Abjad

’n Abjad, ook konsonantskrif genoem, is ’n soort skryfstelsel waar elke simbool gewoonlik ’n konsonant voorstel. Dit word aan die leser oorgelaat om die regte klinker in te sit. In algemene bevat abjads gewoonlik die woord "alfabet" in hul naam, soos die "Arabiese alfabet" en "Fenisiese alfabet", hoewel hulle nie ware alfabette is nie omdat alfabette ook klinkers bevat. Die term "abjad" is afgelei van die ou volgorde van die Arabiese konsonante 'alif, bā', jīm, dāl. Dit is steeds die woord vir alfabet in Arabies, Maleis en Indonesies.

 Oorsprong 
duimnael|150px|upright=1.10|’n Proto-Sinaïtiese frase.
Alle bekende abjads behoort tot die Semitiese skriffamilie. Daar word geglo dat die eerste konsonantale alfabet sy verskyning voor 2000 v.C. in die Bronstydperk gemaak het, vir ’n taal wat in die Sinai-skiereiland deur Semitiese stamme ontwikkel is.

Die eerste abjad wat in ’n groot deel van die wêreld gebruik is, was die Fenisiese abjad. Dit het uit net sowat twee dosyn simbole bestaan. Die skrif was dus maklik om te leer en Fenisiese seevaarders het die skrif bekend gestel oral waar hulle gekom het. Die meeste ander moderne alfabette in die wêreld het hieruit ontwikkel, soos die Griekse en Aramese alfabet, en hieruit het onder meer die Latynse en Cyrilliese alfabet weer ontstaan.

Aramees het oor Asië versprei, tot in Indië, waar dit die Brahmi-skrif geword het. Hieruit het die meeste moderne Indiese en Suidoos-Asiatiese skrifte ontwikkel. In die Midde-Ooste het Aramees aanleiding gegee tot die Hebreeuse en die Nabatese abjad, wat baie van die Aramese lettervorms behou het. Die Siriese skrif was ’n kursiewe variasie van Aramees. Dit is onduidelik of die Arabiese abjad uit die Nabatese of Siriese abjad ontwikkel het.

 Onsuiwer abjads 
duimnael|150px|upright=1.0|’n Voorbeeld van die Arabiese skrif, wat ’n "onsuiwer" abjad is.
"Onsuiwer" abjads het simbole vir sekere klinkers, opsionele klinkertekens of albei. Die term "suiwer" abjads verwys na skrifte wat geen aanduiding van klinkers het nie. Die meeste moderne abjads is egter onsuiwer. ’n Voorbeeld van ’n suiwer abjad is die Fenisiese alfabet.

In die 9de eeu v.C. het die Grieke die Fenisiese skrif vir Grieks aangeneem. Die fonetiese struktuur van Grieks het egter meegebring dat daar te veel dubbelsinnighede was sonder die gebruik van klinkers, en die skrif is aangepas deur sekere ongebruikte simbole vir klinkers aan te wend. Die Griekse alfabet is dus die wêreld se eerste volwaardige alfabet.

 Abjads en Semitiese tale 
Die abjad-vorm is baie geskik vir die morfologiese struktuur van die Semitiese tale waarvoor dit ontwikkel is. Dis is omdat Semitiese tale gevorm word van stamme wat uit drie konsonante bestaan; klinkers word dan gebruik om afleidings en verbuigings te vorm. ’n Voorbeeld hiervan is die Arabiese wortel   (om te offer). Daarvan kan afgelei word   (hy offer),   (jy, manlik, offer),   (hy het geslag),   (hy slag) en   (slagplaas).

