Dalai Lama

Hierdie artikel handel oor die Dalai Lama in die algemeen. Vir die artikel oor die huidige Dalai Lama, sien Tenzin Gyatso.

Die Dalai Lama is ’n monnik van die Gelug-skool van Tibettaanse Boeddhisme wat deur Tsongkhapa gestig is. Die Dalai Lama word beskou as die opvolger in ’n lyn van reïnkarnasies van Avalokitesvara, die bodhisattva van meelewing.Peter Popham, Relentless: The Dalai Lama's Heart of Steel [http://www.newsweek.com/2015/02/06/relentless-dalai-lama-heart-steel-302768.html Newsweek-artikel, 29 Januarie 2015 Die term is ’n kombinasie van die Mongoolse woord dalai ("oseaan") en die Tibettaanse woord bla-ma ("ghoeroe, onderwyser, mentor")."lama" uit Encyclopædia Britannica Die 1ste Dalai Lama was Gendun Drup en die 14de en huidige Dalai Lama is Tenzin Gyatso.

Van 1642 tot die 1950's (buiten 1705 tot 1750) het die Dalai Lamas of hul regente aan die hoof gestaan van die Tibettaanse regering, wat oor die grootste deel van die Tibettaanse Plato regeer het. Die Ganden Tripa is egter in naam die hoof van die Gelug-Boeddhisteskool.

 Geskiedenis 
 Karmapas 
Die tradisie van gereïnkarneerde ghoeroes het in die Kagyu-skool van Tibettaanse Boeddhisme ontstaan. In 1252 het Koeblai, die toekomstige Mongoolse Khagan en heerser van Yuan-China, ’n oudiënsie verleen aan Drogön Chögyal Phagpa en Karma Pakshi, 2de Karmapa Lama (1203–1283). Karma Pakshi het egter die beskerming van Möngke Khan, die destydse leier en Koeblai se politieke teenstander, gevra en die khan se hof in die Boeddhisme-leringe onderrig.

Voor sy dood in 1283 het Karma Pakshi ’n testament geskryf om die belange van sy Kagyu-volgelinge te beskerm. Hy het sy dissipels aangeraai om ’n seun te soek wat die volgende karmapa kon word. Sy opdrag is geskoei op die veronderstelling dat die dharma ewigdurend is en dat die Boeddha emanasies sou stuur om die sendings wat hy begin het, voort te sit. Karma Pakshi se dissipels het sy wense uitgevoer en die reïnkarnasie van hul meester opgespoor.

Die formalisering van dié stelsel van karmapa-reïnkarnasies deur die Kagyu-skool in die vroeë 13de eeu het daartoe gelei dat ander skole van Tibettaanse Boeddhisme dieselfde praktyk aanvaar en hul eie reïnkarnasiestelsels begin het.

 Dalai Lamas 
duimnael|links|180px|Tenzin Gyatso, die 14de Dalai Lama.
In 1546, sowat 336 jaar nadat die 2de Karmapa amptelik erken is, is Sonam Gyatso op ’n soortgelyke manier deur die Gelug-Boeddhisteskool erken as ’n reïnkarnasie van hul onderwyser Gendun Gyatso, wat op sy beurt nieamptelik in 1487 erken is as die reïnkarnasie van sy voorganger, Gendun Drup, die hoofdissipel van die Gelug-stigter, Je Tsongkhapa.Laird, Thomas (2006). The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama, bl. 239. Grove Press, N.Y. 

In 1578, nadat Sonam Gyatso na Mongolië genooi is en die khan en die res van sy stam tot die Boeddhisme bekeer het (die eerste Mongoolse stam wat daartoe bekeer is), het die khan die titel "Dalai Lama" aan hom toegeken – "Dalai" is die Mongoolse vertaling van sy Tibettaanse naam, Gyatso, wat "see" of "oseaan" beteken.McKay 2003, bl. 18 Binne 50 jaar het feitlik alle Mongole hulle tot die Boeddhisme bekeer, onder andere tienduisende monnike, feitlik almal volgelinge van die Gelug-skool en dus lojaal aan die Dalai Lama.Laird, Thomas (2006). The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama, bl. 144. Grove Press, N.Y. 

Die titel is terugwerkend toegeken aan Gendun Drup en Gendun Gyatso, omdat geglo is hulle is Sonam Gyatso se vorige inkarnasies. Hulle het dus onderskeidelik die 1ste en 2de Dalai Lama geword, hoewel nie een van hulle in hul tyd amptelik erken of bekragtig is nie.McKay 2003, bl. 19 Toe Sonam Gyatso dus in 1578 as die 3de Dalai Lama bekragtig word, is die reïnkarnasiestelsel van Dalai Lamas amptelik gevestig as ’n voortsetting van ’n ouer, hoewel informele, opvolgingstradisie.

Ná Sonam Gyatso is al die Dalai Lamas amptelik erken en seremonieel bekragtig. ’n Nuwe Dalai Lama erf ook sy voorganger se kloostertuiste, ander besittings, personeel ens.

 Identifikasie met Avalokiteshvara 
Die geloof in Tibet en ander Sentraal-Asiatiese Boeddhistelande dat die bodhisattva van meelewing, Avalokiteshvara, ’n spesiale verhouding met die mense van Titet het en hul lot help verbeter deur te inkarneer as gunstige heersers en onderwysers soos die Dalai Lamas, het reeds in die 11de en 12de eeu posgevat, volgens geskrifte soos Die Boek van Kadam, die hoofgeskrif van die Kadampa-sekte waartoe Gendun Drub aanvanklik behoort het. Die geskrif het volgens sommige die fondament gelê vir die Tibettane se identifikasie van hul Dalai Lamas met inkarnasies van Avalokiteshvara; dit speur die legende van die bodhisattva se inkarnasies selfs verder terug, na vroeë Tibettaanse konings en keisers soos Songsten Gampo en Dromtönpa (1004–1064); meer as 60 mense voor die 1ste Dalai Lama word as inkarnasies van Avalokiteshvara beskou.

 Soektog na die reïnkarnasie 
duimnael|Die soektog na die 14de Dalai Lama het die hoëlamas na Taktser in Amdo gelei.
Ná die dood van ’n Dalai Lama en raadpleging van die Nechung-orakel begin die soektog na die Lama se yangsi, of reïnkarnasie. Dit is tradisioneel die verantwoordelikheid van die hoëlamas van die Gelug-tradisie en die Tibettaanse regering om sy reïnkarnasie op te spoor. Dit kan twee tot drie jaar duur – in die 14de Dalai Lama, Tenzin Gyatso, se geval was dit vier jaar. Die soektog is histories tot Tibet beperk, hoewel die 3de Dalai Lama in Mongolië gebore is. Tenzin Gyatso het egter verklaar hy sal nie in die Volksrepubliek China herbore word nie; hy het ook gesuggereer hy kan dalk glad nie herbore word nie, wat daarop dui dat die funksie van die Dalai Lama as verouderd beskou word. Die Chinese regering het verklaar hy wil die alleengesag wees in die opsporing van die volgende Dalai Lama.http://www.nytimes.com/2015/03/12/world/asia/chinas-tensions-with-dalai-lama-spill-into-the-afterlife.html?hp&action=click&pgtype=Homepage&module=second-column-region&region=top-news&WT.nav=top-news

Die hoëlamas gebruik verskeie maniere om die kans te vergroot om die reïnkarnasie te vind. Hulle besoek dikwels Lhamo La-tso, ’n meer in Sentraal-Tibet, en soek vir ’n teken uit die meer self. Dit kan óf ’n visioen wees óf ’n aanduiding van die rigting waarin gesoek moet word; dit is hoe Tenzin Gyatso opgespoor is. Daar is beweer Palden Lhamo, die vroulike gees van die heilige meer, het Gendun Drup, die 1ste Dalai Lama, in ’n visioen belowe sy sal die reïnkarnasielyn van die Dalai Lamas beskerm.

duimnael|links|150px|Die 14de Dalai Lama as ’n seuntjie.
Dit is hier waar die Reting Rinpoche in 1935 ’n duidelike visioen gekry het van drie Tibettaanse letters, ’n klooster met ’n liggroen-en-goue dak en ’n huis met turkoois dakteëls, en dit het gelei tot die opsporing van Tenzin Gyatso.Laird (2006), bl. 139.Norbu & Turnbull (1968), bl. 228–230. Reprint: bl. 311.Hilton, Isabel. (1999). The Search for the Panchen Lama. Viking Books. Reprint: Penguin Books. (2000), bl. 42. .

