Moraliteit

Moraliteit (ook sedeleer, veral in ‘n godsdienstige konteks) (van Latyn moralitas 'manier, karakter, behoorlike gedrag') is die onderskeid tussen bedoelings, besluite en handelinge wat as behoorlik (reg) en dié wat onbehoorlik (verkeerd) gereken word. Moraliteit kan  omvattende standaarde of beginsels wees wat afgelei is van 'n gedragskode van 'n bepaalde filosofie, godsdiens of kultuur, of dit kan afkomstig wees van 'n standaard wat 'n persoon glo universeel moet wees. Moraliteit kan ook spesifiek ‘n sinoniem wees van  "goedheid" of "reg".

Morele filosofie sluit in meta-etiek, wat abstrakte kwessies soos morele ontologie en morele epistemologie bestudeer, en normatiewe etiek, wat meer konkrete stelsels van morele besluitneming soos deontologiese etiek en konsekwensialisme bestudeer. 'n Voorbeeld van normatiewe etiese filosofie is die Goue Reël, wat stel dat: "'n Mens moet ander behandel soos jy wil hê ander moet jouself behandel."Walter Terence Stace het aangevoer dat die Goue Reël veel meer is as bloot 'n etiese kode. Hy beweer dat dit "die essensie van 'n universele moraliteit uitdruk". Die rasionaal vir hierdie onderskeid beslaan baie van sy boek The Concept of Morals (1937).  

Onsedelikheid is die aktiewe teenoorgestelde van moraliteit (d.w.s. in opposisie teen dit wat goed of reg is), terwyl amoraliteit op verskillende maniere gedefinieer word as 'n onbewustheid van, onverskilligheid teenoor, of ongeloof in enige spesifieke stel morele standaarde of beginsels. " geen morele standaarde, beperkings of beginsels het nie; onbewus van of onverskillig teenoor vrae van reg of verkeerd " 

Etiek
duimnael|Immanuel Kant het die kategoriese imperatief voorgestel: "Tree op slegs op volgens daardie stel reëls wat jy terselfdertyd wil hê moet 'n universele wet word."
Etiek (ook bekend as morele filosofie) is die vertakking van die filosofie wat vrae oor moraliteit aanspreek. Die woord "etiek" word "algemeen uitruilbaar met 'moraliteit' gebruik, en soms word dit ook gebruik om die morele beginsels van 'n bepaalde tradisie, groep of individu te beteken."John Deigh in Robert Audi (ed), The Cambridge Dictionary of Philosophy, 1995. Net so, sekere tipes etiese teorieë, veral deontologiese etiek, onderskei soms tussen etiek en sedes: "Alhoewel die moraliteit van mense en hul etiek op dieselfde ding neerkom, is daar 'n gebruik wat moraliteit beperk tot sisteme soos dié van Immanuel Kant, gebaseer op begrippe soos plig, verpligting, en gedragsbeginsels, wat etiek voorbehou vir die meer Aristoteliese benadering tot praktiese redenasie, gebaseer op die idee van 'n deug, en oor die algemeen die skeiding van 'morele' oorwegings van ander praktiese oorwegings vermy."

Konfusius, Laozi en die Daodejing verteenwoordig denke oor Chinese sienings van etiek, moraliteit en humanisme.

Beskrywend en normatief
In 'n beskrywende sin verwys "moraliteit" na persoonlike of kulturele waardes, gedragskodes of sosiale sedes van 'n samelewing wat hierdie gedragskodes verskaf waarin dit van toepassing is en deur 'n individu aanvaar word. Dit dui nie op objektiewe aansprake van reg of verkeerd nie, maar verwys slegs na dit wat as reg of verkeerd beskou word. Beskrywende etiek is die tak van filosofie wat moraliteit in hierdie sin bestudeer.

In sy normatiewe sin verwys "moraliteit" na wat ook al (indien enigiets) eintlik reg of verkeerd is, wat onafhanklik kan wees van die waardes of sedes wat deur enige spesifieke volke of kulture gehuldig word. Normatiewe etiek is die tak van die filosofie wat moraliteit in hierdie sin bestudeer.

Realisme en anti-realisme
Filosofiese teorieë oor die aard en oorsprong van moraliteit (dit wil sê teorieë van meta-etiek) word breedweg in twee klasse verdeel:
Morele realisme is die klas teorieë wat beweer dat daar ware morele stellings is wat objektiewe morele feite rapporteer. Byvoorbeeld, terwyl hulle kan toegee dat die invloed van sosiale konformiteit individue se "morele" besluite aansienlik vorm, ontken hulle dat daardie kulturele norme en gebruike moreel regte gedrag definieer. Dit kan die filosofiese siening wees wat deur etiese naturaliste voorgehou word, maar nie alle morele realiste aanvaar daardie posisie nie (bv. etiese nie-naturaliste).Chapouthier, Georges, "To what extent is moral judgment natural?", European Review (GB), 2004, 12(2): 179–83 

Morele anti-realisme, aan die ander kant, huldig die mening dat morele stellings óf misluk óf nie eers probeer om objektiewe morele feite te rapporteer nie. In plaas daarvan meen hulle dat morele sinne óf kategories valse bewerings van objektiewe morele feite is (foutteorie); aansprake oor subjektiewe houdings eerder as objektiewe feite (etiese subjektivisme); of anders probeer glad nie om die wêreld te beskryf nie, maar eerder iets anders, soos 'n uitdrukking van 'n emosie of die uitreiking van 'n opdrag (nie-kognitivisme).

