Mcebisi Jonas

Mcebisi Hubert Jonas (gebore 1960) is 'n Suid-Afrikaanse politikus en sakeman wat tussen Mei 2014 en Maart 2017 die adjunkminister van finansies van Suid-Afrika was. Hy is veral bekend as 'n fluitjieblaser vir staatskaping. In 2016 het hy in die openbaar beweer dat die Gupta-broers hom die pos van minister van finansies onder president Jacob Zuma aangebied het.

Jonas is in Uitenhage in die Oos-Kaap gebore en was 'n anti-apartheidsaktivis in Port Elizabeth en 'n stigterslid van die United Democratic Front. As 'n voormalige hoof van die Oos-Kaapse Ontwikkelingskorporasie, het hy by die Oos-Kaapse Provinsiale Wetgewer aangesluit as 'n verteenwoordiger van die African National Congress (ANC). Tussen 2009 en 2014 was hy 'n lid van die Uitvoerende Raad van die Oos-Kaap onder Premier Noxolo Kiviet. Hy het twee onsuksesvolle veldtogte geloods om provinsiale voorsitter van die Oos-Kaapse ANC te word, in 2006 en weer in 2009.

Jonas het na die 2014 algemene verkiesing by die Nasionale Vergadering aangesluit en is in president Zuma se tweede kabinet as adjunkminister van finansies aangestel. Zuma het hom op 31 Maart 2017 saam met Pravin Gordhan, minister van finansies, afgedank en hy het kort daarna uit die parlement bedank. Hy het sedertdien 'n loopbaan in die sakewêreld begin deur Ntiso Investment Holdings te bestuur. Hy is in April 2018 as spesiale beleggingsgesant aangestel vir president Cyril Ramaphosa en in Desember 2019 as direksievoorsitter van die MTN Groep.

 Vroeë lewe en aktivisme 
Jonas is in 1960 in Uitenhage in die voormalige Kaapprovinsie (nou die Oos-Kaap) gebore. Hy het aan die Hoërskool Newell in Port Elizabeth gematrikuleer en geskiedenis en sosiologie aan Vista-universiteit gestudeer, waar hy 'n Baccalaureus Artium voltooi het. Hy het later 'n hoër diploma in onderwys aan Rhodes-universiteit behaal.

Jonas het tydens apartheid as tiener in Port Elizabeth aktief in die politiek geraak. In die vroeë 1980's was hy betrokke by die Black Consciousness Movement, onder meer as 'n organiseerder in die Azanian Students' Organisation, en hy was 'n stigterslid van die Oos-Kaapse tak van die United Democratic Front. Hy het later saam met Umkhonto we Sizwe (MK), die gewapende vleuel van die African National Congress (ANC), in ballingskap gegaan. Volgens sy amptelike CV het hy militêre opleiding in Angola en Uganda ontvang en is hy deur die Verenigde Nasies gewerf om 'n opvoedkundige program vir sy mede-MK-kaders te bestuur.  Hy het na Suid-Afrika teruggekeer tydens die onderhandelinge om apartheid te beëindig en aktief geword in die nuut gewettigde aktiwiteite van die ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party in die Oos-Kaap.

 Vroeë post-apartheidloopbaan 
Gedurende die vroeë post-apartheid-era het Jonas verskeie poste in ontwikkelingsbeplanning in die Oos-Kaap beklee. Hy was onder andere 'n hoofbestuurder by Afesis-corplan, daarna die HUB by die Oos-Kaapse Sosio-Ekonomiese Raadgewende Raad van 1997 tot 1999, en daarna die HUB van die Sentrum vir Belegging en Bemarking in die Oos-Kaap van 1999 tot 2000.  Tussen 2000 en 2004 was hy uitvoerende hoof van die Oos-Kaapse Ontwikkelingskorporasie (ECDC), 'n entiteit in staatsbesit. Daarbenewens was hy 'n lid van die ANC se Provinsiale Uitvoerende Komitee in die Oos-Kaap tussen 1997 en 2004.

Jonas het die ECDC bitter verlaat, tydens 'n raadsvergadering in November 2004 afgedank. Sy afdanking is beskou as deel van 'n "suiwering" binne die ANC, gelei deur Nosimo Balindlela, premier van die Oos-Kaap wat bondgenote van Balindlela se mededingers, Enoch Godongwana en Makhenkesi Stofile geteiken het. Ná sy vertrek by ECDC is Jonas en twee senior ECDC-amptenare aangekla op kriminele aanklagte, en daarvan beskuldig dat hulle beleggers bedrieg het in 'n transaksie waarby die ECDC betrokke was. In September 2005 is die aanklagte teen hulle teruggetrek, met regter Dayalin Chetty in die Oos-Kaapse hooggeregshof wat bevind het dat daar "nie 'n greintjie bewyse was wat die beskuldigdes selfs in 'n klein mate impliseer nie".

In Desember 2006 het Jonas die ANC se provinsiale verkiesingskonferensie by Fort Hare in Alice bygewoon, waar hy een van twee kandidate was vir verkiesing as provinsiale voorsitter van die Oos-Kaapse ANC. Jonas is beskou as in lyn met die opkomende nasionale politikus Jacob Zuma, terwyl sy teenstander, Stone Sizani, 'n ondersteuner was van die huidige president Thabo Mbeki, Zuma se primêre mededinger. Hy het ook die ondersteuning van die uittredende provinsiale voorsitter, Makhenkesi Stofile, gehad. Sizani het hom egter met net minder as 200 stemme geklop, oor 'n totaal van 1 509 stembriewe.

Jonas het nietemin in 2007 teruggekeer na die ANC se provinsiale uitvoerende komitee. Later daardie jaar het hy by die Oos-Kaapse Provinsiale Wetgewer aangesluit, 'n ANC-setel gevul, en hy was die voorsitter van die wetgewer se Portefeuljekomitee oor Menslike Nedersettings vir die volgende twee jaar.

 Oos-Kaapse Uitvoerende Raad: 2009–2014 
Jonas is in die algemene verkiesing van April 2009 vir 'n volle termyn in die Oos-Kaapse wetgewer verkies. Op hierdie stadium was Jonas se politieke invloed in die provinsie op sy hoogtepunt, en die Mail & Guardian het hom as 'n voorloper vir verkiesing as Premier van die Oos-Kaap beskou. Noxolo Kiviet is egter verkies, en in Mei 2009 het sy hom in die Oos-Kaapse Uitvoerende Raad as lid van die Uitvoerende Raad (LUR) vir Finansies, Ekonomiese Ontwikkeling en Omgewingsake aangestel.

Die ANC se volgende provinsiale verkiesingskonferensie is in September 2009 in Oos-Londen gehou. Jonas het in 'n hewige stryd vir die provinsiale voorsitterskap gestaan en teen sy kollega in die Uitvoerende Raad, Phumulo Masualle, gestaan. Jonas was op 'n teenkommunistiese platform  die vermoedelike voorloper in die wedloop, nadat hy die steun van die meeste van die sittende regering gewen het, sowel as van die party se groot takke in die Amathole-distrik en OR Tambo-distrik. Die stemming is egter blykbaar geswaai deur Masualle se besluit om nasionale minister Gugile Nkwinti as sy lopende maat te kies, en Masualle het Jonas verslaan met 1 031 stemme teen 930. Jonas het ook nie daarin geslaag om herverkiesing te word tot die Provinsiale Uitvoerende Komitee nie.

Op 27 November 2010 het Premier Kiviet 'n groot herskommeling van die provinsiale regering aangekondig. In die herskommeling is die gesogte finansiële portefeulje uit Jonas se opdrag verwyder en aan Masualle gegee; Jonas het daarna as LUR vir Ekonomiese Ontwikkeling, Omgewingsake en Toerisme gedien. Hy het in daardie rol aangehou tot die volgende algemene verkiesing in Mei 2014.

 Adjunkminister van Finansies: 2014–2017 
In die algemene verkiesing van Mei 2014 is Jonas vierde op die ANC se partylys vir die Oos-Kaapse kiesafdeling verkies vir 'n ANC-setel in die Nasionale Vergadering, die laerhuis van die Suid-Afrikaanse Parlement. Op 25 Mei 2014, met die aankondiging van sy tweede termyn kabinet, het president Jacob Zuma hom as adjunkminister van finansies aangestel. Hy was aanvanklik Nhlanhla Nene se adjunkminister van finansies. In 'n omstrede herskommeling op 9 Desember 2015 is Nene egter afgedank en vervang deur die onbekende agterbanker Des van Rooyen. Dae later is Van Rooyen verwyder en op sy beurt deur Pravin Gordhan vervang.

 Gupta-bewerings: 2016 
Die Engelse Financial Times het op 8 Maart 2016 Jonas se bewering gedruk dat die Gupta-broers hom die pos van minister van finansies aangebied het kort voordat Van Rooyen die pos gekry het, wat impliseer dat die Guptas beduidende invloed oor kabinetsaanstellings gehad het. Jonas het gesê dat hy die aanbod onmiddellik van die hand gewys het omdat “dit 'n bespotting maak van ons swaarverdiende demokrasie”. Die Guptas het die bewering ontken, asook Zuma, wat die Parlement daaraan herinner het dat net hy die mag het om ministers aan te stel.

Die debat het groot omstredenheid ontketen oor die vermoedelike staatskaping van die Zuma-administrasie. Boonop het die politikus Vytjie Mentor en staatsamptenaar Themba Maseko albei na vore gekom met hul eie beskuldigings oor onbehoorlike voorstelle deur die Guptas. 

Jonas is ook deur die Openbare Beskermer, Thuli Madonsela, ondervra as deel van haar ondersoek na staatskaping, en Madonsela se verslag het bykomende besonderhede van sy ontmoeting met die Guptas onthul, insluitend dat hy 'n uitbetaling van R600 miljoen aangebied is, benewens die pos van Minister van Finansies, en dat Duduzane Zuma en Fana Hlongwane albei by die vergadering teenwoordig was.

 Ontslag: 2017 
Op 27 Maart 2017 was Jonas en Gordhan in Londen, Engeland, besig om 'n internasionale beleggerskou van stapel te stuur, toe Zuma se kantoor hulle beveel het om hul aanbiedings te kanselleer en na Suid-Afrika terug te keer. Zuma het in die vroeë oggendure van 31 Maart ’n groot kabinetskommeling aangekondig waarin beide Jonas en Gordhan afgedank is. Hulle is onderskeidelik deur Sfiso Buthelezi en Malusi Gigaba vervang.

Senior ANC-leiers, insluitende adjunkpresident Cyril Ramaphosa en hoofsweep Jackson Mthembu, het die herskommeling erg gekritiseer, wat onenigheid teen Zuma in die party laat ontstaan het en die Daily Maverick daartoe gelei het om Jonas en Gordhan as "die gesig van die weerstandsbeweging" te bestempel. Hul afdankings was een van die griewe wat tydens die sogenaamde #ZumaMustFall-betogings vroeg in April 2017 uitgespreek is. Intussen het die ANC op 6 April bevestig dat Jonas uit die Parlement bedank het in die nadraai van die herskommeling. Sy bedanking het op 31 Maart in werking getree, die dag waarop die herskommeling aangekondig is. In Mei het hy gesê dat die situasie in Suid-Afrika "verder as korrupsie gegaan het. Dit is 'n ware staatsgreep." 

 Latere loopbaan 

 Politiek 
Voormalige adjunkpresident Ramaphosa het Zuma einde Februarie 2018 as president vervang, en sy staatsrede het 'n verbintenis tot 'n ambisieuse beleggingsdryf ingesluit. In April 2018 het hy aangekondig dat hy Jonas en drie ander – Trevor Manuel, Phumzile Langeni en Jacko Maree – as sy spesiale gesante oor beleggings aangestel het, met die taak om te help om die teiken van VS$ 100 miljard in nuwe buitelandse belegging oor vyf jaar te bereik.

Jonas het in Augustus 2018 voor die Zondo-kommissie getuig, wat onder regter Raymond Zondo gevorm is om die beweerde kaping van Zuma se administrasie te ondersoek. Jonas het 'n volledige verslag gegee van sy beweerde ontmoeting met Ajay Gupta in Oktober 2015. Bykomend tot sy vorige weergawe het hy beweer dat Gupta gedreig het om hom dood te maak. Hy het weer in Maart 2019 voor die Zondo-kommissie vir kruisondervraging verskyn. Die finale verslag van die Zondo-kommissie het tot die gevolgtrekking gekom dat Jonas geloofwaardige bewyse gelewer het van die Guptas se invloed op Zuma.

Jonas het in Augustus 2019 sy boek, After Dawn: Hope after State Capture, bekendgestel wat ’n politieke en ekonomiese program bied om van staatskaping in Suid-Afrika te herstel.

 Besigheid 
In Junie 2018 het Mcebisi by die MTN Groep aangesluit as 'n onafhanklike nie-uitvoerende direkteur, en hy is in Desember 2019 bevorder tot raadsvoorsitter, wat Phuthuma Nhleko opgevolg het. Hy het in September 2018 by die direksie van Magda Wierzycka se Sygnia aangesluit en in November 2018 by die direksie van Northam Platinum.

Hy staan aan die hoof van Ntiso Investment Holdings, wat 'n toonaangewende vennoot is in die konsortium wat in Oktober 2023 Apex Group se swart ekonomiese bemagtigingsvennoot geword het. Nadat die transaksie gefinaliseer is, het Jonas uit die direksie van Sygnia bedank om 'n botsing van belange te vermy.

 Verwysings 

 Eksterne skakels 

 Mcebisi Jonas on the Muck Rack journalist listing site
 Mcebisi Jonas at People's Assembly
 Mcebisi Jonas at MTN Group
 2021 ondehoud met News24

Kategorie:Geboortes in 1960
Kategorie:Lewende mense
Kategorie:Lede van die parlement van Suid-Afrika
Kategorie:Politici van die African National Congress
Kategorie:Suid-Afrikaanse politici
Kategorie:Alumni van Vista-universiteit
Kategorie:Alumni van Rhodes-universiteit