Bewysgebaseerde medisyne

Bewysgebaseerde medisyne (BM) is 'n benadering tot mediese praktyk wat bedoel is om besluitneming te optimaliseer deur die gebruik van bewyse uit goed ontwerpte en goed gevoerde navorsing te beklemtoon. Alternatiewe mediese praktyke (insluitend akupunktuur, kolonreiniging, ontgifting en gefasiliteerde kommunikasie, onder andere) word nie as bewysgebaseerde mediese praktyke beskou nie, aangesien bewyse daarvoor oor die algemeen swak is of nie bestaan nie.

Alhoewel alle medisyne gebaseer op wetenskap 'n mate van empiriese steun het, gaan BM verder, en klassifiseer dit volgens die epistemologiese sterkte en vereis dat slegs die sterkste tipes (afkomstig van metaanalises, stelselmatige oorsigte en gerandomiseerde beheerde toetse) sterk aanbevelings kan lewer; swakker tipes (soos uit gevallestudie-studies) kan slegs swak aanbevelings lewer. Die term is oorspronklik gebruik om 'n benadering te beskryf vir die onderrig van die praktyk van medisyne en om die besluite van individuele dokters oor individuele pasiënte te verbeter. Die gebruik van die term het vinnig uitgebrei tot 'n voorheen beskrewe benadering wat die gebruik van bewyse beklemtoon in die ontwerp van riglyne en beleide wat van toepassing is op groepe pasiënte en bevolkingsgroepe ("bewyse-gebaseerde praktykbeleide"). Dit het vervolgens versprei om 'n benadering tot besluitneming te beskryf wat gebruik word op feitlik elke vlak van gesondheidsorg sowel as op ander terreine (bewysgebaseerde praktyk).

Of dit nou toegepas word op mediese opleiding, besluite rakende individue, riglyne en beleid wat toegepas word op bevolkingsgroepe, of die administrasie van gesondheidsdienste in die algemeen, bepleit bewysgebaseerde medisyne dat besluite en beleid in die grootste mate gebaseer moet wees op bewyse, nie net die oortuigings van praktisyns, kundiges of administrateurs nie. Dit probeer dus verseker dat die mening van 'n klinikus, wat beperk kan word deur kennisgapings of vooroordele, aangevul word met alle beskikbare kennis uit die wetenskaplike literatuur, sodat die beste praktyk bepaal en toegepas kan word. Dit bevorder die gebruik van formele, eksplisiete metodes om getuienis te ontleed en dit word aan besluitnemers beskikbaar gestel. Dit bevorder programme van onderrig om die metodes aan mediese studente, praktisyns en beleidmakers oor te dra.

 Geskiedenis 
In die breedste vorm, is bewysgebaseerde medisyne die toepassing van die wetenskaplike metode in besluitneming oor gesondheidsorg. Medisyne het 'n lang tradisie van beide basiese en kliniese navorsing. Alreeds in 1835 is 'n vroeë kritiek op statistiese metodes in medisyne gepubliseer.

Die term "bewysgebaseerde medisyne", soos dit tans gebruik word, het twee belangrikste sytakke. Chronologies is die eerste die aandrang op eksplisiete evaluering van bewyse van effektiwiteit by die uitreiking van kliniese praktykriglyne en ander bevolkingsvlakbeleide. Die tweede is die bekendstelling van epidemiologiese metodes in mediese opleiding en individuele besluitneming op pasiëntvlak.

 Kliniese besluitneming 
Begin in die laat 1960's het verskeie gebreke geblyk in die tradisionele benadering tot mediese besluitneming. Alvan Feinstein ('n mediese navorser en epidemioloog) se publikasie Clinical Judgment in 1967 het die aandag gevestig op die rol van kliniese redenering en vooroordele geïdentifiseerde wat dit kan beïnvloed. In 1972 het Archie Cochrane ('n Skotse dokter en skrywer) Effectiveness and Efficiency gepubliseer, wat die gebrek aan beheerde proewe beskryf het wat baie praktyke ondersteun het wat voorheen aanvaar is as effektief. In 1973 het John Wennberg ('n navorser van ongeregverdigde variasie in die gesondheidsorgbedryf) wye variasies in die praktyke van dokters begin dokumenteer. Gedurende die 1980's het David M. Eddy ('n Amerikaanse geneesheer, wiskundige en gesondheidsorgontleder) foute in kliniese redenering en leemtes in bewyse beskryf. In die middel van die tagtigerjare het Alvin Feinstein, David Sackett ('n Amerikaans-Kanadese geneesheer) en andere handboeke oor kliniese epidemiologie gepubliseer, wat epidemiologiese metodes omgeskakel het na die besluitneming van die dokter. Aan die einde van die tagtigerjare het 'n groep in die RAND Corporation ('n Amerikaanse niewinsgewende dinkskrum vir wêreldwye beleid) getoon dat groot hoeveelhede prosedures wat deur dokters uitgevoer is, selfs volgens die standaarde van hul eie kundiges as onvanpas beskou is.  Hierdie navorsingsareas het die bewustheid van die swakhede in mediese besluitneming op die vlak van individuele pasiënte en bevolkingsgroepe verhoog, en het die weg gebaan vir die bekendstelling van bewysgebaseerde metodes.

