Ewe (taal)

Ewe (Èʋe of Èʋegbe, [èβeɡ͡be], ) is 'n Niger-Kongo-taal in Wes-Afrika wat deur sowat 3,8 miljoen mense gepraat word. Dit word deur die Ewe-volk gepraat en is veral in die suide van die lande Ghana, Togo en Benin versprei.

duimnael|links|Verspreiding van die Gbe-tale met Ewe in geel
duimnael|links|Die woord "vrede" in Ewe in die Vredetunnel van Bremen
Ewe behoort tot 'n groep van verwante tale, die Gbe-tale, wat in die weste deur die Voltarivier begrens word en oor die suide van die lande Ghana, Togo, Benin en Nigerië langs die kus van die Bog van Benin streek. Hierdie Gbe-tale vorm 'n dialekkontinuum bestaande uit Aja, Ewe, Fon, Gen en Phla-Pherá.

Ewe is nes baie Afrikatale tonaal met 'n onderwerp-werkwoord-voorwerp-volgorde. Tydens die Duitse koloniale tydperk is 'n skrifstelsel vir Ewe ingevoer, gebaseer op die Latynse alfabet met bykomende letters. Die bekendste woord is waarskynlik vodun [vodṹ] wat in Ewe en Fon "gees" of "godheid" beteken. Ewe vorm saam met ander tale die grondslag waaruit Haïtiaanse Kreools ontwikkel het. 

 Ortografie 
Die Afrika-alfabet word gebruik wanner Ewe ortografies daargestel word en die skriftelike weergawe is 'n soort kombinasie van die Latynse alfabet met die Internasionale Fonetiese Alfabet. 

 A a  B b  D d  Ɖ ɖ  Dz dz  E e  Ɛ ɛ  F f  Ƒ ƒ  G g  Gb gb  Ɣ ɣ [a]  [b]  [d]  [ɖ]  [d͡z]  [e], [ə]  [ɛ]  [f]  [ɸ]  [ɡ]  [ɡ͡b]  [ɣ] H h  I i  K k  Kp kp  L l  M m  N n  Ny ny  Ŋ ŋ  O o  Ɔ ɔ  P p [h]  [i]  [k]  [k͡p]  [l]  [m]  [n]  [ɲ]  [ŋ]  [o]  [ɔ]  [p] R r  S s  T t  Ts ts  U u  V v  Ʋ ʋ  W w  X x  Y y  Z z [l]  [s]  [t]  [t͡s]  [u]  [v]  [β]  [w]  [x]  [j]  [z]

'n "n" word dikwels na vokale geplaas om nasalisering te merk. Toon word algemeen nie gemarkeer nie, behalwe in sommige algemene gevalle wat vereenvoudiging vereis, byvoorbeeld die eerste persoon meervoud mí "ons" is hoog gemerk om dit van die tweede persoon meervoud mi "julle" te onderskei en die tweede persoon enkelvoud wò "jy" is laag gemerk om dit van die derde persoon meervoud wó "hulle" te onderskei.

 ekpɔ wò [ɛ́k͡pɔ̀ wɔ̀] — "Hy het jou gesien"
 ekpɔ wo [ɛ́k͡pɔ̀ wɔ́] — "Hy het hulle gesien"

 Verwysings 

 Eksterne skakels 



Kategorie:Niger-Kongo-tale
Kategorie:Tale van Benin
Kategorie:Tale van Ghana
Kategorie:Tale van Togo