Hemotafonomie

Hemotafonomie (van die Griekse haima vir bloed, taphos vir begrafnis en nomos vir die reg) is die wetenskap wat handel oor sitomorfologie in bloedvlekke. Hierdie term is voorgestel in 1992 deur die Katalaanse bioloog Policarp Hortolà, geïnspireer deur die woord "tafonomie" wat in 1940 in die paleontologie deur Ivan Antonovich Efremov bekendgestel is.

Omdat die studie van hemotafonomie die morfologie van bloedselle is in die vorm van 'n vlek, is die studieproefpersone 'n monster wat met bloed bevlek is. Die metodologie van hemotafonomie is die analise van die chiaroscuro-beelde wat verkry is deur middel van skandering-elektronmikroskopie. Onlangs is voorgestel dat konfokale mikroskopie 'n praktiese alternatief kan wees vir die skandering-elektronmikroskopie as 'n baie hoë detailvlak op die oppervlak van bloedvlekke nie nodig is nie. 

Lank voor die verskyning van die eerste kommersiële skandeerelektronmikroskoop teen die middel van die twintigste eeu, is die mikroskopiese bepaling van bloedvlekke sporadies uitgevoer as 'n hulpmiddel vir forensiese wetenskap, met inagneming van die Menorka-dokter en apteker Mateu Josep Bonaventura Orfila as die eerste gebruik van 'n optiese mikroskoop vir sulke doeleindes.   

Behalwe die standpunt van basiese wetenskap, soek toegepaste hemotafonomie na die gebruik van bloedvlekke as krimineliese of argeologiese bewyse.


Op praktiese vlak poog hemotafonomie om spesifieke vrae te beantwoord. Dit behels onder andere die bepaling of 'n vlek wel bloed is deur die teenwoordigheid van rooibloedselle te verifieer. Indien dit die geval is, is die volgende stap om vas te stel of die bloed van 'n soogdier afkomstig is of nie. As die bloed van soogdier-oorsprong is, word bepaal of dit afkomstig is van 'n kameelagtige (soos die dromedaris, Bactriese kameel, guanako, vigogna, ensovoorts) weens die ovaalvormige, plat en kernlose morfologie van hul eritrosiete. Daarbenewens, as 'n mikroskopiese tegniek, stel hemotafonomie ook die identifikasie van drepanosiete wat kenmerkend is van sekelselanemie. 

Dit is ook gebruik vir die studie van bloedreste in fragmente van middeleeuse manuskripte  en in die doek of Lykkleed van Turyn. 

Hemotafonomie moet nie verwar word met bloedvlekpatroonanalise (bloodstain pattern analysis) nie.

 Werweldierbloed en soogdier -eritrosietmorfologie in die liggaam 
Werweldierbloed (dws "bloed" in die ware sin) is 'n suspensie van selle in 'n vloeibare medium (plasma). Drie soorte selle kom in hierdie weefsel voor: eritrosiete (rooibloedselle), leukosiete (witbloedselle) en trombosiete (bloedplaatjies, by soogdiere).

Anders as ander gewerweldes, het soogdiere rooibloedselle sonder 'n kern (akariosiete). As 'n uitsondering by die ander gewerweldes, het die salamanders van die Plethodontidae-familie 'n deel van die rooibloedselle wat met kramme opgeneem is, met die Batrachoseps attenuatus -spesie wat byna 95% akariosities is. Net so het die teleostvisse Maurolicus muelleri eritrosiete in hulle nukleïede.

As gevolg van die gebrek aan kerne, word tipiese soogdier-eritrosiete gevorm soos tweekonke skyfies (diskosiete). Dit is nie van toepassing op die Camelidae-familie nie, waar rooibloedselle ovaalvormig is (ovalosiete). Ander fisiologiese vorms – wat in 'n klein hoeveelheid voorkom of patologies is – is echinosiete (selle in die vorm van die Jimson-vrug), dakriosiete (traanvormige selle), skisosiete (gebroke selle), keratosiete (geweervormige selle), sekelselle, en vele ander.
duimnael|583x583px|Skandeerelektronmikroskoopmikrograwe van 'n kraagpekari eksperimentele bloedvlek op vuursteen, verouder vir een jaar. Bo, 'n hekatosiet; onder, 'n janosiet (n). Bron: Experimental SEM determination of game mammalian bloodstains on stone tools, Policarp Hortolà, Environmental Archaeology: The Journal of Human Palaeoecology, 2001, weergegee met toestemming van die uitgewer (Taylor & Francis Ltd, http://www.tandfonline.com).
Die meeste rooibloedselle in bloedvlekke deel morfologie met dié wat in hematologie beskryf word. Twee eritrosietmorfologieë is egter spesifiek te wyte aan die droogverskynsels van die bloed, sodat dit as karakteristieke morfologieë van die bloedvlekke van soogdiere beskou kan word, en word daarom nie in fisiologiese toestande aangetref nie. Hierdie metodes toon twee vorme::

 Hekatosiete (lunoïede vorms, verwant aan eritrosiet-plasma-interaksie wanneer dit gedroog word; etimologies van Hecate).

 Janosiete (negatiewe replika's, wat verband hou met die indruk deur die droë plasmamatriks; etimologies van Janus).

 Verwysings 

 Eksterne skakels 
 Google Books – The aesthetics of haemotaphonomy. Stylistic parallels between a science and literature and the visual arts

Kategorie:Kriminologie