Nazi-Duitsland

Nazi-Duitsland of die Derde Ryk (Duits: Drittes Reich) verwys gewoonlik na Duitsland in die jare tussen 1933 en 1945, toe dit onder die beheer was van Adolf Hitler se diktatorskap en die ideologie van nasionaal-sosialisme ('n weergawe van fascisme).

duimnael|links|Uitbreiding van Nazi-Duitsland vanaf 1933
duimnael|links|Die Derde Ryk in 1944
Die term Nazi is 'n kort vorm van die Duitse Nationalsozialismus; die ideologie was ingestel in die NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei), die Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty, of Nazi-party in kort.

Die Derde Ryk is 'n verafrikaansing van die Duitse uitdrukking "Drittes Reich", en word gebruik as 'n sinoniem vir Nazi-Duitsland. Die term is in gebruik geneem deur Nazi-propaganda, wat die Heilige Romeinse Ryk as die eerste Reich beskou het, 1871 se Duitse Keiserryk as die tweede, en hulle eie bewind as die derde. Dit is gedoen met die doel om 'n terugkeer te suggereer na die voormalige Duitse glorie na die beweerde mislukking van die 1919 Republiek van Weimar.

Die Derde Ryk is soms ook die "Duisendjarige Ryk" (Tausendjähriges Reich) genoem, soos beplan deur sy stigter, Adolf Hitler, om te bestaan vir 'n duisend jaar.

 Terminologie 
 Duitse Ryk 
duimnael|links|Die eerste Duitse posseël met die opskrif Großdeutsches Reich is op 24 Oktober 1943 uitgereik
Duitsland het onder die naam Deutsches Reich ("Duitse Ryk") verskillende historiese periodes met ooreenkomstige grondwette deurloop: Die Duitse Keiserryk as konstitusionele en erflike monargie het vanaf die rykstigting in 1871 tot aan die einde van die Eerste Wêreldoorlog bestaan. Die Republiek van Weimar as parlementêre demokrasie is in 1919 gevorm en het formeel tot en met die afkondiging van die sogenaamde magtigingswet op 23 Maart 1933 bestaan.

Maar reeds met Adolf Hitler se benoeming as rykskanselier op 30 Januarie 1933 moes die demokratiese staatsvorm, wat Duitsland ná die afskaffing van die monargistiese stelsel aangeneem het, plek maak vir 'n Nasionaal-Sosialistiese leierstaat (Duits: Führerstaat) wat tot die onvoorwaardelike kapitulasie van Duitsland se weermag op 8 Mei 1945 – die einde van die Tweede Wêreldoorlog in Europa – bestaan het.

 Groot-Duitse Ryk 
duimnael|links|'n Kaart van die Großdeutsche Reich in 'n skoolatlas in 1944
Die Duitse staatsgebied is deur die Nasionaalsosialiste stapsgewys uitgebrei. Met die "aansluiting" (Anschluss) van Oostenryk by die Duitse Ryk op 12 en 13 Maart 1938 het hulle Oostenryk hernoem tot Ostmark en later, vanaf 1942, tot Donau- und Alpenreichsgaue. Na die Duitse en vroeëre Oostenrykse deelgebiede is vanaf Maart 1938 nie-amptelik gesamentlik verwys as Großdeutsches Reich, kort Großdeutschland.

Met hierdie term het die Nasionaalsosialiste daarop aanspraak gemaak dat hulle die sogenaamde "Groot-Duitse oplossing" omtrent die politieke toekoms van Duitsland, dit wil sê die vereniging met Oostenryk wat in 1848 oorweeg, maar nie verwesenlik is nie – tot stand gebring het. Die term het egter ook die bedoelde verdere uitbreiding van Duitsland aangedui. Die Nasionaalsosialiste was van plan om nog meer gebiede met sogenaamde "Volksduitse" bewoners by die ryk in te lyf om uiteindelik 'n "Groot-Germaanse Ryk" te skep – 'n staat wat ver buite Duitsland se destydse grense sou strek en as historiese noodsaaklikheid gepropageer is.

Die NSDAP se program van aksie van 1920 het 25 doelwitte gestel waarmee die beleid van gebiedsuitbreiding met nasionalistiese en rassistiese idees ten opsigte van die "volksgemeenskap" en die "volk sonder lewensruimte" geregverdig is. So het die NS-bewind dan ook alle gebiede wat later verower is – met uitsondering van die generaal-goewernement in Pole – tot deelgebiede van die Groot-Duitse Ryk verklaar en hulle sodoende eensydig en, in terme van die volkereg, onwettig by die Duitse Ryk ingelyf.

Dekreet RK 7669 E, wat deur die ryksminister en hoof van die Rykskanselary, Hans Heinrich Lammers, op 26 Junie 1943 uitgereik is, het die gebruik van die term "Groot-Duitse Ryk" verpligtend gemaak. Faksimile: Reichsarbeitsblatt jaargang 1943, deel I, nr. 23, 15 Augustus 1943, bl. 413 Hierdie naamwysiging is egter nie amptelik geproklameer nie, maar het vir die eerste keer op 24 Oktober 1943 op posseëls sigbaar geword. Vanaf Junie 1944 het alle seëls, wat uitgereik is, die opskrif Großdeutsches Reich gedra.

 Nasionaalsosialisme 
duimnael|links|Massaoptog tydens die Reichsparteitag 1935 in Neurenberg
duimnael|Beplande uitbreiding van die "Groot-Germaanse Ryk van die Duitse Nasie"
Die totalitêre ideologie van die nasionaalsosialisme word as 'n variant van die Italiaanse fascisme beskou, en die twee ideologieë word dus deur 'n aantal gemeenskaplike hooftrekke gekenmerk, soos byvoorbeeld:
 die anti-demokratiese leiersbeginsel (Duits: Führerkult),
 militarisme,
 aggressiewe nasionalisme en
 die propagering van die "eenheid van volk en staat" – 'n beginsel wat oorspronklik uit die sosialisme ontleen is.

In Italië was die oorspronklike fascistiese beweging onder die sogenaamde duce ("leier") Benito Mussolini in die tydperk tussen 1922 en 1943 aan die bewind. Sedert die begin van die Tweede Wêreldoorlog was Italië saam met die Japanse Keiserryk die belangrikste politieke en militêre bondgenoot van Nazi-Duitsland; na die drie lande word ook as die "Spilmoondhede" verwys.

Die Duitse nasionaalsosialisme het egter ook sy eie voorgeskiedenis, wat onder meer deur die germanomaniese antisemitisme gekenmerk was en die oorspronklike fascistiese ideologie met rassistiese elemente aangevul het, wat ook die aggressiewe uitwissing van etniese groepe, veral Jode, behels het.

Die Duitse Nazi-regime was afgestem op Adolf Hitler as die sentrale leiersfiguur. Aanvanklik het die NS-propaganda na sy bewind ook as die "Derde Ryk" verwys – 'n histories onjuiste term wat nogtans in die Duitse en Engelse taalgebied ingeburger geraak het en sinoniem vir die Nazi-diktatuur gebruik word.

Vanweë die Tweede Wêreldoorlog, wat deur Hitler begin is, en die Joodse volksmoord of Sjoa, wat op die ongekende, stelselmatige en selfs industriële moord op ses miljoen Europese Jode neergekom het, word die Nazi-regime met een van die donkerste tydperke van die wêreldgeskiedenis vereenselwig. Die slagoffers van sy massaslagtings het naas Joodse burgers ook ander groepe ingesluit, wat volgens die Nazi-propaganda as "ongewens" of "minderwaardig" beskou is soos gestremdes, Roma, Sinti, Jehovah se Getuies, homoseksuele, Slawiërs (veral Pole en Russe) en verskillende opposisiegroepe.

 Oorsake 
duimnael|Duitsland ná die Eerste Wêreldoorlog in 1918
Die moderne navorsing oor die oorsake van die Nasionaalsosialisme in Duitsland en fascistiese bewegings in ander lande probeer nog steeds die verhouding van die twee belangrikste invloedsfaktore – die nasionale geskiedenis en die breër epogale konteks – te bepaal. Broszat, Martin: Das Dritte Reich als Gegenstand historischen Fragens. In: Borszat, Martin en Norbert Frei (reds.) in samewerking met die Institut für Zeitgeschichte München: PLOETZ. Das Dritte Reich. Ursprünge, Ereignisse, Wirkungen. Freiburg en Würzburg 1983, bl. 11 Die Duitse geskiedkundige Ernst Nolte het met sy werk oor die fascisme in sy tydperk (Der Faschismus in seiner Epoche, 1963) die Eerste Wêreldoorlog en die uitdagings van die Bolsjewistiese Rewolusie as historiese mylpale beskryf wat by die analise van die ontstaan van Fascistiese bewegings in Europa in gedagte gehou moet word. Broszat/Frei (1983), bl. 11 Alhoewel daar reeds voor die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog veral in Duitsland sterk anti-Westerse en anti-demokratiese strominge was wat ook militaristiese en Antisemitiese groeperings ingesluit het, het die pseudo-rewolusionêre fascisme veral ná die traumatiese ervarings van die oorlog gestalte aangeneem.

Die Nasionaalsosialistise beweging in Duitsland het voordeel getrek uit die diepgrypende strukturele krisis wat die land ná die Eerste Wêreldoorlog op politieke, ekonomiese, kulturele en sosiale gebied gekenmerk het. Tyrell, Albrecht: Das Scheitern der Weimarer Republik und der Aufstieg der NSdAP. In: Borszat, Martin en Norbert Frei (reds.) in samewerking met die Institut für Zeitgeschichte München: PLOETZ. Das Dritte Reich. Ursprünge, Ereignisse, Wirkungen. Freiburg en Würzburg: Ploetz 1983, bl. 18 Die ongewone politieke invloed en uiteindelike oorwinning, wat Duitsland se fasciste uiteindelik oor die demokratiese stelsel van die Republiek van Weimar behaal het, moet aan die spesifieke politieke en maatskaplike omstandighede in die destydse Duitse Ryk toegeskryf word. Moderne bewegings soos liberalisme, parlementarisering en demokratisering het in Duitsland eers baie laat 'n beduidende rol begin speel, maar het tydelik saamgeval met die onverwagte militêre neerlaag en die ineenstorting van die outoritêre en militaristies-monargistiese strukture van die ou Keiserryk, asook die ontberings van die na-oorlogse tydperk. 'n Tweede probleem was die feit dat die ou elites nie van hulle posisies in die administrasie, weermag, nywerheid en landbou verwyder is nie en met hulle anti-demokratiese gesindheid die jong demokratiese staat sedert 1919 stelselmatig ondermyn het. Tyrell (1983), bl. 18

 Sport 
In 1936 het Nazi-Duitsland beide die IVde Olimpiese Winterspele in Garmisch-Partenkirchen en die Spele van die XIde Olimpiade in Berlyn aangebied. Albei sportbyeenkomste is deur die NS-propagandamasjien uitgebuit.

 Prominente persone in Nazi-Duitsland 
 Staatsleiers en beamptes van die Nazi-party 
 Adolf Hitler
 Hermann Göring
 Rudolf Hess (moenie met Rudolf Höß verwar nie)
 Joseph Goebbels
 Albert Speer
 Heinrich Himmler
 Martin Bormann
 Joachim von Ribbentrop
 Alfred Rosenberg
 Adolf Eichmann
 Reinhard Heydrich
 Hjalmar Schacht
 Fritz Todt
 Ernst Röhm
 Walter Schellenberg
 Baldur von Schirach
 Gunter d'Alquen
 Ludolf von Alvensleben
 Max Amann
 Benno von Arent
 Heinz Auerswald
 Hans Aumeier
 Artur Axmann
 Erich von dem Bach
 Richard Baer
 Gottlob Berger
 Josef Blösche
 Ernst Boepple
 Karl Brandt
 Alois Brunner
 Sepp Dietrich
 Otto Dietrich
 Theodor Eicke
 Richard Euringer
 Albert Forster
 Hans Frank
 Roland Freisler
 Wilhelm Frick
 Hans Fritzsche
 Achim Gercke
 Odilo Globocnik
 Amon Göth
 Arthur Greiser
 Wilhelm Grimm
 Fritz Hartjenstein
 Rudolf Höss (moenie met Rudolf Hess verwar nie)
 Hanns Johst
 Ernst Kaltenbrunner
 Ilse Koch
 Karl-Otto Koch
 Irma Grese
 Josef Kramer
 Friedrich Wilhelm Krüger
 Herbert Lange
 Robert Ley
 Julius Lippert
 Hanns Ludin
 Viktor Lutze
 Josef Mengele
 Alfred Meyer
 Heinrich Müller
 Joachim Peiper
 Karl Silberbauer
 Oswald Pohl
 Erich Priebke
 Adrian von Renteln
 Fritz Sauckel
 Carl Schmitt
 Arthur Seyss-Inquart
 Julius Streicher Militêre leiers 
 Karl Dönitz
 Erich Raeder
 Günther Lütjens
 Otto Ciliax
 Hans-Georg von Friedeburg
 Otto Schniewind
 Hermann Boehm
 Alfred Saalwächter
 Wilhelm Marschall
 Walter Warzecha
 Otto Kretschmer
 Wolfgang Lüth
 Erich Topp
 Erwin Rommel
 Heinz Guderian
 Wilhelm Keitel
 Claus von Stauffenberg
 Hans-Ulrich Rudel
 Erich Hartmann
 Gerhard Barkhorn
 Hans-Joachim Marseille
 Günther Rall
 Werner Mölders
 Hermann Graf
 Johannes Steinhoff
 Gordon Gollob
 Adolf Galland
 Michael Wittmann
 Kurt Meyer
 Wilhelm Canaris
 Alfred Jodl
 Hanna Reitsch
 Ernst Udet
 Robert Ritter von Greim

 Ander 
 Gottfried Benn
 Eva Braun
 Werner von Braun
 Houston Stewart Chamberlain
 Anton Drexler
 Gottfried Feder
 Friedrich Flick
 Theodor Fritsch
 Hans Friedrich Karl Günther (moenie met Hans Günther verwar nie)
 Karl Harrer
 Willibald Hentschel
 Alfred Hoche
 Armin D. Lehmann
 Lanz von Liebenfels
 Karl Lueger
 Alfred Ploetz
 John Rabe
 Geli Raubal
 Leni Riefenstahl
 Oskar Schindler
 Johannes Stark
 Rudolf von Sebottendorf
 Richard Sorge
 Richard Wagner
 Winifred Wagner
 Raoul Wallenberg

 Verwysings 

 Eksterne skakels 


Kategorie:Voormalige lande in Europa
Kategorie:Nasionaal-Sosialisme