Curriebeker

Hierdie artikel handel oor die Rugbykompetisie in Suid-Afrika. Vir die voorheen gelyknamige Krieketkompetisie in Suid-Afrika, sien Sunfoilreeks.

Die Curriebekertoernooi (tot 2015 ook bekend as die ABSA Curriebeker weens borgskapvereistes) is Suid-Afrika se oudste en belangrikste plaaslike rugbykompetisie wat viertien provinsies of streke binne ’n provinsie verteenwoordig. Hoewel dit die belangrikste plaaslike kompetisie is, ding Suid-Afrikaanse spanne ook jaarliks in die Verenigde Rugbykampioenskap mee.HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, 

Die Curriebeker dateer so ver terug as 1889 en is een van die oudste rugbykompetisies ter wêreld. Die toernooi word as die hoeksteen van Suid-Afrika se rugby-erfenis beskou. Tussen 1892 en 1966 is daar op ongereelde grondslag om die beker meegeding, maar sedert 1968 word 'n wenner jaarliks bepaal. Dié goue trofee is steeds die hoogste prys in plaaslike Suid-Afrikaanse rugby.

 Geskiedenis 
Die kompetisie het sy nederige begin as ’n interdorp-kompetisie in 1884 gehad, maar toe die Suid-Afrikaanse Rugbyraad in 1889 gestig is, is besluit om ’n nasionale kompetisie te organiseer wat spanne van al die groot unies sou insluit. Die unies wat deelgeneem het was die Westelike Provinsie, Griekwaland-Wes, Transvaal en Oostelike Provinsie. Die eerste toernooi is in Kimberley gehou en is deur die Westelike Provinsie gewen. Die wenprys was ’n silwer beker wat geskenk is deur die Suid-Afrikaanse Rugbyraad, wat nou in die SA Rugbymuseum in Kaapstad te sien is.

Die huidige goue beker is in 1892 in gebruik geneem. Sir Donald Currie, die skeepsmagnaat, het dit aan W.E. Maclagan, kaptein van die eerste toerspan uit die Britse Eilande na Suid-Afrika, toevertrou op die vooraand van hulle vertrek na Suid-Afrika. Maclagan sou die trofee aan die eerste span toeken wat die toerspan kon klop. Daarna moes dit ’n wisseltrofee vir die Suid-Afrikaanse provinsiale kampioenspan word. Die toerspan het al sy wedstryde gewen, maar nogtans die trofee oorhandig aan Griekwaland-Wes, wat met net 3-0 verloor het. Sir Donald het ook trofeë aan verskeie ander Suid-Afrikaanse sportsoorte geskenk, insluitende krieket, sokker, swem en waterpolo, maar net die rugbytoernooi het onder die oorspronklike naam voortgegaan.

Terwyl plaaslike unies reeds van 1892 om die Curriebeker meegeding het, het dit ’n paar dekades geduur voordat ’n amptelike kompetisie tot stand gebring is. Ná jare van geleentheidstoernooie wat deur die Westelike Provinsie oorheers is, het Suid-Afrika se belangrikste kompetisie met groot verwagting in 1968 afgeskop. In daardie jaar het Noord-Transvaal, onder leiding van die legendariese Frik du Preez, Transvaal met 16-3 in die eindronde gewen, wat ’n era van algehele oorheersing deur die Pretorianers ingelyf het waarin hulle die Curriebeker 16 keer gewen het en drie keer die titel gedeel het. Hierdie besonderse prestasie sou waarskynlik nie moontlik gewees het sonder die kundigheid van Naas Botha nie. Hy kon die spel meesterlik beheer met uitmuntende taktiese bewustheid deur ’n loopbaan wat oor drie dekades gestrek het. Botha kon manalleen opponerende spanne op hul knieë dwing en hy het in 1987 al Noord-Transvaal se 24 punte teenoor Transvaal se 18 in die eindronde aangeteken.

Sedertdien het die Curriebeker ’n jaarlikse kompetisie geword met net een span wat Noord-Transvaal se oorheersing kon teenstaan – die Westelike Provinsie. Feesvierings het in Kaapstad uitgebreek toe die Westelike Provinsie Noord-Transvaal met 24-7 in die eindronde van 1982 gewen het, wat die Westelike Provinsie se eie goue era ingelyf het. Curriebekerhelde soos Faffa Knoetze, Calla Scholtz en die stoomroller-vleuel Neil Burger het verseker dat die Beker vir vyf jaar in Kaapstad gebly het voordat dit weer terug noorde toe is.

Met die keer van die dekade is Suid-Afrikaanse rugbyondersteuners getrakteer op twee van die mees onvergeetlike Curriebeker-eindrondes. In 1989 het die vleuel Carel du Plessis ’n drie in die doodsnikke van die wedstryd gedruk om te verseker dat die Beker met Noord-Transvaal gedeel is. Die telling was 16-elk. Die daaropvolgende jaar was die gevoel dat Noord-Transvaal net moes opdaag om teen Natal te wen. Die piesangboere het egter ’n opskudding veroorsaak toe hulle, geïnspireer deur die losskakel Joel Stransky, die wedstryd met 18-12 gewen het. Die 1990’s het ook gesien hoe Natal asook Transvaal, onder kapteinskap van Francois Pienaar sterker word, maar sedert Suid-Afrika se hertoelating tot internasionale sport in 1992 het die belangrikheid van die Curriebeker stelselmatig afgeneem.

Deesdae is die kompetisie in die skadu van die Verenigde Rugbykampioenskap en die Rugbykampioenskap in terme van belangrikheid vir Suid-Afrika se topspelers. ’n Mens hoef egter net te kyk na die glimlagte op spelers se gesigte wanneer hulle die Curriebeker wen, om te bevestig dat die Curriebeker steeds ’n spesiale plek het in die harte van Suid-Afrikaanse rugbyspelers en -toeskouers.

Vir die 2013-seisoen was die prysgeld soos volg bepaal:
 Wenner van die premierafdeling: R1,8 miljoen
 Naaswenner van die premierafdeling: R1,2 miljoen
 Wenner van die eerste afdeling: R1 miljoen
 Naaswenner van die eerste afdeling: R500 000
 Wenner van die o/21 A-afdeling: R200 000
 Naaswenner van die o/21 A-afdeling: R50 000
 Wenner van die o/19 A-afdeling: R200 000
 Naaswenner van die o/19 A-afdeling: R50 000

In 2016 en 2017 het die Welwitschias van Namibië aan die Curriebeker deelgeneem.   In 2019 het die Argentynse Jaguares XV aan die Curriebeker deelgeneem. In 2020 het die Georgiese span Tbilisi Caucasians aan die Curriebeker deelgeneem.  In 2022 het die Georgiese span Black Lions, die Keniaanse span Simbas en die Zimbabwiese span Zimbabwe Goshawks in die eerste afdeling meegeding.  In 2023 het die Namibiese Welwitschias, die Zimbabwiese Goshawks, die Keniaanse Simbas en die Amerikaans-Meksikaanse San Clemente Rhinos aan die eerste afdeling deelgeneem. 

 Trofee 
duimnael|Die Curriebekertrofee
Die trofee waarom jaarliks meegeding word is deur sir Donald Currie, eienaar van die Union-Castle-Redery, aan die toerspan van die Britse Eilande geskenk. Sy instruksies aan die span was om die trofee te oorhandig aan die span wat die beste wedstryd teen die besoekers gespeel het, en na ’n moedige stryd het Griekwaland-Wes die eerste ontvangers van die Curriebeker geword. Die trofee is vandag nog die heilige graal van Suid-Afrikaanse rugby.

Aan die einde van 2012 is die trofee na Garrard van Londen, die Kroonjuweliers en oorspronklike vervaardigers, gestuur om gerestoureer te word. Die trofee, wat in 1875 vervaardig is, se handvatsel is in ere herstel en die trofee het ook weer sy goue glans aangeneem. 

 Spanne 
duimnael|300px|Kaart van Suid-Afrika wat die grense van die Curriebekerspanne aandui
Suid-Afrika is tans verdeel in 14 unies. Vier trek spelers van ’n hele provinsie:
 Griekwas – Noord-Kaap (tuiswedstryde in Kimberley)
 Luiperds – Noordwes (tuiswedstryde in Potchefstroom en Rustenburg)
 Natalse Haaie – KwaZulu-Natal (tuiswedstryde in Durban)
 Pumas – Mpumalanga (tuiswedstryde in Nelspruit)

Daar is twee unies in die Oos-Kaap:
 Grens Bulldogs – oos (tuiswedstryde in Oos-Londen)
 Oostelike Provinsie – wes (tuiswedstryde in Gqeberha)

en ook in die Vrystaat:
 Vrystaat Cheetahs – sentraal en suid (tuiswedstryde in Bloemfontein)
 Griffons – noord en wes (tuiswedstryde in Welkom)

Daar is drie unies in die Wes-Kaap:
 Boland Kavaliers – noord (tuiswedstryde in Wellington)
 SWD Arende – oos (tuiswedstryde in George)
 Westelike Provinsie – Kaapstad Metropolitaanse gebied (tuiswedstryde in Kaapstad)

Gauteng het twee unies wat eksklusief van dele van daardie provinsie spelers kry:
 Valke – die Oos-Rand en munisipaliteite ten ooste en suide van Johannesburg (tuiswedstryde in Kemptonpark)
 Goue Leeus – Johannesburg en munisipaliteite ten weste (tuiswedstryde in Johannesburg)

Laastens is daar een unie wat gedeeltelik spelers van Gauteng asook ’n hele provinsie kry:
 Blou Bulle – Pretoria, die twee Gauteng-munisipaliteite ten ooste en Limpopo (tuiswedstryde in Pretoria)

 Uitslae 
SeisoenTuisspanTellingBesoekerWedstrydplek 1889 Westelike Provinsie    1892 Westelike Provinsie    1894 Westelike Provinsie    1895 Westelike Provinsie    1897 Westelike Provinsie    1898 Westelike Provinsie    1899 Griekwaland-Wes    1904 Westelike Provinsie    1906 Westelike Provinsie    1908 Westelike Provinsie    1911 Griekwaland-Wes    1914 Westelike Provinsie    1920 Westelike Provinsie    1922 Transvaal    1925 Westelike Provinsie    1927 Westelike Provinsie    1929 Westelike Provinsie    1932 Grens/Westelike Provinsie    1934 Grens/Westelike Provinsie    1936 Westelike Provinsie    1939 Westelike Provinsie 6–17 TransvaalNuweland, Kaapstad 1946 Noord-Transvaal 11–9 Westelike Provinsie Loftus Versfeld, Pretoria 1947 Westelike Provinsie 16–12 TransvaalNuweland, Kaapstad 1950 Transvaal 22–11 Westelike Provinsie Ellispark, Johannesburg 1952 Boland 9–11 Transvaal Wellington 1954 Westelike Provinsie 11–8 Noord-TransvaalNuweland, Kaapstad 1956 Natal 8–9 Noord-Transvaal Kings Park-stadion, Durban 1957/59 Westelike Provinsie    1968 Noord-Transvaal 16–3 Transvaal Loftus Versfeld, Pretoria 1969 Noord-Transvaal 28–13 Westelike Provinsie Loftus Versfeld, Pretoria 1970 Griekwaland-Wes 11–9 Noord-Transvaal De Beers-stadion, Kimberley 1971 Transvaal 14–14 Noord-Transvaal Ellispark, Johannesburg 1972 Oos-Transvaal 19–25 Transvaal Pam Brink-stadion, Springs 1973 Noord-Transvaal 30–22 Oranje-Vrystaat Loftus Versfeld, Pretoria 1974 Noord-Transvaal 17–15 Transvaal Loftus Versfeld, Pretoria 1975 Oranje-Vrystaat 6–12 Noord-Transvaal Vrystaatstadion, Bloemfontein 1976 Oranje-Vrystaat 33–16 Westelike Provinsie Vrystaatstadion, Bloemfontein 1977 Noord-Transvaal 27–12 Oranje-Vrystaat Loftus Versfeld, Pretoria 1978 Oranje-Vrystaat 9–13 Noord-Transvaal Vrystaatstadion, Bloemfontein 1979 Westelike Provinsie 15–15 Noord-TransvaalNuweland, Kaapstad 1980 Noord-Transvaal 39–9 Westelike Provinsie Loftus Versfeld, Pretoria 1981 Noord-Transvaal 23–6 Oranje-Vrystaat Loftus Versfeld, Pretoria 1982 Westelike Provinsie 24–7 Noord-TransvaalNuweland, Kaapstad 1983 Westelike Provinsie 9–3 Natal Nuweland, Kaapstad 1984 Westelike Provinsie 19–9 Noord-TransvaalNuweland, Kaapstad 1985 Westelike Provinsie 22–15 Noord-TransvaalNuweland, Kaapstad 1986 Westelike Provinsie 22–9 TransvaalNuweland, Kaapstad 1987 Transvaal 18–24 Noord-Transvaal Ellispark, Johannesburg 1988 Noord-Transvaal 19–18 Westelike Provinsie Loftus Versfeld, Pretoria 1989 Westelike Provinsie 16–16 Noord-TransvaalNuweland, Kaapstad 1990 Noord-Transvaal 12–18 Natal Loftus Versfeld, Pretoria 1991 Noord-Transvaal 27–15 Transvaal Loftus Versfeld, Pretoria 1992 Transvaal 13–14 Natal Ellispark, Johannesburg 1993 Natal 15–21 Transvaal Kings Park-stadion, Durban 1994 Oranje-Vrystaat 33–56 Transvaal Springbokpark, Bloemfontein 1995 Natal 25–17 Westelike Provinsie Kings Park-stadion, Durban 1996 Goue Leeus 15–33 Natalse Haaie Ellispark, Johannesburg 1997 Westelike Provinsie 14–12 Vrystaat CheetahsNuweland, Kaapstad 1998 Blou Bulle 24–20 Westelike Provinsie Loftus Versfeld, Pretoria 1999 Natalse Haaie 9–32 Goue Leeus Kings Park-stadion, Durban 2000 Natalse Haaie 15–25 Westelike Provinsie ABSA-stadion, Durban 2001 Westelike Provinsie 29–24 Natalse HaaieNuweland, Kaapstad 2002 Goue Leeus 7–31 Blou Bulle Ellispark, Johannesburg 2003 Blou Bulle 40–19 Natalse Haaie Loftus Versfeld, Pretoria 2004 Blou Bulle 42–33 Vrystaat Cheetahs Loftus Versfeld, Pretoria 2005 Blou Bulle 25–29 Vrystaat Cheetahs Loftus Versfeld, Pretoria 2006 Vrystaat Cheetahs 28–28 Blou Bulle Vodacompark, Bloemfontein 2007 Vrystaat Cheetahs 20–18 Goue Leeus Vodacompark, Bloemfontein 2008 Natalse Haaie 14–9 Blou Bulle ABSA-stadion, Durban 2009 Blou Bulle 36–24 Vrystaat Cheetahs Loftus Versfeld, Pretoria 2010 Natalse Haaie 30–10 Westelike Provinsie ABSA-stadion, Durban 2011 Goue Leeus 42–16 Natalse Haaie Ellispark, Johannesburg 2012 Natalse Haaie 18–25 Westelike Provinsie Mr Price Kings Park, Durban 2013 Westelike Provinsie 19–33 Natalse Haaie Nuweland, Kaapstad 2014 Westelike Provinsie 19–16 Goue Leeus Nuweland, Kaapstad 2015 Goue Leeus 32–24 Westelike Provinsie Emirates Airline Park, Johannesburg 2016 Vrystaat Cheetahs 36–16 Blou Bulle Vrystaatstadion, Bloemfontein 2017 Natalse Haaie 21–33 Westelike Provinsie Growthpoint Kings Park, Durban 2018 Westelike Provinsie 12–17 Natalse Haaie Nuweland, Kaapstad 2019 Vrystaat Cheetahs 31–28 Goue Leeus Vrystaatstadion, Bloemfontein 2020–21 Blou Bulle 26–19 Natalse Haaie Loftus Versfeld, Pretoria 2021 Blou Bulle 44–10 Natalse Haaie Loftus Versfeld, Pretoria 2022 Griekwas 19–26 Pumas Griekwapark, Kimberley 2023 Vrystaat Cheetahs 25–17 Pumas Vrystaatstadion, Bloemfontein 2024 Goue Leeus 14–16 Natalse Haaie Emirates Airline Park, Johannesburg 2025 Griekwas 27–25 Goue Leeus Emirates Airline Park, Johannesburg

1  Westelike Provinsie en Transvaal het nie deelgeneem nie.
2  Beslis oor twee seisoene.
3  Natal is hernoem na die Natalse Haaie.
4  Transvaal is hernoem na die Gauteng Leeus; hulle is ook bekend as die Goue Leeus.
5  Oranje-Vrystaat is hernoem na die Vrystaat Cheetahs.
6  Noord-Transvaal is hernoem na die Blou Bulle.
7  Vrystaat Cheetahs en die Blou Bulle het gelykop gespeel en die titel gedeel.
8  As gevolg van die Covid-19-pandemie beslis tussen November en Januarie.
9  Nadat die telling gelykop was, is ekstra tyd aan die einde van die wedstryd toegelaat.

 Algehele wenners (tot en met 2025) 
SpanKampioeneMees onlangse wenWestelike Provinsie34Vier keer gedeel2017Blou Bulle25Vier keer gedeel2021Goue Leeus11Een keer gedeel2015Natalse Haaie92024Vrystaat Cheetahs7Een keer gedeel2023Griekwas42025Grens Bulldogs2Twee keer gedeel1934Pumas12022

Sedert die Curriebeker in 1968 ’n jaarlikse toernooi geword het, lyk dit soos volg:
SpanKampioeneMees onlangse wenBlou Bulle23Vier keer gedeel2021Westelike Provinsie13Twee keer gedeel2017Natalse Haaie92024Goue Leeus7Een keer gedeel2015Vrystaat Cheetahs7Een keer gedeel2023Griekwas22025Pumas12022

 Rekords en Statistiek 
 Meeste loopbaanwedstryde
 Naam Span(ne) Seisoene Wedstryde Hugh Reece-Edwards Natal 1982–1995  Jacques Botes Pumas/Natal 2002–2014  Helgard Müller Vrystaat 1983–1998  Rudi Visagie Vrystaat/Natal/Mpumalanga 1980–1996  Chris Badenhorst Vrystaat 1987–1999  Burger Geldenhuys Noord-Transvaal 1977–1989  André Joubert Vrystaat/Natal 1986–1999 

 Meeste Loopbaanpunte
 Naam Span(ne) Seisoene Punte Naas Botha Noord-Transvaal 1977–1992  Willem de Waal Wes-Transvaal/Vrystaat/WP 2002–2010  Eric Herbert Noord-Vrystaat/Vrystaat 1986–2001  De Wet Ras Vrystaat/Natal 1974–1986  André Joubert Vrystaat/Natal 1986–1999 

 Meeste loopbaandrieë
 Naam Span(ne) Seisoene Drieë John Daniels Boland/Transvaal 1998–2006  Breyton Paulse Westelike Provinsie 1996–2004  Chris Badenhorst Vrystaat 1987–1999  André Joubert Vrystaat/Natal 1986–1999 Gerrie GermishuysCarel du PlessisNeil BurgerJan-Harm van Wyk Vrystaat/TransvaalWestelike Provinsie/TransvaalWestelike ProvinsieVrystaat/Suidoos-Transvaal 1971–19851980–19891982–19911996–200151515151

 Meeste indiwiduele punte in ’n seisoen
 Naam Span(ne) Seisoen Punte Johan Heunis Noord-Transvaal 1989  Gavin Lawless Transvaal 1996  Casper Steyn Noord-Transvaal 1999  Kennedy Tsimba Vrystaat 2003  Kennedy Tsimba Vrystaat 2002 

 Meeste spanpunte in ’n seisoen
 Span Seisoene Punte Natal 1996  Noord-Transvaal 1996 

 Meeste indiwiduele drieë in ’n seisoen
 Naam Span Seisoen Drieë Bjorn Basson Griekwas 2010  Carel du Plessis Westelike Provinsie 1989  Colin Lloyd Wes-Transvaal 2006  Ettiene Botha Noord-Transvaal 2004  Jan-Harm van Wyk Vrystaat 1997  Rayno Benjamin Transvaal 2006  Phillip Burger Vrystaat 2006 

 Meeste spandrieë in ’n seisoen
 Span Seisoene Punte Natal 1996 

 Meeste indiwiduele punte in ’n wedstryd
 Naam Span Seisoen Punte Jannie de Beer Vrystaat teen Noord-Vrystaat 1997 

 Meeste indiwiduele drieë in ’n wedstryd
 Naam Span Seisoen Drieë Jacques Olivier Noord-Transvaal teen Suidwestelike Distrikte 1996 

 Meeste verskynings in ’n eindstryd
 Naam Span Verskynings Seisoene Burger GeldenhuysNaas Botha Noord-TransvaalNoord-Transvaal  Tussen 1977 en 1989Tussen 1977 en 1991 Louis Moolman Noord-Transvaal  Tussen 1975 en 1986

 Verwysings 

 Eksterne skakels 

  Amptelike webwerf