Sommige vorme van nie-kognitivisme en etiese subjektivisme, terwyl dit beskou word as anti-realisties in die robuuste sin wat hier gebruik word, word beskou as realisties in die sin sinoniem met morele universalisme. Byvoorbeeld, universele preskriptivisme is 'n universalistiese vorm van nie-kognitivisme wat beweer dat moraliteit afgelei word van redenering oor geïmpliseerde imperatiewe, en goddelike opdragteorie en ideale waarnemersteorie is universalistiese vorme van etiese subjektivisme wat beweer dat moraliteit afgelei word van die edikte van 'n god of die hipotetiese dekrete van 'n volkome rasionele wese, onderskeidelik.

Antropologie
Moraliteit deur praktiese redenering
Praktiese rede is nodig vir die morele agentskap, maar dit is nie 'n voldoende voorwaarde vir morele agentskap nie. Werklike kwessies wat oplossings nodig het, het beide rasionaliteit en emosie nodig om voldoende moreel te wees. 'n Mens gebruik rasionaliteit as 'n pad na die uiteindelike besluit, maar die omgewing en emosies teenoor die omgewing op die oomblik moet 'n faktor wees vir die resultaat om werklik moreel te wees, aangesien moraliteit aan kultuur onderworpe is. Iets kan slegs moreel aanvaarbaar wees as die kultuur dit as geheel aanvaar het as waar. Volgens Hendry Richardson is praktiese rede en relevante emosionele oorwegings albei belangrik geag vir 'n besluit om moreel te wees.

Stam en territoriale moraliteit
Celia Green het 'n onderskeid getref tussen stam- en territoriale moraliteit.Green, Celia (2004). Letters from Exile: Observations on a Culture in Decline. Oxford: Oxford Forum. Chapters I–XX. Sy tipeer laasgenoemde as oorwegend negatief en voorskrywend: dit definieer 'n persoon se grondgebied, insluitend sy of haar eiendom en afhanklikes, wat nie beskadig of by ingemeng mag word nie. Afgesien van hierdie voorskrifte, is territoriale moraliteit permissief, wat die individu toelaat, watter gedrag ook al nie inmeng met die grondgebied van 'n ander nie. Daarteenoor is stammoraliteit voorskriftelik, wat die norme van die kollektief op die individu afdwing. Hierdie norme sal arbitrêr, kultureel afhanklik en 'buigsaam' wees, terwyl territoriale moraliteit mik na reëls wat universeel en absoluut is, soos Kant se 'kategoriese imperatief' en Norman Geisler se gegradeerde absolutisme. Green bring die ontwikkeling van territoriale moraliteit in verband met die opkoms van die konsep van private eiendom, en die oorheersing van kontrak bo status.

In-groep en uit-groep
Sommige waarnemers meen dat individue verskillende stelle morele reëls op mense toepas, afhangende van hul lidmaatskap van 'n "in-groep" (die individu en diegene wat hulle glo van dieselfde groep is) of 'n "buite-groep" (mense wat nie geregtig is op volgens dieselfde reëls behandel word). Sommige bioloë, antropoloë en evolusionêre sielkundiges glo dat hierdie in-groep/buite-groep diskriminasie ontwikkel het omdat dit groepoorlewing verbeter. Hierdie oortuiging is bevestig deur eenvoudige berekeningsmodelle van evolusie.T.R. Shultz, M. Hartshorn, and A. Kaznatcheev. Why is ethnocentrism more common than humanitarianism?  Proceedings of the 31st annual conference of the cognitive science society, 2009. In simulasies kan hierdie diskriminasie beide onverwagte samewerking teenoor die in-groep en irrasionele vyandigheid teenoor die buite-groep tot gevolg hê.Kaznatcheev, A. (Maart 2010). Robustness of ethnocentrism to changes in inter-personal interactions. In Complex Adaptive Systems – AAAI Fall Symposium. Butiz wintrades Gary R. Johnson en V.S. Falger het aangevoer dat nasionalisme en patriotisme vorme van hierdie in-groep/buite-groep grens is. Jonathan Haidt het opgemerk dat eksperimentele waarneming wat 'n in-groep-kriterium aandui, een morele grondslag bied wat wesenlik deur konserwatiewes gebruik word, maar veel minder so deur liberale.

 Verwysings 

Kategorie:Filosofie
Kategorie:Etiek