Nelson Mandela

Nelson Rolihlahla Mandela (* 18 Julie 1918; † 5 Desember 2013 BBC News) was die eerste staatshoof (1994–1999) van 'n volledig demokratiese Suid-Afrika. Hy is in 1999 as staatshoof deur Thabo Mbeki opgevolg.

 Vroeëre lewe 
duimnael|links|upright|Nelson Mandela, omstreeks 1937
Rolihlahla Mandela is op 18 Julie 1918 in Mvezo, in die Transkei in die destydse Unie van Suid-Afrika, gebore. Op die ouderdom van sewe jaar oud in Qunu word hy die eerste lid van sy familie wat skool toe gaan. Hier ontvang hy sy Engelse noemnaam, "Nelson", van 'n onderwyseres.

Ná matriek studeer Mandela aan die Universiteit van Fort Hare, waar hy Oliver Tambo ontmoet, 'n lewenslange vriend en later kollega in die stryd ("struggle") om die bevryding van die agtergeblewe volke van Suid-Afrika.

 Politieke bedrywighede 
duimnael|links|Mandela in 1993
Reeds as jeugdige en student verset Mandela hom teen regeringsoptrede wat die swart bevolking hul politieke, maatskaplike en ekonomiese regte ontneem. In 1942 word Mandela lid van die ANC en, saam met kamerade soos Walter Sisulu en Oliver Tambo en verskeie ondersteuners, stig hulle in 1944 die ANC Jeugliga.

Die Afrikaner-beheerde Nasionale Party verkry in 1948 politieke beheer en ontwikkel die apartheidsbeleid wat op rasse-segregasie gegrond is. Mandela is prominent in die ANC se versetaksie van 1952 asook die 1955-kongres waartydens die Vryheidsmanifes aangeneem word.

Uit die aard van die saak word die opstandelinge strafregtelik vervolg. Die regspraktyk Mandela & Tambo verleen egter goedkoop en selfs gratis regshulp aan swart beskuldigdes, wat andersins sonder enige regsverteenwoordiging hoegenaamd in die hof sou moes verskyn.

Mandela is immer teen gewelddadige verset. Massa-aksie lei daartoe dat hy en 150 ander op 5 Desember 1956 in hegtenis geneem en van hoogverraad aangekla word. Die verhoor duur 5 jaar tot in 1961, maar al die beskuldigdes word vrygespreek.

In 1960 skiet die SA Polisie na oproeriges in Sharpeville en word die ANC en anti-apartheidsgroepe verbied. Ná hierdie gebeurtenis, wat as 'n slagting onder die oproeriges beskou word, besluit Mandela en sy volgelinge om hulle tot gewapende verset te wend.

 Inhegtenisname en gevangesetting 
duimnael|links|Nelson Mandela se tronksel op Robbeneiland.
In 1961 word Mandela leier van die ANC se gewapende vleuel Umkhonto we Sizwe.

Op 5 Augustus 1962 word Mandela in hegtenis geneem, nadat hy 17 maande voortvlugtig was en word in die Johannesburg Fort in gevangenis geplaas.

Op 25 Oktober 1962 is Mandela tot vyf jaar gevangenestraf gevonnis en op 11 Junie 1964 word hy skuldig bevind en uitspraak gelewer betreffende sy verbintenis met terroristebedrywighede. Pres. P.W. Botha het hom verskeie kere kwytskelding van sy vonnis aangebied, mits hy geweld afsweer. Hy het dit van die hand gewys, en daardeur 27 jaar lank in die tronk deurgebring. Hy was tussen 1964 en 1982 op Robbeneiland gehou. Daarna is hy na Pollsmoor-gevangenis oorgedra waar hy tussen 1982 en 1988 gehou is. Daarna, as gevolg van tuberkulose is hy na Drakenstein-gevangenis oorgedra waar hy van 1988 tot sy vrylating op 11 Februarie 1990 gehou is.

 Presidentskap 
 President van die ANC (Julie 1991 – Desember 1997)
 President van Suid-Afrika (Mei 1994 – Junie 1999)

 Huwelike 
Egskeiding ontbind sy eerste huwelik van 13 jaar met Evelyn Ntoko Mase in 1957.
Sy tweede huwelik is met Winnie Madikizela, wat na 38 jaar eindig met 'n egskeiding in Maart 1996.

Sy derde huwelik is op 18 Julie 1998 (Mandela se 80ste verjaarsdag) met Graça Machel (weduwee van die voormalige Mosambiekse president, Samora Machel) voltrek.

 Ná sy vrylating 
duimnael|links|FW de Klerk en Nelson Mandela skud die blad in Januarie 1992.
Mandela word gereken as 'n ikoon in onlangse Suid-Afrikaanse geskiedenis. Hy speel 'n sentrale rol in die onderhandelinge om apartheid te beëindig. Versoenend teenoor sy politieke vervolgers, nadat hy 27 jaar gevange gehou is te Robbeneiland, tree hy op as patriarg om wêreldwyd respek te ontlok vir sy leierskap. Sy aansien styg ook onder die wit Afrikaners in Suid-Afrika, tradisioneel Nasionale Party-ondersteuners, wat hom in die apartheidsjare as "vyand" getipeer het.

Saam met oud-pres. F.W. de Klerk ontvang Mandela die Nobelprys vir Vrede in 1993.

Hy oorhandig die William Webb Ellistrofee aan Francois Pienaar nadat die Springbokke die Rugbywêreldbeker 1995 gewen het.

 Aftrede 
duimnael|regs|360px|Mandela se aftreewoning te Qunu in die voormalige Transkei.
Hy ontluik hierna as voorspraakmaker vir 'n verskeidenheid menseregte-organisasies en -bedrywighede gerig op maatskaplike werksaamhede.

Gedurende Mei 2004 tree hy op in die afvaardiging wat Suid-Afrika by FIFA verteenwoordig om die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010 aan te bied. Die Suid-Afrikaanse afvaardiging is suksesvol en Mandela word in hierdie opsig beskou as 'n sleutelfiguur.

Mandela kondig op 1 Junie 2004 aan dat hy uit die openbare oog tree "om te gaan rus" — "hy benodig meer tyd om saam met sy familie deur te bring, privaat te wees en sy boek te voltooi". Hy wou ook meer leeswerk doen.

 Afsterwe 
duimnael|Hooggeplaastes by die roudiens van Nelson Mandela:
Op 5 Desember 2013 maak die president van Suid-Afrika, Jacob Zuma, bekend dat Mandela op 95-jarige ouderdom in sy huis in Johannesburg oorlede is. Nelson Mandela (95) overleden, NOS.nl, 5 Desember 2013. Boodskappe van meegevoel stroom hierna vanuit alle dele van die wêreld in. In Suid-Afrika is 'n tydperk van nasionale rou afgekondig. Sondag 8 Desember was aangewys as 'n landswye dag van 'gebed en besinning' en op 10 Desember word daar 'n reuse gedenkbyeenkoms vir die ontslape oud-president in die FNB-stadion te Soweto gehou. Mandela is op 15 Desember 2013 in Qunu in die teenwoordigheid van sy familie en duisende roubeklaers begrawe, en die volle dag se verrigtinge is direk op TV gebeeldsend.

 Sien ook 
 Zelda la Grange, Mandela se voormalige privaatsekretaresse.
 Kabinet van Nelson Mandela (1994–1999)
 Invictus, die gedig wat Nelson Mandela gehelp het om in die tronk vas te byt.

 Verwysings 

 Eksterne skakels 

 http://www.anc.org.za/people/mandela.html 
 http://www.dailypast.com/africa/mandela.shtml 
 Nelson Mandela Videos 

Kategorie:Presidente van Suid-Afrika
Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika
Kategorie:Politici van die African National Congress
Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste
Kategorie:Suid-Afrikaanse Nobelpryswenners
Kategorie:Wenners van die Nobelprys vir Vrede
Kategorie:Xhosas
Kategorie:Geboortes in 1918
Kategorie:Sterftes in 2013
Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika