Die smal en breë weg (kunswerk)

|250px|duimnael|Die bekender weergawe.
250px|duimnael|Die alsiende oog tussen die wolke is uit die jonger weergawes verwyder, moontlik weens die verbintenisse met die sekulêre vrymesselary en die Oog van Horus

Die smal en breë weg is 'n Andachtsbild (stigtelike beeld) oorspronklik ontwerp deur die Stuttgartse piëtistiese diakones Charlotte Reihlen, wat die onderskeid tussen goed en kwaad uitbeeld.
Dit word dikwels as 'n verdeelde dubbelpad uitgebeeld: Die breë weg, wat deur vele gekies word, lei na die verdoemenis; die smalle na die paradys en die Nuwe Jerusalem. Sy gee die hele kunswerk die titel Der breite und der schmale Weg en laat dit druk. Dit is tot vandag toe een van die bekendste werke oor hierdie onderwerp. Charlotte Reihlen wou hiermee mense aanspoor om Jesus te volg.

 Aanloop 
Ná die opkoms van die rasionalisme, die nuwe wetenskappe en histories-kritiese benadering van die Bybel, ontstaan daar in Duitsland die teologiese teenreaksie: die piëtisme - die innerlike belewing van die vroomheid.Sinnaghel, H. De wijde en nauwe poort in het hermeneutisch perspectief. Over de gelijkenis van de "Twee Wegen" in Matteüs 7:13-14. In: Essays on Theology and Religious Studies,  pp. 128-145 In Stuttgart oorheers die piëtisme, waarin nie die geformuleerde geloofsbelydenis nie, maar die persoonlike geloofservaring voorop gestel word. Die standpunt "om te beleef is méér as om bloot te bely" kom tot uiting in die tweepad-motief waarin die individuele mens in sy lewenspad voor te staan kom - en hy moet kies.Bluyssen, J.W.M. 2002. God verborgen en nabij : religie als heilig spel. Amsterdam : Anthos  p. 173-174. Die gelowige individu en sy goeie werke staan daarom sentraal: acta, non verba.

Wat presies Charlotte Reihlen tot die skepping van die kunswerk sou aanspoor, bly 'n raaisel. Dit kon selfs 'n sameloop van omstandighede gewees het.

Ds. J.J.W.A. Wijchers skryf die boek  Vromen en Verlichten in 1974 (wat hy in 1985 weer sou herskryf), wat toeligting bied vir die kunsuitstalling, wat vanaf 15 Junie tot 18 Augustus 1974 gehou is by die Aarsbisschoppelijk Museum te Utrecht - en waar kunswerke van die twee eeue van die Protestantse Geloofsbelewing vanaf 1650 tot 1850 uitgebeeld is. Daarin gee hy ook 'n kort oorsig oor hierdie kunswerk, Der breite und der schmale Weg. In 1985 skryf hy Uitleg van De brede en de smalle weg, wat telkemale herdruk word. 

Charlotte Reihlen (gebore Mohl) is uit 'n ou predikantegeslag in Kemnat (Schwabe) gebore. Sy trou in 1823 met die welgestelde handelaar Friedrich Reihlen en kry 'n seuntjie, wat jonk sterf. In 1826 is 'n tweede seun gebore, en daarna nog 'n derde seun. Nou skryf Wijchers dat, toe die oudste seun siek is, hoor sy eendag 'n stem hier binnekant haar, wat haar vermaan: "As jy jou nie bekeer nie, sal jou kind sterf." Met al die gerief en plesier in die wêreld wat haar man haar kon bied, ondanks haar geloof, kon sy nie so ver kom nie.

Toe die seuntjie sterf in 1829 wou Reihlen opsluit 'n nuwe weg inslaan. Haar man vind dit "dwase vroomheid", en probeer haar deur afleiding van haar probleme te vergeet. Toe dit nie werk nie, trek hy Amerika toe. Alleen - dit is sy pad wat hy gekies het. Juis daar kom hy tot inkeer toe hy die preek van 'n Duitse lekeprediker aanhoor. Hy keer terug Duitsland toe, waar hy nou Charlotte se ideale kon help verwesenlik. Saam begin man en vrou hulle te beywer vir Christelike skole, vir die sendingveld, Bybelverspreiding, vir 'n diakonessehuis en vir evangelisasie. Sy het ook verskeie kinderhuise ondersteun. Vir evangelisasiewerk is illustrasiemateriaal benodig, en so het die prent van die smal en breë weg uiteindelik die lig gesien. Hierdie verborge outobiografiese gegewens van Charlotte Reihlen is sodoende subtiel dog kunstig verweef in die kunswerk.Scholten, L.M.P. 1974. De brede en smalle weg. Trouw. 21 juni:2

Daar is egter ook 'n minder aangename weergawe.  

Op 24 Julie 1866, drie weke ná die Slag van Königgrätz, is die Württembergers tydens die Oostenryks-Pruisiese oorlog (wat eers op 23 Augustus 1866 sou eindig) deur die Pruise 'n gevoelige nekslag by Tauberbischofsheim toegedien. Op 26 Julie, toe hierdie nuus rugbaar word in Stuttgart, kry Friedrich Reihlen 'n beroerteaanval wat hom sedertdien en tot en met sy dood in 1870 'n invalide gemaak het. 

Die dood was nou op haar drumpel - nie alleen op die slagveld nie, maar ook in haar huis. Charlotte het met dubbele doodsangs 'n oproep op haar medemens gedoen om boetedoening en bekering: weg van hul goddeloosheid, na God toe. Sy gee die Stuttgart-litograaf Conrad Schacher (1831–1870) die opdrag om haar ontwerpe te laat druk. Haar seun Theodor help haar hiermee, veral by die voorbereiding van die boekie van agt bladsye lank - die een wat die kunswerk se betekenis uitlê en gou gratis saam met die drukeksemplare versprei word.Lang, F.G. 2014. Charlotte Reihlen: 1805–1868; Lebensweg und Zwei-Wege-Bild Stuttgart: Verein für Württembergische Kirchengeschichte, S. 68-71; 175–182. Volgens Schiedt kon die skrywer moontlik Theodor Reihlen gewees het, omdat hy duidelik by die ontstaan van die beeld betrokke was. Nietemin, die boekie heet «Erläuterung des Bildes ‹Der breite und der schmale Weg›, mit Anführung der auf dem Bilde meist nur angedeuteten Schriftstellen».

Die drukwerk begin
Oor die presiese drukdatum heers daar onenigheid. 

Ds. Wijchers stel die datum op 1866.

Massing (1988) het 'n Engelse afdruk gekry met 'n baie lang inskripsie, wat die Duitse herkoms erken, dat die kunswerk in 1862 deur mev. Charlotte Reihlen van Stuttgart ontwerp is en toe deur 'n jong kunstenaar Herr Schacher (ook van Stuttgart) geskilder is (dié datum word egter nié verstrek nie). Dit wil-wil strook met 'n brief [hier in Engels vertaal] wat haar seun (Adolf Reihlen) geskryf het, waarin haar seun sê omtrent 6 jaar voor haar dood (21 Januarie 1868) het die idee haar te binne geskiet om die breë en smal weg te laat maak. Massing stel die drukdatum omstreeks 1866.Massing, J.M. 1988. The Broad and Narrow Way: From German Pietists to English Open-Air Preachers. Print Quarterly V, pp. 258-267

Friedrich Gustav Lang (2014) sê die oorspronklike wit-en-swart steendrukwerk is in 1867 deur Conrad Schacher uitgegee.Friedrich Gustav Lang: Das Bild - Der breite und der schmale Weg, in: Württembergische Kirchengeschichte Online, 2022, terwyl die verklaringsboekie wat die plakkaat vergesel het in Junie 1867 uitgegee is.Friedrich Gustav Lang. 2014. Charlotte Reihlen (1805–1868). Lebensweg und Zwei-Wege-Bild. In: Kleine Schriften des Vereins für württembergische Kirchengeschichte. Stuttgart: Verein für württembergische Kirchengeschichte, S. 110.

De eerste kleurafdruk van die Stuttgartse weergawe (ook by Schacher) verskyn omstreeks 1873-1884 en die derde weergawe word in 1890/1891 deur die litograaf Paul Beckmann (1846-1919) nuut oorgeteken en by Wilhelm Menges gedruk; want ondertussen het die damesmodes ook verander. By die effens hersiene weergawe deur Paul Beckmann, kry die beeld nuwe kleure. 

Reeds in 1867 verskyn die Hollandse weergawe in Amsterdam. Dit verskyn by die Ortodoks-Protestantse uitgewer H. de Hoogh te Amsterdam, op inisiatief van die Utrechtse advokaat Anthony Michiel Cornelis van Asch van Wijk (1808-1874), wat jonkheer [dus, van die kleinadel] was.Van Lieberg, M. 2012. Het vroege diakonessenwezen in Nederland (1836-1886). In: Van Lieberg, F. (red.). Opwekking van de natie: Het protestante Réveil in Nederland. Hilversum: Uitgeverij Verloren, bl. 111-168, hier spesifiek bl. 165-167 Blykbaar het ene 'Pastor Israel' van Stuttgart 
met enkele kopieë in Nederland aangekom en vir dié regter enetjie gegee, wat op sy beurt weer H. de Hoogh genader het - die tophandelaar van godsdiensliteratuur in Amsterdam.

Op sy tweede besoek aan Holland in 1868 sien die Engelse predikant Gawin Kirkham hierdie afdruk in die uitstalvenster by De Hoogh, by wie hy toevallig oorgebly het, koop een (met 'n verklarende boekie by), en keer daarmee terug Londen toe om in sy evangelisasiewerk te gebruik."History and Explanation of the picture "The Broad and The Narrow Way". By the late Gawin Kirkham - Secretary of the Open-Air Mission (Republished from Private Collection - © Peter N Millward): The purpose of my second visit was to preach the Gospel, which I did by interpretation, and with manifest blessing, having Robert Craig as my fellow-labourer. We were the guests of Mr. H. de Hoogh, a kind bookseller, at 76, Nieuwendijk, Amsterdam. Here we arrived on January 31st, 1868. Our host had a Dutch copy of this Picture in his shop window. Next day I saw it for the first time, and was at once attracted by it. Day by day I looked at, and tried to understand its meaning; and I brought a copy to England on my return. Friends to whom it was shown were deeply interested; and soon after, at my request, the Dutch Explanation was translated into English, by Frederick Emmighausen, a young Dutchman, residing in London, and afterwards published. 'n Engelse weergawe verskyn in 1883, waarmee Kirkham die wêreld deurkruis. 

In 1921 en 1960 verskyn op Duitse bodem nog afdrukke wat effens aangepas is. 

Sedert 1921 word die beeld as steendrukwerk met nege kleure deur J.F. Steinkopf gewysig en by die St. Johannes-drukkery in Lahr-Dinglingen gedruk, wat byna gelyktydig saamval met vele tale in druk (waaronder Duits, Nederlands, Engels, Spaans, Hongaars en selfs Armeens) en in twee weergawes uitgegee. Daarby word bedoel - op die een weergawe tref mens langs die Smal Weg 'n opelug sendingsdiens op die grasperk aan (soos op die Engelse weergawe), en op die ander een nie (soos by die Duitse weergawe). Die Nederlandse kopie wat in die Skeepswrakmuseum op Bredasdorp te siene is, het dit ook nie. 

Sedert die vlakdrukpersweergawe van 1960 volg die Duitse plakkaat die Engelse vorm. Tot 2010 is dit die weergawe wat by die uitgewery verkrygbaar was.Friedrich Gustav Lang. 2014. Charlotte Reihlen (1805–1868). Lebensweg und Zwei-Wege-Bild. In: Kleine Schriften des Vereins für württembergische Kirchengeschichte. Stuttgart: Verein für württembergische Kirchengeschichte, S. 73–76. 79–86.

Brasilië se Portugese weergawe verskyn eers in 1929, maar herdrukke en nuwe weergawes sou gedruk word tot in die 1970's.Renders, H. 2018. 'O cartaz Os dois caminhos, de Charlotte Reihlen desde 1929.' Uma proposta de periodização da cultura visual evangélica brasileira: estabelecimento, apropriação, abrasileiramento e metamorfização glocal. Numen, 21(1):19-20.

Ds. Wijchers skat dat die prent teen omstreeks 1875 by die "rechtzinnige volksdeel" in Nederland ingang gevind het. In Wenken op den weg ten leven (1875) is daar in dieselfde jaartal 'n advertensie wat lui:Notten, J.W.A. 1875. Wenken op den Weg ten Leven. Leeuwarden: H. Bokma.

Dit, desondanks die teologiese feit dat die mens in die beeld nou self voor die keuse staan om eiehandig iets te doen as hy gered wil word (dus, geen sprake van die uitverkiesingsleer/predestinasie van die Calviniste nie; geen genadegawe van die Lutherane nie), maar mens moet onthou dat met godsdiensverdraagsaamheid in Nederland, buiten die beeldestorm 'n paar eeue tevore, die Nederlanders ook in die 1800's nie lief was vir uiterstes nie.

 Omskrywing 
Vir 'n kunswerk wat eintlik veronderstel was om selfverklarend te wees, soos die aanvangswoorde lui, het die aanvanklike 8 bladsye van die eerste Duitse meegaande boekieSchiedt, H-U. 2016. Der breite und der schmale Weg. In: Les chemins et l'histoire / Strade e storia (1), pp. 42-44. egter meer as verdubbel met die Engelse vertaling.

Die breë weg loop verby 'n kroeg, danssaal, teater, dobbelhuis, bordeel en die leningsbank. Op die pad word 'n donkie mishandel, 'n man besteel, daar vind 'n teregstelling plaas en die rusdag word ontheilig deur die Sondagstrein (heel agter). 

Net meer duidelikheid oor die trein in die boekie:

 Oorspronklike Duits (1867) Engelse vertaling (1886)Cambridge University: Explanation of the Picture "The Broad and The Narrow Way." Translated from the German, p. 13 Afrikaans Bezüglich des abgebildeten Eisenbahnzuges möge erwähnt sein, dass die Eisenbahn an sich eine gute Erfindung ist, welche auch dem Reiche Gottes Vorschub leistet; im grossen Ganzen dient sie jedoch mehr dem Reiche Antichrists zur Ausbreitung und hat viel Sünde im Gefolge, z. B. die Sonntagsentheiligung u.s.w.  As regards the railway train represented in the picture, it may be said that the railway is in itself a good and useful invention which furthers the Kingdom of God. Nevertheless, all things considered, it yet more furthers the kingdom of Antichrist, and is productive of much sin, such as Sabbath desecration, &c.  Wat die uitgebeelde trein aanbetref moet mens te kenne gee dat die trein self 'n goeie uitvindsel is, wat ook die Koninkryk van God help bevorder; oor die algemeen help dit eerder die uitbreiding van die koninkryk van die Antichris aan, en gaan met veel sonde gepaard, bv. die Sondagsontheiliging, ens. 
Al staan dit nie so uitdruklik in die verklaring uitgestippel nie, glo Friedrich Gustav Lang daar steek iets meer agter: iets baie aktueel in die 1860's. Naby die trein speel daar 'n oorlogstoneel af, en drie slawe moet in die oerweergawe van die plakkaat met naakte rûe onder die sweep deurloop. Lang maak nou die gevolgtrekking dat Reihlen op die plakkaat verwys na die Amerikaanse Burgeroorlog wat tussen 1861 en 1865 gewoed het, met slawerny wat onder andere die rede tot oorlog (casus belli) was. By hierdie oorlog speel die spoorlyn wel 'n belangrike rol. Die stoomtrein beteken bevryding vir tienduisende slawe wat na die noorde wil vlug. Hulle prys die trein toe as die wa wat die profeet Elia na die hemel gevoer het en sing geestelike liedere (spirituals) soos Swing low, sweet chariot. Maar in dieselfde oorlog dien die treine ook al lopende moordwapens. Leërs uit die noorde en die suide jaag ook hul gepantserde slagskepe, die ironclads, oor dieselfde treinspore, sodat hierdie stryd in die geskiedenisboeke beskryf sou word as die Railroad War of The Railroad Campaign of the American Civil War.Bruijn, S.M. 2014. Sporen naar 't verderf. Reformatorisch Dagblad. 16 April:4 Die treinspoor word in sowel Amerika as Königgrätz dus die onheilsbringer (omdat die treine vir die eerste maal strategies vir oorlog aangewend is); die boodskap was dan oorspronklik bedoel: oorlog en slawerny is van die duiwel. Maar ten tyde van die Erklärung-boekie wat in Junie 1867 verskyn het, het alle kommer en kwel van die oorlog saam met die lentebriesie verdwyn, en die ysterspoor het voortaan net aan die Sondagsontheiliging herinner.

Aan die einde van die breë weg word 'n brandende stad uitgebeeld. Bo die vuur en die rook, in die duisternis, hang 'n weegskaal: die afweging van goed en kwaad by die Laaste Oordeel. Wie 'n sondige lewe gelei het, sal in die "buitenste duisternis" (Matthéüs 8:12) beland.

'n Poortjie bied toegang tot die smal weg. Op die padpredikant regvoor staan geskrywe "Leben und Seligkeit" (Lewe en saligheid). As mens die poortjie binnegaan sien jy die beeld van die gekruisigde Christus. Dit was ongewoon in die Protestants-Christelike Nederland (weens die Calvinistiese interpretasie dat die Tien Gebooie enige vorm van beeldeverering verbied), maar in die Lutherse bedehuise van Duitsland waar Charlotte Reihlen woonagtig was, het kruisbeelde wel gehang. Uit die rots waarop die kruis staan, stroom lewende water waarmee 'n pelgrim sy dors les: dors na geestelike heil en lewe kan slegs deur Christus geles word. Verder met die pad op loop 'n moeder met haar kind, wat 'n verwysings is na die Bybelboek Timótheüs (2 Tim. 3:14-15).

Op die smal paadjie word daar ook verwys na die werke van barmhartigheid: die hongeriges word iets te ete gegee, die dorstige word iets te drinke gegee, die vreemdeling word herberg gegee, die naakte word geklee en die siekes en gevangenes word besoek (Matthéüs 25:35-40). Regsbo is die Nuwe Jerusalem, die Stad van God, met daaronder 'n kroon en palmtakke. Die kroon is die eerbetoon aan die Oorwinnaar (Openbaring 2:10). Die palmtakke waarmee die pelgrims die Here Jesus begroet, simboliseer die oorwinning (Openbaring 7:9). Bo die hemelse stad word 'n lam uitgebeeld, die Lam van God wat die sonde van die wêreld wegneem (Openbaring 14:1; Johannes 1:29).

Bo in die middel, tussen die brandende stad en die Nuwe Jerusalem, is in 'n driehoek die alsiende oog van God afgebeeld, volgens 1 Petrus 3:12: Want die oë van die Here is op die regverdiges en sy ore tot hulle gebed, maar die aangesig van die Here is teen die kwaaddoeners.
Die driehoek versinnebeeld die Drie-eenheid: die Vader, die Seun en die Heilige Gees.

 Opvoedkundige waarde van die illustrasie 
In Duitsland was die kunswerk baie gewild onder godsdienstige Protestante gesinne; dikwels sou hierdie beeld nie alleen as trougeskenk vir die pasgetroudes dien nie, maar later alte dikwels pryk as muurversiering in die kinderkamer. Waar die opvoeding begin. 'n Blitssoektog deur die internet lewer uiteenlopende herinneringe en emosies op. Dit wissel, aan die een kant, tussen bekoorlikheid en vervoering oor die haarfyn details in die beeld, en aan die ander kant 'n beklemmingsgevoel oor die engheid wat die geloofslewe daarin voorstel.  
Ook in Nederland maak die prent deel uit van die opvoeding in Protestante huishoudings - as didakties-moralistiese vermaning. Vanweë die gedetailleerde en keurige bewerking is daar eweneens oorgenoeg kykplesier ondervind.

In 'n neutedop illustreer Die smal en breë weg die ongewenste en die gewenste lewenswandel: wie hom aan die Bybelse voorskrifte van die smal pad hou, is 'n plek in die hiernamaals verseker; vir dié wat die breë weg kies is die "buitenste duisternis" hul voorland. Baie kinders het met angs na laasgenoemde gekyk. Volwassenes wat in 'n Protestantse ouerhuis grootgeword het, onthou nog al te goed die "alsiende oog".

Charlotte Reihlen het die beeld ontwerp as hulpmiddel om die Bybelse boodskap duidelik oor te dra: die woord alleen was nie meer genoeg nie. Volgens Dan en Muscchenga (2005), volg hierdie praktyk die tradisie van die sewentiende-eeuse Protestantse opvoedkundige Johann Amos Comenius wat in sy leerboek Orbis sensualium pictus (Die wêreld in beeld) voorstel dat teks en beeld naas mekaar geplaas moet word om die kind mee op te voed. Uit hierdie tradisie het sodoende ook fraai geïllustreerde kinderbybels ontstaan.

 Invloede en voorlopers 
Wat nooit uit die oog verloor moet word nie: Der breite und der schmale Weg van Reihlen is geensins uniek nie, maar is stewig veranker in tradisie. Dit is ook niks vreemd dat sogenaamde "Protestante kuns" tradisionele Katolieke simboliek sal benut nie.Renders, H. 2016. A linguagem visual transconfessional da xilogravura pietista “O caminho largo e o caminho estreito”, de Charlotte Reihlen. Horizonte, Belo Horizonte 14(44): 1323-1353

So is daar die een gravure van Hieronymus Wierix uit 1616 wat op die oog af noue trekke met die kunswerk van Charlotte Reihlen toon. Warm op die spoor waar presies Reihlen haar inspirasie vandaan kon gekry het, kom Renders af op 'n hele rits houtsneewerke wat intertekstueel die een agtereenvolgend by die ander gaan leen het: hier is daar sprake van 'n internasionale en interdenominale wisselwerking. So het Hieronymus Wierix (1553-1619) 'n gravure gemaak na die werk van Hendrik van Balen (1575-1632). Daar is 'n groep vergelykbare houtsneë waar die Nuwe Jerusalem heel bo afgebeeld word, en onderaan drie paaie: één lei na die hemel, en twee na die hel. Volgens Renders se ondersoek staan die Duits-piëtistiese werk veel nader aan die visuele kultuur van die Katolieke reformasie as aan die gereformeerde tak van die Protestantisme. 
Hy probeer uitwys hoe hierdie werk uit die 19de eeu, wat onder die Evangeliese kringe (as minderheidsgroep in Brasilië) in die 20ste eeu 'n enorme hoë aansien geniet het, feitlik mildelik gaan leen het uit die Katolieke werke van die 17de eeu en, tot 'n mindere mate, uit 'n werk uit die 19de eeu wat sowel deur die Protestante as deur die Katolieke gewaardeer is.

Die tweepad-motief kom nie by Lutherse kunstenaars (soos Albrecht Dürer, Lucas Cranach die Ouere én jongere) ten tyde van die Hervorming voor nie. Hier volg 'n lys houtsneewerk met die tweepad-motief uit die 16de tot die 18de eeu (dié in vetdruk het met die Klassieke te make):

 Geskep Naam Denominasie Titel1570  Jan Collaert naar Degenhardus (1525/30 – 1580)  Katoliek  Smenschens Salich[eid], en v[er]doemenis beteekenis1571  Maarten van Heemskerck (1498-1574)  Katoliek  De brede en de smalle weg1579  Gerard de Jode (1509–1591)  Katoliek  Hercules elegit virtutis calem (Hercules kies die pad van die deug)1583  Johannes van Doetecum, die Ouere (1554-1605)  Gereformeerd  De smalle en brede Weg1584  Gilles Mostaert (1528-1598)  Katoliek  De brede en smalle weg met Christus tijdens de bergrede1590  Johannes (Jan) Wierix (1549-1620)  Katoliek  Hercules bij de kruispunt1590  Frans Hogenberg (1535 – 1590)  Katoliek  De brede en de smalle weg: allegorie op de menselijke levensloop1600  Hieronymus Wierix (1553-1619)  Katoliek  De brede en de smalle weg1611  Theodoor Rombouts (1597 -1637)  Gereformeerd  De brede en de smalle Weg1616  Hieronymus Wierix  Katoliek  De brede en de smalle weg1623-1653  Pieter Symonsz Potter (1597-1652)  Gereformeerd  Hercules op de tweesprong1629  Ludovicus van Leuven (1600-1661)  Katoliek  De drie wegen (boekillustrasie)1639  Laurence Neter (1600/04 – 1649/69)  Gereformeerd  De brede en de smalle weg1645  Karel van Mander (1548-1606)  Gereformeerd  Allegorie met brede en smalle pad1649  Jan Christiaensz Micker (1598-1664)  Gereformeerd  Brede en smalle weg1699  Jan Claesz ten Hoorn (1621-1715)  Gereformeerd  Gesigt van de Hel1699  Jan Luyken (1649-1712)  Mennoniet  Jongeling moet kiezen tussen de brede en de smalle weg1700  Schellenbaur  Lutheraan  Der Kern aller Gebet [Zwe Wege Bild].1704  Cornelis Huyberts (1669-1712)  Gereformeerd  De smalle en brede Weg1706-1707  Carel Allard (1648-1709)  Gereformeerd  Roma Pertubata / 't Lusthof van Momus1712  Jan Luyken (1649-1712)  Gereformeerd  Een engel wijst een wandelaar op een smalle weg die leidt naar het hemels Sion1712  Jan Luyken (1649-1712)  Gereformeerd  De smalle weg en de brede weg1767  Cornelis van Noorde (1731-1795)  Gereformeerd  De smalle en brede Weg

duimnael|350px|Die 1600-gravure van Hieronymus Wierix
Met bogenoemde tabel probeer Renders 'n blykie gee hoe gewild die onderwerp in Nederland/Vlaandere destyds was, maar ook watter sterk gevestigde Nederlands/Vlaamse tradisie dit was. Mens sien ook vanaf 1639 hoe die houtsneewerk wat hierdie onderwerp uitbeeld nou vernaamlik gekerf word deur die hand van die Gereformeerdes (dus, Protestante). Tog sal die Katoliek, Hieronymus Wierix, se werk die duidelikste ooreenkomste met Reihlen s'n toon. 

Al was Wierix se werk eintlik 'n uitvloeisel van die Teenhervorming, dus, téén die Protestantse Hervorming gemik, het sy werk duideliker invloed op die steendrukwerk van Reihlen gehad as die driepad-motief wat in die 1800's in Switserland en omstreke op daardie stadium gewild was.

Terwyl Schiedt aanvoer dit was die beeld (1840) van Johann Heinrich Fischer, van Aarau, Switserland, wat as voorloper van Reihlen se werk gedien het (vergelyk ook die Sweedse drukwerk in 1856), wou Charlotte Reihlen volgens Lang doelbewus en uitdruklik van enkele beelde wat in die 1840's verskyn het, afwyk (wat Fischer se werk dus moet insluit). Op die heuwels van die voorloper tref mens nog langs albei paadjies allerlei deugde en ondeugde aan wat opgenoem word; Charlotte Reihlen wou egter liewer klein toneeltjies skep wat goeie en bose dade uitbeeld. By die 1840-werk is die Nuwe Jerusalem bo in die middel gesentreer, terwyl die hellevuur weer eenkant na die rand toe geskuif is. By haar werk moes die Verdoemenis links en die Saligheid regs 50/50 wees, 'n wesenlike aksentverskuiwing.

Volgens Lang is dit eerder Jakob Renz (kleurlitografie), F. W. Bergemann in NeuruppinMassing, J.M 2015. Notes: 'Charlotte Reihlen and the Broad and Narrow Way'. In: Print Quarterly, March. pp. 65-66., Kis (Katoliek; Schmerzlicher Irrtum des üppigen Lebens jetziger Weltmenschen) en Ling (Protestant; Seelenspiegel oder der Wettlauf des alltäglichen Lebens) wat die voorlopers moes wees. Volgens Renders is Kis se werk direk afhanklik van die gravure uit 1616 van die Katoliek Wierix. Die komposisieplan bly dieselfde, maar so ook die twee karakteristieke motiewe van die werk: die groepe soldate in die onderste en voorste deel van die prent en die motief van die kake van die hel - die eindbestemming van diegene wat die Breë Weg bewandel. By Ling vind mens die mond van die hel wat tot 'n vlammespel afgewater is, en soldate wat vervang is deur gewone burgers. By Riehlen is die vlamme op een lyn met die oorlogsbeeld, al blyk dit tog dat daar groepies aanwesig is.Renders, H. 2020. Rede: Zwei Wege-Bilder, einschliesslich, Gossner´s Herzbüchlein: europäische religiöse Volkskunst des 19. Jahrhunderts. (Praatjie gelewer op 17 Januarie 2020 te Landeskirchliches Archiv Stuttgart, 18:00-19:30)

Daarom dan: ten eerste skep Kis en Ling albei 'n plattelandse toneeltjie agter elke poort, terwyl Reihlen weer die agtergrond met stedelike instellings vul, maar so ook die intense stadslewe wat daarmee gepaard gaan, soos konflik, aanvalle en geweld. By sowel Wierix as Reihlen oorheers die stedelike element. 

Die tweede element wat mens opval is die goddelike oog en die Nuwe Jerusalem wat by Ling en Kis afwesig is. Hulle beeld of die hemel, of die Nuwe Jerusalem uit, maar nie albei gelyk nie. Slegs in die werk van Wierix uit 1600 kom hierdie kombinasie voor, maar dan in 'n ondergeskikte posisie. Wanneer mens die twee afsonderlike werke (1600 én 1616) van Wierix sáám bekyk, en die voorstelling van God die Vader verruil met die goddelike oog, dan kom jy tog by die weergawe van Reihlen uit. In sy artikel stippel Renders dan letterlik die ooreenkomste op die kunswerk uit.

Wat vir Renders wel baie anders opval: Wierix skilder vanuit 'n teosentriese (godgesentreerde) perspektief. Christus kyk vanuit die hemel na die kyker van die 1600-gravure, waardeur sy regterkant dan die linkerkant van die kyker word. Met ander woorde, die smal weg aan die linkerkant lei, vanuit die standpunt van die kyker, na Jesus se regterkant. Dieselfde word herhaal in die 1616-gravure, selfs al is Christus in die hemel nou die gekruisigde. 
By Reihlen tref mens egter 'n antroposentriese (mensgesentreerde) blik aan: nou is die smal weg aan die regterkant geplaas, vanuit die kyker se oogpunt. 

Nog 'n kennelike verskil by Reihlen is die engele en demone wat nie meer op aarde die pelgrims beskerm/begelei of pla/aanval nie - slegs engele word in die hemel uitgebeeld. Die mond van die hel, die skelet in doodsgewaad met die sens, en die demone is almal afwesig - hier is sprake van modernisering, weg van die Middeleeuse beeldspraak - wat mens trouens ook by die eietydse portrette met die driepad-motief opgemerk het.

Laastens merk Renders op dat die gewoonte onder die mens om beelde te gebruik nie uitgesterf het nie. Inteendeel. Die Protestante het nie die Heilige Hart van Jesus in hul huise opgehang soos die Katolieke nie, maar het tog die behoefte ervaar om Die smal weg en die breë weg op te hang, al is die spore daarvan, onwetend, juis anti-Protestants.

