Weesplaneet

’n Weesplaneet (ook genoem ’n interstellêre, sonlose of dwaalplaneet) is ’n voorwerp met die massa van ’n planeet wat direk om die middel van ’n sterrestelsel wentel. Sulke voorwerpe is uit hul planeetstelsels gewerp, of was nooit gravitasioneel aan enige ster of bruindwerg gebonde nie.Shostak, Seth (24 Februarie 2005). Orphan Planets: It's a Hard Knock Life. Space.com, 24 Februarie 2005. Besoek op 5 Februarie 2009 by http://www.space.com/searchforlife/seti_orphan_planets_050224.html.Lloyd, Robin (18 April 2001). Free-Floating Planets – British Team Restakes Dubious Claim. Space.com, 18 April 2001. Besoek op 5 Februarie 2009 by http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/free_floaters_010403-1.html.  Die Melkweg alleen kan miljarde weesplanete hê.Neil deGrasse Tyson in Cosmos: A Spacetime Odyssey soos na verwys op National Geographic 

Sommige voowerpe met die massa van ’n planeet kon op dieselfde manier as sterre gevorm het en die Internasionale Astronomiese Unie het voorgestel hulle word subbruindwerge genoem.Working Group on Extrasolar Planets – Definition of a "Planet" Position Statement on the Definition of a "Planet" (IAU)  ’n Moontlike voorbeeld is Cha 110913-773444, wat uit ’n planeetstelsel gewerp kon gewees het of op sy eie gevorm het om ’n subbruindwerg te word.

Sterrekundiges het die Herschel-ruimtesterrewag en die Baie Groot Teleskoop gebruik om ’n baie jong vrybewegende voorwerp met die massa van ’n planeet (OTS 44) waar te neem en te demonstreer dat sulke voorwerpe die massa van ’n paar Jupiters het. Herschel-infrarooiwaarnemings het gewys OTS 44 word omring deur ’n skyf van minstens 10 aardmassas en kan moontlik eindelik ’n klein planetêre stelsel vorm. 

Spektroskopiese waarnemings van OTS 44 met die SINFONI-spektograaf by die Baie Groot Teleskoop het onthul die skyf versamel aktief materie, net soos ’n jong ster. In Desember 2013 is die bestaan van die moontlike eksomaan van ’n weesplaneet, MOA-2011-BLG-262, bekend gemaak.

Waarnemings
duimnael|240px|’n Kunstenaarsvoorstelling van ’n weesplaneet omtrent so groot soos Jupiter.

Die astrofisikus Takahiro Sumi van die Universiteit van Osaka in Japan en sy kollegas het in 2011 ’n studie oor mikrolenseffek gepubliseer. Hulle het 50 miljoen sterre in die Melkweg waargeneem en 474 voorvalle van mikrolenseffek aangeteken. Daarvan was 10 kort genoeg dat dit planete kon wees van omtrent Jupiter se grootte met geen ster in die nabyheid nie. Hulle het uit hul waarnemings geraam daar is byna twee weesplanete met die massa van Jupiter vir elke ster in die Melkweg.Homeless' Planets May Be Common in Our Galaxy  deur Jon Cartwright, Science Now, 18 Mei 2011. Besoek op 20 Mei 2011Planets that have no stars: New class of planets discovered, Physorg.com, 18 Mei 2011. Besoek op 20 Mei 2011. Ander ramings dui op nog groter getalle, tot 100 000 keer meer weesplanete as sterre. 

In 2017 is in ’n studie deur Przemek Mróz en kollegas met die Universiteit van Warskou se sterrewag, met ses keer meer statistieke as in die 2011-studie, bevind daar is hoogstens sowat 0,25 planete met die massa van Jupiter wat vry rondbeweeg of in ’n wye wentelbaan voorkom vir elke ster in die Melkweg.

Behoud van hitte
Interstellêre planete wek geen hitte op nie en word nie deur ’n ster verhit nie. In 1998 het David J. Stevenson, ’n professor in planetêre wetenskap aan die Kaliforniese Instituut vir Tegnologie, ’n teorie opgestel dat sommige planeetgroottevoorwerpe wat vry in die interstellêre ruimte voorkom, ’n dik atmosfeer kan onderhou. Hy het voorgestel so ’n atmosfeer sal behoue bly danksy die drukgeïnduseerde ver-infrarooi-bestralingsondeurskynendheid van ’n dik atmosfeer wat waterstof bevat.

Tydens die vorming van planete kan verskeie klein protoplanetêre voorwerpe uit die stelsel gewerp word. So ’n voorwerp sal minder van die ster se ultravioletlig kry wat die ligter elemente van sy atmosfeer kan vernietig. Selfs ’n aardgrootte liggaam sal genoeg swaartekrag hê om te voorkom dat waterstof en helium uit sy atmosfeer ontsnap. Op ’n aardgroottevoorwerp wat ’n kilobar atmosferiese druk van waterstof het en ’n konveksiegas-adiabaat, kan die oppervlaktemperatuur bo die smeltingspunt van water bly. Dan sal oseane met vloeibare water moontlik wees. Sulke planete sal waarskynlik vir lang tydperke geologies aktief wees. As hulle ’n geodinamo-geskepte beskermende magnetosfeer en seebodemvulkanisme het, sal hidrotermiese bronne energie kan verskaf vir lewe. Mense sal op so ’n sonlose planeet kan lewe, hoewel voedselbronne beperk sal wees. 

Bekende en moontlike weesplanete
Die tabel hier onder lys bevestigde en vermoedelike weesplanete wat ontdek is. Dit is nog onbekend of hulle uit planeetstelsels gewerp is of op hul eie as subbruindwerge gevorm het.

 Eksoplaneet Massa (MJ) Ouderdom (miljoene jare) Afstand (ligjare) Status Ontdek OTS 44  ~15  0,5-3  160  Waarskynlik ’n bruindwerg met ’n lae massa  1998 S Ori 52  2-8  1-5  1 150  Ouderdom en massa onseker; kan ’n bruindwerg wees  2000 S Ori 70  3  3  1 150  Indringer?  2000 Cha 110913-773444  5-15  ~2  163  Kandidaat  2004 SIMP J013656.5+093347  11-13  ~200  20-22  Kandidaat  2006 UGPS J072227.51-054031.2  5-40    13  Massa onseker  2010 [MPK2010b] 4450  2-3    325  Kandidaat  2010 CFBDSIR 2149-0403  4-7  110-130  117-143  Kandidaat  2012 MOA-2011-BLG-262  ~4      Kan ’n rooidwerg wees  2013 PSO J318.5-22  5,5-8  21-27  80  Bevestig  2013 2MASS J2208+2921  11-13  21-27  115  Kandidaat; radiale snelheid nodig  2014 WISE J1741-4642  4-21  23-130   Kandidaat  2014 WISE 0855−0714  3-10    7,1  Ouderdom onseker; kan ’n bruindwerg wees  2014 2MASS J12074836–3900043  11-13  7-13  200  Kandidaat; afstand nodig  2014 SIMP J2154–1055  9-11  30-50  63  Ouderdom bevraagteken  2014 SDSS J111010.01+011613.1  10-12  110-130  63  Bevestig  2015 2MASS J1119–1137  4-8  7-13  94  Kandidaat; afstand nodig  2016 WISEA 1147  5-13  7-13  94  Kandidaat; afstand nodig  2016

 Verwysings 

Eksterne skakels
 Definisie van ’n planeet (Resolusie B5 - IAU)
 "Strange New Worlds Could Make Miniature Solar Systems" Robert Roy Britt (SPACE.com), 5 Junie 2006

15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia