Skeepsrampe aan die Suid-Afrikaanse kus

Skeepsrampe aan die Suid-Afrikaanse kus oor die eeue heen is volop, vir die redes hieronder verskaf. Sedert 1500 het daar ongeveer 1300 skepe langs die Suider-Afrikaanse kus vergaan. Veral in die kusstreek vanaf Tafelbaai verby Kaap Agulhas tot Struisbaai is daar skeepswrakke wat dateer uit alle eeue sedert die tyd van die Portugese seevaarders en moontlik nog vroeër. 

Oorsake
Die oorsake van hierdie skeepsrampe is legio. Nie slegs die swak skeepskonstruksie, maar ook die agterstallige onderhoud (weens besuiniging) was in vele gevalle die oorsaak. Baie skepe was ook onseewaardig weens gebrekkige seile en swak kalfaterwerk. Vrot hout aan skepe het dikwels voorgekom.

Van die 15de tot die 17de eeu was die seemanne se kennis van die seeroetes gebrekkig. Landkaarte het nie bestaan nie en toe hulle beskikbaar word, was baie van die kaarte maar swak of selfs foutief. 'n Bydraende faktor was die min natuurlike veilige en beskutte ankerplekke in die suide van Afrika. Seevaarders se kennis van die heersende stormwinde, reënseisoene, verraderlike seestrome, rotsriwwe en sandbanke was beperk. Mis- en wolkbanke en storms het soms veroorsaak dat 'n skip honderde kilometers van die beplande koers gevaar het. Dit veroorsaak dan dikwels groot stormskade op die diepsee. Daarby het ook nog in oorlogsjare aanvalle (in later jare met torpedo’s) van vyandelike skepe voorgekom. Tot die einde van die 19de eeu was storms die hoofoorsaak van strandings, want toe het stoomskepe die seilskepe begin vervang. Toe raak mis die groot gevaar. 

Skepe was op die retoervaart dikwels gans te swaar gelaai. Die wederregtelike privaat handel deur VOC-amptenare het daartoe bygedra. Skeepseienaars het by tye gesukkel om personeel te werf. Dit lei tot matrose met 'n gebrek aan bekwaamheid en toegewydheid. Agtelosigheid en dronkenskap  was 'n bekende verskynsel. Skeurbuik lei tot 'n hoë sterftesyfer onder die opvarendes en daar was gevalle waar dit so erg was dat die skip onbeheerbaar geword het. Baie matrose kon selfs nie eens swem nie. Gevalle van muitery deur die bemanning gesteun deur die slawe het voorgekom. Ook bygeloof het 'n rol gespeel. Daar is byvoorbeeld geglo dat storms dikwels 'n gevolg is van 'n sonsverduistering êrens. 

Die meeste strandings het egter bloot weens menslike feilbaarheid plaasgevind. Die kaptein van die Queen of the Thames het 'n veldbrand aangesien vir die vuurtoring by Kaap Agulhas en toe te gou van koers verander. Verskeie kapteins het by Blouberg die maanlig en die bedrieglike wit sand daarvoor blameer dat hulle dit moeilik gevind het om afstande in die maanlig te skat. By die strandings van die Kakapo en die Clan Monroe (beide te Kommetjie) blyk dit dat die kapteins snags Chapmanspiek met Kaappunt verwar het en te gou kuswaarts gedraai het. Waarskynlik is dit die rede waarom die meeste strandings in die nag plaasgevind het. 

Skeepsrampe weens seerowery is nie onbekend nie. Gevalle kom voor waar 'n skip met opset laat strand is sodat die bemanning hul hande op die inhoud van die kluise kon lê. Kapteins van VOC-skepe het 'n ekstra beloning ontvang as hulle die reis tussen Nederland en Batavia binne 'n bepaalde tyd afgelê het. Daarom het sommige kapteins groot kanse gewaag wat skip en bemanning in gevaar gestel het. Daarna het die VOC hul skepe verplig om in Tafelbaai aan te doen om vars water en groente in te skeep. Tussen 1750 en 1800 het die VOC 160 skepe verloor, die meeste daarvan deur skeepsrampe, maar enkeles weens brand of in oorlogvoering.

 Teenswoordig 
Toe die era van seilskpe tot 'n einde kom, het die toestande vir die seevaart aanmerklik verbeter. Goeie beskutte hawens met hawemure en kaaie is ontwikkel. Al hoe meer vuurtorings is op gevaarlike plekke aan die kus opgerig. Skepe is daarna voorsien van reddingstuie en aan die kus word reddingsvaartuie in gereedheid gehou. Na die ingebruikname van radio, radar, satellietnavigasie en rekenaartegnologie het skeepsrampe selde meer voorgekom. Maar alhoewel meer aandag  aan die opleiding van personeel gegee word, kan die menslike oordeelsfout nie heeltemal uitgeskakel word nie.

