Dauphin van Frankryk

Die Dauphin van Frankryk (Frans: Dauphin de France) — streng gesproke, Dauphin van Viennois (Dauphin de Viennois) — was die titel wat aan die kroonprins van die troon van Frankryk gegee is van 1350 tot 1791, en van 1824 tot 1830. 

duimnael|125px|regs|Wapenskild van die voormalige Franse provinsie, die Dauphiné
Guy VIII, Hertog van Vienne, het 'n dolfyn op sy wapenskild gehad en het die bynaam le Dauphin gehad, Frans vir dolfyn. Die titel Dauphin de Viennois is in sy familie oorerf tot 1349 toe Humbert II sy seigneurie, genaamd die Dauphiné, aan  Koning Filips VI verkoop het onder die voorwaarde dat die kroonprins van Frankryk die titel le Dauphin sou aanneem. Die vrou van die Dauphin het as la Dauphine bekend gestaan.

Die eerste Franse prins wat le Dauphin genoem is was Karel V. Die titel kom rofweg ooreen met die Engelse titel Prins van Wallis. Die amptelike titel van 'n Dauphin van Frankryk, voor 1461, was par la grâce de Dieu, dauphin de Viennois, comte de Valentinois et de Diois ("Met die Genade van God, Dauphin van Viennois, graaf van Valentinois en van Diois").  'n Dauphin van Frankryk sou die wapenskild van die Dauphiné, wat dolfyne vertoon het, met die Franse fleurs-de-lys verenig, en kon, waar gepas, dit verder met ander wapens verenig (b.v. François, seun en Dauphin van Frans I, was die heersende Hertog van Bretagne en het dus die wapenskild van die provinsie met die tipiese wapen van 'n Dauphin van Frankryk verenig; Frans II, wat terwyl hy 'n Dauphin was ook deur sy huwelik Koning van Skotland was en het dus die wapenskild tot die van die Dauphin van Frankryk toegevoeg.

duimnael|links|Lodewyk van Frankryk, wat die bynaam Le Grand Dauphin gehad het.
Oorspronklik was die Dauphin persoonlik verantwoordelik vir die regering van die Dauphiné, wat geregtelik deel van die Heilige Romeinse Ryk was, en wat die keisers, toe hulle die heerskappy van die provinsie aan hulle Franse erfgename gelaat het, bepaal het nooit met Frankryk verenig mag geword het nie. As gevolg hiervan het die Dauphiné aan anargie gelei in die 14de en 15de eeue aangesien die Dauphins van Frankryk baiekeer kinders was wat hulle met ander sake bemoei het. 

duimnael|125px|Wapenskild van Frans II as Dauphin en Koning-gade van Skotland.
Die provinsie is met Frankryk verenig deur Lodewyk XI. Tydens sy tydperk as Dauphin, het Lodewyk sy vader, Karel VII, verontagsaam deur langer in die provinsie te bly as wat die koning toegelaat het en deur in persoonlike politiek betrokke te raak wat meer voordelig vir die Dauphiné was as vir Frankryk. Lodewyk het byvoorbeeld teen sy vader se voorkeur in die huwelik getree met Charlotte van Savoye. Savoye was 'n tradisionele bondgenoot van die Dauphiné, en Lodewyk wou die alliansie versterk om van rowers en rebelle in die provinsie ontslae te raak. Lodewyk is deur Karel VII se soldate in 1456 uit die Dauphiné gedryf wat die gebied in wanorde laat verval het. Na sy opvolging in 1461 het Lodewyk die Dauphiné met Frankryk verenig en dit daarmee permanent onder koninklike beheer geplaas.

Die titel Dauphin is outomaties by geboorte aan die volgende kroonprins toegeken, by troon bestyging van die ouer of die dood van die vorige Dauphin, anders as die Engelse titel Prins van Wallis; wat volgens die wil van die monarg toegeken is eerder as wat dit 'n outomaties geboortereg is. 

Die titel is deur die Franse Grondwet van 1791 waarvolgens Frankryk 'n grondwetlike monargie geword het afgeskaf. Onder die grondwet is die kroonprins, op daardie stadium Dauphin Lodewyk-Karel, Prince Royal genoem. 'n Prince du sang (bloedprins) sou hernoem word na prince français (Franse prins). Dit het van krag geword by die Wetgewende Vergadering van 1 Oktober 1791. Die titel is in potentia herstel onder die Bourbon Restorasie van Lodewyk XVIII; daar was egter nie nog 'n Dauphin tot met sy dood nie. Met die troonbestyging van sy broer Karel X, het Karel se seun en erfgenaam, Lodewyk-Antoine, Hertog van Angouleme, outomaties die Dauphin geword. Met die einde van die Bourbons, het die titel egter weereens in onbruik verval. Die erfgename van  Lodewyk-Filips is Prince Royal (koninklike prins) genoem. Na die dood van Henri, comte de Chambord, Carlos, hertog van Madrid het die erfgenaam van die legitimistiese aanspraakmaker, Juan, Graaf van Montizón, van die titel gebruik gemaak as troonpretendent, soos wat ook daarna deur die Spaanse legitimistiese aanspraakmakers gedoen is.

