Dakar-tydren

duimnael|'n Ondersteuningsvoertuig tydens die 2004-Dakar
duimnael|Spore in die woestyn van Mauritanië
duimnael|Lande waardeur die tydren al in Afrika plaasgevind het (oranje is daardie state wat slegs in die 1992 tydren na Kaapstad besoek is)
duimnael|Die skofte van die Lissabon–Dakar 2007
duimnael|Die skofte van die Mar del Plata–Copiapó–Lima 2012
duimnael|Lande waardeur die tydren tussen 2009 en 2019 gejaag is, nadat dit verskuif is vanaf die vorige roete Parys-Dakar as gevolg van kommer oor veiligheid. Stede sluit in begin- en eindpunte.
duimnael|Nissan Navara, Lissabon-Dakar 2006
duimnael|Russiese KAMAZ – elfmalige wenner van die Dakar
duimnael|Unimog U400L n.541 op die tweede skof van die Lissabon-Dakar 2006-tydren
duimnael|Dakar-tydren: Wrak van die DAF FAV3600 95X2 TurboTwin wat op 9 Januarie 1988 verongeluk het in die Ténéré-kuswoestyn in die noorde van Niger, en waarin navigator Kees van Loevezijn gesterf het.

Die Dakar-tydren (voorheen bekend as die Parys-Dakar-tydren) is 'n jaarlikse tydren wat deur die Amaury Sport Organisation georganiseer word. Die tydren is oop vir amateur- en professionele jaers, maar amateurs maak gewoonlik tot 80% van jaers uit.

Die Dakar kan eerder as 'n uithourit beskou word as 'n tradisionele tydren, aangesien die landskap waaroor deelnemers jaag baie veeleisender is, terwyl die voertuie eerder ware veldvoertuie is as gemodifiseerde sedans wat in gewone veldwedrenne gebruik word. Behalwe gewone veldwerk wat die voertuie moet verrig, is bykomstige hindernisse die oorsteek van sandduine, modder, kameelgras, rotse, ensovoorts. Afstande per dag kan ook tot 'n hele paar honderd kilometers wees, wat uiterste uithouvermoë verg.

 Geskiedenis en roete 
Die tydren het ontstaan in 1978, 'n jaar nadat 'n jaer, Thierry Sabine, in die woestyn verdwaal het, en gedink het dit is die ideale plek vir 'n jaarlikse uithourit. Aanvanklik het die wedren jaarliks in Parys, Frankryk, begin en in Dakar, Senegal, geëindig. As gevolg van politieke en ander faktore het die begin en eindpunt egter later verskil van die oorspronklike. In die Afrika-era was die eindpunt met die uitsondering van vier tydrenne in Dakar, maar Parys was nét die beginpunt tot in 1995. Tussen 2009 en 2019 is die Dakar-tydren in Suid-Amerika aangebied. Sedert 2020 word dit in Saoedi-Arabië gejaag. 

