Doeblet

'n Doeblet (ook dubbelvorm of tweelingwoorde genoem) in etimologie is die benaming vir 'n groep van twee of meer woorde in dieselfde taal met verskillende vorme en oor die algemeen ook subtiele verskillende betekenisse, maar met 'n gemeenskaplike oorsprong. Byvoorbeeld: tabak en twak.

Lede van 'n doeblet is dus altyd kognate (woorde met 'n gemene oorsprong). Die betekenis van die afsonderlike lede van 'n doeblet hou oor die algemeen met mekaar verband, en kan teruggevoer word na 'n gemeenskaplike etimologiese wortel.

Lede van 'n doeblet kan almal erfwoorde wees, maar hulle kan ook op ander maniere in die taal opgeneem word. So kan die een woord byvoorbeeld 'n regstreekse erfwoord wees, terwyl die ander 'n aanpassing van dieselfde grondwoord is waaruit die eerste ontstaan het, en daarmee in werklikheid 'n leenwoord is.

 Voorbeelde 
 aartappel en ertappel
 daarom en darem
 hartelik en hartlik
 vroue en vrouens
 teenpraat en teëpraat
 twak en tabak
. Die boek is beskikbaar in PDF formaat . Verwys na Hoofstuk 19.

 Verskille in gebruik 
Verskillende subtiele onderskeidings in gebruik van doeblette kan waargeneem word. Kyk byvoorbeeld na die volgende:

 Betekenisverskille 
 Jan is siek, daarom bly hy tuis.
 Jan is darem 'n gawe seun.

 Plaaslike of groepsverskille 
 aartappel en ertappel.
 laagte of leegte.
 agt of ag.
 nege of neë.

 Verskille van gevoelswaarde 
 vlees: Die gees is gewillig, maar die vlees is swak. (In hierdie geval rym vlees met gees, en dit is bowendien ook 'n meer deftige woord).
 vleis: Die man koop 'n kilogram vleis.

 Funksieverskille 
Byvoorbeeld die gebruik van daarom as 'n bindwoord teenoor darem as 'n bywoord.

 Letterlike en figuurlike gebruik 
 grys: Sy dra 'n grys trui.
 gryse: Dit het in die gryse verlede gebeur.

 geslypte: Die geslypte mes is baie skerp.
 geslepe: Jan is 'n geslepe karnalie.

 Verwysings 

Kategorie:Etimologie
Kategorie:Geskiedkundige linguistiek
Kategorie:Taalkunde
Kategorie:Woordvorme