Concorde

Concorde 280pxTipe PassasiersvliegtuigBemanning 3 tegniese en 6 kommersiële vlieëniersEerste vlug 2 Maart 1969Laaste vlug 24 Oktober 2003Vervaardigers Aérospatiale  British Aircraft CorporationAfmetingsLengte 62 mVlerkspan 26 mHoogte 11,40 mVlerkoppervlak 328 m²Massa en kapasiteitLeë gewig 92 080 kgMaksimale opstyggewig  185 070 kgPassasiers 100 passasiersBagasies 4 347 kg maksimumKragbronEnjins 4 Rolls-Royce/Snecma Olympus 593-enjinsWerkverrigting 4 X 17 260 Kgp of 69 040 Kgp totaalSnelheidKruissnelheid Mach 2,04 (2 519,4 km/h)Maksimale snelheid Mach 2,23 (omtrent 2 754 km/h) rekord opgestel op 26 Maart 1974Afstand 6 300 kmVlieghoogte 20 000 mSnelheid tydens opstyging 5 500 tot 6 500 m/min

Die Concorde was 'n lang, smal vliegtuig met ’n skerp gepunte neus wat teen meer as dubbel die snelheid van klank kon vlieg. Die supersoniese passasiersvliegtuig is gemeenskaplik deur die Franse en Britse lugvaartnywerhede vervaardig. Naas die Russiese Toepolef-144 was dit een van slegs twee supersoniese passasiersvliegtuie wat ooit vervaardig en in diens geneem is. Die vliegtuig, wat die tegniese naam Aérospatiale-BAC Concorde 101/102 gedra het, is volgens die ooreenkoms van 29 November 1962 tussen die Franse en Britse regerings oor 'n tydperk van 15 jaar ontwikkel en deur die Franse maatskappy Aérospatiale (tans EADS) en die Britse British Aircraft Corporation (tans BAE Systems) gebou.

duimnael|links|250px|'n Concorde tydens landing
Die besluit om 'n nuwe supersoniese vliegtuig te ontwikkel het op 'n kritieke tydstip vir die Britse lugvaartnywerheid gekom, nadat alle ontwikkelingsprogramme van militêre supersoniese vliegtuie gestaak is. Die Concorde-projek het 'n belangrike bydrae tot die behoud van supersoniese navorsing gelewer en was een van die voorlopers van Europa se Tornado-vegvliegtuig wat gebruik maak van Concorde se deltavlerkontwerp tydens supersoniese snelhede.

Die kruissnelheid van die Concorde was 2,04 Mach teen 'n vlieghoogte van tussen 15 650 en 18 000 meter. Dit het net soos die Franse Dassault Mirage 2000-vegvliegtuig oor deltavormige vlerke en nabrander-enjins beskik wat oorspronklik vir die Britse Avro Vulcan-bomwerper ontwikkel is. Die Concorde was ook die eerste passasiersvliegtuig voor die Airbus wat van elektroniese vliegtoerusting voorsien was.

Die eerste kommersiële dienste van British Airways en Air France op die Transatlantiese roete is op 21 Januarie 1976 ingestel. Hierdie gesogte vlugte was peperduur en het die vliegtyd vanaf Parys en Londen na New York met tussen drie en drie en 'n half uur verkort. Ná 'n noodlottige ramp naby die Paryse lughawe, waarin 113 mense gesterf het, is alle Concorde-vlugte op 31 Mei (Air France) en 24 Oktober 2003 (British Airways) gestaak. Die ramp, wat deur die bandbreuk van 'n Amerikaanse vliegtuig veroorsaak is, was die eerste in 27 jaar se diens. Die vliegtuie was egter oud en dit sou te duur wees om nuwes te bou.HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, 

 Geskiedenis 
duimnael|links|225px|Concorde 001, 2 Maart 1969

Tydens die ekonomiese bloeitydperk van die sestigerjare het 'n groot aantal lugdienste belang gestel in die Concorde, tot so 'n mate dat Frankryk en die Verenigde Koninkryk besluit het om die projek gemeenskaplik aan te pak. Belangrike internasionale lugdienste soos Pan American Airways, British Overseas Airways Corporation en Air France het ses vliegtuie elk bestel; ander dienste soos Panair do Brasil, Japan Airlines, Lufthansa, American Airlines, United Airlines, Air Canada, Braniff, Iran Air, Qantas, CAAC, Middle East Airlines en Trans World Airlines het by hulle aangesluit, en uiteindelik was daar meer as 100 vliegtuie op die bestelboek. Concorde-stralers is slegs in Toulouse (Frankryk) en Filton (Verenigde Koninkryk) gebou.

Op 2 Maart 1969 word die eerste toetsvlug van 29 minute oor die Franse stad Toulouse onderneem. In Oktober van dieselfde jaar het die eerste supersoniese vlug plaasgevind, en een jaar later is 'n snelheid van Mach 2 bereik. Alle toetse van die prototipe 001 was suksesvol, en die nuwe vliegtuig is op 4 September 1971 aan die publiek bekend gestel. 'n Tweede prototipe 002 is op 2 Junie 1972 in die Midde- en Verre Ooste getoets. Concorde se koue weektoetse het plaasgevind by Fairbanks, Alaska waar die vliegtuig oornag op -44°C gelaat is. Die warm en hoë toetse het in Januarie en Februarie 1973 by die Jan Smuts Lughawe (tans O.R. Tambo Internasionale Lughawe) plaasgevind waar die temperatuur 30°C behaal het en die lugdruk was tipies 850 mbar.

duimnael|links|225px|Die Concorde se romp

Die koste van navorsing en ontwikkeling, wat in die Verenigde Koninkryk in 1962 nog op 'n totaal van £150 miljoen beraam is, het gaandeweg handuitgeruk en in 1970 reeds £800 miljoen beloop. Dit het kort daarna die £1 miljard-kerf verbygesteek. So het die Arbeiderkabinet in 1964 oorweeg om die prestigeprojek te staak, maar weens die ooreenkomste wat met Frankryk gesluit is en die vrees dat 'n groot aantal Britse werkers sonder werk sou sit, is met die ontwikkeling van die projek, wat ten minste in 'n tegniese opsig suksesvol was, voortgegaan.John Burke: An illustrated History of England. Nuwe uitgawe. Londen: Collins 1985, bl. 357

Die Verenigde State het hul eie supersoniese projek, wat in 1971 aangepak is, later gekanselleer. Twee modelle is oorspronklik beplan: Die Lockheed L-2000, wat baie ooreenkomste met die Concorde getoon het, maar ten gunste van die projek Boeing 2707 gestaak is. Die Boeingmodel was 'n hoogs gesofistikeerde ontwerp met 'n kapasiteit van driehonderd passasiers en sou 'n groter snelheid as die Concorde bereik het. Sy opvallendste kenmerk was die veranderlike geometrie van sy vlerke.

Die Amerikaanse regering het Frankryk en die Verenigde Koninkryk probeer oorreed om die Boeing-projek gemeenskaplik aan te pak en na besware van Amerikaanse burgers teen die Concorde se moontlike geraasbesoedeling verwys. Inderwaarheid was die Amerikaners gekant teen die idee van 'n Europese supersoniese vliegtuig en die mededinging van Europese vervaardigers op die internasionale mark, wat destyds nog deur Amerikaanse maatskappye oorheers is. Nogtans het die Amerikaners nie werklik oor 'n alternatief beskik nie.
duimnael|Die Concorde se passasierskajuit
duimnael|Die laaste vlug van 'n Concorde, G-BOAF van Londen-Heathrow na Bristol, op 26 November 2003
Met die veranderde ekonomiese situasie ná die oliekrisis van 1973 en as gevolg van 'n ongeluk met die Russiese supersoniese straler Toepolef TU-144 het baie lugdienste hulle supersoniese planne egter begin heroorweeg, en uiteindelik is alle bestellings weens die hoë bedryfskoste van supersoniese vlugte gekanselleer. Net Air France en British Airways was verplig om Concorde-vliegtuie in gebruik te neem.

Belangrike prestasies van Concorde:
 2 Maart 1969 Die eerste toetsvlug van die prototipe 001 vind in Toulouse plaas 1 Oktober 1969 Mach 1 word vir die eerste keer oorskry 4 November 1970 Die Concorde bereik 'n snelheid van Mach 2 en vlieg 53 minute lank teen hierdie spoed 21 Januarie 1976 Die eerste twee kommersiële roetes word tegelykertyd deur twee Concordes bedien (*)
(*) Parys – Dakar – Rio de Janeiro en Londen – Bahrein 

Teen die einde van die sewentigerjare het ook Singapore Airlines en Braniff International in samewerking met British Airways twee lugvaartroetes met Concorde-vliegtuie bedien. Die bou van die Concorde is egter in 1979 gestaak, nadat twee prototipes, twee toetsmodelle en sestien vliegtuie vir kommersiële gebruik vervaardig is.

