Moderne vyfkamp

duimnael|Japannese posseël wat die items van die moderne vyfkamp uitbeeld, uitgereik ter geleentheid van die Olimpiese Somerspele 1964 in Tokio
duimnael|Moderne vyfkampers op die Spele van 2004, besig met die laaste item

Die moderne vyfkamp is 'n sportwedstryd wat vyf items insluit naamlik pistoolskiet, skermdegen, 200 m vryslag swem, perdespring (toonspring) en 'n 3 km veldloop.  Die sport word gereguleer deur die Union Internationale de Pentathlon Moderne (UIPM), die Internasionale Moderne Vyfkamp Unie.

 Geskiedenis 
Die moderne vyfkamp is uitgedink deur die baron Pierre de Coubertin, die stigter van die moderne Olimpiese Spele. Die naam kom van die Grieks penta- "vyf" en -athlon "wedstryd". Die toevoeging van moderne tot die naam het dit onderskei van die oorspronklike vyfkamp van die antieke Olimpiese Spele, wat bestaan het uit 'n stadion wedloop, stoei, verspring, spiesgooi en skyfwerp. Namate die oorspronklike vyfkamp rondom die vaardighede van die perfekte soldaat van daardie tyd ontstaan het, het Coubertin die wedstryd geskep om die ervarings van 'n 19de eeuse berede soldaat aan die vyandige kant te simuleer: hy moet op 'n onbekende perd ry, met 'n pistool en swaard veg, swem en hardloop.

Die moderne vyfkamp is die eerste keer tydens die 1912 Olimpiese Spele gehou en is deur die Sweedse atleet, Gösta Lilliehöök gewen. Die moderne vyfkamp is sedert 1912 by elke Olimpiese Spele aangebied. 'n Afdeling vir spanne is by die 1952 Olimpiese Spele aanvaar, maar is laat vaar by die 1992 Olimpiese Spele. 'n Afdeling vir vroue is by die 2000 Olimpiese Spele aanvaar. In nie-Olimpiese jare word jaarliks, sedert 1949, 'n Wêreldkampioenskap-byeenkoms gehou.

Die kompetisie het oorspronklik oor vier tot vyf dae gestrek maar met die 1996 Olimpiese Spele is 'n een-dag formaat aanvaar in 'n poging om die sport meer toeganklik vir gehore te maak. Ten spyte van die wedstryd se sterk verbintenis met die moderne Olimpiese Spele (die feit dat dit die enigste sportsoort is wat uitsluitlik vir die Olimpiese Spele ontwikkel is), het die gebrek aan belangstelling buite Oos-Europa gelei tot vrae oor die voortbestaan van die sportsoort by die Olimpiese Spele. Die IOK het egter op 8 Julie 2005 gestem om die sportsoort in die Olimpiese program te hou tot ten minste die 2012 Olimpiese Spele.

 Formaat 
Buiten die skermkompetisie neem atlete nie direk teenoor mekaar deel in een van die vier ander items nie. 'n Beter algehele vertoning gee uiteindelik 'n hoër puntetelling; punte vir elke item word saamgevoeg om die totale punte te bereken. Dit is soortgelyk aan die prosedure vir die berekening van punte vir die tienkamp in atletiek. 'n Nuwe element is egter bekend gestel om die eindstryd meer opwindend te maak. Die laaste item is die veldloop. Deelnemers word ingedeel volgens die telling van die vorige vier items en kry verskillende wegspringtye, met die voorloper (volgens die punte) wat eerste wegspring en die ander wat verspreid volgens hulle puntestand wegspring. Die gevolg is dat die eerste persoon oor die wenstreep ook die algehele wenner van die vyfkamp is.

In November 2008 het die UIPM gestem dat die formaat aan die begin van 2009 verander gaan word. Die hardloop en skiet-items word in tandem (m.a.w. opeenvolgend) beslis. Atlete sal drie skietbeurte hê na vyf teikens, gevolg deur 'n 1000 m wedren. Dit is soortgelyk aan die tweekamp by die Olimpiese Winterspele wat 'n heg-en-steg-ski-wedloop met pistoolskiet kombineer. Die verskil is egter dat die skiërs hulle gewere saamdra maar die vyfkampatlete nie. Hierdie verandering het kritiek ontlok van persone wat meen dat die verandering die nodige vaardighede vir die sport radikaal verander. Die New York Times het selfs voorgestel dat dit verander moet word na "vierkamp" omdat twee van die vyf items in 'n enkele item saamgevat is.

Die skiet-item behels die gebruik van 'n 4,5 mm luggeweer (windbuks) in 'n staande posisie op 'n afstand van 10 m na 'n stilstaande teiken. Tot en met die reëlverandering in 2008 was dit in die formaat van 'n 10 m luggeweer-kompetisie: elke deelnemer het 20 skote gehad waarvoor 40 sekondes per skoot toegelaat is. In die nuwe formaat moet, in elke drie skietrondes, elke deelnemer na vyf teikens skiet en die geweer na elke skoot herlaai; daarna mag hulle verder hardloop. 'n Skoot wat die teiken mis word nie gepenaliseer nie, maar indien die totale tyd (70 sekondes) oorskry word, kan 'n penalisasie volg.

Die skerm-item maak gebruik van die skermdegen. Die kompetisie is 'n rondomtalie-toernooi, wat beteken dat elke deelnemer teen elk van die ander deelnemers te staan kom. Elke wedstryd duur een minuut; die eerste skermer om 'n "raak" aan te teken, wen outomaties. Indien geen speler binne die toegelate minuut die ander "raak" nie, verloor beide die wedstryd.

Die swem-item is 'n 200 m vryslag swem wedren. Tot die 2000 Olimpiese Spele was die afstand 300 m.  Deelnemers word d.m.v. uitdunne gekeur na aanleiding van hul vinnigste tye oor die afstand.

Die perdry-item behels 'n vertoonspring (show jump) item oor 'n 350–450 m baan met 12 tot 15 versperrings. Deelnemers se perde word in 'n trekking 20 minute voor die begin van die item aan hulle toegewys.

Die hardloop-item behels 'n 3 km landloop wedren. Tot die 2000 Olimpiese Spele was die afstand 4 km. Die onderbreking van die pistoolskiet het wel die formaat van die wedren verander, maar nie die beginsel dat die algehele wenner die eerste is om oor die wenstreep te trap nie.

 Wêreldkampioene 
 Mans 
JaarAtleetNasionaliteit2008  Ilia Frolov  2007  Viktor Horvath  2006  Edvinas Krungolcas  2004  Andrejus Zadneprovskis  2003  Eric Walther  2002  Michal Sedlecký  2001  Gábor Balogh   2000  Andrejus Zadneprovskis  1999  Gábor Balogh  1998  Sebastien Deleigne  1997  Sebastien Deleigne  1995  Dmitri Svatkovski  1994  Dmitri Svatkovski  1993  Richard Phelps  1991  Arkadiusz Skrzypaszek  1990  Gianluca Tiberti  1989  László Fabian  1987  Joël Bouzou  1986  Carlo Massullo  1985  Attila Mizser  1983  Anatoli Starostin  1982  Daniele Masala  1981  Janusz Pyciak-Peciak  1979  Robert Nieman  1978  Pavel Lednev  1977  Janusz Pyciak-Peciak  1975  Pavel Lednev  1974  Pavel Lednev  1973  Pavel Lednev  1971  Boris Onishchenko  1970  Péter Kelemen  1969  András Balczo  1967  András Balczo  1966  András Balczo  1965  András Balczo  1963  András Balczo  1962  Eduard Sdobnikov  1961  Igor Novikov  1959  Igor Novikov  1958  Igor Novikov  1957  Igor Novikov  1955  Konstantion Salnikov  1954  Björn Thofelt  1953  Gábor Benedek  1951  Lars Hall  1950  Lars Hall  1949  Tage Bjurefelt   Vroue 
JaarAtleetNasionaliteit2008  Amélie Cazé  2007  Amélie Cazé  2006  Marta Dziadura  2005  Claudia Corsini  2004  Zsuzsanna Vörös  2003  Zsuzsanna Vörös  2002  Bea Simoka  2001  Stephanie Cook  2000  Pernille Svarre  1999  Zsuzsanna Vörös  1998  Anna Sulima  1997  Jelisaweta Suworowa  1996  Janna Dolgaschewa-Schubenok  1995  Kerstin Danielsson  1994  Eva Fjellerup  1993  Eva Fjellerup  1992  Iwona Kowalewska  1991  Eva Fjellerup  1990  Eva Fjellerup  1989  Lori Norwood  1988  Dorota Idzi  1987  Irina Kisselyeva  1986  Irina Kisselyeva  1985  Barbara Kotowska  1984  Svetlana Jakovleva  1983  Lynn Chernobrywy  1982  Wendy Norman  1981  Ann Ahlgren  

 Verwysings 

 Eksterne skakels 

Kategorie:Olimpiese somersporte