 Lys van Dauphins van Frankryk 
BeeldNaamErfgenaam vanGeboorteDauphin gewordOpgehou om Dauphin weesSterfteAnder titels voor of terwyl DauphinRegnal NaamDauphine 80px  Karel, 1ste Dauphin van Frankryk  Jan II  21 Januarie 1338  22 Augustus 1350  8 April 1364het koning geword  16 September 1380  Hertog van Normandië  Karel V  Johanna van Bourbon 80px  Karel, 2de Dauphin van Frankryk  Karel V  3 Desember 1368  16 September 1380het koning geword  21 Oktober 1422   Karel VI   – 70px  Karel, 3de Dauphin van Frankryk  Karel VI  26 September 1386  28 Desember 1386   –  – 70px  Karel, 4de Dauphin van Frankryk  Karel VI  6 Februarie 1392  13 Januarie 1401  Hertog van Guyenne  –  – 70px  Lodewyk, 5de Dauphin van Frankryk  Karel VI  22 Januarie 1397  13 Januarie 1401  18 Desember 1415  Hertog van Guyenne  –  Margareta van Boergondië 70px  Jan, 6de Dauphin van Frankryk  Karel VI  31 Augustus 1398  18 Desember 1415  5 April 1417  Hertog van Touraine  –  Jacqueline van Hainaut 80px  Karel, 7de Dauphin van Frankryk  Karel VI  22 Februarie 1403  5 April 1417  21 Oktober 1422het koning geword  22 Julie 1461  Hertog van Ponthieu  Karel VII  – 80px  Lodewyk, 8ste Dauphin van Frankryk  Karel VII  3 Julie 1423  22 Julie 1461het koning geword  30 Augustus 1483   Lodewyk XI  Margareta van Skotland;Charlotte of Savoy 70px  François, 9de Dauphin van Frankryk  Lodewyk XI  1466    –  – 80px  Karel, 10de Dauphin van Frankryk  Lodewyk XI  30 Junie 1470  30 Augustus 1483het koning geword  7 April 1498    Karel VIII  – 80px  Karel-Orland, 11de Dauphin van Frankryk  Karel VIII  11 Oktober 1492  16 Desember 1495   –  – 80px  Karel, 12de Dauphin van Frankryk  Karel VIII  8 September 1496  2 Oktober 1496   –  – 70px  François, 13de Dauphin van Frankryk  Karel VIII  Julie 1497    –  – 80px  François, 14de Dauphin van Frankryk  Francis I  28 September 1518  10 Augustus 1536  Hertog van Bretagne  –  – 80px  Hendrik, 15de Dauphin van Frankryk  Francis I  31 Maart 1519  10 Augustus 1536  31 Maart 1547het koning geword  10 Julie 1559  Hertog van Orleans, Hertog van Bretagne  Hendrik II  Catherine de' Medici 80px  Francis, 16de Dauphin van Frankryk  Hendrik II  19 Januarie 1544  31 Maart 1547  10 Julie 1559het koning geword  5 Desember 1560  Koning-gade van Skotland  Francis II  Maria van Skotland 80px  Lodewyk, 17de Dauphin van Frankryk  Hendrik IV  27 September 1601  14 May 1610het koning geword  14 May 1643    Lodewyk XIII  – 80px  Lodewyk, 18de Dauphin van Frankryk  Lodewyk XIII  5 September 1638  14 May 1643het koning geword  1 September 1715    Lodewyk XIV  – 80px  Lodewyk, le Grand Dauphin, 19de Dauphin van Frankryk  Lodewyk XIV  1 November 1661  14 April 1711    –  Maria Anna van Beiere 80px  Lodewyk, 20ste Dauphin van Frankryk  Lodewyk XIV  16 Augustus 1682  14 April 1711  18 Februarie 1712  Hertog van Burgundy  –  Marie-Adélaïde of Savoy 80px  Lodewyk, 21ste Dauphin van Frankryk  Lodewyk XIV  8 Januarie 1707  18 Februarie 1712  8 Maart 1712  Hertog van Bretagne  –  – 80px  Lodewyk, 22ste Dauphin van Frankryk  Lodewyk XIV  15 Februarie 1710  8 Maart 1712  1 September 1715het koning geword  10 May 1774  Hertog van Anjou  Lodewyk XV  – 80px  Lodewyk, 23ste Dauphin van Frankryk  Lodewyk XV  4 September 1729  20 Desember 1765    –  Maria Teresa Rafaela of Spain;Marie-Josèphe of Saxony 80px  Lodewyk-Augustus, 24ste Dauphin van Frankryk  Lodewyk XV  23 Augustus 1754  20 Desember 1765  10 May 1774het koning geword  21 Januarie 1793  Hertog van Berry  Lodewyk XVI  Maria Antonia van Oostenryk 80px  Lodewyk-Joseph, 25ste Dauphin van Frankryk  Lodewyk XVI  22 Oktober 1781  4 Junie 1789    –  – 80px  Lodewyk-Karel, 26ste Dauphin van Frankryk  Lodewyk XVI  27 Maart 1785  4 Junie 1789  1 Oktober 1791retitled as Prince-royal   8 Junie 1795  Hertog van Normandië  Lodewyk XVII  – 80px  Lodewyk-Antoine, 27ste Dauphin van Frankryk  Karel X  6 Augustus 1775  16 September 1824  2 Augustus 1830het koning geword/deposed  3 Junie 1844  Hertog van Angouleme  Lodewyk XIX  Marie-Thérèse-Charlotte van FrankrykBeeldNaamErfgenaam vanGeboorteDauphin gewordOpgehou om Dauphin weesSterfteAnder titels voor of terwyl DauphinRegnal NaamDauphine

*
Kategorie:Geskiedenis van Frankryk
Frankryk