En tog is dit geen uitgemaakte saak nie. Claus Bernet voer aan toe Wierix omstreeks die jaar 1600 'n gravure gemaak het, gegrond op die werk van Hendrik van Balen, was Balen Katoliek, en sy kollega, die einste Wierix, is sedert 1585 (tydens die Beleg van Antwerpen) al geregistreer as "Lutheraan". Wierix werk egter jare later in opdrag van die Jesuïete, en het hom moontlik weer bekeer.Bernet, C. Expectations of Philadelphia and the Heavenly Jerusalem in German Pietism. In: Shantz, D.H. (ed.). 2015. A Companion to German Pietism, 1660–1800. Leiden: Brill, p. 158: If we ask ourselves where Reihlen took her inspiration, we will be led back into the history of piety. Around 1600, the engraver Hieronymus Wierix (1553– 1619) created an engraving based on a work by Hendrik van Balen (1575–1632). Balen was a Catholic and his colleague Wierix had been registered as a Lutheran since 1585, but worked in his later years for the Jesuits and possibly converted. The entire compositional image structure and many details, such as the architecture, the cross, the pilgrim’s path, and its characteristics were borrowed by Reihlen and developed further.Zsuzsanna van Ruyven-Zeman. 2002. Portretten van hoog tot laag en van klein tot groot. De familie Wierix en Hendrick Goltzius. Sien voetnota 12 op bl. 403: In 1585 blijken alledrie de broers Lutheraan te zijn.Vergelyk ook Catalogue raisonné de l'oeuvre des trois frères, Jean, Jérôme & Antoine Wierix (1866), xxxiii:  Les Pères de la Compagnie de Jésus se sont constamment appliqués à propager les images de sainteté; c'était, dans leur pensée, un moyen efficace de combattre les progrès du protestantisme. Les frères Wierix ont travaillé habituellement sous la direction & pour le compte des jésuites; ils ne se sont pas cependant abstenus de traiter des sujets profane. Mauquoy-Hendrickx stel dit egter so: "Op die moordlyste van die Antwerpse Burgerwag verskyn die name van die Wierix-broers, omdat hulle beskou word as aanhangers van die Lutherse geloof."<ref>Mauquoy-Hendrickx, M. 1983. Les estampes des Wierix. (nota 4), p. 542, doe. 38: "Les frères Wierix sont considérés comme adhérant à la foi Luthérienne dans les listes d'épuration de la garde civile Anversoise."</ref>

Dit is hier waar die grense tussen "Katolieke" en "Protestante" kuns regtig verlê word.

Hoe dit ook al sy, Reihlen het verder voortgebou op die struktuur van die beeldsamestelling en welke detail dan ook, soos die argitektuur, die kruis, die bedevaartspad, en ander kenmerke van Wierix se werk.

Daar is ook diegene wat dink The Pilgrim's Progress deur John Bunyan (die boek is in Afrikaans vertaal: Die pelgrim se reis) kon Reihlen inspireer het, maar ook dié gedagtegang word verwerp. Verheggen lê die saak so uit: die verhaal het in piëtistiese en verligte kringe veel aandag geniet en die verstrengelde tweepad-motief beeld die vrye keuse tussen goed en kwaad uit, wat lynreg staan teenoor die streng gereformeerde leerstelling dat die lot van die siel vooraf deur God bepaal is. Maar dan sê sy - dit is juis hierdie "verstrengelde pad", wat deur Bunyan inspireer is, wat hier, in 'Der breite und der schmale Weg' weer is verlaten: de wegen zijn duidelijk gescheiden.Verheggen, E. 2018. De brede en de smalle weg in beeld. Speling: Tijdschrift voor bezinning, 2018/3, pp. 19-27
Renders gooi ook sy stuiwer in die armbeurs: as mens hierdie houtgravures van Bunyan een vir een sou deurkyk (1678, 1679 en 1682), dan is dit toneeltjies wat losstaan, vanaf die "stad van vernietiging" dwarsdeur tot by die "hemelse stad". Ikonografiese details is afwesig wat wel in die werk van Reihlen voorkom. Vergeleke met 'n drieluik, vorm dié drie gravures nie eens 'n geheelbeeld of eenheid soos wat mens by Riehlen sou vind nie. Daar is wel sprake van 'n raakpunt tussen Bunyan en Reihlen wat metafories van aard, maar nie visueel van aard is nie. Bunyan het ook gewoon inspirasie gaan put uit wat sy tyd meer as 'n eeu lank in gravures en embleemboeke te bied gehad het (sien die tabel bo) - of dit nou deur kunstenaars van die Teenhervorming of die Protestante Hervorming uitgebeeld was.

Daar word soms aangevoer die Stuttgartse prediker Sixt Karl Kapff het Reihlen gehelp om die piëtisme (as godsdienstige stroming van die Protestantisme) in die woorde van Jesus teen die einde van die Bergrede (Matteus 7:13-14) in beeld vas te vang, deels gegrond op sy publikasiesVergelyk: Kapitel 4: Zwischen Konsolidierung und Resignation Der württembergische Pietismus im Vormärz; 'Hauptweg und Nebenwege'. In: Arbeiten zur Geschichte des Pietismus: Im Auftrag der Historischen Kommission zur Erforschung des Pietismus Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, S. 335: Reihlens theologischer Berater Sixt Carl Kapff hatte durch verschiedene Schriften die Bildgestaltung vorbereitet und begleitet. Seit 1850 wandte er sich in seinen Veröffentlichungen verstärkt Fragen der Sozialpolitik, Moral und Lebensgestaltung zu [...] Als Beispiele seien genannt: Vortrag über die Sonntagsfeier (1850); Die Revolution, ihre Ursachen, Folgen und Heilmittel (1851); Das Hazardspiel und die Nothwendigkeit seiner Aufhebung (1854); Erziehung und Ehe, behandelt in vier Predigten (1855); Der glückliche Fabrikarbeiter (1856). deels gegrond op die aanname van enge korrespondensie tussen hom en die familie.Vergelyk: Kapitel 4: Zwischen Konsolidierung und Resignation Der württembergische Pietismus im Vormärz; 'Hauptweg und Nebenwege'. In: Arbeiten zur Geschichte des Pietismus: Im Auftrag der Historischen Kommission zur Erforschung des Pietismus Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, S. 336: In Korntal hatte Kapff seinerzeit einen Aufsatz »Ueber das tausendjährige Reich und die Wiederbringung« geschrieben, aber nie veröffentlicht. Ein Sohn von Charlotte Reihlen fertigte später eine Abschrift des Aufsatzes an, die Kapff mit dem Vorsatz versah: » Dieses Heft ist die von Theodor Reihlen gemachte Abschrift eines Aufsatzes, den ich als Pfarrer in Kornthal machte, von dem ich aber nicht wünsche, daß er veröffentlicht wird. Er ist nur für tiefer denkende bekehrte Christen. Die Welt kann das nicht gehörig würdigen, versteht es nicht und würde es leicht mißbrauchen. S. C. Kapff.« Volgens Friedrich Gustav Lang is dit onwaarskynlik dat Kapff haar van raad bedien het - in die kunswerk is daar 'n tweeledige uitkoms, en Kapff het heimlik die apokatastase aangehang, waar daar net één uitkoms kan wees, naamlik: "dat aan die einde van hierdie wêreldbedeling alle mense tot God sal terugkeer en salig sal word."WAT s.v. apokatastase; want, as elke knie dan by die wederkoms voor Christus sal buig en as Saligmaker bely, dan sal almal mos gered wees? Maar wat baie belangrik is: Reihlen sien goeie dade as "vrugte van die geloof", en nie as toegangsvoorwaardes na die hemel toe, soos sy so dikwels van beskuldig is nie. In die bovermelde boekie word dit dan ook duideliker as in die beeld self.Lang, F.G. 2014. Charlotte Reihlen (1805–1868). Lebensweg und Zwei-Wege-Bild. In: Kleine Schriften des Vereins für württembergische Kirchengeschichte. Stuttgart: Verein für württembergische Kirchengeschichte, S. 102–105

 Reihlen se invloed op ander werke 
In die Catéchisme en images (1908), 'n Katolieke kategismeboek met beelde, ook later in Nederlands beskikbaarPrentencatechismus. De geboden - Derde gebod van God - Heilig steeds de dag des Heren , tref mens beeld Nommer 32 aan, betreffende die Derde gebod van God. Wat onmiddellik opval is die straatuitleg van die Franse dorpie wat op 'n druppel water lyk na Die smal en die breë weg. Hierdie keer lei alle paaie egter reguit kerk toe.Catéchisme en images, 1908Kyk ook na die jukstaponering in die 2015-voorlegging van Brigitte Hufenbach, cand. Soz. Arb. en J. Thomas Hörnig, Prof. Dr. theol. habil., bl. 15

