Yster(III)oksiedhidroksied

Yster(III)oksiedhidroksied is 'n verbinding van yster, suurstof en waterstof met die chemiese formule  .

Die verbinding kom dikwels voor as een van sy hidrate, FeO(OH)·nHO (roes). Die monohidraat FeO(OH)·HO word dikwels na verwys as yster(III)hidroksied Fe(OH), gehidreerde ysteroksied, of geel ysteroksied.

 Natuurlike voorkoms 
Yster(III)oksiedhidroksied kom natuurlik voor as struktureel-verskillende minerale wat aangedui word deur die Griekse letters α, β, γ en δ. 

 Goethiet, α-FeO(OH), word sedert prehistoriese tye as okerpigment gebruik. Dit vorm ortorombiese kristalle in die ruimtegroep Pbnm.

 Akaganéïet, β-FeO(OH), word gevorm deur verwering en is bekend vir sy teenwoordigheid in sommige meteoriete en die maanoppervlak. Daar is egter vasgestel dat dit 'n paar chloriedione moet bevat om die struktuur te stabiliseer, sodat die meer akkurate formule  is. Dit vorm monokliniese kristalle in ruimtegroep I2/m. Teen verhitting ontbind β-FeO(OH) en herkristalliseer dit as α- (hematiet).

 Lepidokrosiet, die γ-vorm van FeO(OH), kom gewoonlik voor as roes aan die binnekant van staalwaterpype en -tenks. Dit vorm ook ortorombiese kristalle maar in die ruimtegroep Cmcm.

 Feroksihiet is δ-FeO(OH) en word gevorm onder die hoë druk toestande van see- en oseaanvloere, en is termodinamies onstabiel ten opsigte van die α-polimorf (goethiet) teen oppervlaktoestande. Dit vorm seshoekige kristalle en die ruimtegroep is nie bepaal nie.

 Siderogel is 'n natuurlike kolloïdale vorm van FeO(OH).

Goethiet en lepidokrosiet, wat albei in 'n ortorombiese stelsel kristalliseer, is die mees algemene vorme van yster(III)oksiedhidroksied en die belangrikste bron van yster in minerale vorm.

Yster(III)oksiedhidroksied is ook die hoofkomponent van ander minerale en mineraloïede:
 Limoniet is 'n algemene mengsel van hoofsaaklik goethiet, lepidokrosiet, kwarts- en kleiminerale.

Ferrihidriet is 'n amorfies mineraal, amptelik FeO(OH)•1.8HO maar eintlik met wydveranderlike hidrasie.

 Gebruike 
Limoniet, 'n mengsel van verskillende hidrate en polimorfe van yster(III)oksiedhidroksied, is een van die drie belangrikste ysterertse wat sedert minstens 2 500 v.C. gebruik is.

Geel ysteroksied is goedgekeur vir gebruik in skoonheidsmiddels en word in sommige tatoeëerbare ink gebruik. FeO(OH) word in die nywerheid as geel pigment vervaardig. Geel oker (goudoker) is hoofsaaklik FeO(OH) in sy goethiet-vorm.

Yster(III)oksiedhidroksied word ook in akwariumwaterbehandeling as fosfaatbinder gebruik en nanodeeltjies daarvan is bestudeer as moontlike adsorberende materiaal vir die verwydering van lood uit water.

 Produksie 
Yster(III)oksiedhidroksied presipiteer uit oplossings van yster(III)soute teen 'n pH tussen 6,5 en 8. Dus kan die oksiedhidroksied in die laboratorium verkry word deur 'n yster(III)sout, soos ysterchloried of ysternitraat, met natriumhidroksied te laat reageer:

FeCl + 3NaOH → Fe(OH) + 3NaCl
Fe(NO) + 3NaOH → Fe(OH) + 3NaNO

 Verwysings 

Kategorie:Anorganiese verbindings
oksiedhidroksied