Hoëlamas kan ook ’n visioen in ’n droom kry of as die Dalai Lama veras word, kan die rigting waarin die rook trek ’n aanduiding wees van waar om te soek.

Wanneer die hoëlamas die huis en seun kry wat hulle glo die reïnkarnasie is, moet die seun ’n klomp toetse aflê om die hergeboorte te bevestig. Een daarvan is om vir hom ’n klomp artefakte te wys waarvan net sommiges aan die vorige Dalai Lama behoort het; die seun moet dan die regte voorwerpe kies.

As daar net een seun gevind word, sal die hoëlamas lewende boeddhas van die drie groot kloosters en ander amptenare nooi om die bevindings te bevestig, en aan die sentrale regering verslag doen. Die seun sal dan na Lhasa geneem word, gewoonlik na die Drepung-klooster, om die Boeddhistiese soetras te bestudeer as voorbereiding vir sy rol as die spirituele leier van Tibet.

As daar verskeie moontlike reïnkarnasies is en dit moeilik is om een te kies, sal belangrike amptenare, monnike en die minister vir Tibet die seuns se name in ’n vaas sit en ’n naam sal in die openbaar getrek word.

 Lys van Dalai Lamas 
Daar was reeds 14 erkende inkarnasies van die Dalai Lama:
  Naam  Foto  Lewe  Erken  Bekragtig  Tibettaans  Sjinees/
Tibettaanse pinyinAlternatiewe spellings 1  Gendun Drup  60px  1391–1474    དགེ་འདུན་འགྲུབ་dge 'dun 'grub  根敦朱巴
Gêdün Chub Gedun DrubGedün Drup 2  Gendun Gyatso  60px  1475–1542    དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་dge 'dun rgya mtsho  根敦嘉措
Gêdün Gyaco Gedün GyatsoGendün Gyatso 3  Sonam Gyatso  60px  1543–1588  1546  1578  བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་bsod nams rgya mtsho  索南嘉措
Soinam Gyaco Sönam Gyatso 4  Yonten Gyatso  60px  1589–1617  1601  1603  ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་yon tan rgya mtsho  雲丹嘉措
Yoindain Gyaco Yontan Gyatso, Yönden Gyatso 5  Ngawang Lobsang Gyatso  60px  1617–1682  1618  1622  བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་blo bzang rgya mtsho  羅桑嘉措
Lobsang Gyaco Lobzang GyatsoLopsang Gyatso 6  Tsangyang Gyatso  60px  1683–1706  1688  1697  ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་tshang dbyangs rgya mtsho  倉央嘉措
Cangyang Gyaco Tsañyang Gyatso 7  Kelzang Gyatso  60px  1707–1757  1712  1720  བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་bskal bzang rgya mtsho  格桑嘉措
Gaisang Gyaco Kelsang GyatsoKalsang Gyatso 8  Jamphel Gyatso  60px  1758–1804  1760  1762  བྱམས་སྤེལ་རྒྱ་མཚོ་byams spel rgya mtsho  強白嘉措
Qambê Gyaco Jampel GyatsoJampal Gyatso 9  Lungtok Gyatso  60px  1805–1815 1807  1808  ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་lung rtogs rgya mtsho  隆朵嘉措
Lungdog Gyaco Lungtog Gyatso 10  Tsultrim Gyatso  1816–1837  1822  1822  ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་tshul khrim rgya mtsho  楚臣嘉措
Cüchim Gyaco Tshültrim Gyatso 11  Khendrup Gyatso  1838–1856  1841  1842  མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་mkhas grub rgya mtsho  凱珠嘉措
Kaichub Gyaco Kedrub Gyatso 12  Trinley Gyatso  60px  1857–1875  1858  1860  འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་'phrin las rgya mtsho  成烈嘉措
Chinlai Gyaco Trinle Gyatso 13  Thubten Gyatso  60px  1876–1933  1878  1879  ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་thub bstan rgya mtsho  土登嘉措
Tubdain Gyaco Thubtan GyatsoThupten Gyatso 14  Tenzin Gyatso  60px  geb. 1935  1939  1940(tans in ballingskap) བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་bstan 'dzin rgya mtsho  丹增嘉措
Dainzin Gyaco Tenzin Gyatso

 Verwysings 

 Eksterne skakels 
 15px Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia