Die Klassieke in Suid-Afrika (T.J. Haarhoff)

Die Klassieke in Suid-Afrika is 'n boek geskryf deur T.J. Haarhoff. As professor in die Klassieke Lettere aan die Universiteit van die Witwatersrand verbonde, behandel hy in hierdie boek hoofsaaklik die probleme van Latynonderrig op hoërskool, in die 1920's en vroeë 1930's, wat noodwendig die universiteit se kopseer word. Die probleme word uiteengesit, maar ook voorstelle aan die hand gedoen.

 Inhoud 
 Hoofstuk I 
Die eerste hoofstuk handel om die vraag "waarom" die Afrikaanse leerling in die eerste plek die Klassieke moet leer. Dit kom in 'n tydperk toe dit vernaamlik die Afrikaanse skole was wat derde tale soos Frans, Duits en Latyn begin uitfaseer het, en nie die Engelse skole nie. 

Haarhoff kon bloot geskryf het dat die leerling Latyn moet gebruik om werke uit die 1700's en vroeër te ontsyfer, en dat hierdie skrywes van die  "Republiek van die Lettere" nooit genoeg verwysings, slagspreuke, spreekwoorde en vergelykings kon put uit die Klassieke tekste van weleer nie.

Haarhoff benadruk egter die rol van tradisie en die humanitas. By tradisie word daarop gewys dat niks ex nihilo ontstaan het nie, maar dat die ontwikkelingsgang van die tegnologie en die wetenskap eerder 'n stroom van kennis, vaardigheid en probeerslae is. Die verlede kan nie ignoreer word nie, omdat patrone hulself herhaal.



Wat die humanitas aanbetref, word gewys op die Grieke wat kennis en filosofie van die priestersamp en doelmatigheid bevry het, en in die hande van die publiek gelaat het, waarna die Romeine orde en praktiese nut hierby toegevoeg het. Tydens die Renaissance is die ou Griekse boeke onder die stof uitgehaal, en voortaan is kennis en opvattings op die proef gestel:

50px|geen|Commons
Die Klassieke in Suid-Afrika kan gelees word by die Afrikaanse Wikisource, by "Die Klassieke in Suid-Afrika"

 Hoofstuk II 
In die tweede hoofstuk benadruk Haarhoff hoe uiters belangrik dit is dat Latynse woorde in die klas korrek uitgespreek word. Indien die Latynse woord se klinker of lettergreep verkeerd uitgespreek word, stort die hele metrum van 'n gedig in duie, en die kuns gaan so verlore. Hy is daarom heeltemal gekant teen die Latynuitspraak wat 'n lokale kleurtjie kry.

Vroeg in die hoofstuk is die skrywer ook terdeë bewus dat dit so te sê onmoontlik is vir die Suid-Afrikaanse skool om twintig periodes per week vir Grieks en Latyn te hê, soos in die Duitse gimnasia. Hy spreek hom ook teen die mite uit dat Latyn sommer maklik op universiteit aangeleer kan word. 'n Kind het vier jaar nodig om die Matrikulasiekursus deeglik baas te raak:

 Hoofstuk III 
Volgens Haarhoff is die grootste euwel wat op die hoërskool woed die "blokkiesraaisel"-metode, waar Latyn 'n soort lae "Wiskunde" is wat ontsyfer moet word, met letterlike vertalings. Die hele sin se betekenis word dus ignoreer:

Haarhoff so grootste betoog in hierdie hoofstuk is dat Latyn soos 'n lewende taal aangebied moet word in die klaskamer, ook bekend as die "Direkte Metode". Die leerling word sodoende genoodsaak om op sy voete te dink in die klas. Omrede die leerling bitter streng op sy uitspraak beoordeel word, sal hy 'n taalaanvoeling (Sprachgefühl) begin aankweek, en daarom ook die poësie se metrum makliker begryp. Die hoofstuk steun veral swaar op die klaskamer-ondervindinge van Rouse en Appleton van die Perse School.   

Drie nuttige wenke gee Haarhoff ook: 

1. In die klas moet die byvoeglike naamwoord saam met die selfstandige naamwoord aangebied word. 'n Kind sal nie sommer weet wat die woordgeslag van supellex is nie; want daar is geen maklike grammatikareëls of eselsbruggie om daarmee te help nie. As die kind egter "pulchra supellex" onthou (mooi huisraad), wat op die bord geskryf was, dan wéét hy die geslag is vroulik. 

2. Haarhoff wys ook hoe mens stelselmatig te werk gaan om 'n periode (d.i. 'n breed opgeboude en uitgewerkte volsin in Latyn, wat in Afrikaans so te sê onmoontlik is) te skryf. 'n Mens begin met

 Onderwerp. Voorwerp. Gesegde. Magister discipulos docet

en voeg wysiginge by, naamlik Magister optimus, discipulos stultos, frustra docet.

en wys daarop dat die wysigende woorde uitgebrei kan word om ondergeskikte sinne te vorm

 Magister qui putat se optimum esse, discipulos qui semper stultissimos se praestant, ita docere conatur ut nil efficere possit

en verder dat elke ondergeskikte sin deur twee of meer vervang kan word:

 Magister qui putat se optimum esse, sed quem discipuli bene sciunt gloriari solere, discipulos, qui semper ut molestiam magistro afferant stultissimosse praes.tant, ita docere conatur ut, quamvis summas vires impendat, nil efficere possit.

3. Haarhoff het ook 'n probleem daarmee dat die leerlinge nie Latyn buitekant die klaskamer lees nie. Hy stel voor die leerlinge vat die Vulgaat saam kerk toe, en lees bietjie Desiderius Erasmus in hul vrye tyd.

 Ontvangs 
In 1932 prys Viljoen Haarhoff en sê "elke onderwysman wat iets met taalstudie te doen het, behoort prof. Haarhoff se verhandeling deeglik te bestudeer". Nie alleen is die aanbieding van Latyn 'n probleem in Suid-Afrika nie, maar dwarsoor die wêreld heen.Viljoen, H.G. 1932. Resensie: Die Klassieke in Suid-Afrika. Die nuwe brandwag. Tydskrif vir kuns en lettere. Jaargang 1932, bl. 189

Viljoen spreek die hoop uit dat daar meer aandag gegee sal word aan Volkslatyn en Middeleeuse Latyn, wat noodsaaklik is by die vergelykende studie van moderne tale. Ook pleit hy dat Latyn nie soos 'n oefening hanteer word nie, maar die daadwerklike nut daarvan besef word:

 Verwysings 

Kategorie:Afrikaans
Kategorie:Latyn