Afkorting

'n Afkorting, in skriftelike taalgebruik, is 'n verkorte skryfwyse vir 'n woord, woordgroep, naam of ander 'n aanduiding. Die woord afkorting is 'n versamelbegrip vir verskeie kategorieë; in alle gevalle is die ooreenkoms egter dat een of meer letters in die skryfwyse weggelaat word.

Volgens van Huyssteen (in Carstens) is die proses van afkorting 'n proses waardeur 'n  nuwe woord gevorm word op die basis van die beginletters van 'n woord of woordgroep. Daar word onderskei tussen egte afkortings en akronieme. Byvoorbeeld; prok.  (prokureur), dr. (dokter) en a.g.v. (as gevolg van) is egte afkortings. Daarenteen kry ons akronieme. Woorde soos VSA (Verenigde State van Amerika) en PanSAT (Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad) is akronieme.

Egte afkortings word deur twee kenmerkende eienskappe van akronieme onderskei.
 Egte afkortings word met punte geskryf.
 Egte afkortings word nooit uitgespreek nie. Die oorspronklike vorm (die woorde of woordgroep) bly fonologies dieselfde as die oorspronklike. Dus; a.g.v. word uitgespreek as gevolg van en nie a punt g punt v punt  nie. Die afgekorte vorm kom slegs in die geskrewe weergawe voor.

Die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls, die AWS, het in hoofstuk 3 volledige reëls oor die gebruiksnorme van afkortings.
Enkele riglyne van die AWS word hier herhaal:
 Slegs algemeen erkende afkortings hoort gebruik te word. Interne of "huishoudelike" afkortings wat eie aan 'n organisasie of entiteit is, hoort slegs intern gebruik te word. Hierdie "huishoudelike" afkortings is nie vir algemene, openbare kommunikasie gepas nie. Die volgende is voorbeeld van afkortings wat nie vir algemene gebruik is nie: id. vir indien, naaml. vir naamlik,  h.d. vir hierdie, ens.
 Sommige afkortings word slegs as opskrifte in kolomme of deel van lyste gebruik. Byvoorbeeld: bl. (bladsy), dt. (debiet), kt. (krediet). Dus, die volgende sou nie aanvaarbaar wees in 'n geskrewe sin nie: Die saldo is 'n dt. van R 1500.   Of,  Dit staan op die eerste bl. van die boek.
 Sommige afkortings word normaalweg slegs in woordgroepe met eiename gebruik: dr. (dokter of doktor)Smit, mev. (mevrou) Marais. Die volgende sin is dus nie aanvaarbaar nie: "Hoe gaan dit met mev.?"
 'n Sin word nie met 'n afkorting begin nie, byvoorbeeld: D.w.s daardie syfers is foutief is nie aanvaarbaar nie. 'n Uitsondering op hierdie reël is wanneer die afkorting met 'n eienaam gekoppel word of deel is van 'n samestelling met 'n ander woord. Byvoorbeeld: Dr. Smit het gebel.  Of,  B.v.p.-beslissings is altyd lastig.
 'n Opeenvolging van afkortings in 'n sin is swak styl en word nie aanbeveel nie. Daar is t.o.v. lg. par. geen beswaar nie.

 Kategorieë 
Daar word tussen vyf kategorieë afkortings onderskei:

 Afkortings in engere sin: as ons dit lees word die oorspronklike woord voluit uitgespreek ("bl.", "m.a.w.": ons spreek nie die letters uit nie, maar sê "bladsy" en "met ander woorde")
 simbole: dus wetenskaplike notasies en ander genormeerde kort skryfwyses ("V", "g", "EUR")
 beginletterwoorde: waar ons die letters apart uitspreek ("PC"; ons sê "peesee")
 akronieme (of letterwoorde): waar ons die letters as 'n woord uitspreek ("UNISA"; ons sê presies wat ons lees)
 Verkortings: opgebou uit oorspronklike lettergrepe of dele daarvan soos: "Benelux": verkorting van Be(lgië), Ne(derland) en Lux(emburg).

