Tikal

duimnael|links|Kaart wat Tikal vertoon
duimnael|upright|Stele 31, met 'n afbeelding van Siyaj Chan K'awiil II 
Tikal ([tiˈkäl], Tik’al in moderne Maya-ortografie) is een van die grootste argeologiese vindplekke en stedelike gebiede van die Voor-Colombiaanse Maya-beskawing met merkwaardige ziggoerate. Dit is in die argeologiese streek van die Petén-bekken in die noorde van die huidige Guatemala geleë. Tikal lê in die department El Petén, maak deel uit van Guatemala se Nasionale Park Tikal en is in 1979 deur UNESCO as wêrelderfenisgebied gelys. Die historiese naam van die stad was vermoedelik Mutal, maar die presiese vertaling is onduidelik, moontlik kan dit met "blom" vertaal word. Peter D. Harrison: The Lords of Tikal. Rulers of an Ancient Maya City. Thames & Hudson, Londen 2000, , bl. 30.

Tikal was die hoofstad van 'n verower-staat, wat die nabygeleë kleinstate verower het en een van die mees magtigste koninkryke van die antieke Maya geword het. Daarmee het Tikal in 'n intensiewe wedywering met Calakmul begin, wat met die latere verowering van Calakmul geëindig het. Hoewel monumentale argitektuur op die terrein so ver as die 4de eeu v.C. terug dateer, het Tikal sy hoogtepunt tydens die Klassieke periode bereik, wat ca. tussen 200 en 900 n.C. geduur het. Gedurende hierdie tyd, het die stad baie van die Maya-streek polities, ekonomies en in militêre oorheers, terwyl dit kontakte gehad het met gebiede in Meso-Amerika soos die groot metropool van Teotihuacan in die verre vallei van Meksiko. Daar is bewyse dat Tikal in die 4de eeu n.C. deur Teotihuacan verower is. Na die einde van die Laat-Klassieke tydperk is geen nuwe groot monumente in Tikal gebou nie en daar is bewyse dat die paleise van die elite verbrand is. Saam met 'n geleidelike afname van die bevolking het dit uitgeloop tot die plek se oorgawe aan die einde van die 10de eeu.

Tikal is een van die mees ondersoekte Maya-stede, met 'n lang dinastiese leierlys, die ontdekking van die grafte van baie van die leiers op die lys en die ondersoek van hul monumente, tempels en paleise.

 Leiers 
Die dinastiese linie van Tikal, gestig in die vroeë 1ste eeu n.C., het oor 800 jare gestrek en 33 leiers ingesluit. 
Naam (of bynaam)  Regeer Dinastiese opvolging no. Alternatiewe nameYax Ehb' Xook c. 90 1 Yax Moch Xok, Yax Chakte'l Xok, Eerste Steierplanke-haai  Gefolieerde Jaguar c. 292 ? – Dier-hooftooisel ? 10?Kinich Ehb'? Siyaj Chan K'awiil I c. 307 11 – Dame Une' B'alam c. 317 12? – K'inich Muwaan Jol I ? –359 13 Mahk'ina Voëlskedel, Veerskedel Chak Tok Ich'aak I 360–378 14 Jaguar-poot, Groot poot, Groot Jaguar-poot Yax Nuun Ayiin I 379 –404? 15 Krul snoet, Krul neus Siyaj Chan K'awiil II 411–456 16 Stormagtige hemel, Mannetjie gesplete hemel Kan Chitam 458–c. 486 17 Kan Boar, K'an Ak Chak Tok Ich'aak II c. 486–508 18 Jaguar Poot II, Jaguar Poot-skedel Dame van Tikal Kaloomte' B'alam c. 511–527+ 19 Krul kop Voël-klou ? 20? Dier-skedel I Wak Chan K'awiil 537?–562 21 Dubbele voël Dier-skedel c. 593–628 22 – K'inich Muwaan Jol II c. 628–650 23 or 24 – Nuun Ujol Chaak c. 650–679 25 Skild-skedel, Nun Bak Chak Jasaw Chan K'awiil I 682–734 26 Leier A, Ah Cacao Yik'in Chan K'awiil 734–c. 766 27 Leier B, Yaxkin Caan Chac, Son-hemel-reën Leier 28 c. 766–768 28 – Yax Nuun Ayiin II 768–c. 794 29 – Nuun Ujol K'inich c. 800? 30? – Donker son –810+ 31? – Jewel K'awiil –849+ ? – Jasaw Chan K'awiil II –869+ ? –

 Verwysings 

 Eksterne skakels 

Kategorie:Geografie van Guatemala
Kategorie:Maja
Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Noord-Amerika