Aspirien

Aspirien 220px Chemie Chemiese formule C9H8O4 Molêre massa 180.157 g/mol Voorkoms wit, kristallyn CAS-nommer 50-78-2 Farmakokinetika Biobeskikbaarheid Vinnig en volledig geabsorbeer Proteïengebonde 99.6% Metabolisme Lewer Uitskeiding Niere Halfleeftyd 3.1 tot 5 uur
250px|duimnael|regs|Bal-en-stokkie model van aspirien
duimnael|250px|Aspirien-tablette

Aspirien, ook bekend as asetielsalisielsuur, is 'n salisilaatgeneesmiddel, wat dikwels gebruik word as 'n pynstiller om ligte tot matige pyn te verlig, of as koorswerende of anti-inflammatoriese medikasie. Die aktiewe bestanddeel van Aspirien is die eerste keer in 1763 in die bas van die wilgerboom ontdek deur Edward Stone van Wadham Kollege, Oxford Universiteit. Hy het salisielsuur, die aktiewe metaboliet van aspirien ontdek. Aspirien is die eerste keer in 1897 vervaardig deur Felix Hoffmann, 'n chemikus wat vir die Duitse maatskappy Bayer gewerk het.

 Ander werking 
Aspirien het ook 'n uitwerking op bloed se plaatjiekleefbaarheid, deur die produksie van tromboksaan. Onder normale omstandighede bind plaatjiemolekules saam met fibrinogeen in stukkies om beskadigde wande van bloedvate te herstel, bv. wanneer 'n mens 'n skrapie opdoen wat effens bloei. Omdat die plaatjieklont te groot kan word en bloedvloei verminder of afsny, word aspirien teen 'n lae dosis op langtermyn gebruik. Dit help om hartaanvalle, beroertes, en bloedklontvorming te voorkom in pasiëte met 'n hoë risiko vir die ontwikkeling van hartvatsiekte en bloedklonte. Daar is ook vasgestel dat lae dosisse van aspirien gegee kan word onmiddellik ná 'n hartaanval om die risiko van nog 'n hartaanval of die afsterwe van hartweefsel te verminder. Aspirien kan effektief wees by die voorkoming van sekere vorme van kanker, veral kolorektale kanker.

 Newe-effekte 
Die belangrikste ongewenste newe-effekte van aspirien mondelings geneem, is maagsere, maagbloeding, en tinnitus, veral teen hoë dosisse. In kinders en tieners word aspirien nie meer aangedui vir griepagtige simptome of om die simptome van waterpokkies of ander virale siektes te beheer nie, as gevolg van die gevaarrisiko van Reye se sindroom.

 Gebruike 
Aspirien is deel van 'n groep van medisyne genoem nie-steroïdale anti-inflammatoriese middels (NSAIMs), maar verskil van die meeste ander NSAIMs in die meganisme van aksie. Ander salisilate het soortgelyke effekte (koorswerend, anti-inflammatories, pynverligting) maar aspirien werk op 'n onomkeerbare wyse en, in teenstelling met ander, beïnvloed meer die COX-1 as die COX-2 variant van die ensiem.

Vandag is aspirien een van die mees gebruikte medisynes in die wêreld, met 'n geskatte 40 000 ton wat elke jaar verbruik word. In lande waar Aspirien 'n geregistreerde handelsmerk is, besit deur Bayer, word die generiese naam asetielsalisielsuur vir die medisyne algemeen gebruik.

 Verwysings 

Kategorie:Geneesmiddels
Kategorie:Wêreldgesondheidsorganisasie se essensiële medisynelys