Planeetkern

'n Planeetkern bestaan uit die heel binneste lae van 'n planetêre liggaam. Kerns kan heeltemal solied of heeltemal vloeibaar wees, of andersins 'n mengsel van die twee, soos die aardkern. In die Sonnestelsel wissel kerngroottes van 20% (die Maan) tot 85% van 'n liggaam se radius (Mercurius).

Gasreuse het ook kerns, maar die samestelling is onseker. Dit kan wissel van soliede yster tot ys of vloeibare metaliese waterstof. Hulle kerns is proporsioneel veel kleiner as dié van aardplanete, maar hulle werklike grootte kan baie groter as die Aarde s'n wees; Jupiter se kern is 10 tot 30 keer so swaar soos die Aarde self, en die eksoplaneet HD149026 b se kernmassa kan 100 keer so groot soos die Aarde se massa wees.

Planetêre kerns is moeilik om te bestudeer, want hulle kan nie regstreeks bereik word nie. Hulle word dus met indirekte maniere bestudeer, soos seismologie, mineraalfisika en planetêre dinamika.

Vorming
Akkresie
Planetêre stelsels vorm uit plat skywe stof en gas wat vinnig (binne duisende jare) aangroei tot planetesimale met 'n deursnee van omtrent 10 km. Van daar af neem swaartekrag oor om Maan- tot Marsgrootte-embrio's te vorm (105 - 106 jaar) en hulle ontwikkel oor nog 10-100 miljoen jaar tot planetêre liggame.

Jupiter en Saturnus het waarskynlik om reeds bestaande rots- of ysliggame ontstaan, en dié voorheen oerplanete is so in gasreuskerns verander. Dit is die akkresiemodel van planeetvorming.

Differensiasie
Planetêre differensiasie is die proses waardeur die verskillende materiale van ’n planeet vanweë hulle fisiese of chemiese eienskappe skei en aparte lae vorm. Die digter materiale sak af na die middel, terwyl minder digte materiale na die oppervlak styg, gewoonlik in ’n oseaan van magma. In so ’n proses word ’n planeetkern en mantel gewoonlik gevorm, soos die Aarde s'n. Soms word ’n chemies verskillende kors bo-op die mantel gevorm, soos die aardkors. Planetêre differensiasie kom voor in planete, dwergplanete, die asteroïde 4 Vesta en natuurlike satelliete soos die Maan.

Kernsamesmelting en botsings
Botsing tussen planeetgrootteliggame in die vroeë Sonnestelsel is belangrike aspekte in die vorming en groei van planete en planeetkerns.

Aarde-Maan-stelsel
Volgens die reusebotsingshipotese het 'n botsing tussen die vroeë Aarde en 'n Marsgrootteplaneet, Theia, die moderne Aarde en Maan gevorm. Tydens die botsing is die meeste yster van Theia en die Aarde in die Aarde se kern opgeneem.

Verwysings

Skakels

Kategorie:Geologie