bonmente ||   || of ||   || ben → plus ben → le plus ben ||   || of ||   || ben → melio → optimo|-
|malmente → plus malmente→ le plus malmente ||   || of ||   || mal → plus mal → le plus mal ||   || of ||   || mal → pejo → pessimo|-
|}

 Voornaamwoorde 
 Persoonlike voornaamwoorde 
 Persoonlike voornaamwoorde – enkelvoud Persoon  Geslag  Nom.  Pre.  Obl.  Refl.  Genitief Eerstens  –  io  me  mi, mie Tweedens  –  tu  te  tu, tue Derde  masc.  ille  le  se  su, sue fem.  illa  la neut.  illo  lo Persoonlike voornaamwoorde – meervoud Persoon  Geslag  Nom.  Pre.  Obl.  Refl.  Genitief Eerstens  –  nos  nostre Tweedens  –  vos  vostre Derde  masc.  illes  les  se  lor, lore fem.  illas  las neut.  illos  los
Persoonlike voornaamwoorde buig vir getal, hoofletters en (in die derde persoon) geslag.
 Die nominatief is die verstekvorm en dien tipies as die onderwerp van 'n werkwoord."Qui es ibi?" "Io."   "Wie is daar?" "Ek."Tu arrestava le chef de policia.   "Jy het die polisiehoof gearresteer."

 Die obliek word gebruik vir direkte voorwerpe, en kan ook vir indirekte voorwerpe gebruik word. (Alternatiewelik word indirekte voorwerpe uitgedruk deur a, 'na' plus 'n voornaamwoord.)
 Le caffe es excellente: proba lo!   "Die koffie is uitstekend: probeer dit!"
 Dice me le conto; dice me lo (or Dice le conto a me...)    'Vertel my die storie; vertel dit vir my.'

 Refleksiewe voornaamwoorde word gebruik wanneer die onderwerp van 'n werkwoord identies is met die direkte of indirekte voorwerp. Soos in die Romaanse tale, word refleksiewe konstruksies dikwels gebruik waar Engels 'n onoorganklike werkwoord of die passiewe stem gebruik.
 Deo adjuta les, qui se adjuta.   'God help diegene wat hulself help'.
 Io me sibila un melodia.   "Ek fluit 'n deuntjie vir myself."
 Tu te rasava?   "Het jy geskeer?"
 Francese se parla in Francia.   "In Frankryk word Frans gepraat."

 Die genitiefkas dui besit aan (mi auto, 'my motor'). Die langer vorms mie, tue, ens. is byvoeglike naamwoorde wat gebruik word in konstruksies soos le auto es le mie, 'die motor is myne'. Hulle kan ook 'n selfstandige naamwoord direk verander.
 alicun amicos mie   'sommige vriende van my'
 Matre mie! Es un picante bolla de carne!   "Mamma mia, dis 'n pittige frikkadel!"

'n Mens sou ook die bestaan van 'n aparte voorsetselsaak kon beweer, aangesien derdepersoonsvoornaamwoorde die langer vorme ille, illes ens. na 'n voorsetsel gebruik in die plek van die verwagte le, les ens.
 Da le can a illes.   "Gee vir hulle die hond."

Baie gebruikers volg die Europese gewoonte om die meervoudsvorme vos ens. eerder as tu ens. in formele situasies te gebruik.
 Esque vos passava un viage placente, Seniora Chan?   "Het jy 'n aangename reis gehad, mev. Chan?"
 Aperi vostre valise, Senior.   "Maak oop jou tas, Meneer."

Illes kan as 'n seksneutrale voornaamwoord gebruik word, soos Engelse 'hulle'. Illas kan gebruik word vir heeltemal vroulike groepe.

 Sien ook 
 Interlingua

 Verwysings 

 Bronnelys 
 Gode, Alexander, and Hugh E. Blair. Interlingua: a grammar of the international language''. Storm Publishers, New York, 1951.
 Wilgenhof, Karel. Grammatica de Interlingua. Union Mundial pro Interlingua, 2012.

 Eksterne skakels 
 Grammatica de interlingua

Kategorie:Interlingua
Kategorie:Kunsmatige taal