 Huidige praktyk 
In die vroeë 21ste eeu is die begrip "bewysgebaseerde medisyne" toegepas op die programme wat bewysgebaseerde riglyne ontwerp, sowel as programme wat bewysgebaseerde medisyne aan praktisyns onderrig. Teen 2000 het "bewysgebaseerde medisyne" 'n sambreelterm geword vir die klem op bewyse in sowel bevolkingsvlak as individuele vlak besluite. In die daaropvolgende jare het die gebruik van die begrip "getuienis-gebaseer" uitgebrei na ander vlakke van die gesondheidsorgstelsel. 'n Voorbeeld is "getuienisgebaseerde gesondheidsdienste" wat poog om die bevoegdheid van besluitnemers oor gesondheidsdienste en die beoefening van bewysgebaseerde medisyne op organisatoriese of institusionele vlak te verhoog. Die konsep het ook buite gesondheidsorg versprei.  Byvoorbeeld, in sy eerste toespraak in 1996 het Adrian Smith (president van die Royal Statistical Society)  voorgestel dat "bewysgebaseerde beleid" ingestel moet word vir onderwys, gevangenisse en polisiëringsbeleid en alle terreine van die regering se werk.

 Metodes 
Die stappe vir die ontwerp van eksplisiete, bewysgebaseerde riglyne is in die laat 1980's beskryf. Hulle is:
 Vertaling van onsekerheid na 'n antwoordbare vraag en bevat kritiese ondervraging, studie-ontwerp en vlakke van bewyse
 Stelselmatige herwinning van die beste beskikbare getuienis
 Kritiese beoordeling van getuienis vir interne geldigheid wat in aspekte rakende die volgende ingedeel kan word:
 Stelselmatige foute as gevolg van seleksie-vooroordeel, inligtingsvooroordeel en verwarring
 Kwantitatiewe aspekte van diagnose en behandeling
 Die effekgrootte en aspekte rakende die presisie daarvan
 Kliniese belang van resultate
 Eksterne geldigheid of veralgemeenbaarheid
 Toepassing van resultate in die praktyk
 Evaluering van prestasie

 Beperkings en kritiek 
Alhoewel bewysgebaseerde medisyne as die goudstandaard van kliniese praktyk beskou word, is daar 'n aantal beperkings en kritiek op die gebruik daarvan. Twee wyd aangehaalde kategoriseringskemas vir die verskillende gepubliseerde kritieke op bewysgebaseerde medisyne sluit in:
 Die drievoudige verdeling van Straus en McAlister, waarin hulle "beperkings" uiteensit wat universeel is vir die praktyk van medisyne, beperkings uniek aan bewysgebaseerde medisyne en wanpersepsies van bewysgebaseerde medisyne, en
 Die vyfpunt-indeling van Cohen, Stavri en Hersh volgens wie getuienisgebaseerde medisyne 'n swak filosofiese basis vir medisyne is, definieer bewyse te nou, is nie gebaseer op bewyse nie, is beperk tot bruikbaarheid wanneer dit op individuele pasiënte toegepas word, of verminder die outonomie van die dokter / pasiëntverhouding.

Daar is ander besware, insluitend:
 Navorsing wat deur bewysgebaseerde medisyne geproduseer word, soos uit ewekansige gekontroleerde toetse, is moontlik nie relevant vir alle behandelingsituasies nie. Navorsing is geneig om op spesifieke bevolkings te konsentreer, maar individuele persone kan wesenlik van bevolkingsnorme verskil.
 Navorsing kan beïnvloed word deur vooroordele soos publikasievooroordeel en botsing van belange in akademiese publikasie. Byvoorbeeld, studies met konflikte as gevolg van finansiering deur die bedryf is waarskynlik meer geneig om hul produk te bevoordeel.
 Waardes: terwyl pasiëntwaardes in ag geneem word in die oorspronklike definisie van bewysgebaseerde medisyne, word die belangrikheid van waardes nie gereeld beklemtoon in bewysgebaseerde medisyne-opleiding nie.

 Verwysings 

Kategorie:Geneeskunde
Kategorie:Skynwetenskappe
Kategorie:Alternatiewe medikasie