Бизнес

Бизнес (Инджылыз: Business — «ӏоф») — ар экономикэ ӏофшӏэн, ахъщэ (хьакъ, пайда) къэгъотэным тегъэпсыхьагъэу щыт. Бизнесым игухэлъ шъхьаӏэ — цӏыфхэм ящыкӏагъэ товархэр къыдэгъэкӏыныр е фэӏо-фашӏэхэр (услугэхэр) афэшӏыныр ары.Экономикэм икупкӏ. Университет учебник, 2018.

Бизнес зышӏырэ цӏыфым е купым «ӏофзэхэщакӏу» е «сатыушӏ» е «Бизнесмен» е «Предприниматель» раӏо. Ахэм зэрар (убыток) къахьыным ишынагъо (риск) зытыращэ, ау ахъщэ къалэжьыным пылъых.

 Гущыӏэм къыздикӏыгъэр 
«Бизнес» зыфиӏорэ гущыӏэр инджылыз гущыӏэу busy (зыгорэм пылъ, ӏоф иӏ) зыфиӏорэм къытекӏыгъ. Мыщ къикӏырэр цӏыфым е купым коммерческэ ӏофшӏэн зэригъэцакӏэрэр ары.

 Бизнесым иформэхэр 
Бизнесыр зэрэзэхэщагъэм (собственностьым) елъытыгъэу купыбэу гощыгъэ:

 1. Зы цӏыф ыгъэпсырэ бизнес (Sole Proprietorship) 
Мыр бизнесым иформэ анахь псынкӏ. Зы цӏыф (Индивидуальнэ предприниматель) ӏофым пылъ.

 ШIуагъэр: Унашъор ежь дэдэм ешIы, ахъщэ къылэжьыгъэр ежь ий.
 МышIуагъэр: Зэрар къыхьыгъэмэ, ежь имулккIэ (иунэ, имашинэкIэ) пшъэдэкIыжь ехьы.

 2. Партнерныгъ (Partnership) 
Цӏыфитӏу е ащ нахьыбэ зэдэуцохэшъ, ӏоф зэдашӏэ.

 ШIуагъэр: Капитал (ахъщэ) нахьыбэ къаугъоишъу, ӏофшӏэныр зэдагощы.
 МышIуагъэр: Партнерхэр зэгурымӏон алъэкӏы, пайдари зэдагощын фай.

 3. Корпорацие (Corporation) 
Мыр компание ин, юридическэ лицэу щыт. Цӏыф пчъагъэ (акционерхэр) ащ хэт.

 Акциехэр: Компанием иӏахьхэр (акциехэр) биржам щащэ.
 ПшъэдэкIыжь: Акционерхэм ямулк шъхьаф къыхахырэп, компанием иахъщэ закъо зэрар хэкӏы.

 4. Кооператив (Cooperative) 
Цӏыф куп зэгъусэу, зэфэдэу ӏоф ашӏэнэу зэхащэ. Пайдар ӏофышӏэхэм азыфагу щагощыжьы.

 Бизнес къутамэхэр (секторхэр) 
Бизнесыр сыд фэдэ ӏоф зэригъэцакӏэрэмкӏэ къутамэ шъхьаӏищэу гощыгъэ:

 Апэрэ къутамэр (Primary Sector) 
Чӏыгум е дышъэ-тыжьыным ӏоф зыдишӏэрэ къутамэ. Мыхэм чӏыгум ибайныгъэ къыхахы.

 Мэкъу-мэщ (Agriculture): Коц гъэкӏыныр, былымхъуныр.
 Къушъхьэ ӏофшӏэн (Mining): Нефть, газ, кӏоцӏы гъэстыр, дышъэ къычӏэхыныр.

 Ятӏонэрэ къутамэр (Secondary Sector) 
Материалхэр (апэрэ лъэныкъом къикӏыгъэхэр) агъэфедэзэ товархэр къыдагъэкӏы.

 Производство: Заводхэр, фабрикэхэр. Машинэхэр, унэхэр, шхыныгъохэр, пкӏышъхьэ-мыIэрысэ гъэушъэбыгъэхэр къыдагъэкӏы.
 Гъэцэкӏэн ӏофхэр: Унэшӏыныр (Строительство).

 Ящэнэрэ къутамэр (Tertiary Sector) 
Фэӏо-фашӏэхэр (услугэхэр) цӏыфхэм афэзышӏыхэрэр. Джырэ дунаем мыр анахь лъэныкъо ин мэхъу.

 Щэпӏэ-щэхупӏэ: Тучанхэр, супермаркетхэр.
 Финансхэр: Банкхэр, страхование.
 Транспорт ыкIи Туризм: Къухьэлъатэхэр, гъэстыныпӏэхэр (отельхэр).
 Iэзэгъу ыкIи Гъэсэныгъэ: Сымэджэщхэр, университетхэр.

 Бизнес управлениер (Management) 
Бизнесыр дэгъоу кӏоным пае, ащ ӏахь зэфэшъхьафхэр иӏэн фай:

 Менеджмент (Унашъо шIын): Компанием имурадхэр гъэнэфэныр ыкӏи цӏыфхэм ӏоф ашӏэнымкӏэ гъэзэщэныр.
 Маркетинг: Цӏыфхэм сыда ящыкӏагъэр къэшӏэныр, товарым реклама фэшӏыныр ыкӏи щэныр.
 Финансхэр (Accounting): Ахъщэр къызэрэкӏохьэрэмрэ зэрэкӏоцӏы хъурэмрэ (бюджет) лы-плъэныр.
 Кадрхэр (HR): Iофышӏэ дэгъухэр къэгъотыныр ыкӏи ахэм ӏофшӏэпӏэ гъэнэфагъэ ягъэгъотыныр.

 Бизнес-план 
Бизнес кӏэу къэзыухъумэщт пстэуми Бизнес-план ашӏын фай. Ар тхылъэу, бизнесыр зэрэзэхэщэщтым, ахъщэу хэлъхьан фаем, ыкӏи илъэс къэс пайдау къыхьыщтым ехьылӏагъэу щыт. Инвесторхэм (ахъщэ къыхэзылъхьащтхэм) мы планыр апашъхьэ иолъхьэ.Бизнес-планирование: ШIыкIэхэр ыкIи шапхъэхэр. 2020.

 Зэпхыныгъэхэр