David Lynch

David Keith Lynch (20 Januarie 1946 - 15 Januarie 2025) was 'n Amerikaanse regisseur, draaiboekskrywer, vervaardiger, skilder, musikant en romanskrywer. Hy is bekend vir sy surrealistiese rolprente en unieke styl. Die surrealistiese en, in baie gevalle, gewelddadige elemente in sy werk ontstel dikwels gehore en laat hulle aanstoot neem.Lynch en Rodley 2005. p. 245.

 Vroeë lewe en loopbaan 
Lynch het in sy kinderjare saam met sy gesin deur Amerika gereis en daarna skilderwerk in Philadelphia studeer. Hier het hy die oorgang na die vervaardiging van kortprente gemaak. Hy het na Los Angeles verhuis waar hy sy eerste vollengteprent, die surrealistiese riller Eraserhead (1977), gemaak het. Nadat die prent ’n kultusfliek geword het, is Lynch in diens geneem om ’n biografiese prent oor ’n misvormde man, Joseph Merrick, te maak met die titel The Elephant Man (1980), waarmee hy hoofstroomsukses behaal het. 

Hy het daarna twee prente vir die De Laurentiis Entertainment Group gemaak: die epiese wetenskapsfiksieprent Dune (1984), wat ’n mislukking was, en die neo-noir-misdaadprent Blue Velvet (1986), ’n reusesukses.

Hierna het Lynch sy eie televisiereeks, die gewilde moordraaisel Twin Peaks (1990–1991; 2017), saam met Mark Frost gemaak, asook die rolprentopvolg, Twin Peaks: Fire Walk with Me (1992). Hierop het gevolg Wild at Heart (1990) en The Straight Story (1999). Hy het toe teruggekeer na sy surrealistiese werk met flieks soos die sielkundige riller Lost Highway (1997), die neo-noir-raaiselfliek Mulholland Drive (2001) en die raaiselfliek Inland Empire (2006). Intussen het Lynch die internet as ’n medium ontdek en verskeie webgebaseerde stukke gemaak, soos die animasieproduksie DumbLand (2002) en die surrealistiese sitkom Rabbits (2002).

Ander ondernemings sluit in sy werk as sanger-liedjieskrywer (hy het twee soloalbums uitgereik – Crazy Clown Time, 2011, en The Big Dream, 2013), die David Lynch-stigting om bosintuiglike meditasie in skole te leer, skilder en fotografie. Hy het ook twee romans geskryf – Images (1994) en Catching the Big Fish (2006) – en verskeie musiekvideo's en advertensies geregisseer.

Lynch het drie Oscar-benoemings vir beste regisseur gekry en een vir beste draaiboek. Hy het twee keer Frankryk se César-prys gewen vir beste buitelandse rolprent, sowel as die Palme d'Or op die Cannes-rolprentfees en ’n Goue Leeu vir sy lewenslange bydrae tot die rolprentbedryf op die Venesiese Rolprentfees. Die Franse regering het in 2002 aan hom die Erelegioen, die land se hoogste burgerlike toekenning, toegeken as ’n Chevalier en in 2007 as ’n Officier. In 2007 het The Guardian Lynch ook beskryf as "die belangrikste regisseur van hierdie era".

 Filmografie 

 Rolprente 
 Jaar Titel Verspreider Verw. 1977 Eraserhead Libra Films 1980 The Elephant Man Paramount Pictures 1984 Dune Universal Pictures 1986 Blue Velvet De Laurentiis Entertainment Group 1990 Wild at Heart The Samuel Goldwyn Company 1992 Twin Peaks: Fire Walk with Me New Line Cinema 1997 Lost Highway October Films 1999 The Straight Story Buena Vista Pictures (onder die vaandel van Walt Disney Pictures) 2001 Mulholland Drive Universal Pictures 2006 Inland Empire Absurda, 518 Media

 Televisie 
 Jaar Titel TV-netwerk Verw. 1990–1991  Twin Peaks ABC  1992  On the Air 1993 Hotel Room HBO 2017 Twin Peaks (Seisoen 3) Showtime 

 Pryse en benoemings 
Lynch het verskeie pryse en benoemings ontvang, insluitende drie Oscar benoemings vir beste regisseer en een vir beste verwerkte draaiboek. Hy het twee keer Frankryk se  César-toekenning vir beste buitelandse rolprent gewen, sowel as die Palme d'Or tydens die Cannes-rolprentfees en die Goue Leeu vir lewenslange pretasie tydens die Venesiese Rolprentfees. In 2017 het die The MacDowell Colony die Edward MacDowell-medalje aan Lynch toegeken vir uitstaande bydrae tot Amerikaanse kultuur.

 Diskografie 

Ateljee albums
 Crazy Clown Time (2011)
 The Big Dream (2013)

Albums saam met andere 
 Lux Vivens (met Jocelyn Montgomery) (1998)
 BlueBOB (met John Neff) (2001)
 The Air Is On Fire (met Dean Hurley) (2007)
 Polish Night Music (saam met Marek Zebrowski) (2007)
 This Train (met Chrystabell) (2011)
 Somewhere in the Nowhere (met Chrystabell) (2016)
 Thought Gang (met Angelo Badalamenti) (opgeneem 1992/93) (2018)
 Cellophane Memories (met Chrystabell) (2024)

 Eenman-uitstallings van sy skilderkuns 
 1967: Vanderlip Galery, Philadelphia
 1983: Puerto Vallarta, Meksiko
 1987: James Corcoran Galery, Los Angeles
 1989: Leo Castelli Galery, New York
 1990: Tavelli Galery, Aspen
 1991: Gendai bijutsukan, Tokio
 1992: Sala Parpallo, Valencia
 1993: James Corcoran Galery, Los Angeles
 1995: Kaiga-kan, yagai hakubutsukan, Hakone, Japan
 1996: Park Tawāhōru, Tokio
 1997: Galerie Piltzer, Parys
 2007: Fondation Cartier pour l'Art Contemporain, Parys
 2008: Epson Kunstbetrieb, Düsseldorf
 2009: Max-Ernst-Museum, Brühl
 2010: Mönchehaus Museum, Goslar
 2010: GL Strand, Kopenhagen
 2012: Galerie Chelsea, Sylt
 2012: Galerie Pfefferle, München
 2013: Galerie Barbara von Stechow, Frankfurt
 2014: The Photographers' Gallery, Londen
 2014: Middlesbrough Institute of Modern Art
 2014/15: Pennsylvania Academy of the Fine Arts, Philadelphia
 2015: Queensland Gallery of Modern Art, Brisbane
 2017: Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu, Toruń, Pole
 2018: Kayne Griffin Corcoran, Los Angeles
 2018/19: Bonnefantenmuseum, Maastricht, Nederland
 2019: HOME, Manchester, Verenigde Koninkryk
 2019: Sperone Westwater Galery, New York
 2021/22: Kunsthallen Nikolaj, Kopenhagen

 Verwysings 

 Eksterne skakels 
 David Lynch-stigting: bosintuigelike meditasie
 David Lynch by Allmovie
 David Lynch by Moviefone
 David Lynch by Rotten Tomatoes


 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs
Kategorie:Geboortes in 1946
Kategorie:Sterftes in 2025
Kategorie:Amerikaanse animasiekunstenaars
Kategorie:Amerikaanse skilders