 Bekendste skeepsrampe aan die Suider-Afrikaanse kus 

 16de eeu 
1554 Sint Benedictus (São Bento)
1585 Santiago (op 'n sandbank in die Mosambiekkanaal)
1589 São Thomé (aan die kus van Tongaland)
1593 Santo Alberto (aan die kus van Pondoland)

 17de eeu 
1622 Sint Johannes die Doper of São João Baptista  (aan die kus van die Ciskei)
1630 São Gonçalo
1635 Nossa Senhora de Belem (skip)
1647 Haarlem (in Tafelbaai)
1647 Sacramento
1647 Nossa Senhora da Atalya
1673 Zoetendaal (by Struisbaai)
1682 Joanna
1686 Stavenisse
1686 Nossa Senhora de los Milagros  (skip) (die laaste groot Portugese skeepsramp)
1697 Oosterland en die Waddingsveen, beide VOC-skepe vergaan in Tafelbaai

 18de eeu 
1722 op 17 Junie tydens 'n hewige storm in Tafelbaai, vergaan 11 skepe met groot lewensverlies o.a. die skepe Addison, Rotterdam, Lorrendraayer en Standvastigheid
1722 [20 November]: Schoonenberg (in Struisbaai)
1728 tydens 'n winterstorm in Tafelbaai vergaan die Nederlandse skepe Middenrak, Haarlem en Stabroek
1737 tydens die winterstorms vergaan 3 skepe in Tafelbaai
1740 Visch
1755 Doddington (in Algoabaai)
1766 Meermin
1773 De Jonge Thomas (in Tafelbaai)
1781 Middelburg
1782 Grosvenor
1789 Guardian
1792 Winterton
1794 São José (by Kampsbaai)
1796 Hercules (aan die kus van die Transkei)
1799 Sceptre en 4 ander skepe (in Tafelbaai)

 19de eeu 
1815 HMS Arniston (by Waenhuiskrans)
1836 Doncaster (by Kaap Agulhas)
1842 Waterloo (in Tafelbaai)
1842 Abercrombie Robinson (in Tafelbaai)
1848 Maid of the Thames (by Skipskop)
1852 HMS Birkenhead (by Danger Point-vuurtoring)
1854 Charlotte (in Algoabaai)
1862 Waldensian
1865 in 'n noordwesterstorm vergaan 11 skepe op 17 Mei in Tafelbaai
1865 Athens (by Mouillepunt)
1871 Queen of the Thames (by Kaap Agulhas)
1872 op 26 Mei vergaan 7 skepe by die Buffelsriviermond, Oos-Londen
1874 Cospatrick
1881 Teuton (by Kaap Agulhas)
1899 Thermopylae (by Mouillepunt)

 20ste eeu 
1900 Kakapo (by Chapmanspiek-rylaan)
1901 Hermes (by Bloubergstrand)
1902 op 31 Augustus vergaan 18 skepe tydens 'n winterstorm in Algoabaai
1902 City of Lincoln (in Tafelbaai)
1905 Clan Monroe (by Kommetjie)
1908 Newark Castle
1909 Waratah
1909 Maori
1911 SS Lusitania
1912 Seabird
1914 Clan Stuart (by Simonstad)
1917 Matheran en die City of Athens
1939 Doric Star
1939 Tairoa
1942 Dunedin Star (aan die Skedelkus)
1942 Thomas T. Tucker (by Kaappunt)
1942 Llandaff Castle (by Durban)
1946 City of Lincoln
1947 George M. Livanos (by Groenpunt)
1956 Adelfotis
1965 Nolloth (by Kaappunt)
1966 Seafarer (by Groenpunt)
1968 Phyllisia (by Kaappunt)
1971 Wafra
1974 Oriental Pioneer (by Kaap Agulhas)
1977 Antipolis  (by Bakoven)
1977 Romeilia (by Llandudno)
1977 Venpet-Venoil-ramp
1982 Meisho Maru 38
1983 Castillo de Bellver (by Saldanhabaai)
1991 Oceanos (by Koffiebaai)

 Trivia 
Die meeste wrakke aan die Weskus is van skepe wat van Europa na die Ooste gevaar het. Aan die Suid-Afrikaanse ooskus is die  meeste wrakke weer van skepe op pad terug na Europa.

 Sien ook 
 Grootste rampe in Suid-Afrika

 Bronnelys 
 de Wet, Con en Leon Hattingh en Jan Visagie (reds.): Die VOC aan die Kaap, 1652-1795. Pretoria: Protea, 2016. 
 Green, Lawrence G.: South African Beachcomber. Kaapstad: Howard B. Timmins,1958
 Grobbelaar, Jeannette: Golgotha van die Oseane – Skeepsrampe aan die Agulhas-kus. Eversdal (Kaapstad): Inset-Uitgewers, 2012. 
 Ploeger, Jan: Skipbreuk en Redding. Uit die dagverhaal van Frans Verschuur. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 15, nr. 3, Maart 1966
 Potgieter, Coenraad: Skipbreuke aan ons Kus. Kaapstad: Tafelberg, 1969
 Turner, Malcolm: Shipwrecks & Salvage in South Africa – 1505 to the present. Kaapstad: Struik, 1988. 

 Eksterne skakels 

Kategorie: Skeepswrakke