Aanvanklik is ook roetes na Rio de Janeiro en Singapoer met Concorde-vliegtuie bedien, tog het die reikwydte van die supersoniese straler, van sowat 6 000 kilometer, te klein vir die meeste oorsese bestemmings gebly en tussenlandings noodsaaklik gemaak. In baie gevalle is ook geen landingsregte vir Concorde-vliegtuie verkry nie, aangesien die geraas van sy enjins met 119,5 dB dié van gewone stralers ver oorskry het. Naas geskeduleerde internasionale vlugte is nogtans 'n groot aantal huurvlugte na oorsese bestemmings aangebied. Op 28 Maart 1985 duur 'n huurvlug tussen Londen en Kaapstad slegs 8 uur 8 minute, terwyl die vliegtuig by Monrovia moet hervul. 

By die Paryse ramp in 2000 het sowat 100 Duitse toeriste gesterf wat vir 'n vakansiehuurvlug vertrek het.
duimnael|Concorde G-BOAF in stoor by Londen-Heathrow
Supersoniese vlugte met Concorde het beperk gebly tot die luuksemark van Transatlantiese roetes, en die verbindings tussen Parys en Londen en New York, wat uitsluitlik aangebied is, was tot by die ramp van die jaar 2000 selfs winsgewend.

Die Concorde-passasiersdiens is in Oktober 2004 gestaak. Diensvliegtuie is in museums regoor die wêreld opgeneem om hierdie merkwaardige vliegtuig te help bewaar.

 Lys van bestemmings wat deur die Concorde bedien is 

 Verenigde Koninkryk Aberdeen
 Belfast
 Birmingham
 Boscombe Down
 Bournemouth
 Brize Norton
 Cardiff
 Coltishall
 Derby (AF)
 East Midlands
 Edinburg
 Exeter Fairford
 Farnborough
 Filton
 Finningley
 Gatwick
 Glasgow
 Hatfield
 Heathrow
 Humberside
 Kinloss
 Leeds
 Leuchars Liverpool
 Luton
 Macrihanish
 Manchester
 Manston
 Mildenhall
 Newcastle
 Prestwick
 St Mawgan
 Stansted
 Teeside
 Yeovilton Afrika Abidjan
 Agadir (AF)
 Antananarivo (AF)
 Aswan
 Bamako (AF)
 Bujumbura (AF)
 Kaïro
 Kaapstad
 Cartagena (AF)
 Casablanca
 Conakry (AF)
 Dakar Djerba (AF)
 Douala (AF)
 Djiboeti (AF)
 Harare
 Johannesburg
 Kigali (AF)
 Kinshasa (AF)
 Kilimanjaro
 Lagos (AF)
 Lomé (AF)
 Libreville (AF)
 Lusaka (AF)
 Luxor Marrakesh
 Mauritius (AF)
 Moroni (AF)
 Mombasa
 Nairobi
 Ouagadougou (AF)
 Réunion (AF)
 Robertsville (Monrovia)
 Seychelle (AF)
 Tangier (AF)
 Tozeur (AF)
 Tunis (AF)
 Yamoussoukro (AF) Amerika Abbotsford
 Acapulco
 Albany
 Andrews AFB (AF)
 Anchorage (AF)
 Antigua
 Aruba
 Asheville
 Atlanta
 Atlantic City
 Austin
 Baltimore
 Bangor
 Barbados
 Barreirinhas (AF)
 Battle Creek
 Bermuda
 Boston
 Brasilia (AF)
 Bogota (AF)
 Buenos Aires (AF)
 Buffalo
 Calgary
 Caracas
 Cayenne (AF)
 Charleston
 Chicago (AF)
 Cincinnati
 Cleveland
 Colorado Springs
 Columbus
 Dayton Denver
 Detroit
 Edmonton
 Fort-de-France (AF)
 Fort Lauderdale
 Fort Myers
 Goose Bay
 Grand Cayman
 Hampton (AF)
 Harrisburg
 Hartford/Springfield
 Havana (AF)
 Honolulu
 Houston Ellington
 Houston Intnl
 Iguassu (AF)
 Indianapolis
 Jackson
 Jacksonville
 Kailua-Kona
 Kansas City
 Kingston
 Las Vegas
 Lexington
 Lima
 Little Rock
 Llanbedr
 Lubbock
 Meksikostad
 Miami
 Midland-Odessa Moncton (AF)
 Montego Bay
 Montevideo (AF)
 Montreal *
 Nashville
 Nassau
 Newburg Stewart
 New Orleans
 Newport
 New York
 Oakland
 Oklahoma City
 Omaha
 Ontario
 Orlando
 Oshkosh
 Ottawa
 Papeete (AF)
 Philadelphia
 Phoenix
 Pittsburgh
 Pointe-à-Pitre (AF)
 Port-au-Prince (AF)
 Portland
 Port of Spain
 Providence
 Puerto Rico
 Quebecstad (AF)
 Raleigh
 Recife (AF)
 Regina (AF)
 Saint-Martin (AF) Oseanië Auckland
 Brisbane
 Christchurch
 Darwin (AF) Paaseiland (AF)
 Fiji
 Hao (AF)
 Jakarta (AF) Learmonth
 Mururoa (AF)
 Nouméa (AF)
 Perth
 Sydney Europa en Midde-Ooste Århus (AF)
 Ålborg (AF)
 Aboe Dhabi (AF)
 Albacete (AF)
 Amman
 Amsterdam
 Ancona
 Ankara (AF)
 Aqaba
 Athene
 Badajoz (AF)
 Baikonoer (AF)
 Bahrein
 Barcelona
 Basel
 Bastia (AF)
 Beauvais (AF)
 Beiroet (AF)
 Bergen
 Berlyn
 Biarritz (AF)
 Billund
 Bologna
 Bordeaux
 Bratislava
 Brest (AF)
 Brussel
 Budapest
 Cambrai (AF)
 Charleroi (AF)
 Châteauroux
 Clermont-Ferrand (AF)
 Dijon (AF)
 Dhahran
 Doebai (AF)
 Dublin
 Epinal (AF)
 Faro
 Frankfurt am Main (AF) Genève
 Graz
 Grenada
 Grenoble (AF)
 Göteborg (AF)
 Hamburg (AF)
 Hannover
 Haifa (AF)
 Helsinki
 Ibiza (AF)
 Istanboel
 Ivalo (AF)
 Jeddah
 Kangerlussuaq (Sondrestrom)
 Keflavik
 Keulen
 Klagenfurt (AF)
 Kish (AF)
 Kopenhagen
 Kuweit
 Lajes (AF)
 Lanzarote (AF)
 Larnaca
 Las Palmas (AF)
 Leipzig
 Liège (AF)
 Lille (AF)
 Linz
 Lissabon
 Luxemburg
 Lyon (AF)
 Madrid
 Málaga
 Malta (AF)
 Marseille (AF)
 Metz (AF)
 Milaan Linate
 Milaan Malpensa
 Montpellier (AF)
 Moskou
 Mulhouse (AF)
 München Munster
 Muscat (AF)
 Nantes (AF)
 Nice
 Novossibirsk (AF)
 Neurenberg (AF)
 Oporto
 Oslo
 Oostende (AF)
 Patina
 Parys-Charles de Gaulle
 Parys Orly
 Parys Le Bourget
 Pescara
 Pisa
 Poitiers
 Praag
 Reims (AF)
 Riaad
 Rome-Fiumicino
 Rovaniemi
 Sana’a (AF)
 Santiago de Compostela (AF)
 Sint Petersburg
 Salzburg
 Sevilla
 Stavanger
 Stockholm
 Straatsburg
 Tarbes (AF)
 Tenerife
 Tel Aviv
 Toulouse
 Tours
 Turyn
 Turku (AF)
 Västerås
 Valladolid (AF)
 Venesië
 Vichy (AF)
 Warskou
 Wene Asië Bali
 Bangkok
 Bangui (AF)
 Beijing
 Calcutta
 Chiang Mai (AF)
 Colombo Dhaka (AF)
 Delhi
 Denpasar (AF)
 Djakarta
 Guam
 Hongkong
 Islamabad (AF)
 Kathmandu (AF) Kuala Lumpur
 Madras
 Moembaai
 Nagasaki (AF)
 Ōsaka/Kansai (AF)
 Singapoer
 Tasjkent
 Teheran (AF)
 Tianjin (AF)
 Tokio (AF)

 Lughawens waarna vlugte kon uitwyk Atlantic City
 Bangor
 Boston
 Cardiff
 Gander
 Gatwick Halifax, Nova Scotia
 Lajes
 Montreal
 Newark
 Shannon
 Windsor Locks

 Verwysings 

 Eksterne skakels 

 Concorde Supersonic Jet 
 Concorde SST 
 BA Celebrating Concorde 
 Olympus 593 Mk 610  

Kategorie:Ekonomie van Frankryk
Kategorie:Ekonomie van die Verenigde Koninkryk
Kategorie:Passasiersvliegtuie