Butaan

Moet nie met buteen, butyn of Bhoetan verwar word nie.

Butaan of n-butaan is 'n alkaan met die formule CH. Butaan is 'n gas teen kamertemperatuur en atmosferiese druk. Butaan is 'n baie vlambare, kleurlose, maklik vloeibare gas wat vinnig verdamp teen kamertemperatuur. Die naam butaan is afkomstig van die Griekse woord vir botter (en bottersuur). Dit is in 1849 deur die chemikus Edward Frankland ontdek.  In 1864 het Edmund Ronalds dit vir die eerste keer opgelos in ruwe petroleum gevind en hy het die eienskappe daarvan beskryf.

 Isomere  en konformasies 
Butaan kom in twee vorms voor, n-butaan en i-butaan.
Algemene naamnormale butaanonvertakde butaann-butaanisobutaani-butaanIUSTC-naambutaanmetielpropaanMolekulêrediagram150px120pxSkeletdiagram120px100px
Rotasie om die sentrale C−C binding in n-butaan lei tot verskillende konformasies (trans, cis en gauche).
350px|duimnael|links|Relatiewe konformasie-energiediagram van butaan as 'n funksie van die rotasiehoek. A: trans B: gauche. D: cis  C: Verduisterde tussengangers, nie konformasies nie

 Reaksies 
duimnael|2-chloorbutaan
Wanneer daar 'n oormaat suurstof is, brand butaan om koolstofdioksied en waterdamp te vorm; as suurstof beperk is, kan koolstof (roet) of koolstofmonoksied ook gevorm word. Butaan is digter as lug.

As daar voldoende suurstof is:
2 CH + 13 O → 8 CO + 10 HO

Wanneer suurstof beperk is:

2 CH + 9 O → 8 CO + 10 HO

n-Butaan, soos alle koolwaterstowwe, ondergaan vrye radikale chloorering, wat beide 1-chloor- en 2-chloorbutaan vorm, asook meer gechloreerde derivate. 

 Gebruike 
duimnael|Spektrum van die blou vlam van 'n butaan fakkel wat CH-molekulêre radikale bandemissie en C Swanbande toon
Normale butaan kan gebruik word in die vermenging met petrol, as 'n brandstofgas, oplosmiddel vir geurekstraksie, hetsy alleen of in 'n mengsel met propaan, en as bronmateriaal vir die vervaardiging van etileen en butadieen, 'n belangrike bestanddeel van sintetiese rubber. Isobutaan word hoofsaaklik deur raffinaderye gebruik om die oktaangetal van petrol te vergroot. Baie suiwer vorms van butaan, veral isobutaan, kan as koelmiddels gebruik word en het die osoonlaag-afbrekende halometaan hoofsaaklik vervang, in huishoudelike yskaste en vrieskaste, ens. Butaan word ook gebruik as brandstof vir 'n sigaretteaanstekers of butaan fakkel en word in bottels verkoop as brandstof vir kook of braai en vir kampeerstowe.

As brandstof word dit dikwels gemeng met klein hoeveelhede waterstofsulfied en merkaptane wat die onverbrande gas 'n aanstootlike reuk gee wat maklik deur die menslike neus opgespoor kan word. Op hierdie manier kan butaanlekkasies maklik geïdentifiseer word. Terwyl waterstofsulfied en merkaptane giftig is, is dit teenwoordig in vlakke wat so laag is dat versmoring en brandgevaar deur die butaan meer waarskynlik is as toksisiteit. Die meeste kommersieel beskikbare butaan bevat ook 'n sekere hoeveelheid besoedelingsolie wat deur filtrasie verwyder kan word, maar wat andersins 'n neerslag op die punt van ontbranding sal lewer en uiteindelik die eenvormige gasstroom kan blokkeer. Die butaan wat gebruik word by die ontginning van geure bevat nie hierdie besoedelingstowwe nie en die butaangas kan gasontploffings in swak geventileerde gebiede veroorsaak as lekkasies ongesiens bly en deur vonk of vlam aangesteek word.

 Verwysings 

Kategorie:Chemie
Kategorie:Organiese chemie
Kategorie:Alkane