Wolraad Woltemade

Wolraad Woltemade (gebore Woltemathe, na Woltemade verhollands; 1708 in Hesse-Schaumburg - 1 Junie 1773). Sy naam verskyn vir die eerste keer in 1752 op die rol van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie as 'n 44-jarige korporaal in bevel van die Kompanjiespos by Steenberg. Daarna is hy waarskynlik terug Europa toe, maar in 1770 is hy weer in die Kaap die Goeie Hoop as poshouer in Muizenberg. 'n Jaar later is hy voorman van die Kompanjie se melkery. Woltemade se vrou was ene Janna Charlotta, maar sy het nooit Kaap toe gekom nie. In die jaar van sy dood was hy die opsigter van die Kompanjie se dieretuin. 

Gedurende die nag van 31 Mei 1773 het 'n noordwestelike stormwind die VOC-seilskip De Jonge Thomas op Woodstock-strand naby die monding van die Soutrivier op die sand gedryf. Die hele nag het die branders oor die skip gebreek en 'n skare het op die strand vergader. Woltemade se seun, Christiaan Ludwig, 'n korporaal aan die Kaap, was een van die soldate wat die wrakgoed moes oppas. Die volgende oggend, 1 Junie, het Woltemade, wat daar naby gewoon het in vandag se Milnerton, daar aangekom om verversings vir sy seun te neem. Hy het besef dat die mense op die strand niks vir die gestrande matrose kon doen nie en het sewe keer met sy perd, die branders getrotseer om veertien mense te red. Die agtste keer het hy en sy perd onder die golwe verdwyn nadat 'n klomp mense op die perd probeer spring het. Hy was 65 jaar oud. Woltemade se perd se naam was Vonk.

'n Groot aantal oorledenes, onder wie Woltemade en sy perd, het 'n dag later op die strand uitgespoel. Nog 53 opvarendes het die strand bereik, maar 138 het saam met Woltemade verdrink. Hulle is saam begrawe. 

 Heldeverering 
duimnael|Standbeeld van Wolraad Woltemade naby Woltemade treinstasie, Kaapstad
Van die oorlewendes het Woltemade se heldedaad aan die Here Sewentien gerapporteer. Die uiteinde was dat 'n aansienlike bedrag aan sy weduwee betaal en opdrag gegee is dat sy twee seuns, sy enigste kinders, ook vergoed word. Toe Woltemade gesterf het, was sy tweede seun in Batavia in diens van die Kompanjie. 

'n Nuwe skip is na Wolraad vernoem: De Held Woltemade. 'n Houtsneekunstenaar, ene Van Frankendaal, het 'n voorstelling van die heldedaad op die skip se spieël (die plat, regop deel van die agterskip) gegraveer. Minstens nog drie afbeeldinge hiervan is bekend, onder meer in die Elliott-versameling in die Kaapse Argief. Op 2 Junie 1973, twee eeue ná Woltemade se dood, is in Suid-Afrika 'n reeks gedenkseëls uitgegee ter ere van sy heldedaad. In 1970 is 'n toekenning vir dapperheid met Woltemade se naam ingestel. Verder is 'n begraafplaas en 'n stasie in Kaapstad na hom genoem.  Klein Zoar in Milnerton was vermoedelik sy huis en is vandag 'n nasionale gedenkwaardigheid.

 'Wolraad Woltemade' (1806) 
In dieselfde gees en styl as die Duitser Gottfried August Bürger se Lied vom braven Manne, verskyn 'n gedig, met uitvoerige aantekeninge, in die digbundel Gedichten (1808) van Paul Strick van Linschoten in Nederland. Die titel is 'Wolraad Woltemade' en dit is geskryf in 1806.Van Linschoten, P. 1808. Gedichten. Amsterdam: P.J. Uylenbroek.

In die gedig self word ook Prins Leopold von Braunschweig-Wolfenbüttel vereer, wat min of meer ‘n soortgelyke lot in Frankfurt oorgekom het. Laasgenoemde se skynbaar soortgelyke dood het hom, so blyk dit vanaf die 20ste eeu egter, onverdiende roem dwarsoor Europa besorg. Leopold het nie gegaan om mense te red nie, maar wel om na sy soldate se goedere om te sien; hulle was reeds anderkant op die rivieroewer. Die boot het op 24 April 1785 omgeslaan en hy is deur die golwe van die Oder meegesleur en het verdrink. Die volk en adel het egter ‘n held gesoek en een in hom gevind.Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift, Band 1

Die gedig word herdruk in Het Nederduitsch Zuid-Afrikaansch Tydschrift van September-Oktober 1824, waarin staan: "De geschiedenis vindt men vermeldt in het Volks-Leesboek, van den jare 1805, door de Maatschappy Tot Nut van 't Algemeen uitgegeven, behelzende eene Verzameling' van merkwaardige gebeurtenissen uit de ongewyde Geschiedenis, No. 79, bl. 103-105."

Gaan mens egter terug na Van Linschoten se digbundel, duik 'n soortgelyke sinnetjie op, met die volgende aangehaalde bewoording wat verbatim oorgeskryf is en wat as bronteks sou dien vir die digter (bl. 300-302):

Die ander bronteks van die digter was 'n verslag wat deur die goedheid van 'n aanzienlijk' Ambtenaar bij de O.I. Compagnie aan hom meegedeel is, wie se naam Van Linschoten moet verswyg. Daarin staan:

Die gedig lui soos volg:

 Lees ook 
 Jochem Willemszoon

 Bronne 
Die Burger 1987/06/22
Die Burger 1988/06/18

 Verwysings 

 Eksterne skakels 

Kategorie:Nederlandse militariste
Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Duitsland
Kategorie:Korporaals
Kategorie:Geboortes in 1708
Kategorie:Sterftes in 1773