19de eeu

Die 19de eeu het in die jaar 1801 'n aanvang geneem en teen die einde van die jaar 1900 ten einde geloop.

Die wêreldbevolking aan die begin van die 19de eeu word op 980 miljoen mense geskat, teen die einde het dit tot 'n geskatte 1,65 miljard mense gestyg. Die eeu is gekenmerk deur 'n globale verandering van so 'n omvang, diepte en dinamiek dat geen historiese tydperk dit voorafgegaan het nie. Daar word ook na hierdie verandering verwys as die begin van moderniteit. 

In Europa in 1815, na die oorwinning oor Napoleon, wat voorheen groot dele van die vasteland verower het, is die ou sosiale orde in baie opsigte herstel. Sommige wetlike en ekonomiese veranderinge sowel as individuele territoriale herorganisasies het egter oorgebly. Die idees van die Franse Rewolusie kon nie permanent onderdruk word nie. Die eeu is gekenmerk deur die stryd om dit 'n werklikheid te maak. In Europa het die bourgeoisie en ander dele van die bevolking vir groter ekonomiese en sosiale vryhede geveg. Baie Europese state het grondwette ingestel wat die regsverhouding tussen burgers en die staat omskryf. Politieke partye is gevorm en ideologieë geformuleer.

Van die nuutgeskepte nasiestate het Italië en Duitsland, wat in die 1860's en 1870's ontstaan ​​het deur die vereniging van talle gebiede, die Europese politieke landskap die meeste verander. Die organisasievorm van die volkstaat het sy triomfantlike vooruitgang wêreldwyd begin. 

Die groot Europese moondhede, wat die oppergesag in wêreldhandel beklee het en hul koloniale ryke in Afrika en Asië uitgebrei het, het ontwikkel tot die oorheersende moondhede van die wêreld. Die grootste koloniale moondheid, Groot-Brittanje, wie se Britse Ryk in 1900 byna 'n kwart van die wêreldbevolking uitgemaak het, het onbetwisbaar oor die wêreld se see regeer. Teen die eerste helfte van die eeu het dit volle beheer oor die Indiese subkontinent verkry en toe Australië van die Aborigines oorgeneem.

Die Britse Ryk het sy voorwaardes op die Chinese Ryk in die Opiumoorloë afgedwing. Nadat die Taiping-rebellie verpletter is, het sentrale Chinese mag geërodeer ten gunste van buitelandse en plaaslike magte. Japan, aan die ander kant, het daarin geslaag om homself fundamenteel te hervorm na die Meiji-herstel, deur baie van Europa en die Verenigde State te leen. Die Ottomaanse Ryk, aan die ander kant, het voortgegaan om te krimp en beheer oor alle Europese en Noord-Afrikaanse gebiede in die loop van die eeu verloor. Afrika en Suidoos-Asië is in die laaste dekades van die eeu byna heeltemal deur Europese moondhede gekoloniseer.

Aan die ander kant het die streke van Suid-Amerika aan die begin van die eeu weggebreek van hul Spaanse en Portugese koloniseerders. In Noord-Amerika het die Verenigde State van Amerika groot gebiede ná onafhanklikheid verkry ten koste van Meksiko en inheemse stamme. Na die Amerikaanse Burgeroorlog het hulle een van die sterkste industriële nasies in die wêreld geword. Hulle het by sterk immigrasie van geskoolde werkers, wat uit Europa en in 'n mindere mate uit Asië gekom het, baat gevind. Die Atlantiese migrasie was deel van wêreldwye migrasiebewegings, wat in hierdie eeu ongekende afmetings bereik het. Die migrasiebewegings het gepaard gegaan met hoë groei in die wêreldbevolking. Dit is gevoed deur 'n landbou wat sy produktiwiteit aansienlik verhoog het deur verhoogde doeltreffendheid en gebiedsuitbreiding. 'n Groot deel van die plattelandse bevolking het na die stede gemigreer. Die stede het probeer om die probleme wat verband hou met die sterk bevolkingsgroei met nuwe tegnies innoverende infrastruktuur en instellings van die moderne massa-samelewing op te los.

Die Industriële Revolusie het in die loop van die eeu vanaf Engeland na talle streke van Europa, die Verenigde State en Japan versprei. Hierdie strukturele veranderinge het met groot sosiale ongelykhede gepaard gegaan. Sleuteltegnologieë soos die spoorweë, die stoomboot en die telegraaf het gelei tot 'n skerp toename in die omvang en spoed van globale konnektiwiteit en 'n verandering in die persepsie van afstand. Baie nuwe wetenskaplike ontdekkings, insluitend in medisyne, het praktiese verbeterings vir baie mense gebring.

'n Voorheen onbekende gebruik van hulpbronne, 'n ekonomie gebaseer op fossielenergieë en die massiewe uitbreiding van nedersettings- en kulturele gebiede het gelei tot 'n groot transformasie en besoedeling van die omgewing. Daarom sien sommige wetenskaplikes die begin van die Antroposeen so vroeg as die 19de eeu.

 Bronne 
 Langer, William. An Encyclopedia of World History (5th ed. 1973); highly detailed outline of events online free
 Morris, Richard B. and Graham W. Irwin, eds. Harper Encyclopedia of the Modern World: A Concise Reference History from 1760 to the Present (1970) online frr

 New Cambridge Modern History (13 vol 1957–79), old but thorough coverage, mostly of Europe; strong on diplomacy
Bury, J. P. T. ed. The New Cambridge Modern History: Vol. 10: the Zenith of European Power, 1830–70 (1964) online
Crawley, C. W., ed. The New Cambridge Modern History Volume IX War and Peace In An Age of Upheaval 1793–1830 (1965)  online
Darby, H. C.  and H. Fullard The New Cambridge Modern History, Vol. 14: Atlas (1972)
Hinsley, F.H., ed. The New Cambridge Modern History, vol. 11, Material Progress and World-Wide Problems 1870–1898 (1979) online


Kategorie:2de millennium
Kategorie:Eeue
Kategorie:Moderne tydperk