Internasionale Fonetiese Alfabet

Die Internasionale Fonetiese Alfabet () of IFA (Engels: International Phonetic Alphabet (IPA)) is 'n notasiestelsel vir die klanke wat in menslike spraak voorkom. Dit is grotendeels op die Latynse alfabet gegrond.

In die Uitgebreide IFA (Extended IPA) is 'n reeks addisionele diakritiese tekens byvoeg om klein uitspraakverskille aan te dui. Daar bestaan ook 'n IFA in ASCII-tekens: SAMPA. Die IFA word veral deur taal- en spraakkundiges gebruik.

 Geskiedenis 
In 1886 het 'n groep Franse en Britse taaldosente, onder leding van Paul Passy, die Internasionale Fonetiese Assosiasie opgestel.International Phonetic Association, Handbook, pp. 194–196 Hierdie organisasie het die eerste fonetiese alfabet saamgestel. Die eerste alfabet was op die Latynse Alfabet gegrond, maar om die stelsel bruikbaar te maak vir alle tale kon dit van taal tot taal verander word. So is die klank [] byvoorbeeld oorspronklik met <c> weergegee in Engels, maar met <x> in Frans. In 1888 is die alfabet egter aangepas om dit vir alle tale eenvormig te maak.

Sedert die skep daarvan het die alfabet talle veranderinge ondergaan. Veral in 1900 en 1932 is groot aanpassings gemaak. Ná 1932 het die alfabet tot 1989 onveranderd gebly. In 1993 is 'n klein aanpassing gemaak. Benewens die byvoeg en weglaat van simbole het die simbole ook dikwels ander name gekry.

Die huidige alfabet is gegrond op die Latynse alfabet, en gebruik so min as moontlik nie-Latynse simbole. Hoewel die alfabet meer as 100 simbole vir klanke bevat, hoef almal nie gelyk gebruik te word nie.

 Letters 
Die letters van die alfabet word rofweg in drie groepe verdeel: pulmoniese medeklinkers, nie-pulmoniese medeklinkers, en klinkers.

 Pulmoniese medeklinkers 
'n Pulmoniese medeklinker of konsonant is 'n medeklinker wat gevorm word deur lug uit die longe te stoot in plaas van die glottis of mond. Binne hierdie groep word klank onderverdeel volgens artikulasiepunt en manier van artikulasie:

 Articulasiepunt → Labiaal Koronaal Dorsaal Radikaal Glottaal Bilabiaal Labiodentaal Dentaal Alveolaar Postalveolaar Retroflex Palataal Velaar Uvulaar Pharyngeaal Epiglottaal Manier van Artikulasie ↓ Nasaal    m    ɱ   n    ɳ   ɲ    ŋ</span>    ɴ   Plosief p b p̪ b̪t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ   ʡ ʔ   Frikatief ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ Approximant    β̞    ʋ    ɹ    ɻ    j    ɰ Tril    ʙ    r     ɽr    ʀ    я*   Tap of Flap   ⱱ̟†    ⱱ†   ɾ    ɽ      ɢ̆      ʡ̯   Laterale frikatief ɬ ɮ *    *    *        Lateral Approximant    l    ɭ    ʎ    ʟ   Laterale Flap      ɺ    *    ʎ̯    ʟ̆    

Notas
 'n Asterisk (*) beteken dat hierdie klank nog nie 'n amptelike simbool in die Internasionale Fonetiese Alfabet het nie.
 † beteken dat die simbool nog slegs is in Unicode bygevoeg is. Sedert Unicode 5.1.0, is dit die geval vir die labiodentale flap.
 Waar twee simbole langs mekaar dieselfde vak staan, staan die linkersimbool vir die stemlose klank, en de regtersimbool vir die stemhebbende klank.
 Grys vlakke is klanke wat gesien word as onmoontlik om uit te spreek.
 Die simbole  verteenwoordig stemhebbende frikatiewe of approximante.

 Mede-Artikulasie 
Mede-Artikulasies is klanke met twee artikulasiepunte, wat gelyktydig gebruik word.
 ʍ stemlose labio-velêre approximant w Stemhebbende labio-velêre approximant ɥ Labiaal-palatale approximant ɕ stemlose alveolo-palatale frikatief ʑ Stemhebbende alveolo-palatale frikatief ɧ stemlose palataal-velêre frikatief

 Affrikate en dubbele artikulasie 
Affrikate en Dubbel geartikuleerde medeklinkers word weergegee met simbole wat bestaan uit twee ander simbole wat met 'n verbindingsstreep gekoppel word.

 Teken Naam t͡s stemlose alveolêre affrikaat d͡z Stemhebbende alveolêre affrikaat t͡ʃ stemlose postalveolêre affrikaat d͡ʒ Stemhebbende postalveolêre affrikaat t͡ɕ stemlose alveolo-palatale affrikaat d͡ʑ Stemhebbende alveolo-palatale affrikaat ʈ͡ʂ stemlose retroflexe affrikaat ɖ͡ʐ stemhebbende retroflexe affrikaat c͡ç stemlose palatale affrikaat ɟ͡ʝ stemhebbende palatale affrikaat t͡ɬ stemlose alveolêre laterale affrikaat d͡ɮ stemhebbende alveolêre laterale affrikaat k͡p stemlose labial-velar plosief ɡ͡b stemhebbende labiaal-velair plosief ŋ͡m labiaal-velêre nasaal

 Nie-pulmoniese medeklinkers 
Nie-pulmoniese medeklinkers is klanke waarvan die lugstroom nie afhanklik is van die longe nie. Die klikklanke, implosiewe en ejektiewe.
 Klik Implosief Ejektief ʘ Bilabial ɓ Bilabiaal ʼ als voorbeeld: ǀ Laminale alveolêre ("dental") ɗ Alveolaar pʼ Bilabiaal ǃ Apical (post-) alveolaar ("retroflex") ʄ Palataal tʼ Alveolaar ǂ Laminaal postalveolaar ("palataal") ɠ Velaar kʼ Velaar ǁ Laterale coronaal ("lateraal") ʛ Uvulaar sʼ Alveolêre frikatief

 Klinkers 

Die Internasionale Fonetiese Alfabet deel die klinkers volgens posisie van die tong tydens uitspraak.

 Klanke sonder simbole 
Alle klanke het nog nie simbole in die Internasionale Fonetiese Alfabet nie.

Die simbole vir nuwe medeklinkers word dikwels gevorm deur die simbole vir reeds bestaande medeklinkers effens aan te pas.

 Toonsoorte 
De "e" kan vervang word.
 toonletter in IPA  Nederlandse toon  uitleg e˥  éé  extra hoog e˦  ée  hoog e˧  ee  middel e˨  èe  laag e˩  èè  ekstra laag eː  ee-  lang toon eˑ  ?  halflang toon

 Verwysings 

 Eksterne skakels 

 International Phonetic Association
 De complete verzameling symbolen
 IPA 'typemachine'  om maklik IFA simbole in te voeg

Kategorie:Fonetiek
Kategorie:Fonologie
Kategorie:Alfabette