 Suid-Afrika 
 De bre(e)de en de smalle weg 
In die 350 Jaar: NG Kerk (2002) dien die De breede en smalle weg in die voorhuis as aanduider van Christelike herlewing onder die kudde - iets waarvoor die dominees en gemeentelede al sedert die 1860's voor gebid het.Hofmeyr, G. (red.). 2002. N.G. Kerk 350 : eenhonderd bakens in die geskiedenis van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, 1652-2002 Wellington: Lux Verbi, bl. 120-121: Die herlewings van 1860 tot 1862 en dié wat vanaf 1874 gevolg het, het 'n blywende invloed op die NG Kerk gehad en het 'n groot bydrae gelewer tot die evangeliese karakter van die kerk. Dit het baie positiewe gevolge gehad: [...]  Die bekende uitbeelding van die smal en breë weg wat vroeër talle lidmate se mure versier het. Dit was tipies van die spiritualiteit van die herlewingsgesindes en toon die maklike en algemeen bewandelde breë weg wat uitloop op die hel. Die trein op die breë weg weerspieël ook die agitasie teen Sondag - plesiertreine waarby Kaapse herlewingsgesindes betrokke was . Die smal weg lei verby die Kruis na die Hemelstad. Die Alsiende Oog van God word ook uitgebeeld. [...] Hierdie banier weerspieël die piëteit van herlewingsgesindes.

Maar sonder 'n vaste tydlyn wat verkoopsyfers, verspreiding en afsetgebied aandui, kon die plakkaat netsowel as gerieflike breinkaart (mind map) of eselsbruggie gedien het, net so onmisbaar as 'n atlas in die Aardrykskundeklas. Dit moes vir sy tyd vernuwend gewees het; geen resitasies of Bybelverse of kernwoorde op abstrakte wyse uit die kop soos 'n papegaai vir die kategese leer nie: Gods wette word nou sonder sukkel op grafiese wyse voorgestel, saamgevat en opgesom. En boonop in kleur ook, nie bloot swart-en-wit nie.

Hoe dan ook, waar daar 'n vraag is, is daar 'n aanbod: In Oudtshoorn se wêreld was selfs afdrukke van De breede en de smalle weg by die Jodewinkel verkrygbaar.Weil, T. 2000. Die inskakeling van die Jode by die Afrikaanssprekende gemeenskap op die platteland van 1880 tot 1950. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Universiteit van Stellenbosch, p. 86; met as bron - Sue van Waart, 1990, Paleise van die pluime, bl. 63

'n Mens moet waak teen veralgemenings, maar dr. Franz Bachmann skryf wel in sy boek Süd-Afrika: Reisen, Erlebnisse und Beobachtungen (1901), tydens sy ses jaar wat hy in die Kaapkolonie, Natal en Pondoland deurgebring het, die volgende oor die Hopefield-omgewing spesifiek, wat toon dat godsdienstige afbeeldings in die Afrikanerhuis, ongeag die oorsprong, geen vreemde gesig was nie:Bachmann, F. 1901. Hopefield. In: Süd-Afrika: Reisen, Erlebnisse und Beobachtungen. Berlin: Hermann Eichblatt, S. 85

 Oorspronklike Duits (1901) AfrikaansAls Kuriosität seien die überall anzutreffenden bunten Wandbilder von gepretztem Papier erwähnt, die Christus, die Jungfrau Maria und verschiedene Heilige, in den grellsten Farben gedruckt, darstellen. Man glaubt in einem katholischen Lande zu sein. Aber von Katholizismus haben die Leute doch kaum dem Namen nach eine Ahnung! Die Bilder werden meist von herumziehenden Hausierjuden verkauft.  As 'n soort eienaardigheid tref mens orals bont muurskilderye van geperste papier aan, wat Christus, die Maagd Maria en verskeie heiliges uitbeeld, wat in die skelste kleure gedruk is. 'n Mens sou dink jy bevind jou in 'n Katolieke land. Maar die mense het nie die vaagste benul wat katolisisme is nie, laat staan nog die naam! Die skilderye word meestal deur rondtrekkende Joodse smouse verkoop.

Die Nederlandse weergawe, De breede en de smalle weg, is in Suid-Afrika as Africana bekend. Volgens C.G.S. de Villiers (1894-1978) het geen plaasvoorhuis (in die Overberg-distrik, hier in sy boek meer in die besonder Caledon en Bredasdorp waar hy gereeld as kind rondgereis het) De Breede en de Naauwe Weg ontbreek nie.De Villers, C.G.S. 1964. Medereisigers. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 85 & 86: Toe ek as jong seun saam met Pa en Ma by Pa se suster, ouma Swart, op Elandsdrif, Bredasdorp, gaan kuier het, was dit die gebruik om op Agterdeur te gaan uitspan voordat die laaste skof langs die Rooistrandveld en Elim aangepak word. Oom Elie en tant Let Groenewald was nie familie van ons nie; Pa en Ma het hulle net baie goed geken. [...] Tant Let se voorhuis was baie klein en het geblink van sindelikheid. Die vier vergrote portrette van die egpaar se ouers het feitlik die hele muurspasie bedek, maar daar was darem nog plek vir De Breede en de Naauwe Weg, wat vanslewe in geen plaasvoorhuis ontbreek het nie. Volgens sy agterkleinniggie, 'n Bredasdorper, Susanna Magdalena Martha van Rensburg (gebore Swart; 1919-1974),eggsa.net: eGGSA Graves - Western Cape - RENSBURG Susanna Magdalena Martha, van nee SWART 1919-1974. is hul "Breede en de smalle weg" in die spens aangetref, maar dit was op 'n plek gehang waar mens dit nooit kon miskyk nie. In die postuum gebundelde Breë weg, smalle weg (1978) oor haar Bredasdorpse jeug,Kannemeyer, J.C. 1983. Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur. Band 2. Kaapstad, Academica. wat stukke bevat wat tussen 17 Augustus en 19 Oktober 1971 deur die SAUK uitgesaai is, glo sy dat die kunswerk "tot dertig, veertig jaar gelede" nog (dus, 1930's tot 1940's) seker in elke tweede Afrikaanse huis te sien was.Van Rensburg, S. 1978. Breë weg, smalle weg. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 1-6

 Vervreemding 
Oormaatproduksie en -verspreiding. Die Hollandse taal wat die teks met verloop van tyd ontoeganklik gemaak het. En bowenal, die kyker, wat totaal en al van die oorsprong, ontwikkeling en die bedoeling van die werk vervreem is, en hulself nie meer daarin kan vind nie.
Wat kan skeefloop? 
Die onkunde dwing die kyker om hom eenvoudig te verlaat op indrukke van elke kwasveeg, Hineininterpretierung deur die eietydse waardes of verwysingsraamwerk daarop af te dwing (soms met 'n tikkie humor), of dit laat die persoon eenvoudig net koud. Met ander woorde, die plakkaat word in wese 'n Rorschachtoets wat die kyker se eie gedagtegang blootlê.

Oplaas kry mens die bewoording, soos geuiter deur die karakter Jos Goosen wat terugdink aan sy jongdae, in Harry Kalmer (1956–2019) se fiksieboek Die man met die dertien kinders (1998):Kalmer, H. 1998. Die man met die dertien kinders. Kaapstad: Queillerie-Uitgewers, pp. 2-3.

Gaan mens egter terug na die stuk van Suzanne van Rensburg (gebore in 1919, let wel), gelewer aan die SAUK in 1971, stel sy dit onteenseglik dat niemand werklik geweet het waar De breede en smalle weg vandaan gekom het nie, en sy self het duidelik geen benul hoe oud die werk regtig is nie:

Oor die kleredrag sê sy dan net, mens moet seker dankbaar wees dat daardie honderd siele op die Breë Weg nie in hippieklere aangetrek was nie: "Die Victoriaanse klere besorg darem 'n mate van kuisheid aan al die sondige tonele daar op die breë pad." By De Balzaal, merk sy op, is daar 'n paar danspare op die grondverdieping besig om so 'n "ekskuus my vir die wals" in hul wipstert-rokke te dans. Sy vind dit ook effe vreemd by De Speelbank Sociëteit, dat 'n man buite die venster aan 'n tou om sy nek swaai - "en dit nogal met sy hoed op".

Van Rensburg kan glad nie die kloutjie by die oor kry waarom treinry sonde is nie:

Soos met Kalmer se fiktiewe karakter hierbo, is daar vir haar ook 'n gemis vir iets lekkers vir die kinders, en die betekenis van die diakonessehuis ontgaan haar heeltemal:

Nadat sy 'n wandelingbeskrywing na die Goue Poorte gegee het, kan sy afsluit met:

Sy vergelyk dan  daardie oog met dié van 'n speelgoedwinkelier op Bredasdorp wat niks misgekyk het nie, en haar skuldgevoel toe 'n ballonnetjie eendag per ongeluk in haar hand beland en gaan teruggee het. Daarop het die winkelier gesê: "Ek het jou gesien met hierdie groot oog", en hy rek die oog so wawyd oop, net soos daardie oog op die plakkaat.

 Reihlen 'herontdek' 
Wanneer presies die naam Reihlen bekend geword het in die Afrikaanse taalruimte is moeilik te sê, behalwe dat dit nogal saamval met die uitgee van die moderne Afrikaanse weergawe sedert 1997, asook die aansluiting van die internet.

Nog in 1995, in die Tydskrif vir Volkskunde en Volkstaal, rondom die etimologie van Afrikaanse spreekwoorde, word daar nie 'n dooie woord gerep oor Reihlen nie:Pretorius, J.C. 1995. Waarom sê ons so? Afrikaanse spreekwoorde uit die pionierstyd  - Tydskrif vir Volkskunde en Volkstaal, 51(2), November, pp 1-59; hier spesifiek bl. 15 & 16

Abraham H. de Vries ontleed Gebet van Tities Tokaan, wat in Kort Vertel: Aspekte van die Afrikaanse Kortverhaal (1998) verskyn, waarin Jeremias die smalle weg bewandel het, en tog, net soos Job en sy kinders, geteister is met teenslae. En Tities, as voorbidder vir Jeremias, plaas God onder gebed in die beskuldigdebank. Dit is hier waar die woord "Swabiese tekening" duidelik gebruik word:De Vries, A.H. 1998. Kort Vertel: Aspekte van die Afrikaanse Kortverhaal. Amsterdam: Suid-Afrikaanse Instituut, p. 58

Op 24 Desember 2010 verskyn in Die Burger die artikel getiteld "Kersfees in die Klein-Karoo" (waarin Abraham de Vries die Karoo-Kersfees van sy jeug onthou, nes hy vantevore al in Neerlandia (2006) gemaak het), waarin die kind op sy naam genoem word:Sabinet Discovery s.v. reihlen, toegangs: 18 April 2025. "[...] van 'n Nederlandse afdruk van die toneel wat die koopmansvrou uit Zwabe, Charlotte Reihlen-Mohl, in 1866 in Stuttgart laat maak het na die dood van haar tweede seuntjie."

 Post-millennium ervaringe 
Die gevoelservaring van De breede en smalle weg is na die millenniumwending uiteenlopend, na gelang van die persoonlikheid:

Pleks daarvan dat die individu bevryding en die losmaak van slaafse kerkdogma sou ervaar, soos die Piëtisme beoog het, word die afdruk van De breede en smalle weg vir die kyker net nog 'n slaanstok in die hand van die kerk en samelewing om mee gelooi te word. 
Callie Roos spreek byvoorbeeld kritiek uit teen hierdie tweeledige manier van dink en doen. Want beelde soos "die smal weg teenoor die breë weg" vorm deel van 'n raamwerk, wat meebring dat Christene hulself voortdurend vertel dat hulle nooit goed genoeg is nie, tot mislukking gedoem is, en op die lange duur eenvoudig tou opgooi. In alles word die kwaad en die boosheid gesoek. Mens vrees straf, mens vrees die dood. Dit bring pyn en onsekerheid mee. Op hierdie manier word die individu gekondisioneer om by georganiseerde godsdiens netjies in gelid te val (uit selfbehoud), verdere blootstelling word vermy, die dieper betekenis gaan verlore. En dit bring verstarring van die kerk en samelewing mee.Roos, C. 2020. In Christus: van toeskouer tot spoortrapper. Johannesburg : Delta Boeke

Ander verkies weer die getrokke riglyne in 'n uiters chaotiese wêreld. Vir Sonja Goldberg het die plakkaat in die een gastekamer op haar tannie se plaas 'n "onuitwisbare indruk" op haar gemaak. Daar is slegs twee paaie wat gevolg kan word. Maar dit is die klein, lae hekkie van die smal weg wat mense die meeste afskrik.Goldberg, S. 2024. Die pad na Jesus toe. Kom saam: Wysheid vir jou lewensreis. Midrand: Luca Uitgewers

 Die smal en breë weg 
duimnael|regs|Die smal en breë weg van Advent 2000 Trust
In 1997 haal die Advent 2000 Trust die ou plakkaat onder die stof uit, en maak hom brandaktueel, met 'n lokale kleurtjie by.Advent 2000 Trust, Tuisblad, 16 Augustus 2014 Teen 2011 is daar oor 'n tydperk van dertien jaar 1,9 miljoen plakkate gedruk en in 32 tale vertaal (waaronder Russies, Chinees en Koreaans). Teen 2013 is meer as 2,6 miljoen kopieë in 40 tale versprei,Godsanswer: Christus se opdrag (by Properties dui die .pdf-datum op: 23 September 2013 en is selfs in 2023 nog op die sendingsveld in Mosambiek geslaag, ondanks die sinode van die Gereformeerde Kerk se afkeuring daarvan, vanweë die Jesus-figuur daarop.Venter, A. 2023. Getuienis: Die breë en smal weg. Juig!: 3 Junie Die Afrikaanse weergawe heet: Die smal en breë weg.

Die plakkaat se numering ondergaan 'n hellevaart: Nommer 1 begin by God, en Nommer 100 eindig by die hel. Die Bybelverse verskyn onderaan die kunswerk.

Die kyker word oorval met lewendige, vrolike en aantreklike kleure - ontdaan van die sobere (of sonverbleikte?) kleure van vroeër - maar word ook gekonfronteer met al die nuwe euwels in die Nuwe Suid-Afrika, wat mens links op die Breë Weg kan vind. Of nié vind nie: die treine loop nie meer nie. In stede daarvan vind mens minibustaxi-geweld (of kaping?) op jou drumpel wat botvier; aborsies en straathoere om elke hoek, boonop reg onder die bordjie "Get AIDS Here". Homoseksuele in punkdrag en tatoeëermerke is 'n nuwe toevoeging, maar slawerny is van die baan af. Verkragtig, moord en doodslag woed oral. Betogings met klipgooiery en oorlog met skerpgeskut is moeilik te onderskei. Die Bacchus by die ingang van ouds moes bietjie links lê vir twee doedies in bikini's wat die "Welcome"-banier ophou. 

Die Smal Weg behou steeds sy plattelandse sjarme, maar die rus en vrede is nou in absolute skrille kontras met die stadsgeweld. Boonop is die hemelpoorte nie meer in 'n mistieke glans gehul of deur steil en nou kronkeldraaie bemoeilik nie, maar toegankliker vir die gelowige.

Omdraaikans op die Breë Weg is daar wel, maar die diep versonke kloof tussen die hemel en hel het, anders as op die beeld van 130 jaar tevore, nou heeltemal onoorbrugbaar geword. Ook hiervoor is 'n logiese rede.

In 'n onderhoud met Maroela Media in 2021, onthou André Venter, wat die plakkaat laat ontwerp het, hoe hy as 5-jarige die heel eerste keer 'n afdruk van De breede en de smalle weg in sy oupa se huis gesien het. Die indruk op hom was iets ontsaglik. Al kon hy nie Nederlands lees nie, was die beeld vir hom genoeg. Maar hy vind egter geen ongenuanseerde bekeringspad daarop nie. 

Die tweestryd het hy in sy ouerhuis ondervind: sy pa was 'n wonderlike mens, maar egter alkoholis. Boonop moes André, as kind, 57 keer trek en by 27 verskillende skole aanpas. Sy ma het André die noue weg laat bewandel en stabiliteit gebring. Hy het die verkeerde goed by sy pa gesien, maar sy ma het die mooi kant gebring: "Dus, die verkeerde en die regte pad."

