Lobedu-mense

Die Lobedu of Balobedu (ook bekend as die BaLozwi of Bathobolo) is 'n Suider-Afrikaanse etniese groep wat 'n Noord-Sotho-dialek praat. Hulle gebied word Bolobedu genoem. Hulle was aanvanklik bekend as Bakwebo (wilde varke). Die naam "balobedu" beteken "die minerale mynwerkers", lobela of go loba, - om te myn. Hulle voorouers was deel van die groot Mapungubwe vroeë beskawing. Hulle het hul eie koninkryk, die Balobedu-koninkryk, binne die Limpopo-provinsie van Suid-Afrika met 'n vroulike heerser, die Reënkoningin Modjadji.

Daar word beraam dat daar ongeveer 1 miljoen BaLobedu in Suid-Afrika is. Hul bevolking kom voor in die Groter Letaba Plaaslike Munisipaliteit (171 011 of 80.4% gebaseer op die 2011-sensus), Groter Tzaneen Plaaslike Munisipaliteit (200 000 of 46%), Ba-Phalaborwa Plaaslike Munisipaliteit (70 000 of 47%), Groter Giyani Plaaslike Munisipaliteit (20 000 of 6,4%), en kleiner dorpies in Limpopo. Sommige word in die Gautengprovinsie as arbeidsmigrante aangetref, veral in Tembisa- en Alexandra-townships.

 Taal 
Hulle taal staan bekend as Lobedu (of Khelobedu, KhiLovedu of Lovedu) wat soms as 'n dialek van die Noord-Sotho-taal beskou word. Khelobedu stem grammatikaal ooreen met ander Sotho-Tswana-tale. Wedersydse verstaanbaarheid tussen Tshivenda-dialekte en Khelovedu is so hoog dat sprekers van hierdie Venda-dialekte sonder probleme effektief met Khelobedu-sprekers kan kommunikeer. 'n Tshiguvhu-spreker kan 'n Khelobedu-spreker so maklik verstaan, of andersom; Khelobedu kon maklik as 'n Venda-dialek of 'n onafhanklike taal geklassifiseer word. Sepedi het byvoorbeeld 'n hoër wedersydse verstaanbaarheid met Suid-Sotho en Setswana as met Khelobedu.

Die meeste Khelobedu-sprekers leer Sepedi net op skool praat; as sodanig is Sepedi slegs 'n tweede of derde taal en is vir hulle so vreemd soos Engels en Afrikaans. Khelobedu is 'n geskrewe taal. Die Khilovedu-woordeboek, Thalusamandzwi Ya Khilovedu, is in 2018 deur Kgothatso Seshayi gepubliseer. Die eerste KhiLovedu-roman, Lekhekhesha, is in 2018 deur Eliya Monyela gepubliseer.

 Subgroepe 
Daar is vier subgroepe van die Lobedu:

Balobedu ba Ga-Thobela
Balobedu ba Ga-Modjadji, wat die hoofgroep van BaLobedu is en gelei word deur die Koninklike Huis van Modjadji, wat die hoofkoninklike huis vir die ander groepe is,
Balobedu ba Ga-Sekgopo, wat by Ga-Sekgopo nedersetting geleë is. Hulle het in die laat 1700's van die hoofgroep van Balobedu geskei, toe die eerste vroulike heerser van Balobedu gekroon is.
Balobedu ba Ga-Mamaila, wat gestig is deur prins Mmamaila, die ouer broer van Modjadji I, wat beswaar gemaak het om deur vroue regeer te word, was een van die oudste seuns van die laaste manlike heersers van BaLobedu, koning Mokodo Mohale van die Koninklike Huis van Mohale van Bakwebo, soos BaLobedu toe bekend gestaan het. Hierdie stam is geleë rondom Ga-Mamaila en Sekhosese townships, in 'n gebied bekend as Boroka, wat noord in Khelovedu beteken.

