Triskaidekafobie

Triskaidekafobie (van die Griekse τρεισκαίδεκα treiskaídeka, "dertien", en φόβος phóbos, "vrees") of dertienvrees is 'n vrees of vermyding van die syfer 13. Dit is ook die rede van die vrees vir Vrydag die 13de.

Die term is in 1910 reeds deur Isador Coriat gebruik in Abnormal Psychology."Abnormal Psychology" p. 319, 1910, Moffat, Yard and company (New York).

Oorsprong
Verskeie teorieë bestaan oor die oorsprong van die beweerde nadelige betekenis van die syfer 13. Die vroegste geval op rekord is in die Middeleeue in Europa. Hoewel sommige skrywers beweer dit het vroeër ontstaan, is daar geen aangetekende bewyse daarvan nie.

Speelkaarte
Kaartspeletjies met tarotkaarte is van minstens 1450 af bekend met die Visconti-Sforza-tarot. Een van die troefkaarte verteenwoordig die dood, en is in verskeie weergawes 13 gemerk.

In 1781 het Antoine Court de Gébelin van dié kaart se teenwoordigheid in die Tarot van Marseille geskryf en gesê die nommer 13 is "toujours regarde comme malheureux" ("altyd as ongelukkig beskou"). In 1784 het Johann Gottlob Immanuel Breitkopf die Franse skrywer aangehaal en bevestig die tarotkaart nommer 13 is die dood en ongeluk ("Der Tod, Unglück").

13 aan 'n tafel
Sedert minstens 1774 is 'n bygeloof aangeteken oor "13 aan 'n tafel": As daar 13 mense aan 'n tafel sit, sal een binne 'n jaar sterf. Die oorsprong van die bygeloof is onseker en verskeie teroieë is deur die jare voorgestel.

In 1774 het Johann August Ephraim Götze gespekuleer dat die oorsprong van die bygeloof oor 13 kom van die Laaste Avondmaal, waar Christus saam met sy 12 dissipels aan 'n tafel gesit het.

Van die 1890's af het verskeie Engelse bronne die idee herhaal dat Judas, die dissipel wat Jesus verraai het, die 13de persoon aan die tafel was. Die Bybel sê niks van die volgorde waarin die dissipels gesit het nie, maar daar was 13 mense aan die tafel.

Gebeure verwant aan die "ongelukkige" 13
 Op Vrydag 13 Oktober 1307 het Filip IV van Frankryk gelas dat die Tempelridders in hegtenis geneem word. Hoewel die syfer 13 ongelukkig was, is Vrydag die 13de toe nog nie as ongelukkig beskou nie. Die verkeerde idee dat hulle inhegtenisneming iets met die fobie oor Vrydag die 13de te doen het, is vroeg in die 21ste eeu uitgedink en deur die roman The Da Vinci Code gewild gemaak.
 Die Britse duikboot HMS K13 het op 29 Januarie 1917 op 'n toetsvaart gesink nadat dit met 'n oop luik onder die water geduik het. Hoewel dit gered is, saam met 48 bemanningslede, is 32 matrose en burgerlike tegnici dood. Nadat dit herstel is, is dit tot K22 hernoem, maar was dit in verskeie botsings met ander K-klas-duikbote betrokke. In die daaropvolgende L-klas-duikote is die nommer L13 nie gebruik nie.
 Apollo 13 is op 11 April 1970 om 13:13:00 CST gelanseer. Op 13 April het 'n suurstoftenk ontplof. Die ruimtetuig het op 17 April veilig teruggekeer na die aarde.
 Motorregistrasienommers in Ierland gebruik twee syfers om die jaar aan te dui waarin die motor geregistreer word (byvoorbeeld 11 vir 2011, 12 vir 2012, ensovoorts). In 2012 was daar kommer onder lede van die Society of the Irish Motor Industry (SIMI) dat die vooruitsig dat 13 op nommerplate vir 2013 sal verskyn, motoriste kan ontmoedig om nuwe motors te koop, en dit sou die reeds kwynende motormark verder skaad. Die regering het, in oorleg met SIMI, 'n nuwe stelsel ingestel waarvolgens "131" gebruik sou word vir motors wat in die eerste helfte van 2013 geregistreer word, en "132" vir die laaste helfte van die jaar.2013 number plates to be changed to avoid ‘unlucky 13’ , Irish Independent, 24 August 2012

Gelukkige 13
In sommige dele van die wêreld word 13 as 'n gelukkige syfer beskou. Voor die Eerste Wêreldoorlog was 13 byvoorbeeld 'n gelukkige getal in Frankryk. Dit is selfs op poskaarte en gelukbringers geplaas. In moderne tye word 13 as 'n gelukkige syfer in Italië beskou, behalwe in sommige gevalle soos 13 aan 'n tafel met aandete. 

Verskeie sportlui met die syfer 13 op hulle trui of wat 13 as gelukkige nommer gekies het, het groot sukses behaal, soos die Venezolaanse renjaer Pastor Maldonado. Ook buite die sportwêreld het mense al 13 as gelukkige nommer gekies: Taylor Swift gebruik die nommer dikwels in haar loopbaan.

Verwysings

Skakels

Kategorie:Bygelowe