 Volledige lys van vorige roetes 
 1979: Parys–Dakar
 1980: Parys–Dakar
 1981–1988: Parys–Algerië–Dakar
 1989: Parys–Tunisië–Dakar
 1990: Parys–Tripoli–Dakar
 1991: Parys–Tripoli–Dakar
 1992: Parys–Kaapstad
 1993: Parys–Dakar
 1994: Parys–Dakar–Parys
 1995: Granada–Dakar
 1996: Granada–Dakar
 1997: Dakar–Agadez–Dakar
 1998: Parys–Granada–Dakar
 1999: Granada–Dakar
 2000: Dakar–Kaïro
 2001: Parys–Dakar
 2002: Arras–Madrid–Dakar
 2003: Marseille–Sharm el Sheikh
 2004: Clermont-Ferrand–Dakar
 2005: Barcelona–Dakar
 2006–2008: Lissabon–Dakar (die roete vir 2008 se resies was reeds beplan en alle toerusting gereed in Lissabon toe die Dakar gekanselleer is op 4 Januarie 2008).
 2009: Buenos Aires–Valparaíso–Buenos Aires 
 2010: Buenos Aires–Antofagasta–Buenos Aires 
 2011: Buenos Aires–Arica–Buenos Aires 
 2012: Mar del Plata–Copiapó–Lima
 2013: Lima–Tucumán–Santiago de Chile
 2014: Rosario–Valparaíso
 2015: Buenos Aires–Antofagasta–Uyuni–Buenos Aires
 2016: Buenos Aires–Salta–Rosario
 2017: Asunción–La Paz–Buenos Aires
 2018: Lima–La Paz–Córdoba
 2019: Lima–Lima
 2020: Djedda–Riaad–Al-Qiddiya
 2021: Djedda–Ḥail
 2022: Ḥail–Djedda
 2023: Yanbu–Dammam
 2024: Al-'Ula–Yanbu
 2025: Bisha–Shaybah
 2026: Yanbu–Yanbu

Die tydren het voorheen (tot 2007) gewoonlik deur Marokko, Wes-Sahara en daarna na die graslande en woestyne in Mauritanië gegaan. Die gedeeltes deur Atar en die sandduine en canyons van Mauritanië se Adrar-streek was beskou as die mees uitdagende van alle veldtydrenne.

In 1992 het Hubert Auriol die Dakar in 'n sedanvoertuig gewen nadat hy voorheen die motorfietsafdeling van die kompetisie twee keer gewen het. Dit het hom die eerste jaer gemaak wat in beide die tweewiel- en vierwielafdelings geseëvier het.

Die 2008 Dakar-tydren is op 4 Januarie 2008 jammerlik gekanselleer, te midde van vrese oor moontlike terrorisaanvalle in die Sahara. Dit het bygedra tot gerugte deur koerante dat dit die einde van die tydren voorspel. Chili en Argentinië het hulle landgebied aangebied om die ren te huisves, asook Tsjeggië.

Tussen 2009 en 2019 is die Dakar-tydren jaarliks in Suid-Amerika gehou. Sedert 2020 word die Dakar-tydren in Saoedi-Arabië gehou.

 Voertuie en klasse 
Die drie vernaamste kompetisieklasse in die Dakar-tydren is motorfietse, sedan motorvoertuie (enige iets van strand-knortjorre ("beach buggies") tot vragmotors) en groot vragmotors. Baie voertuigvervaardigers gebruik die uiterste omstandighede van die tydren om voertuie te toets en die uithouvermoë van hul voertuie ten toon te stel.

Oorspronklik het Europese veeldoeligheidsvoertuie soos die Land Rover, die Range Rover, die Mercedes-Benz G, en die Pinzgauer, sowel as die Japannese Toyota Land Cruiser, die tydren oorheers. Ander vervaardigers het gemodifiseerde stadsvoertuie soos die Rolls-Royce, Citroën, Peugeot (405 T16 en 205 T16) en selfs Porsche ingeskryf.

In 2002 was voorbeelde van die sedan-motorvoertuigklas die Mitsubishi Pajero/Montero, die Volkswagen Touareg, en die Nissan Navara. Mercedes-Benz M-klas, BMW X5 en BMW X3, Hummer H1 en Hummer H3 sportveeldoeligheidsvoertuie was ook teenwoordig, maar het nie in die wennersposisies gespog nie. Jean-Louis Schlesser het 'n reeks strandknortjorre gebou vir die tydren wat heelwat wenners opgelewer het. Amerikaanse "Baja" styl vragmotors het ook hul verskyning gemaak, maar selde gewen.

Vragmotors (T4 "Camions" of "Lorries") sluit in Tatra, LIAZ, Kamaz, Hino, MAN, DAF, PERLINI, Mercedes-Benz Unimog, Renault Kerax, SCANIA, IVECO en GINAF. In die 1980's was daar sterk kompetisie tussen DAF en Mercedes-Benz, wat gelei het tot voertuie met twee enjins wat meer as 1000 perdekrag (hp) (750 kW) uitgestoot het. Later het Tatra, Perlini en Kamaz tot die tydren toegetree.

KTM is die mees populêre en meestal die wenmotorfiets. Die grootste mededingers in die motorvoertuigklas is MINI, Volkswagen, Mitsubishi en Nissan, en in die motorfietsklas Yamaha en KTM. Na 2000 het hernude kompetisie begin in die vragmotorklas tussen DAF, Tatra, Mercedes-Benz en Kamaz.

 Insidente 
In 1982 het Mark Thatcher, seun van die destydse Britse eerste minister Margaret Thatcher, en sy Franse medebestuurder, Charlotte Verney en 'n meganikus, vir ses dae verdwyn. Die drietal het op 9 Januarie herstelwerk aangebring en toe die verkeerde pad verder gevolg. 'n Algeriese militêre vliegtuig het hulle wit Peugeot 504 50 km van koers af gevind.

In 1986 het die organiseerder van die tydren, Thierry Sabine, dood verongeluk in 'n helikopterongeluk.

Ses mense, drie deelnemers en drie plaaslike inwoners, is dood tydens die 1988-wedren. Dit sluit in 'n 10-jarige kind van Mali wat die pad oorgesteek het, en 'n kameraspan wat 'n ma-en-dogter in Mauritanië doodgery het.

In 2005 is vyf mense, insluitende twee renjaers dood in die tydren, terwyl 'n Suid-Afrikaner, Elmar Symons, 'n motorfietsjaer in die 2007-tydren, oorlede is.

 Kritiek 
Die tydren het reeds kritiek uit verskeie oorde ontvang, meestal as gevolg van die impak van die tydren op die plaaslike bevolkings waardeur gejaag word. Die feit dat Wes-Sahara 'n deurgangspunt is sonder dat die Polisario Front (die aanvaarde verteenwoordiger van die Sahrawis-inwoners in Wes-Sahara wat deur Marokko beset word) se mening ingewin is, was nog 'n punt van kritiek. Na hierdie kritiek het die organiseerders van die ren sedert 2000 die Polisario Front se toestemming verkry.

Die Vatikaan, Afrika-menseregtegroepe en die Groen Party in Frankryk het ook al beswaar aangeteken teen die tydren weens verskeie redes. Plaaslike gemeenskappe kla dat hulle min voordeel uit die tydren trek, aangesien die deelnemers min geld op plaaslike goedere spandeer, maar mense en diere baie keer sterf in die jaers se pad.

 Lys van wenners 
JaarRoeteMotorsMotorfietseVragmotorsVierwielmotorfietseUTV'sBestuurderMedebestuurderVervaardigerBestuurderVervaardigerBestuurderMedebestuurderVervaardigerBestuurderVervaardigerBestuurderMedebestuurderVervaardiger2026Yanbu–Yanbu Nasser Al-Attiyah Fabian LurquinDacia Sandrider Luciano BenavidesKTM 450 Rally Vaidotas Žala Paulo Fiuza Max Van GrolIveco PowerStarnie gehou nie Brock Heger Max EddyPolaris RZR Pro R Sport2025Bisha–Shubaytah Yazeed Al-Rajhi Timo GottschalkToyota Hilux Dakar Daniel SandersKTM 450 Rally Martin Macík František Tomášek David ŠvandaIveco PowerStarnie gehou nie Brock Heger Max EddyPolaris RZR Pro R Sport2024Al-'Ula–Yanbu Carlos Sainz Lucas CruzAudi RS Q e-tron Ricky BrabecHonda CRF 450 Rally Martin Macík František Tomášek David ŠvandaIveco PowerStar Manuel AndújarYamaha Raptor 700R Xavier de Soultrait Martin BonnetPolaris RZR Pro R2023Yanbu–Dammam Nasser Al-Attiyah Mathieu BaumelToyota GR DKR Hilux Kevin BenavidesKTM 450 Rally Janus van Kasteren Darek Rodewald Marcel SnijdersIveco PowerStar Alexandre GiroudYamaha Raptor 700R Eryk Goczał Oriol MenaCan-Am XRS2022Ḥail–Djedda Nasser Al-Attiyah Mathieu BaumelToyota GR DKR Hilux Sam SunderlandGas Gas 450 Rally20px|raam Dmitri Sotnikof20px|raam Ruslan Amchmadeef20px|raam Ilgiz AchmetzianofKamaz 435091 Alexandre GiroudYamaha Raptor 700R Austin Jones Gustavo GugelminCan-Am XRS2021Djedda–Ḥail Stéphane Peterhansel Édouard BoulangerMini John Cooper Works Buggy Kevin BenavidesHonda CRF 450 Rally Dmitri Sotnikof Ruslan Amchmadeef Ilgiz AchmetzianofKamaz 43509 Manuel AndújarYamaha Raptor 700R Francisco López Contardo Juan Pablo Latrach VinagreCan-Am2020Djedda–Riaad–Al-Qiddiya Carlos Sainz Lucas CruzMini John Cooper Works Buggy Ricky BrabecHonda CRF 450 Rally Andrej Karginof Andrej Mokeef Igor LeonofKamaz 43509 Ignacio CasaleYamaha Raptor 700R Casey Currie Sean BerrimanCan-Am Maverick2019Lima–Lima Nasser Al-Attiyah Matthieu BaumelToyota Hilux Dakar Toby PriceKTM 450 Rally Eduard Nikolaef Jefgeni Jakowlef Wladimir RybakofKamaz 43509 Nicolas CavigliassoYamaha Raptor 700R Francisco López Contardo Alvaro QuintanillaCan-Am2018Lima–La Paz–Córdoba Carlos Sainz Lucas CruzPeugeot 3008 DKR Maxi Matthias WalknerKTM 450 Rally Replica Eduard Nikolaef Jefgeni Jakowlef Wladimir RybakofKamaz 4326 Ignacio CasaleYamaha Raptor 700 Reinaldo Varela Gustavo GugelminCan-Am2017Asunción–La Paz–Buenos Aires Stéphane Peterhansel Jean-Paul CottretPeugeot 3008 DKR Sam SunderlandKTM 450 Rally Eduard Nikolaef Jefgeni Jakowlef Wladimir RybakofKamaz 4326 Sergej KaryakinYamaha Raptor 700 Leandro Torres Lourival RoldanPolaris RZR 1000 XP2016Buenos Aires–Salta-Rosario Stéphane Peterhansel Jean-Paul CottretPeugeot 2008 DKR Toby PriceKTM 450 Rally Gerard de Rooy Moises Torrallardona Darek RodewaldIveco PowerStar Marcos PatronelliYamahanie gehou nie2015Buenos Aires–Iquique-Buenos Aires Nasser Al-Attiyah Matthieu BaumelMini All 4 Racing Marc ComaKTM 450 Rally Ayrat Mardeef Aydar Belyaef Dmitriy SwistunofKamaz Rafał SonikYamaha2014Rosario-Salta–Valparaíso Nani Roma Michel PérinMini All 4 Racing Marc ComaKTM 450 Rally Andrey Karginof Andrey Mokeef Igor DevyatkinKamaz Ignacio CasaleYamaha2013Lima–Tucumán–Santiago de Chile Stéphane Peterhansel Jean-Paul CottretMini All 4 Racing Cyril DespresKTM 450 Rally Eduard Nikolaef Sergey Sawostin Wladimir RybakofKamaz Marcos PatronelliYamaha2012Mar del Plata–Arica–Lima Stéphane Peterhansel Jean-Paul CottretMini All 4 Racing Cyril DespresKTM 450 Rally Gérard de Rooy Tom Colsoul Darek RodewaldIveco PowerStar Alejandro PatronelliYamaha Raptor 7002011Buenos Aires–Arica–Buenos Aires Nasser Al-Attiyah Timo GottschalkVolkswagen Touareg 3 Marc ComaKTM 450 Rally Wladimir Chagin Sergey Sawostin  Ildar SjaysultanofKamaz Alejandro PatronelliYamaha2010Buenos Aires–Antofagasta–Buenos Aires Carlos Sainz Lucas CruzVolkswagen Touareg 2 Cyril DespresKTM 690 Rally Wladimir Chagin Sergej Sawostin Eduard NikolaefKamaz Marcos PatronelliYamaha2009Buenos Aires–Valparaiso–Buenos Aires Giniel de Villiers Dirk von ZitzewitzVolkswagen Touareg 2 Marc ComaKTM 690 Rally Firdaus Kabirof Aydar Belyaef Andrey MokeefKamaz Josef MacháčekYamaha2008gekanselleer2007Lissabon–Dakar Stéphane Peterhansel Jean-Paul CottretMitsubishi Pajero Cyril DespresKTM 690 Rally Hans Stacey Charly Gotlib Bernard der KinderenMAN TGAnie gehou nienie gehou nie2006Lissabon–Dakar Luc Alphand Gilles PicardMitsubishi Pajero Marc ComaKTM LC4 660R Wladimir Chagin Semen Jakubof Sergej SawostinKamaz2005Barcelona–Dakar Stéphane Peterhansel Jean-Paul CottretMitsubishi Pajero Cyril DespresKTM LC4 660R Firdaus Kabirof Aydar Beljaef Andrey MokeefKamaz2004Clermont-Ferrand–Dakar Stéphane Peterhansel Jean-Paul CottretMitsubishi Pajero Nani RomaKTM LC4 660R Wladimir Chagin Semen Jakubof Sergej SawostinKamaz2003Marseille–Sharm el Sheikh Hiroshi Masuoka Andreas SchulzMitsubishi Pajero Richard SainctKTM LC4 660R Wladimir Chagin Semen Jakubof Sergej SawostinKamaz2002Arras–Madrid–Dakar Hiroshi Masuoka Pascal MaimonMitsubishi Pajero Fabrizio MeoniKTM LC8 950R Wladimir Chagin Semen Jakubof Sergej SawostinKamaz2001Parys–Dakar Jutta Kleinschmidt Andreas SchulzMitsubishi Pajero Fabrizio MeoniKTM LC4 660R Karel Loprais Josef Kalina Petr HamerlaTatra 8152000Parys–Dakar–Kaïro Jean-Louis Schlesser Henri MagneSchlesser-Renault Buggy Richard SainctBMW F650RR Wladimir Chagin Semen Jakubof Sergej SawostinKamaz1999Granada–Dakar Jean-Louis Schlesser Philippe MonnetSchlesser-Renault Buggy Richard SainctBMW F650RR Karel Loprais Radomir Stachura Josef KalinaTatra 8151998Parys–Granada–Dakar Jean-Pierre Fontenay Gilles PicardMitsubishi Pajero Stéphane PeterhanselYamaha YZE850T Karel Loprais Radomir Stachura Jan CermakTatra 8151997Dakar–Agades–Dakar Kenjiro Shinozuka Henri MagneMitsubishi Pajero Stéphane PeterhanselYamaha YZE850T Peter Reif Johann DeinhoferHino1996Granada–Dakar Pierre Lartigue Michel PérinCitroën ZX Edi OrioliYamaha YZE850T Wiktor Moskowskikh Anatoli Kouzmine Nail BagawetdinofKamaz1995Granada–Dakar Pierre Lartigue Michel PérinCitroën ZX Stéphane PeterhanselYamaha YZE850T Karel Loprais Radomir Stachura Tomas TomecekTatra 8151994Parys–Dakar–Parys Pierre Lartigue Michel PérinCitroën ZX Edi OrioliCagiva Elefant 900 Karel Loprais Radomir Stachura Josef KalinaTatra 8151993Parys–Dakar Bruno Saby Dominique SerieysMitsubishi Pajero Stéphane PeterhanselYamaha YZE850T Francesco Perlini Giorgio Albiero Claudio VinantePerlini1992Parys–Sirte–Kaapstad Hubert Auriol Philippe MonnetMitsubishi Pajero Stéphane PeterhanselYamaha YZE850T Francesco Perlini Giorgio Albiero Claudio VinantePerlini1991Parys–Tripoli–Dakar Ari Vatanen Bruno BerglundCitroën ZX Stéphane PeterhanselYamaha YZE750T Jacques Houssat Thierry de Saulieu Danilo BottaroPerlini1990Parys–Tripoli–Dakar Ari Vatanen Bruno BerglundPeugeot 405 T16 Edi OrioliCagiva Elefant 900 Giorgio Villa Giorgio Delfino Claudio VinantePerlini1989Parys–Tunis–Dakar Ari Vatanen Bruno BerglundPeugeot 405 T16 Gilles LalayHonda NXR800Vnie gehou nie1988Parys–Algiers–Dakar Juha Kankkunen Juha PiironenPeugeot 205 T16 Edi OrioliHonda NXR800V Karel Loprais Radomir Stachura Tomas MuckTatra 8151987Parys–Algiers–Dakar Ari Vatanen Bernard GirouxPeugeot 205 T16 Cyril NeveuHonda NXR750V Jan de Rooy Yvo Geusens Theo van de RijtDAF1986Parys–Algiers–Dakar René Metge Dominique LemoynePorsche 959 Cyril NeveuHonda NXR750V Giacomo Vismara Giulio MinelliMercedes-Benz1985Parys–Algiers–Dakar Patrick Zaniroli Jean Da SilvaMitsubishi Pajero Gaston RahierBMW R100GS Karl-Friedrich Capito Jost Capito Klaus SchweikarlMercedes-Benz 1936 AK1984Parys–Algiers–Dakar René Metge Dominique LemoynePorsche 911 (953) Gaston RahierBMW R100GS Pierre Laleu Daniel Durce Patrick VenturiniMercedes-Benz 1936 AK1983Parys–Algiers–Dakar Jacky Ickx Claude BrasseurMercedes 280 G Hubert AuriolBMW R100GS Georges Groine Thierry de Saulieu Bernard MalferiolMercedes-Benz 1936 AK1982Parys–Algiers–Dakar Claude Marreau Bernard MarreauRenault 20 Cyril NeveuHonda XR550 Georges Groine Thierry de Saulieu Bernard MalferiolMercedes-Benz U 1700L1981Parys–Dakar René Metge Bernard GirouxRange Rover Hubert AuriolBMW R80G/S Adrien Villette Henri Gabrelle Alain VoillereauALM/ACMAT1980Parys–Dakar Freddy Kottulinsky Gerd LöffelmannVolkswagen Iltis Cyril NeveuYamaha XT500 Zohra Ataouat Hadj Daou Boukrif Mahiedine KalouaSonacome1979Parys–Dakar Alain Génestier Joseph Terbiaut Jean LemordantRange Rover Cyril NeveuYamaha XT500 Jean-François Dunac Jean-Pierre Chapel François BeauPinzgauer
 Bron: 

 Verwysings 

 Eksterne skakels 

  Amptelike webwerf



Kategorie:Motorsport in Frankryk
Kategorie:Senegal
Kategorie:Sportkompetisies in Frankryk
Kategorie:Sport in Parys
Kategorie:Sport in Afrika
Kategorie:Sport in Saoedi-Arabië
Kategorie:Sport in Suid-Amerika
Kategorie:Tydren