 Oorsprong 
duimnael|regs|250px|Kleipotte in 'n Lobedu-dorpie, 1975, teen daardie tyd is dit net vir rituele doeleindes gebruik
Die Balobedu het oorspronklik suid van die huidige Zimbabwe na hul huidige ligging in Suid-Afrika migreer. Die sentrale stamdorpie is Khethakoni, in die distrik Balobedu. Hierdie Kalanga-migrante het bestaan uit die Mokwebo, wat die voorouers is van alle wildevark-stamme (ba ana golove/ba bina kolobe) soos Mamabolo Ramafalo en Modjadji, die Nengwekhulu, wat die voorouers is van alle olifantstamme (Ditlou); en die Ramabulana, voorouers van die ander olifantstamme, wat ook ooms van die Nengwekhulus is. Alle BaLobedu's stam af van hierdie drie groepe: BaKwevho, Nengwekhulu en Ramabulana. Die res van die mense is afstammelinge van Oos-Sotho- of BaLaudi-vlugtelinge en inheemse Suid-Venda-groepe soos BaNgona. Gevolglik is die mees algemene dieretotems onder BaLobedu die wilde vark (Kolobe) en die olifant (Tlou).

Die wildevark-stamme (Dikolobe) is die Modjadji, Mohale, Modika, Mahasha, Mabulana, Mokwebo, Mampeule, Molokwane, Malepe, Sebela, Thobela en Ramafalo, wat almal afstammelinge van die antieke Mokwebo (wildevark) koningshuis is. Alle hoofmanne in Bolobedu is van die wildevark-stamme, met die uitsondering van die stamhoofde van Taulome, Malatji en Rakgoale (Mogoboya), wat Dinoko (ystervarke) is. Die olifantstam is Rabothata, Selowa (Khelowa/Tshilowa/Shilowa), Shai, Matlou, Mabulana en Maenetja; dit is die afstammelinge van die antieke koningshuis van Nengwekhulu.

 Tradisies 
Die Balobedu doen tradisionele danse genaamd khekhapa vir vroue en dinaka vir mans. Sekgapa en Dinaka is tradisionele danse van Bapedi-sprekende mense wat gebiede soos GaSekhukhune, GaDikgale, GaMaake, GaSekororo en Bolobedu dek.

Balobedu het 'n manlike inisiasie-seremonie genaamd Moroto. Die vroulike inisiasie-seremonie word Dikhopa genoem.

Balobedu het hul eie manier om hul God deur Dithugula te loof en met Hom te praat. Hulle sit langs 'n tradisioneel-ontwerpte kring in hul huise en begin deur die name van hul voorvaders op te noem.

 Tradisionele heersers 

duimnael|180px|Koningin Makobo Modjadji VI
Die Lobedu het vroulike heersers bekend as "Reënkoninginne". Daar word geglo dat die koningin die mag het om reën te maak. Die Balobedu-koninkryk bestaan uit 'n aantal klein groepies wat deur hul koningin saamgebind is. Op 12 Junie 2005 het koningin Makobo Modjadji gesterf, wat geen duidelike opvolger gelaat het wat vir alle lede van die Koninginraad aanvaarbaar was nie. Die oorlede koningin se broer het sedertdien as regent gedien.

Die gebied van die Balobedu bestaan uit ongeveer 150 dorpe, en elke dorpie het 'n manlike of vroulike heerser wat Modjadji, die Reënkoningin, verteenwoordig.

Die Reënkoningin was histories bekend as 'n uiters kragtige towenaar wat in staat was om reën vir haar vriende en droogte vir haar vyande te bring. Besoekers aan die area het altyd vir haar geskenke en huldeblyke gebring, insluitend beeste en hul dogters as vrouens (hoewel hul rol meer soortgelyk is aan wat die Westerse wêreld "dames-in-afwagting" sou noem), om haar te paai sodat sy reën kan bring na hul streke. Die naam Lobedu is vermoedelik afkomstig van hierdie praktyk, wat verwys na die dogters of susters wat vir hul families verlore geraak het. Die Reënkoningin brei haar invloed uit deur haar vrouens, omdat hulle haar polities met ander families of dorpies verbind.

 Lys van heersers van Balobedu 
Koningin Maselekwane Modjadji I (1800–1854)
Koningin Masalanabo Modjadji II (1854–1894)
Koningin Khesethoane Modjadji III (1895–1959)
Koningin Makoma Modjadji IV (1959–1988)
Koningin Mokope Modjadji V (1981-2001)
Koningin Makobo Modjadji VI (2003-2005)
Prins Regent Mpapatla Modjadji (2005-2022)
Koningin Masalanabo Modjadji VII (2023–)

Kategorie:Etniese groepe in Suid-Afrika
Kategorie:Noord-Sotho