In die 1980's het sy pa tot bekering gekom, nadat André (nou al getroud en op universiteit) hom tussen die boemelaars gaan uithaal en weggedra het.

André Venter werk eers in die staatsdiens op 'n plaas in Hartbeespoortdam, bring sy eie onderneming op die been en vestig hom in die boubedryf. In sy werk beleef hy self 'n noue ontkoming op sy lewenspad, want hy was lief vir spoed en het een aand op pad in 'n trop beeste vasgery. Hy is gelukkig: met slegs 'n paar skraapmerke kom hy verder ongedeerd van die ongelukstoneel af.
Hy betrek sy neef, wat toe self alkoholis was, om houtwerk vir hom te doen, op die een voorwaarde dat hy die drank moet los. As deel van die neef se rehabilitasie, besoek hulle saam een dag die NG Kerk (Venter is eintlik lidmaat van die Gereformeerde Kerk), en tydens die erediens vra die predikant: "Waar is die ou prent waar mens sommer kan sien watter sonde die mense doen?". Op daardie oomblik het Venter besef waarom sy lewe op die Botswanapad gespaar is.

Die afdrukke van die plakkaat wissel van hand na hand, en het al onder meer antwoord gegee in Sierre Leone, Kenia, op 'n skip in Italië, Alaska, Nieu-Seeland, ens. Nog 'n paar plakkate is al gedruk, by name Hemel of Hel (wat vier jaar geduur het om te ontwerp), God se Antwoord, Die Grootste Wet en Christus se Opdrag.Stoltz-Masson, E. 2021. Die reispad na die Hemel of Hel. Maroela Media. 21 Februarie.

H. Londt word as die tekenaar, volgens Van Velden, aangedui.

 Poststrukturalistiese en postmoderne analise 
Van Velden ontleed in haar 2011-verhandeling die eietydse Afrikaanse weergawe deur 'n poststrukturele en postmoderne lens. Aangesien Die smal en breë weg baie letterlik vertolk word, pas hierdie ondubbelsinnigheid nie so lekker in die postmoderne kraal nie. Voorts word daar nie te veel by die Piëtisme stilgestaan nie, ook nie gelet op die 1866-voorganger se oorspronklike bedoeling of sy geleidelike daling in gewildheid nie, ook skort diskoers vanuit Duitsland (die kunswerk se heimat), want die waarheid is immers 'n oop en relatiewe begrip. Voorts word uit die oog verloor dat die kunswerk, 'n tydsdokument is, net soos enige spotprent ook, net soos die verhandeling, en die postmodernisme as stroming self.

Die hele hoofstuk kon met daardie een sin saamgevat word: "Hierdie oorvereenvoudigde illustrasie van Bybelse begrippe van eskatologie, sonde en verlossing ondersteun ‘n eksklusiewe, swart-op-wit teologie wat myns insiens indruis op post-strukturalistiese en postmoderne sienswyses."Van Velden, C.M. 2011. 'n Weg na betekenis: 'n gevallestudie van letterlike en figuurlike ikonografie van Bybelse eksegese. Ongepubliseerde M.Phil-verhandeling. Universiteit van Stellenbosch.

Die volgende kritiekpuntjies is geopper:

 Die letterlike vertolking is fundamentalisties, is gegrond op die idee van absolute waarhede, universele finaliteit, terwyl die Bybel metafories en misteries vertolk moet word. Dit is nog 'n kenmerk van die postmodernisme: die idee van "desentrering": die gedagte dat daar geen stabiliteit, outoriteit of sentrum bestaan nie.
 Daar is te veel "binêre teenoorgesteldes, obsessiewe klassifikasie en hiërargieë". 
 Die Soek jouself! Waar is jy op pad heen? en Is jy tevrede met jou toekoms? bied 'n 'didaktiese en dreigende toonaard' en die anonieme kunstenaar skep rondom homself 'n 'eiegeregtige outoriteit', asof die skepper "die gesag het" om so 'n "verdoemende uitspraak" te lewer. "Die kunstenaar se begrip van die gekose teksgedeeltes [word] as finale antwoorde voorgehou."
 Vrees of geforseerde belydenis word by die kyker aangewakker. 
 Dit is nie mooi dat diegene met gestremdhede letterlik gekoppel word aan Matteus 18:8, Markus 9:45 en Lukas 15:8, en feitlik niemand op die Smal Weg enige sigbare gebreke het nie.
 Die teksverse word té gefragmenteerd aangebied (ironies, want fragmentering is deel van die postmoderne kuns). 'n Mens se oog begin by die poorte, en volg padlangs tot die gesigseinder waar jou lot op jou wag. Daar is geen "parallelle chronologie" in die gegewe verwysings wat met ‘n bestaande Bybelgedeelte aangaande die finale oordeel, verlossing of verderf vergelyk kan word nie. Ook, nog 'n probleem: die nommers volg ook nie die pad wat die oog sou volg nie. Sy voel dus "dat die plakkaat meer integriteit sou gehad het sonder die byvoeging van Bybeltekste."
 Deur die onoorkomelike kloof word daar op 'n letterlike wyse gesê dat daar geen integrasie tussen die paaie is nie; met ander woorde, as die persoon verkeerd kies (want sy voorland is immers die algehele afrekening van die slegte), word die persoon deur immoraliteit verswelg - geen nuanses of uitsonderings kom voor nie.
 Terwyl kuns veronderstel is om 'n "spirituele leefwêreld te skep waarin veelvoudige interpretasies en vrye denke aangemoedig word, wil dit voorkom of ‘n estetika van letterlike ikonografie dikwels die teenoorgestelde aanmoedig." Sy erken egter die didaktiese aard daarvan. Die kyker word soos 'n kind benader, en dié se oordeelsvermoë word ondergeskik aan die beeld se 'finale' betekenis.
 Evangelisasie benut die kweek van geestelike identiteit en die materiële kultuur; en hierdie veilige groepsidentiteit kan as verdedigingsmeganisme aangewend word wanneer die groep bedreig voel. En verdediging is immers die fondament waarop propaganda berus, wat weer die didaktiek benodig. "Aansluitend by die kwessie van herhaling, volg die kwessie van massaproduksie en verbruikerskultuur" [...] "hierdie weergawe [is] in al die Suid-Afrikaanse landstale beskikbaar, versprei oor Suider-Afrika heen en beskikbaar vir so min as R10 ‘n plakkaat". 

Die verspreidingsyfer is wel so hoog, erken sy meer as een keer weer, juis vanweë die letterlikheid daarvan, en erken self sukses word gekoppel aan syfers (wat ironies genoeg 'n kenmerk is van die postmodernisme: die omarming van die massakultuur, gepaardgaande met die verspreiding (dispersie) van mag en toeganklikheid onder die menigte):Cloete, T.T. & H. Viljoen. reds. Literêre terme en teorieë. s.v. "postmodernisme" (geraadpleeg 17 April 2025)

Sy het egter groot lof vir Willem Boshoff se Bread-and-Pebble Road Map'' (wat uit klip en sand bestaan met Arabiese name op), wat elke liewe grens van denkwyse en vooroordeel en hiërargie uitdaag - insluitend kerkdogma - maar kom uiteindelik tot die besef die werk is nie juis geskik vir die sendingveld nie, daarvoor is die visuele taal grootliks beperk tot die grense van die kontemporêre kunsgalery, met 'n uitgelese groepie. Dit voer " 'n redelike elitistiese bestaan. Nie alleen is die kontemporêre uitstalruimte 'n ontoeganklike area vir groot getalle mense in Suid-Afrika nie, maar Boshoff se visuele taal blyk ook eksklusief tot 'n klein minderheid individue te spreek wat opgelei is in kontemporêre (en veral postmodernistiese) vorme van visuele interpretasie."

Tot haar slotsom, glo sy, kan daar net dalk 'n goue middeweg tussen die twee werke wees.

 Notas 

 Verwysings 

Kategorie:Skilderye
Kategorie:Christendom