 Voorbeelde 
Let wel: Die onderstaande lys is regstreeks gekopieer uit Die Verklarende Afrikaanse Woordeboek (1956) wat in die publieke domein is. Volledigheid skiet dus ietwat te kort. Sommige skryfwyses het sedertdien ook verander, maar die inskrywings kan nuttig wees indien ou dokumente bestudeer word.

 A 
 aanb. – aanbod
 aand. – aandeel
 aanh. – aanhangsel
 aank. – aankoms
 aanm. – aanmerking
 aant. – aantekening
 aanvr. – aanvraag
 aanw. – aanwysende
 Aardk. – Aardkunde (in onbruik; vandag word aardkunde deur aardk. aangedui)
 aardk. – aardkundige
 Aardr. – Aardrykskunde (in onbruik; vandag word aardrykskunde deur aardr. aangedui)
 aardr. – aardrykskundige
 A.A.U.B – antwoord asseblief (in onbruik; gebruik vandag a.asb.)
 A/B – afleweringsbrief (in onbruik; gebruik AB)
 A.B. – Afrikaner-Broederbond (in onbruik; gebruik AB)
 A.B. – Algemeen Beskaaf (in onbruik; vir Algemeen-beskaaf(de) gebruik AB)
 a.b. – aanboord
 ABC – alfabet (ook abc)
 ab init. – ab initio (v.d. begin af)
 abl. – ablatief; ablaut
 A.B.M – Aktiewe Burgermag (in onbruik; ABM word vandag gebruik vir antiballistiese missiel)
 abstr. -abstrak(te)
 A.C. – Anno Christi (in die jaar van Christus; vandag geskryf as AC)
 A.C.V.V. – Afrikaanse Christelike Vrouevereniging (vandag geskryf as ACVV)
 A.D. – Anno Domini (in die jaar van ons Here; vandag geskryf as AD)
 a.d. ante diem (voor die dag); a dato v. d. dagtekening af
 ad fin. – ad finem (tot aan die end)
 ad inf. – ad infinitum (tot die oneindige)
 ad init. ad initium (aan die begin)
 adj. – adjektief
 adjk. – adjunk (in onbruik; gebruik adj.)
 adjt. – adjudant
 adjt.-genl. – adjudant-generaal
 ad lib. – ad libium (na keuse)
 ad loc. ad locum (op hierdie plek)
 admin. – administrateur; administrasie
 adml. – admiraal (in onbruik; gebruik adm.)
 adv. – adverbum, adverbiaal; adverbiale; advies; adviseur; advokaat
 ad val. – ad valorum (volgens waarde)
 advt. – advertensie
 advv. – advokate
 aet. – aetatis (v.d. ouderdom)
 afb. – afbeelding
 afd. – afdeling
 afk. – afkorting
 afl. – aflewering
 Afr. – Afrikaans; Afrikaner
 afs. – afsender
 A.G. – adjudant-generaal (in onbruik; adjt.-genl.)
 agb. – agbare
 a.i. – ad interim (vir die teenwoordige)
 Akad. – Akademie (ook akad.)
 akk. – akkusatief
 aks. – akseptasie; aksepteer
 al. – alinea (reël), alias (anders)
 ald. – aldaar
 Alg. – Algebra (in onbruik; gebruik alg.)
 alg. – algemeen; algebraïes(e)
 Am. – Amerika(ans) (vandag die afkorting vir Amos; gebruik Amer.)
 amp. – ampère (eenheid by elektriese stroomsterkte) (of gebruik A)
 Angl. – Anglisisme (ook angl.)
 anon. – anoniem(e); anonimus
 anorg. – anorganies(e)
 A.N.S. – Afrikaans-Nasionale Studentebond
 antw. – antwoord
 antw. bet. – antwoord betaal
 A.N.V. – Algemeen Nederlands Verbond (in onbruik; ANV)
 app. – appellant
 appl. – applikant; applous
 Apr. – April
 Arab. – Arabies(e)
 Arb. – Arbeider (lid van party)
 Arm. – Armeens(e)
 art. – artikel; artillerie (ook a.)
 As. – Angel-Saksies(e)
 a.s. – aanstaande
 A.S.B. – Afrikaanse Studentebond (in onbruik; gebruik ASB)
 asb. – asseblief
 A.S.K. – Algemene Sendingkommisie (in onbruik; gebruik ASK)
 ass. – assuransie (slegs vir assessor en assosiaat; vir assuransie, gebruik assur.)
 asst. – assistent
 asste. – assistente (vir vroulike assistent in onbruik weens taalpolitiek, maar wel vir meervoudsvorm toelaatbaar)
 Astr. – Astronomie (in onbruik; gebruik astron.)
 A.T.G. – Afrikaanse Taalgenootskap (in onbruik; gebruik ATG)
 A.T.K.V. – Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (in onbruik; gebruik ATKV)
 atm. – atmosfeer
 A.T.V. – Afrikaanse Taalvereniging (in onbruik; gebruik ATV)
 a.u.b. – as u blief (in onbruik; gebruik asb.)
 Aug. – Augustus
 avdps. – avoirdupois (in onbruik; gebruik avdp.)
 a.w. – aangehaalde werk

