Plaattektoniek

Plaattektoniek is die teorie wat die geografiese ligging van kontinente, oseane, berge en ander
strukture in die aardoppervlak verklaar. Dit dek ook die voorkoms van aardbewings, vulkane, oseaantrôe en mid-oseaanriwwe. Volgens die teorie is die buitenste laag van die Aarde, die litosfeer (sowat 100 km dik), verdeel in tektoniese plate wat vir die laaste 3 tot 4 miljard jaar onafhanklik van mekaar oor die aardoppervlak beweeg. Die model bou voort op die begrip kontinentskuiwing, 'n idee wat in die eerste dekades van die 20ste eeu ontwikkel is. Plaattektoniek is deur geowetenskaplikes aanvaar nadat uitdying van die seevloer in die mid- tot laat 1960's bevestig is.

 Die plate 
Daar is sewe groot tektoniese plate.
 Noord-Amerikaanse plaat
 Eurasiese plaat
 Afrika-plaat
 Suid-Amerikaanse plaat
 Pasifiese plaat
 Australiese plaat
 Antarktiese plaat

Daar tussen in is 'n paar kleiner plate:
 Skotiaplaat
 Nazcaplaat
 Juan de Fuca-plaat
 Cocosplaat
 Karibiese plaat
 Filippynse plaat
 Indiese plaat
 Arabiese plaat

Aardbewings, vulkane, berge en oseaniese trôe kom aan die grense van hierdie plate voor, wat tussen 0 mm en 100 mm per jaar skuif.

 Geskiedenis 
Alfred Wegener het in die twintigerjare reeds begin om die teorie van plaattektoniek te ontwikkel. Hy het dit kontinentverskuiwing genoem. Hy het veral na die kontinente se vorms gewys. Afrika en Suid-Amerika het byvoorbeeld kusvorms wat min of meer aanmekaar pas. Ongelukkig kon hy nie verduidelik hoe hele kontinente oor duisende kilometers kon verskuif nie en sy teorie is deur die meeste geoloë verwerp. Dit was veral die vooraanstaande Amerikaanse geoloë Bailey Willis en Charles Schuchert wat in 1932 die teorie met minagting verwerp het.American intransigence: the rejection of continental drift in the great debates of the 1920's.   Earth Sciences History 14(1) (1995), bls. 62-83  Alexander du Toit in Suid-Afrika was 'n uitsondering. Hy het voortgegaan om die geologie van Suid-Amerika en Suider-Afrika te bestudeer en te vergelyk en het opmerklike ooreenkomste gevind en gepubliseer. Maar in die geologiese wêreld is geen notisie van sy werk geneem nie.

In die jare 1960–'70 het dit verander. Magnetiese navorsing van die bodem van die Atlantiese Oseaan het aangetoon die mid-oseaniese rif is die jongste deel van die bodem en dat die vorming van meer bodem die kontinente aan die kant skuif. Die spoed waarmee dit gebeur, kan gemeet word. Die meganisme is nou ook bekend. Dit word veroorsaak deur die konveksie wat in die Aarde se mantel plaasvind.

Sien ook
 Rotssiklus
 Superkontinent
 Wilsonsiklus

 Verwysings 


Kategorie:Geologiese prosesse