Dublin

DublinBaile Átha Cliath
280px Kaart Wapen 180px|senter 75px|senter Vlag 90px|senter Land  Historiese provinsie 20px Leinster Koördinate  Stigting 842 Stadstatus 1172 Oppervlak:    - Totaal 114,99 vk km  Hoogte bo seevlak 20 m Bevolking:    - Totaal (2016) 553 165 Central Statistics Office: Census of Population 2016 – Chapter 2: Geographical distribution. Besoek op 4 Junie 2017  - Bevolkingsdigtheid 4 811/vk km  - City of Dublin met voorstede 1 173 179  - Groter Dublin 1 904 806 Tydsone UTC +0 (WET)  - Somertyd UTC +1 (IST) Burgemeester (Lord Mayor) Ray McAdam Amptelike webwerf dublincity.ie

Dublin (Engels: [ˈdʌblɪn], ; Iers: Baile Átha Cliath, [blʲaːˈklʲiəh]) is die hoofstad en grootste stad van die Republiek Ierland (Éire), geleë naby die middel van Ierland se oostelike kus, by die mond van die Liffeyrivier in die Ierse See en in die middel van die provinsie Leinster. Die stad was sedert die Middeleeue altyd die hoofstad van die Lordskap en die Koninkryk van Ierland. Tans is sowat 'n derde van die Ierse bevolking in Groter Dublin saamgetrek.

Dublin se geskiedenis strek terug tot in die vroeë 9de eeu toe Wikings een van hul grootste nedersettings buite Skandinawië in die huidige stadsgebied gevestig het. Tim Perry (hoofbydraer): DK Eyewitness Travel – Dublin. Londen: Doring Kindersley 2012, bl. 13 In die volgende eeue is die stad verskeie kere deur oorloë en ander gewapende konflikte geteister. In die 20ste eeu het Dublin tot 'n moderne hoofstad met 'n ryk kulturele lewe gegroei wat jaarliks deur miljoene toeriste besoek word.

 Etimologie 
Die stad se huidige naam is 'n Iers-Engelse afleiding van die oorspronklike Iers-Gaeliese naam Dubh Linn (letterlik "Swart Vywer"). Die historiese Gaeliese skryfwyse was 'Duḃ Linn' of 'Duḃlinn', tog het die Franssprekende Noormanne die kolletjie weggelaat en die stadsnaam as Develyn of Dublin gespel.

In moderne Iers word daar gewoonlik na Dublin as Baile Átha Cliath verwys (letterlik "Die nedersetting by die Riethekkiesdrif"). Hierdie naam is afgelei van Ath Cliathe (Áth Cliath), 'n klein Keltiese nedersetting wat aan die noordoewer van die Liffeyrivier geleë was. Sy naam het na die strategiese ligging van die dorp verwys – by die kruispunt van vier belangrike paaie en naby 'n drif in die Liffeyrivier (geleë naby die huidige Heuston-stasie) wat destyds die enigste manier was om die rivier oor te steek.

Die naam Baile Átha Cliath is later gebruik om na 'n vroeë Christelike klooster te verwys wat waarskynlik in die gebied van Aungierstraat op die erf van die huidige Rooms-Katolieke Sint-Valentynskerk bestaan het. Die lang Ierse naam word soms afgekort tot BÁC. In Ierse Engels word bewoners van die stad of die distrik Dublin dikwels Dubs genoem.

 Geskiedenis 
 Die 18de eeu: Tweede stad van die Britse Ryk 
Die 18de eeu was 'n periode van voorspoed vir Dublin. As setel van 'n eie Ierse parlement en danksy die invloed van die landadel het die stad veral in die tweede helfte van die 18de eeu ongekende groei beleef. Stygende pryse vir landbouprodukte het vir Protestantse landeienaars die finansiële middele verskaf om die groot pleine en statige stadhuise van Georgiaanse Dublin te bou. Omstreeks 1800 was Dublin die onbestrede tweede stad van die Britse Ryk en een van die leidende stedelike nedersettings van sy tyd – kleiner as Londen, Wene of ander destydse keiserlike en koninklike hoofstede, maar nogtans een van die belangrikste stede wat tweede in rang na dié metropole gekom het. Michael Barry: Victorian Dublin Revealed. The Remarkable Legacy of Nineteenth-Century Dublin. Kindle e-boek. Dublin: Andalus Press 2014, pos. 198

 Die 19de eeu: Ekonomiese en politieke agteruitgang 
duimnael|links|Die hoek van Eden-kaai en O'Connell-brug omstreeks 1900
In die dekades ná die Napoleontiese Oorloë het Europa, indertyd die sentrum van die ontwikkelde wêreld, 'n ongekende fase van ekonomiese groei en modernisering beleef. Die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland het as moederland van die nywerheidsomwenteling tot die magtigste moondheid in Europa ontwikkel – onder meer omdat sy staatsgebied die verwoestings van die oorlog gespaar gebly het. Meganisering en die vervanging van water- deur stoomkrag het net soos die bou van 'n spoorwegnetwerk en die invoering van stoomskepe op internasionale roetes industriële groei op die Britse Eilande verder aangewakker, net soos die beskikbaarheid van groot steenkool- en ysterertsreserwes. Die Britse kolonies het onverwerkte goedere verskaf en was daarnaas belangrike uitvoermarkte vir die Britse ekonomie. Die ekonomiese vooruitgang is in 'n snelle bevolkingsgroei en die opkoms van 'n nuwe sosiale klas van fabriekswerkers en 'n nuwe middelklas weerspieël.

Maar terwyl Britte in die Victoriaanse tydperk een van die vinnigste en omvattendste omwentelings in die geskiedenis van die mensdom beleef het en Groot-Brittanje tot die dinamiese sentrum van die wêreld ontwikkel het, is Ierland as die tweede element in die Verenigde Koninkryk nouliks deur hierdie gebeure geraak. Sy ekonomie het nog grotendeels op landbou gebaseer, en sy bevolking het as Rooms-Katolieke nie net 'n ander geloof aangehang as die res van die land nie, hulle was ook arm en ontnugter.

Nadat die regeringsetel volgens die Uniewet van 1800 na Westminster in Londen verskuif is, het Dublin in die 19de eeu 'n periode van politieke en ekonomiese agteruitgang beleef. Anders as Belfast in Noord-Ierland het die stad geen noemenswaardige rol in die nywerheidsomwenteling gespeel nie, maar dit was nogtans 'n belangrike administratiewe sentrum en 'n spilpunt van vervoer vir die grootste deel van Ierland. Aangesien die eiland nie oor beduidende steenkoolreserwes beskik nie (indertyd die belangrikste brandstof vir nywerhede en vervoer) en Dublin ook nooit tot 'n sentrum van skeepsbou ontwikkel het nie (een van die drywende kragte in die nywerheidsomwenteling in Groot-Brittanje en Noord-Ierland), het Belfast in hierdie tydperk danksy sy internasionale handelsbande, linnebedryf en skeepsbouwerwe vinniger gegroei as sy susterstad in die suide. Omstreeks 1900 het Belfast ook ten opsigte van sy inwonertal by Dublin verbygesteek.

 Sport 
duimnael|Die Aviva-stadion in Dublin
Dublin was een van die gasheerstede tydens die Rugbywêreldbeker 1991, Krieketwêreldbeker 1999, Rugbywêreldbeker 1999 en Vrouerugbywêreldbeker 2017.

 Krieket 
Dublin beskik oor Ierland se enigste toetskrieketveld, die Malahide Krieketklubterrein. Op 11–15 Mei 2018 is hier Ierland se eerste toets teen Pakistan gespeel.  'n Ander bekende krieketveld in Dublin is die Castle Avenue-krieketveld, wat tydens die Krieketwêreldbeker 1999 vir een wedstryd ingespan is.

 Rugby 
Ierland se nasionale rugbyspan speel sy tuiswedstryde tydens die jaarlikse Sesnasies-toernooi op die Aviva-stadion wat deur die Ierse Rugbyvoetbalunie besit word. Dublin se professionele rugbyspan Leinster Rugby speel hier in die Verenigde Rugbykampioenskap.

Wêreldrugby se hoofkantoor is in Dublin gesetel.

 Fotogalery 

 Verwysings 

 Eksterne skakels 


   Amptelike webwerf


Kategorie:Kusstede
Kategorie:Nedersettings in die Ierse Republiek