Natriumhidroksied

Natriumhidroksied se chemiese formule is NaOH en word ook in leketaal bytsoda genoem. Natriumhidroksied is 'n anorganiese verbinding. Hierdie hidroksied is goed oplosbaar in water en vorm 'n sterk basis. Dit is 'n ionogene verbinding wat uit Na+ en OH--ione bestaan.

Kristalstrukture
Tussen kamertemperatuur en  die smeltpunt, 318,4 °C, kom watervrye natriumhidroksied in twee modifikasies voor. Onder 299.6 °C (die α-modifikasie) kristalliseer natriumhidroksied met 'n ortorombiese kristalstruktuur met die ruimtegroep Cmcm (ruimtegroep nr. 63). Hierbo (β-modifikasie) het dit 'n laer simmetrie met 'n monokliniese kristalstruktuur met die ruimtegroep P2/m (ruimtegroep nr. 11). 

Die NaOH molekule is skuins in die [010]-vlak geleë en die kristal het 'n dubbellaagstruktuur. Die β-modifikasie kom uit die α-vorm deur die lae in die lengte te verskuif [100]. Die struktuur van die dubbellae bly bewaar.

Daarbenewens kom die verbinding in verskeie hidraatvorme voor. Daar is 'n mono-, di-, 3½-, tetra-, penta- en heptahidraat bekend. Die metastabiele vorm van die tetrahidraat β-NaOH-4 het 'n ortorombiese kristalstruktuur met ruimtegroep P222 (ruimtegroep nr. 19) met vier formule-eenhede per eenheidsel en roosterkonstantes a = 6.237, b = 6.288, c = 13.121 Å by -155 °C. Die hidrate NaOH-3½ en NaOH-7 het elk 'n kristalstruktuur met ruimtegroep P2/c (ruimtegroep nr. 14) met agt formule-eenhede per eenheidsel (roosterkonstantes a = 6.481, b = 12.460, c = 11.681 Å , β = 104.12° by -100 °C) en vier formule-eenhede per eenheidsel (a = 7.344, b = 16.356, c = 6.897 Å, β = 92.91° by -150 °C), onderskeidelik. Die monohydraat smelt by 64,3 °C, die 3,5-hidraat by 15,6 °C.

Chemiese eienskappe
Bytsoda reageer met alle minerale en die meeste organiese sure en vorm hulle natriumsoute. Dit reageer ook met ,  en -gasse en sommige metale soos aluminium, sink en tin.

Dit is oplosbaar in alkohol (1g in 7,2 mL), metanol (1g in 4,2 mL) en gliserol.
Dit is sterk basies (ph=~14 vir 'n 5% oplossing) en dissosieer volledig in oplossing.
Dit is higroskopies. Dit vervloei en absorbeer beide water en koolstofdioksied uit die lug. 

Produksie
duimnael|links|Die membraanproses
Die meeste natriumhidroksied in die wêreld word saam met chloor geproduseer in die chloor-alkali-proses. Dit is 'n elektrolitiese proses wat pekel as grondstof gebruik. Die pekel kan uit seewater verkry word, maar gewoonlik kom dit uit ondergrondse soutlae wat ontgin word.

Aan die anode word chloriedione tot chloor geoksideer:

Die anodiese produkte moet van die katodiese geskei word om verdere reaksies te voorkom. Daar is drie verskillende ontwerpe van elektrolitiese selle.

Die diafragmasel
Die membraansel
Die kwiksel

Aan die katode van 1) en 2) word waterstof en hidroksiedione gevorm:

Die anodekompartement word geskei deur 'n diafragma in die eerste soort en deur 'n semipermeabele membraan in die tweede een. 

Die gevormde natriumhidroksiedoplossing kan verder gekonsentreer word en daaruit kan vaste bytsoda verkry word.

In die kwiksel vorm vloeibare kwik die katode en in plaas van waterstof vorm die katodereaksie 'n natriumamalgaam, 'n oplossing van natrium in kwik:

Die vloeibare amalgaam ontbind saam met water in 'n ander vat wat met grafiet gepak is.

Die suiwer kwik sak deur die grafietpakking en kan opnuut gebruik word. Ongelukkig is dit moeilik om te verhoed dat klein hoeveelhede kwik in die omgewing beland. Die kwikmetode word vandag daarom dikwels vervang deur die diafragma- of die membraanmetode

Chloor–alkali-aanlegte word bedryf om aan die vraag na chloor te voldoen; natriumhidroksied is eintlik 'n byproduk. Die wêreldwye vraag na chloor word hoofsaaklik aangedryf deur die produksie van kommoditeite soos PVC, wat byvoorbeeld in konstruksieonderdele gebruik word, en isosianate, wat in konstruksieonderdele, meubels, skoenbedryf, duursame verbruikersgoedere en motors gebruik word. Hierdie markte volg die plaaslike BBP-tendens, dus sal meer volwasse ekonomieë tipies 'n laer BBP en 'n laer groei in die vraag na chloor vir hierdie eindgebruike hê. Die beskikbaarheid van NaOH is hiervan afhanklik en dit kan soms probleme veroorsaak.

Gebruike
Natriumhidroksied is 'n baie algemene chemikalie wat wydverspreide toepassing vind in huishoudings sowel as in die industrie. Dit word gebruik om seep te vervaardig uit olies en vette en as 'n dreinskoonmaker om pype te ontstop of oonde skoon te maak.

Ongeveer 56% van die natriumhidroksied wat geproduseer word, word deur die industrie gebruik, met 25% van NaOH wat in die papierbedryf gebruik word. Sommige ander gebruike sluit in

brandstofselproduksie
behandeling van voedsel, soos om die vel van groente te verwyder voor inmaak
die produksie van bleik- en skoonmaakmiddels
papiervervaardiging en papierherwinning
aluminiumerts-verwerking en oksiedbedekking
verwerking van katoenstof
piekel
mediese produkte soos pynstillers, antikoagulante om bloedklonte te voorkom, cholesterolverlagende medikasie
waterbehandeling in drinkwatervoorsiening

Verwysings

Kategorie:Anorganiese verbindings
hidroksied