Samizdat

Samizdat (wetenskaplike transliterasie van самиздат, afgelei van Russies сам - "self, "eie" en издательство - "uitgewery") het in die Unie van Sosialistiese Sowjetrepublieke en later ook in ander reële sosialistiese state na die verspreiding van alternatiewe en opposisionele literatuur langs nie-amptelike kanale - onder meer deur handgeskrewe afskrifte, getikte eksemplare of fotokopieë - en die verspreiding van hierdie gedupliseerde werke verwys. 

In die geval van sangers wat krities teenoor die kommunistiese bewind gestaan het soos Wladimir Wissotski is bandopnemers gebruik om opnames van konserte deur middel van oudiobande te versprei. Hierdie vorm van Samizdat het ook as "Magnitizdat" bekend gestaan. 'n Ander metode, wat reeds in die 1940's ingespan is om konsertopnames te versprei, was die sogenaamde "rockmusiek op die gebeente" (Russies рок на костях) waarby konserte op 'n x-straalopname gestoor is.

Samizdat was 'n algemene verskynsel in die Sowjetunie, Pole, die DDR, Tsjeggoslowakye en Hongarye. Kritiese tekste van skrywers, digters, publisiste en sangers is net soos ander werke wat nie aan die Sosialistiese realisme se riglyne voldoen het nie gewoonlik nie deur staatsbeheerde uitgewerye gepubliseer nie. Benewens privaat lesings was Samizdat sodoende dikwels die enigste manier om kritiese en opposisionele werke aan 'n breër publiek bekend te stel.

Naam oorsprong en variasies
Etimologies is die woord samizdat afgelei van sam (сам,, "self, deur jouself") en izdat (издат, 'n afkorting van издательство, izdatel'stvo, "uitgewery"), en beteken dus "self-gepubliseer". Oekraïens het 'n soortgelyke term: samvydav (самвидав), van sam, "self", en vydavnytstvo, "uitgewery".

'n Russiese digter Nikolay Glazkov het 'n weergawe van die term as 'n woordspeling in die 1940's geskep toe hy kopieë van sy gedigte getik het en die nota Samsebyaizdat (Самсебяиздат, "Myself deur  Myself Uitgewers") op die voorblad ingesluit.

Tamizdat verwys na literatuur wat in die buiteland gepubliseer is (там, tam, "daar"), dikwels uit gesmokkelde manuskripte 

Die Poolse term vir hierdie verskynsel wat omstreeks 1980 geskep is, was drugi obieg, of die "tweede kring" van publikasie.

Tegnieke
Sergo Anastasi Mikoyan het beweer dat kantore en winkels dekades voor die vroeë 1960's papiere met voorbeelde van hul tikmasjiene se lettertipes by plaaslike KGB-takke moes indien sodat enige gedrukte teks na die bron teruggevoer kon word, om diegene wat die tikmasjien om materiaal te vervaardig wat as onwettig beskou word. Met die bekendstelling van fotokopieermasjiene het die KGB se Vyfde Direktoraat en Agitprop-afdeling van individue vereis om magtiging te kry om drukkantoorfotostaatmasjiene te gebruik om die massaproduksie van nie-goedgekeurde materiaal te voorkom, alhoewel beperkings omseil kan word deur werknemers om te koop.

Tikmasjiene in privaat besit is as die mees praktiese manier beskou om samizdat gedurende hierdie tyd te reproduseer as gevolg van hierdie kopieermasjienbeperkings. Gewoonlik sou veelvuldige kopieë van 'n enkele teks gelyktydig op koolstofpapier of sneespapier gemaak word, wat goedkoop en relatief maklik was om te versteek. Kopieë sal dan binne betroubare netwerke deurgegee word.

Fisiese vorm
duimnael|Samizdat versteek binne 'n boekband; gesien in die Museum van Besettings en Vryheidsgevegte, Vilnius.
Samizdat onderskei hom nie net deur die idees en debatte wat dit help versprei het na 'n wyer gehoor nie, maar ook deur sy fisiese vorm. Die handgetikte, dikwels lig en gerimpelde bladsye met talle tipografiese foute en onbeskryflike omslae het gehelp om Russiese samizdat van Westerse literatuur te skei en te verhef. Die fisiese vorm van samizdat het ontstaan uit 'n eenvoudige gebrek aan hulpbronne en die noodsaaklikheid om onopvallend te wees.

Mettertyd het andersdenkendes in die Sowjetunie hierdie eienskappe vir hul eie onthalwe begin bewonder, en die rowwe voorkoms van samizdat het skerp gekontrasteer met die gladde, goed vervaardigde voorkoms van tekste wat deur die sensor se kantoor vir publikasie deur die staat deurgegee is. Die vorm wat samizdat aangeneem het, het voorrang gekry bo die idees wat dit uitgedruk het en het 'n kragtige simbool geword van die vindingrykheid en rebelse gees van die inwoners van die Sowjetunie. In werklikheid het die fisiese vorm van samizdat selfs die lees van samizdat tot 'n gewaardeerde klandestiene daad verhef.

Leserstal
Samizdat het ontstaan uit die andersdenkende beweging van die Russiese intelligentsia, en die meeste samizdat het hom tot 'n leserspubliek van Russiese elite gerig. Terwyl die sirkulasie van samizdat relatief laag was, met gemiddeld ongeveer 200 000 lesers, het baie van hierdie lesers posisies van kulturele mag en gesag gehad. Verder, met die gelyktydige sensuur van inligting en die noodsaaklikheid om inligting te absorbeer om te weet hoe om dit te sensor, het baie regeringsamptenare lesers van samizdat geword. Alhoewel die algemene publiek soms met samizdat in aanraking gekom het, het die meeste van die publiek nie toegang gehad tot die paar duur samizdat-tekste in omloop nie en het ontevredenheid uitgespreek met die hoogs gesensureerde leesmateriaal wat deur die staat beskikbaar gestel is.

Die doel en metodes van samizdat kan kontrasteer met die doel van die konsep van kopiereg.: " Nog 'n wetlike aspek van samizdat literatuur is die kopieregprobleem. [...] Dit het tot 'n belangrike kwessie gegroei toe die Sowjet-regering, in 'n oënskynlike poging om die publikasie van samizdat-materiaal in die buiteland te belemmer, in 1973 by die Geneefse Konvensie aangesluit het. [...] Bekende Sowjet-outeurs, soos Aleksandr Solzhenitsyn, wie se werke gereeld in samizdat in die Sowjetunie verskyn, het nog nooit beweer dat hul kopiereg deur die samizdat-prosedure geskend is nie."."

 Verwysings 

Kategorie:Letterkunde