Biomolekule

'n Biomolekule of biologiese molekule is 'n losweg gebruikte term vir molekules wat in organismes aangetref word en wat noodsaaklik is vir een of meer tipiese biologiese proses, soos seldeling, morfogenese, of ontwikkeling.

Biomolekules sluit groot makromolekules in, soos proteïene, koolhidrate, lipiede, en nukleïnesure, maar daar is ook klein molekules soos primêre en sekondêre metaboliete en natuurlike produkte. 'n Meer algemene naam vir hierdie klas stowwe is biologiese materiale. Biomolekules is 'n belangrike deel van lewende organismes. Biomolekules is dikwels endogeen, (hulle word binne die organisme geproduseer), maar organismes benodig gewoonlik eksogene biomolekules, byvoorbeeld sekere mikro- en makrovoedingstowwe, om te oorleef.

 Tipes biomolekules 

 Organiese molekules 
Organiese molekules is molekulêre verbindings wat gemaak word uit koolstof, waterstof, stikstof en soms swawel in lewendige organismes.

 Koolhidrate 
Koolhidrate sluit in: suikers, glukose, stysels en sellulose.

Hulle word opgedeel in 3 basiese groepe:
 Monosakkariede (eenvoudige suikers) bv. glukose, galaktose en fruktose.
 Disakkariede (dubbelsuikers of 2 monosakariede) bv. sukrose (glukose+fruktose), laktose (glukose+galaktose) en maltose.
 Polisakkariede - kombinasies van monosakariede bv. stysels, chitien en sellulose.

Koolhidrate word opgebou uit waterstof (H), suurstof (O) en koolstof (C).

 Funksies en biologiese belangrikheid van koolhidrate 
 Glukose - hoof energiebron vir diere en plante en ook die boustene van stysel en sellulose.
 Fruktose - suiker in vrugte
 Laktose - kom voor in melk
 Sukrose - is 'n natuurlike suiker/versoeter
 Stysel - bron van reserwe energie
 Sellulose - geen stewigheid aan plantselle se selwande
 Chitien - waarvan insekte se eksoskelet gemaak is.

 Proteïne 
Proteïne sluit in hormone, ensieme, nukleïnesure en vitamine en is die enigste organiese molekuul wat swawel, magnesium,fosfor en kalium kan bevat.

Proteïne bestaan uit die elemente, koolstof, waterstof, suurstof, swawel, fosfor, magnesium en stikstof.

Voorbeelde van algemene proteïne is miosien in vleis spierselle, kollageen in kraakbeen, keratien in hare en naels en hemoglobien in bloedselle.

Aminosure word gekoppel deur peptiedbindings:

 2 aminosure wat verbind word 'n dipeptied genoem
 3 aminosure wat verbind word 'n tripeptied genoem
 meer as 3, maar minder as 50 aminosure wat verbind word 'n polipeptied genoem
 meer as 50 aminosure saam word 'n proteïn genoem. Die kleinste proteïen is insulien en het 51 aminosure

 Funksies en biologiese belangrikheid van proteïne 
 15% van protoplasma bestaan uit proteïne
 Eenheidsmembrane en nukleusmembrane van selle bestaan uit proteïne
 Ensieme en hormone is proteïen
 Oortollige proteïne word as reserwe brandstof gebruik
 Die nukleïnesure DNS en RNS is proteïne (genetiese/oorerflike materiaal)

 Lipiede 
Lipiede (vette en olies) bestaan uit Koolstof (C), Waterstof (H) en Suurstof (O). 'n Lipied molekule bestaan uit 1x gliserol en 3x vetsure. Die verhouding H:O is baie groter as in koolhidrate.

 Twee tipes lipiede met hul eienskappe 

 Versadigde vette (harde vette) 
 vette van dierlike oorsprong
 geen dubbelbindings tussen koolstofatome
 verhoog cholesterolvlakke in die menslike liggaam
 half-solied by kamertemperatuur

 Onversadigde vette (sagte vette/olies) 
 vette van plantaardige oorsprong
 sommige koolstofatome het dubbelbindings
 kan cholesterolvlakke verlaag
 vloeibaar by kamertemperatuur

 Funksie en biologiese belangrikheid van Lipiede 
Vette is 'n belangrike energiebron vir diere en plante - dit dien as hitte-isolators, skokbrekers en beskerm belangrike organe.

Wasse (Eng. wax) is ook vette. Bye bou korwe daarmee, voëls maak hulle vere waterdig en vetplante vorm kutikula om waterverlies te voorkom.

Fosfolipiede vorm die sterk dubbel binneste laag van selmembrane.

 Verwysings 

Kategorie:Biomolekules
Kategorie:Biochemie
Kategorie:Organiese verbindings