 B 
 b.o. – blaai om
 bl. – bladsy
 bv. – byvoorbeeld

 C 
 c. (ook ca.) – circa (ongeveer, omstreeks)

 E 
 e.a. – en ander
 e.d. – en dergelike
 ed. – edisie
 Ed. – Edele
 Ed.Agb. – Edelagbare
 Ed.Gestr. – Edelgestrenge
 e.d.m. – en dergelike (dies) meer
 Edms. – Eiendoms
 eerw. – eerwaarde
 Ef. – Efese (Efesiërs)
 e.g.n. – eersgenoemde; exempli gratia (byvoorbeeld) (in onbruik; skryf eg. vir eersgenoemde en e.g. vir exempli gratia)
 eint. – eintlik(e)
 e.k. – eerskomende (in onbruik; skryf ek.)
 E.K. – eerste kwartier (in onbruik; skryf EK)
 Ekon. – Ekonomie (in onbruik; skryf ekon.)
 ekon. – ekonomies(e)
 Eks. – Eksellensie
 eks. – eksemplaar
 ekv. – enkelvoud
 e.l. – elektriese lig
 elektr. – elektrisiteit; elektries(e)
 Em. – Eminensie
 em. – emeritus
 e.m.a. – en meer andere (in onbruik)
 Eng. – Engels(e); Engeland
 enkl. – enklities(e) (in onbruik)
 ens. – ensovoorts
 e.o. – ex officio (ampshalwe)
 ere-sektr. – ere-sektretaris
 esk. – eskader, eskadron
 e.s.m. – en so meer
 etc. – et cetera (ensovoorts)
 Etnol. – Etnologie (in onbruik; skryf etnol.)
 etnol. – etnologies(e)
 euf. – eufemisme; eufemisties(e)
 ev. – eersvolgende; eventueel, elektron-volt
 Ev. – Evangelie
 e.v. – en volgende
 E.V.K. – Elektrisiteitsvoorsieningskommissie (in onbruik; skryf ESKOM)
 Ex. – Eksodus
 ex off. – ex officio (ampshalwe)

 F 
 F. – Fahrenheit (termometer)
 f. – forte (sterk)
 F.A.K. – Federasie van Afrikaanse Kultuurverenigings (in onbruik; skryf FAK)
 fakt. – faktuur
 Febr. – Februarie
 fec. – fecit (gemaak)
 ff. – fortissimo (baie sterk/hard)
 fig. – figuur; figuurlik(e)
 fl. – floryn (Hollandse gulden)
 fol. – folio
 Fonet. – Fonetiek (in onbruik; skryf fonet.)
 fonet. – foneties(e)
 Fonol. – Fonologie (in onbruik; skryf fonol.)
 fonol. – fonologies(e)
 fot. – foto, fotografiese (vir fotografie skryf fotogr.)
 fr. – frank
 Fr. – Frans(e); Frankryk
 Fri. – Fries(e)
 Frk. – Frankies(e)
 fut. – futurum

 J 
 j. – jaar
 J. – Jodium (in onbruik; skryf die skeikundige simbool I)
 Jak. – Jakobus
 Jan. – Januarie
 Jap. – Japan, Japans(e); Japannees, Japannese
 Jav. – Java; Javaanse
 J.C. – Jesus Christus (ook JC)
 Jer. – Jeremia
 Jes. – Jesaja
 jg. – jaargang
 jhr. – jonkheer
 jl. – jongslede
 Joh. – Johannes
 Jos. – Josua
 jr. – junior (jongere)
 J.S. – Junior-Sertifikaat (ook JS)
 jt. – jaart
 Jul. – Julie
 Jun. – Junie

 Q 
 q.a. – quod attestor (wat ek getuig)
 q.e. – quod est(wat beteken)
 q.e.d. – quod erat demonstrandum (wat bewys moes word)
 q.e.f. – quad erat faciendum (wat gedoen moes word)
 q.l. – quantum libet (soveel as mens belief)
 q.p., q.pl., quantum placet (soveel as wat mens wil; versover mens wil)
 q.q. – qualitate qua (in hoedanigheid van, ampshalwe)
 q.s. – quantum satis of quantum sufficit (soveel as genoeg is)
 q.v. – quod vide (waarna u verwys word); quantum vis (soveel as u wil)

 U 
 u. – uur in verbindinge soos m.p.u.
 U dw. dnr. – U dienswillige dienaar
 U Ed. – U Edele
 u.i. – ut infra (soos onder)
 uitbr. – uitbreiding
 uitdr. – uitdrukking
 U.K. – Universiteit van Kaapstad; Uitvoerende Komitee (in onbruik; skryf as UK)
 U.K.O.V.S – Universiteitskollege van die Oranje-Vrystaat (in onbruik; skryf as UKOVS)
 ult. – ultimo (laaste)
 UNESCO – United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation (ook Unesco)
 univ. – universiteit
 U.N.O – United Nations Organisation, nl. V.V.O. (vandag is dit die Verenigde Nasies; VN)
 U.P. – Universiteit van Pretoria; Unie-Parlement (in onbruik; skryf as UP)
 U.R. – Uitvoerende Raad; Unie-Regering (in onbruik; skryf as UR)
 U.S. – Universiteit van Stellenbosch (in onbruik; skryf as US)
 u.s. – ut supra (soos bo)
 U.S.S.R. – Unie van die Sosialistiese Sowjetrepublieke (in onbruik; skryf as USSR)
 U.V.M. – Unie-Verdedigingsmag (histories; skryf as UVM)
 U.W. – Universiteit v. d. Witwatersrand (in onbruik; skryf as UW)

 W 
 W. – Wes
 w. – woord; watt; wys (woord = wd. ; watt = W)
 waarsk. – waarskynlik
 wdb. – woordeboek
 wed. – weduwee
 WelEd. – Weledele (in onbruik; skryf as W.Ed.)
 WelEd. Gestr. – WelEdelgestrenge (in onbruik)
 WelEerw. – Weleerwaarde (in onbruik; skryf as W.Eerw.)
 wetb. – wetboek
 w.g. – was geteken
 W.Germ. – Wes-Germaans
 wh. – watt-uur (in onbruik; skryf wattuur as Wh)
 W.I. – Wes-Indië; Wes-Indies (in onbruik; skryf as WI)
 Wisk. – Wiskunde (in onbruik; skryf wiskunde en wiskundig as wisk.)
 wisk. – wiskundig
 W.L. – westerlengte (in onbruik; skryf as WL)
 wnd. – waarnemend
 W.Nfr. – Wes-Nederfrankies (in onbruik; skryf as W.NFrk)
 W.N.W. – wes-noordwes (in onbruik; skryf wesnoordwes as WNW)
 wo. – waaronder
 Wo. – Woensdag
 W.P. – Westelike Provinsie (in onbruik; skryf as WP)
 W.Vl. – Wes-Vlaams(e)
 ww. – werkwoord
 Wysb. – Wysbegeerte (in onbruik; skryf wysbegeerte as wysb.)

 Sien ook 
 Akroniem, 'n afkorting wat as 'n woord uitgespreek kan word.

 Eksterne skakels 

 Afkortings op wiktionary.org
 Mieliestronk se lys van afkortings

 Bronnelys 
 Carstens, W.A.M. & Bosman. N. (reds.). 2014. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik.
 Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. 2009. Afrikaanse Woordelys en Spelreëls. Kaapstad: Pharos

Kategorie:Taalkunde