Сатыу

Сатыу (Инджылыз: Trade) — ар экономикэм икъутамэ шъхьаӏэхэм ащыщ, цӏыфхэм, компаниехэм е къэралыгъохэм товархэр, фэӏо-фашӏэхэр (услугэхэр) ыкӏи мылъку зэразещэжьырэ (зыратыжьырэ) шӏыкӏ. Сатыум икупкӏ «щэныр ыкӏи щэхуныр» ары, ахъщэ зэӏэпахызэ е нэмыкӏ шӏыкӏэкӏэ зэблэхъухэу.Сатыу-экономикэ зэпхыныгъэхэр. Учебник, 2021.

Сатыур рынэкым (market) щэкӏо. Ащ ишӏуагъэкӏэ цӏыфхэм ящыкӏагъэхэр къагъоты, къэралыгъохэми яэкономикэ хагъахъо.

 Сатыум итарихъ 
Сатыур цӏыф лъэпкъым итарихъ дэжь игъусэу къыдэкӏуагъ.

 Бартер (Зэблэхъуныр): Ахъщэр къэмыкӏощтыгъэ зэхъум, цӏыфхэм ятовархэр зэбрахъощтыгъэ. Гущыӏэм пае, зыгорэм цы къытыти, коц къыратыжьыщтыгъэ. Мыр ӏэшӏэкӏагъэп, сыда пӏомэ уищыкӏагъэр къэзытыщтыр къэгъотыгъуаеу щытыгъ.
 Ахъщэр къызэрекӏыгъэр: Ахъщэр къызыхахым (апэрэу дышъэ, тыжьын, нэужым къагъэкӏыгъэ ахъщэхэр), сатыур лъэшэу нахь псынкӏэ хъугъэ.
 Кӏышъо Гъогу (Silk Road): Пасэ лъэхъаным Къокӏыпӏэмрэ Къохьапӏэмрэ сатыукӏэ зэпхыгъагъэх. Китайым, Индием ыкӏи Европэм товархэр (чыцэ, гъущыӏухэр, цыхэр) зэразещэщтыгъэх.

 Сатыум исурэтхэр 
Сатыу ӏофшӏэныр лъэныкъо зэфэшъхьафыбэу гощыгъэ:

 1. Къэралыгъо кӏоцӏ сатыу (Domestic Trade) 
Зы къэралыгъо гъунэхэм адэжь сатыу зыщашӏэкӏэ ары.

 Опт (Wholesale): Товар бэу зэу ащэфышъ, тучан цӏыкӏухэм арищэжьы. Гущыӏэм пае, складым товар пчъагъэ къычӏехы.
 Розницэ (Retail): Цӏыфхэм (покупательхэм) шъхьаф-шъхьафэу товарым зыщащэрэ чӏыпӏ. Гущыӏэм пае: супермаркетхэр, тучанхэр, базархэр.

 2. Дунае сатыу (International Trade) 
Къэралыгъо зэфэшъхьафхэм азыфагу сатыу зыщашӏэкӏэ ары. Мыр къэралыгъом ибайныгъэ пае мэхьанэшхо иӏ.

 Импорт (Import): Нэмыкӏ къэралыгъом къикӏэу товар къэщэныр. Гущыӏэм пае, Тыркуем апельсинхэр Урысыем къащыращы (къычӏахьэ).
 Экспорт (Export): Тикъэралыгъо къыщыдэкӏырэ товарыр нэмыкӏ къэралыгъом ищэныр. Гущыӏэм пае, Урысыем нефтыр Китайым ещэ (къыдэкӏы).

 Сатыур торыгъэ зышӏыхэрэр 
Сатыур зыгъэӏорышӏэрэ шъхьаӏэхэр:

 Щэхуакӏор (Покупатель): Ахъщэ иӏ, товар е фэӏо-фашӏэ ищыкӏагъ.
 Щакӏор е Сатыушӏыр (Продавец): Товар иӏ, ахъщэ къылэжьынэу фае.
 Рынок (Щэпӏэ): Щэхуакӏомрэ щакӏомрэ зыщызэIукIэхэрэ чIыпIэ (ар базарми, интернет-магазинми хъущт).

[Image of Stock exchange trading floor]

 Сатыум изэранхэмрэ ишIуагъэхэмрэ 
Дунае сатыум пстэуми пайда къахехы, ау зыгорэхэмкIэ къин мэхъу.

 ШIуагъэр: Къэралыгъом къыдимыгъэкIышъурэ товархэр нэмыкI чIыпIэм къыращышъух (гущыIэм пае, бананхэр Адыгеим къыщагъэкIыхэрэп, ау сатыум ишIуагъэкIэ тучанхэм къаугъотых).
 Конкуренциер: НэмыкI къэралыгъом итовар нахь пудэу къащэмэ, чIыпIэ заводхэм Iоф ямыIэжьэу хъункIэ мэхъу.
 Протекционизм: ЧIыпIэ производительхэр къаухъумэнхэм пае, къэралыгъом тарифхэр (налогхэр) импортным тырелъхьэ. Ар сатыу заом (trade war) кIоцIырыкIын ылъэкIыщт.

 Дунае Сатыу Организацие (ВТО) 
Дунай пстэуми сатыу шIыкIэм ихабзэхэр зыгъэнафэрэ организацие — World Trade Organization (WTO). Ащ имурад — къэралыгъохэм азыфагу мамырэу, зэрар ямыIэу сатыу ашIыныр ары.

 Зэпхыныгъэхэр