 Vergelykingstabel van uitgestorwe en bestaande abjads 

ID Naam In gebruik Verbinding van letters Rigting # letters Land van oorsprong Gebruik deurTale TydBeïnvloed deurSkrifte beïnvloed1 Siries  ja  ja  regs-links  22 konsonante  Midde-Ooste  Siriese KerkAramees, Siries, Assiries Neo-Aramees  ~ 700 v.C., http://www.omniglot.com/writing/alphabetic.htm.  Nabatees, Palmiraans, Mandees, Parthies, Pahlavi, Sogdies, Avestan en Manichees2 Hebreeus  ja  nee  regs-links  22 konsonante + 5 finale letters  Antieke Israel  Israeli's, antieke Hebreeuse stamme Hebreeus, Ladino, Boekaries, Jiddisj, Judeo-Arabies  > 1100 v.C. Proto-Hebreeus, vroeë Aramees 3 Arabies  ja  ja  regs-links, syfers word links-regs geskryf 28 (9 syfers) Midde-Ooste  Meer as 200 miljoen mense  Arabies, Bosnies, Kasjmirs, Koerdies, Kirgisies, Maleis, Persies/Farsi, Pandjabi, Rajasthani, Turks, Oerdoe, Oeigoer, ander  ~ 500 n.C.  Nabatese Aramees4 Aramees (keiserlik)  nee  nee  regs-links  22  Midde-Ooste  Argeïmeniede, Perse, Babiloniese en Assiriese Ryk  Keiserlike Aramees, Hebreeus  ~ 500 v.C.  Fenisies  Laat-Hebreeus, Nabatees, Siries5 Aramees (vroeë)  nee  nee  regs-links  22  Midde-Ooste  Verskeie Semitiese volke   ~ 1000-900 v.C. Fenisies  Hebreeus, Keiserlike Aramees.6 Antieke Berbers  nee  nee  bo-onder, regs-links  22 (regs-links) 25 (bo-onder), http://www.ancientscripts.com/berber.html.  Noord-Afrika  Vroue in Toeareg-gemeenskap  Tifinagh  600 v.C. Punies, Suid-Arabies  Tifinagh7 Nabatees  nee  nee  regs-links  22  Midde-Ooste  Nabatese Koninkryk Nabatees  200 v.C. Aramees  Arabies8 Midde-Persies, (Pahlavi)  nee  nee  regs-links  22  Midde-Ooste  Sassaniese Ryk Pahlavi, Midde-Persies    Aramees  Psalter, Avestan9 Mandees  nee  ja  regs-links  24  Irak, Iran  Ahvāz, Iran  Mandees  ~ 200 n.C. Aramees Neo-Mandees10 Psalter  nee  ja  regs-links  21  Noordwes-Sjina   Persiese skrif vir papierskryfwerk   ~ 400 n.C., Encyclopedia Iranica. Siries 11 Fenisies  nee  nee  regs-links, heen en weer  22  Bublos  Kanaäniete  Fenisies, Punies  ~ 1000–1500 v.C. Proto-Kanaänitiese alfabet  Punies (variant), Grieks, Etruskies, Latyn, Arabies en Hebreeus12 Parthies  nee  nee  regs-links  22  Parthië (moderne ekwivalent van Noordoos-Iran)  Parthiese & Sassaniese periode van Persiese Ryk  Parthies  ~200 v.C. Aramees 13 Sabees  nee  geen stelsel  regs-links, heen en weer  29  Suid-Arabië (Skeba)  Suid-Arabiere  Sabees ~ 500 v.C. Bublos  Ethiopies14 Punies  nee  nee  regs-links  22  Kartago (Tunisië), Noord-Afrika, Mediterreense streek  Puniese kultuur  Punies, Neo-Punies   Fenisies  15 Sinaïties, Proto-Kanaänities  nee  nee  regs-links  30  Egipte, Sinai, Kanaän  Kanaäniete  Kanaänities  ~ 1900-1700 v.C.  Fenisies, Hebreeus16 Oegarities  nee  ja  links-regs  30  Oegarit (hedendaagse Noord-Sirië) Oegaritiërs  Oegarities, Horities  ~ 1400 v.C.  17 Suid-Arabies  nee  nee  regs-links, links-regs (omgekeerde letters)  29  Suid-Arabië (Jemen)    Amharies, Tigrinies, Tigre, Semities, Tsjoesjities, Nilo-Saharies  900 v.C. Proto-Sinaïties  Ge'ez (Ethiopië)18 Sogdies  nee  nee (ja in latere weergawes) regs-links, links-regs (vertikaal)  20  dele van Sjina (Xinjiang), Oesbekistan, Tadjikistan, Pakistan  Boeddhiste, Manitjene  Sogdies  ~ 400 v.C. Siries  Ou Oeigoerse alfabet, Yaqnabi (Tadjikistanse dialek) 19 Samaritaans  ja (700 mense)  nee  regs-links  22  Mesopatamië of die Levant (betwis)  Samaritane (Nablus en Holon)  Samaritaanse Aramees, Samaritaanse Hebreeus ~ 100-0 v.C. Paleo-Hebreeuse alfabet 

 Verwysings 


 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia