Noordryn-Wesfale

Nordrhein-WestfalenNoordrhien-WestfalenNoordryn-Wesfale Landsvlag Landswapen 100px 70px Basiese gegewens Ampstaal:  Duits en Nederduits Hoofstad:  Düsseldorf Stigting:  23 Augustus 1946  Oppervlakte:  34 110,26 km² (2de) Bevolking:  17 924 591  (1ste)(31 Desember 2021) Bevolkingsdigtheid:  525 inwoners / km² (12de) BBP   - Totaal 2021  733,257 miljard €  (1ste) Volkslied (Landeshymne):  geen Skuldlas per inwoner:  10 092 € (31 Maart 2022) Totale skuldlas:  180,895 miljard €  (31 Maart 2022) Werkloosheidsyfer:  7,0%  (Julie 2022) ISO 3166-2:  DE-NW Amptelike webwerf:  www.land.nrw Politiek Eerste Minister:  Hendrik Wüst (CDU)(sedert 27 Oktober 2021) Regerende partye:  CDU en Grüne Setels in die parlement (Landtag)(195 setels) (2017: 199 setels): CDU 76 (2017: 72)SPD 56 (69)B90/Grüne 39 (14)FDP 12 (28)AfD 12 (16) Laaste verkiesing:  15 Mei 2022 Volgende verkiesing:  Mei 2027 Parlementêre verteenwoordiging Stemme in die Federale Raad (Bundesrat):  6 (van 69) Kaart 250px

Noordryn-Wesfale of Noord-Rynland-Wesfale (Duits: Nordrhein-Westfalen, [ˈnɔʁtʁaɪ̯n vɛstˈfaːlən], ; Nederduits: Noordrhien-Westfalen) is 'n deelstaat van Duitsland. Dit grens aan die deelstate Rynland-Palts, Hesse en Nedersakse asook aan België en Nederland. Die naam is afkomstig van die ou Pruisiese provinsies Rynland (die noordelike helfte daarvan) en Wesfale.

Noordryn-Wesfale het 'n bevolking van 17 924 miljoen (Desember 2021) en 'n oppervlakte van 34 110 km². Die hoofstad is Düsseldorf en die grootste stad is Keulen.

Die deelstaat is ná die Tweede Wêreldoorlog deur die samesmelting van enkele vroeëre provinsies, waaronder Wesfale en Noordryn (wat albei oorspronklik deel uitgemaak het van Pruise) en Lippe, gevorm. Grootskaalse immigrasie van na-oorlogse vlugtelinge, veral uit die vroeëre oostelike gebiede van die Duitse Ryk, asook migrantewerkers uit Suid-Europa en Turkye gedurende die 1960's en Oos-Europeërs van Duitse afkoms ná 1990, het bygedra tot die deelstaat se huidige demografiese diversiteit. Noordryn-Wesfale is die vierde grootste van al die Duitse deelstate volgens sy oppervlak, maar het verreweg die grootste bevolking.

 Geografie 
 Administratiewe distrikte (Landkreise) 
 Aken (AC)
 Borken (BOR)
 Coesfeld (COE)
 Düren (DN)
 Ennepe-Ruhr-Kreis (EN)
 Rhein-Erft-Kreis (BM)
 Euskirchen (EU)
 Gütersloh (GT)
 Heinsberg (HS)
 Herford (HF)
 Hochsauerlandkreis (HSK)<li> Höxter (HX)
<li> Kleef (KLE)
<li> Kreis Lippe (LIP)
<li> Märkischer Kreis (MK)
<li> Mettmann (ME)
<li> Minden-Lübbecke (MI)
<li> Rhein-Kreis Neuss (NE)
<li> Oberbergischer Kreis (GM)
<li> Olpe (OE)
<li> Paderborn (PB)<li> Recklinghausen (RE)
<li> Rheinisch-Bergischer Kreis (GL)
<li> Rhein-Sieg-Kreis (SU)
<li> Siegen-Wittgenstein (SI)
<li> Soest (SO)
<li> Steinfurt (ST)
<li> Unna (UN)
<li> Viersen (VIE)
<li> Warendorf (WAF)
<li> Wesel (WES)

 Selfregerende stede (kreisfreie Städte) 
<li> Aken (AC)
<li> Bielefeld (BI)
<li> Bochum (BO)
<li> Bonn (BN)
<li> Bottrop (BOT)
<li> Dortmund (DO)
<li> Duisburg (DU)
<li> Düsseldorf (D)<li> Essen (E)
<li> Gelsenkirchen (GE)
<li> Hagen (HA)
<li> Hamm (HAM)
<li> Herne (HER)
<li> Keulen (K)
<li> Krefeld (KR)
<li> Leverkusen (LEV)<li> Mönchengladbach (MG)
<li> Mülheim an der Ruhr (MH)
<li> Münster (MS)
<li> Oberhausen (OB)
<li> Remscheid (RS)
<li> Solingen (SG)
<li> Wuppertal (W)

 Ekonomie 
duimnael|links|Thyssen-staalaanleg in Duisburg in 1988
duimnael|links|Die hoofkwartier van die nywerheidsreus Thyssen-Krupp in Essen
Die Ruhrgebied langs die gelyknamige syrivier van die Ryn, wat deur die weste van die deelstaat vloei, is die belangrikste nywerheidsgebied van Noordryn-Wesfale. Hierdie gebied strek anderkant die Ruhrvallei tot by Aken in die weste en Bonn in die suidweste. Groot afsettings van bitumineuse steenkool was die basis vir die vestiging van swaar nywerhede in die gebied gedurende die 19de eeu. Alhoewel mynboubedrywighede hier intussen grotendeels gestaak is, word bruinkool vandag nog steeds in 'n gebied tussen Keulen en Bonn in oop groewe ontgin.

Die Ruhrgebied het in die 19de eeu tot die grootste nywerheidsentrum in Europa gegroei. Groot getalle immigrante, waaronder duisende Pole, het na die streek gestroom. Nyweraars soos Alfred Krupp, wat in sy nywerheidsaanlegte veral lokomotiewe en wapentuig vervaardig het, en Alfred Thyssen, wat steenkool ontgin, yster, staal en masjiene vervaardig en grootliks bygedra het tot die uitbou van gas- en kragnetwerke, was die leidende persoonlikhede agter die vinnige uitbreiding van nywerhede in die streek. Die digte konsentrasie swaar nywerhede het egter ook sy skadukante gehad. So is die streek dekades lank deur grootskaalse lugbesoedeling geteister.

Vanaf die 1960's is die tradisionele swaar nywerhede deur strukturele probleme geteister. Sluitings en samesmeltings van myne en staalaanlegte het duisende bewoners werkloos gelaat. Vanaf die 1980's het ekonomiese herstrukturering tot die vestiging van nuwe en meer winsgewende bedrywe gelei, waaronder ingenieurswese, die vervaardiging van gehalte-staal en allooimetale, metaalverwerking, elektronika, sintetiese materiale en chemie.

Reeds in die vroeë 1980's het die persentasie werknemers in die nywerheidsbedryf tot minder as vyftig persent gedaal, terwyl steeds meer werksgeleenthede in die handels- en dienstesektor geskep is. Die daarstelling van 'n hoogs moderne geïntegreerde openbare vervoernetwerk met busse, trems, treine en moltreine het bygedra tot die vestiging van Düsseldorf, Keulen en Essen as gasheerstede van belangrike handelskoue en uitstallings.

Die Ruhrgebied het daarnaas in die laat 20ste eeu tot 'n sentrum van kuns en kultuur en 'n gewilde toeristebestemming ontwikkel met meer as twintig simfonie-orkeste, meer as sewentig teaters en meer as 200 museums. Derek Lewis: Contemporary Germany. A Handbook. London: Hodder Arnold 2001, bl. 40

 Galery 

 Verwysings 

 Eksterne skakels 


  Amptelike webwerf