Witseerkeel

Witseerkeel, ook bekend as Difterie, is 'n akute, aansteeklike siekte van veral die boonste lugweë. Dit word veroorsaak deur die organisme Corynebacterium diphtheriae. Daar is 'n entstof teen witseerkeel.

Witseerkeel is 'n ernstige infeksie wat veroorsaak word deur stamme van die bakterie Corynebacterium diphtheriae of soms C. ulcerans of C. pseudotuberculosis. Mense is die enigste bekende natuurlike gasheer vir C. diphtheriae. C. ulcerans en C. pseudotuberculosis is soönoses wat mastitis en limfadenitis by beeste veroorsaak.  Die bakteries is Gram-positief. en produseer 'n gifstof. Dit is hierdie gifstof wat kan veroorsaak dat mense baie siek word.
Verspreiding
Witseerkeelbakterieë versprei van persoon tot persoon, gewoonlik deur respiratoriese druppels, soos van hoes of nies. Mense kan ook siek word as hulle aan besmette oop sere raak. Diegene met 'n groter risiko om siek te word, sluit in:

Mense in dieselfde huishouding
Mense met 'n geskiedenis van gereelde, noue kontak met die pasiënt
Mense wat direk blootgestel is aan afskeidings vanaf die vermoedelike infeksieplek (bv. mond, vel) van die pasiënt

Witseerkeel tas gewoonlik die slymvliese van die neus en keel aan. Na infeksie, na 'n gewoonlik kort inkubasieperiode (2-5 dae), kan die vrystelling van die sitotoksien kenmerkende letsels op die aangetaste slymvliese (mangels, farinks, larinks, neusslymvies) of wonde veroorsaak. Obstruksie van die lugweg kan volg. Die gifstof, sodra dit geabsorbeer is, bereik ander organe en kan miokarditis, verlammende simptome en nefritis veroorsaak. By nie-geënte individue, en veral as behoorlike behandeling vertraag word, kan dood in tot 10% van kliniese gevalle voorkom ten spyte van antibiotika en die gebruik van anti-sera, Witseerkeel word hoofsaaklik deur direkte projeksie (druppelverspreiding) oorgedra. Dit is voorkombaar deur inenting.

Voorkoms
duimnael|Die situasie in die wêreld (WHO 2004)
In die wêreld
Dit is uiters seldsaam in die Verenigde State en ander ontwikkelde lande danksy wydverspreide inenting teen die siekte. Baie lande met beperkte gesondheidsorg- of inentingsopsies ervaar egter steeds hoë vlakke van witseerkeel.
Dit kan met medikasie behandel word, maar in gevorderde stadiums kan witseerkeel die hart, die senuweestelsel en die niere beskadig. Selfs met behandeling kan witseerkeel dodelik wees, veral by kinders. Een teken van witseerkeel is geswelde kliere (vergrote limfknope) in die nek.
In Suid-Afrika
In Suid-Afrika word witseerkeelbevattende entstof op 6, 10 en 14 weke en 18 maande (as een komponent van die seswaardige entstof) gratis aan alle kinders in openbare sektorfasiliteite aangebied. Hulpdosisse word aangebied op 6 en 12 jaar, en aan alle graad 5-leerders in openbare skole tydens die Menslike papilloomvirus (HPV) FV-inentingsveldtog. Witseerkeel is hierdeur 'n ongewone siekte in Suid-Afrika.  Sedert die implementering van witseerkeelimmunisering in Suid-Afrika in die 1950's, is slegs sporadiese gevalle van witseerkeel, meestal waarby kinders onder die ouderdom van 15 jaar betrokke was, geïdentifiseer en aangemeld. Maar af en toe kom uitbrake voor. Tussen Januarie 2008 en Maart 2015 is drie laboratorium-bevestigde gevalle van respiratoriese difterie aangemeld.
’n 19-Jarige manlike gevangene in Pollsmoor het op 28 Oktober 2023 witseerkeelsimptome opgedoen en is na die plaaslike hospitaal verwys vir verdere mediese sorg. Keeldeppers is dieselfde dag vir kultuurlaboratoriumtoetsing versamel en die resultate het vyf dae later (2 November) positief teruggekom. Ongelukkig het sy gesondheidstoestand aangehou om te versleg totdat hy op 5 November 2023 oorlede is.

In Namibië 
Dit is ook in Namibië 'n ongewone siekte. Die aantal gevalle in 2021 en 2022 was nul.

Die gifstof
duimnael|Die gifstofmolekule
Die difterietoksien DT is 'n paradigma-toksien in die enkel-peptied AB-toksienfamilie. Dit bevat 'n katalitiese A-fragment, wat deur 'n disulfiedbinding aan 'n B-fragment gekoppel is wat translokasie- (T) en reseptor- (R)-bindende vermoëns besit. Die N-terminus van die toksien bevat die katalitiese domein (C of A, wat uitruilbaar gebruik word), terwyl die C-terminus van DT die B-domein bevat. Dit word verder verdeel in die membraaninvoegende T- en R-domeine. DT word gekodeer deur die tox-geen en word deur die witseerkeelbakterie geproduseer. DT speel 'n sleutelrol in die voortgang van witseerkeelsiekte, wat 'n groot oorsaak was van morbiditeit en mortaliteit (5-17%) onder kinders, toe die entstof nog nie beskikbaar was nie. 

Die gifstof DT is 'n lid van die ART-superfamilie, wat ADP-ribose van NAD+ na 'n teikenproteïen oordra. Oor die algemeen teiken bakteriële ART 'n enkele aminosuur van 'n enkele proteïen met hoë spesifisiteit, terwyl die teikenresidu verskil na gelang van die toksiene. Dit is in teenstelling met eukariotiese ART's wat dikwels veelvuldige proteïenteikens verander en spesifiek arginien verander, eerder as ander aminosuurreste. Bakterieë se ART word in twee families verdeel, gebaseer op hul aminosuurreste wat belangrik is vir hul katalitiese aktiwiteit: bakteriële RSE- en HYE-ART. DT behoort aan die HYE-familie; ander lede in bakteriële HYE-ARTs is ExoA van Pseudomonas aeruginosa en die cholix-toksien van V. cholera. Hulle teiken slegs een post-translasie-gemodifiseerde aminosuur, diftamied. Dit is in teenstelling met lede in die bakteriese RSE-familie, wat 'n enkele aminosuurresidu op 'n enkele teikenproteïen teiken wat, afhangende van die toksien, sisteïen, arginien, treonien, glutamien of asparagien kan wees.

Witseerkeeltoksien word as 'n enkele polipeptiedketting van 535 aminosure deur die bakterie afgeskei. Die gifstof word bestudeer vir terapeutiese toepassing, veral teen breingewasse soos glioblastoma.

 Galery 

 Bron 
 Dokter in die huis, Dr Jan van Elfen, 1993 ISBN 0 624 03234 5
 Verwysings 

 Eksterne skakels 


Kategorie:Aansteeklike siektes
Kategorie:Bakteriële siektes