Ek-2
(14 Mart 2004 tarihli ve 25402 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.)
TEİAŞ
Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi
İletim Sistemi
Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatlandırma
Yöntemi Bildirimi
1 Nisan 2004
Bu Doküman Hakkında
Bu dokümanda, TEİAŞ’ın İletim Sistemi Sistem Kullanım (Sistem Kullanım) ve Sistem İşletim Fiyatlarının belirlenmesinde izleyeceği yöntem açıklanmaktadır.
İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatları Yöntemi Bildirimi başlıklı bu doküman, İletim Lisansı yürürlüğe girdiği tarihten itibaren geçerli olacaktır.
Bu doküman, TEİAŞ’ın İletim Lisansının 20 sayılı Hükmü uyarınca yayımlanmış ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından onaylanmıştır.
1 GİRİŞ
DAYANAK
1.1 Bu Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatları Yöntemi Bildirimi;
Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği
İletim Sistemi Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ
İletim Sistemi İşletim Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ
Gelir ve Tarife Düzenlemesi Kapsamında Düzenlemeye Tabi Unsurlar ve Raporlamaya İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ
Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ
esas alınarak hazırlanmıştır.
FİYATLANDIRMA İLE İLGİLİ DİĞER YÖNETMELİKLER VE ANLAŞMALAR
Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ
1.2 Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ, iletim sistemi kullanıcılarının, iletim sistemine bağlı tarafların ve TEİAŞ’ın karşılıklı yükümlülüklerinin belirlendiği çok taraflı hukuki bir dokümandır. Ayrıca, Kullanıcının iletim sistemiyle olan bağlantısını ve/veya iletim sistemini kullanımına ilişkin teknik ayrıntıları içeren bir Anlaşma üzerinde Kullanıcılar ve TEİAŞ’ın mutabakat sağlaması gerekmektedir..
1.3 Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ ve her bir kullanıcının Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları; iletim sisteminin kullanımı ve/veya sisteme bağlantı konusundaki şartları belirler. Bunlar özellikle kullanıcının aşağıdaki yükümlülüklerini hükme bağlar;
Tüm ilgili Sistem Kullanım Tutarı, Sistem İşletim Tutarı ile Bağlantı Bedelini ödemek,
Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği hükümlerine uymak,
Zorunlu Yan Hizmetler Anlaşması imzalamak,
Yürürlükte bulunan diğer ilgili mevzuata uymak.
1.4 Bu kapsamda, kullanıcılarla iki tür Anlaşma yapılır; Bağlantı Anlaşması ve Sistem Kullanım Anlaşması. İletim sistemine doğrudan bağlanan kullanıcılar hem Bağlantı Anlaşması hem de Sistem Kullanım Anlaşması yapmak zorundadırlar. Sistem Kullanım Anlaşması ekleri, kullanıcının İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatlarının dayandığı bilgileri detaylandıracaktır. Bunlar aşağıdaki hususları içermektedir.;
Üretim ve Tüketim Sistem Kullanım Fiyatları ve Sistem İşletim Fiyatlarını belirleyen maksimum enerji alış, maksimum enerji veriş kapasiteleri ve lisanslarında belirtilen kurulu güçleri,
Kullanıcının Sistem Kullanım Fiyatlarını ödemekle yükümlü olduğu Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktaları’nın yeri konusunda detaylar,
Üretim ve Tüketim Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatları’nın dayanacağı ölçüm sisteminde kullanılan sayaçların ayrıntısı.
1.5 Bir kullanıcı Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ ve ilgili anlaşmalar kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getiremezse, bu kullanıcının iletim sistemini kullanma ve/veya sisteme bağlı olma hakkı sona erecektir. Yukarıda bahsedilen durum söz konusu olduğunda ve/veya kullanıcı iletim sistemi kullanımını sona erdirmek istediğinde, mevcut Fiyatlandırma Yılı’nın sonuna dek ortaya çıkabilecek tüm ücretleri ödemekle yükümlü olacaktır..
Enterkonnektör Kullanım Anlaşmaları
1.6 TEİAŞ’ın işlettiği Enterkonnektörleri kullanmak isteyen tüzel kişilerin TEİAŞ ile bir anlaşma imzalaması gerekmektedir. Bu anlaşma, Enterkonnektör kullanımı konusundaki şartları ve hükümleri belirleyen Enterkonnektör Kullanım Anlaşması’dır. Enterkonnektör Kullanım Anlaşması imzalayan bir sistem kullanıcısı TEİAŞ ile aynı zamanda Sistem Kullanım Anlaşması da imzalar. Bu bildirimde Kullanıcı’nın aşağıda belirtilen konulara ilişkin yükümlülükleri yer almaktadır;
İlgili tüm Sistem Kullanım Tutarlarını ve Sistem İşletim Tutarlarını ödemek,
Şebeke Yönetmeliği hükümlerine ve yürürlükte bulunan diğer ilgili mevzuata uymak.
1.7 Eğer bir kullanıcı Enterkonnektör Kullanım Anlaşması’na ilişkin yükümlülüklerini yerine getiremezse, bu kullanıcının Enterkonnektör kullanım hakkı sona erecektir. Bu durumda Kullanıcı, mevcut Fiyatlandırma Yılı’nın sonuna dek ortaya çıkabilecek tüm ücretleri ödemekle yükümlüdür.
İLETİM ŞEBEKESİ İÇİN FİYATLANDIRMA KATEGORİLERİ
1.8 Fiyatlandırmaya ilişkin amaçlar doğrultusunda TEİAŞ’ın iletim hizmetleri ile ilgili fiyatlar iki kategoriye ayrılmıştır:
Bağlantı varlıkları bedelleri - Bağlantı Bedelleri,
İletim sistemi fiyatları. Bu da şu şekilde ayrılır:
İletim Sistem Varlıkları Fiyatları - İletim Sistemi Sistem Kullanım Fiyatları,
Sistem İşletim Faaliyetleri Fiyatları - Sistem İşletim Fiyatları.
1.9 Bağlantı Varlıkları ile ilgili maliyetler, iletim sistemine bağlı olan taraflardan alınacak Bağlantı Bedelleri vasıtasıyla karşılanır. İletim sistemi varlıkları ile ilgili maliyetler, iletim sisteminin tüm kullanıcılarından alınacak İletim Sistemi Sistem Kullanım Fiyatları ve Sistem İşletim Fiyatları vasıtasıyla karşılanır.
1.10 Bağlantı Bedelleri, Sistem Kullanım Fiyatları ve Sistem İşletim Fiyatları İletim Lisansı hükümleri uyarınca TEİAŞ tarafından geliştirilen yöntemler doğrultusunda hesaplanır.
1.11 Yöntemlerde; Bağlantı Varlıkları, Elektrik Piyasası Tarife Yönetmeliği’ndeki İletim ve Dağıtım Bağlantı Bedellerinin Belirlenmesi Hakkında Tebliğindeki Bağlantı Varlıkları tanımına dayanır.
1.12 İletim Sistemi Varlıkları ve Sistem İşletim ile ilgili izin verilen gelirler; EPDK tarafından Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ve Gelir ve Tarife Düzenlemesi Kapsamında Düzenlemeye Tabi Unsurlar ve Raporlamaya İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ uyarınca ayrı ayrı belirlenmiştir.
1.13 Bu bildirim, Sistem Kullanım Fiyatlarının hesaplanması ve uygulanmasına ilişkin yöntem ile Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanması ve uygulanmasına ilişkin yöntemi tanımlar.
2 Esaslar
İletim Sistemi Maliyetleri:
TEİAŞ’ın maliyetleri, temel olarak, elektriğin iletim sistemi üzerinden güvenilir bir şekilde naklini teminen iletim sisteminde yapılan yatırımlar ve iletim sisteminin işletim ve bakımı ile ilgili maliyetleri kapsar. TEİAŞ, İletim Lisansı uyarınca, iletim sisteminin belirli standartlara uygun olarak planlanmasından, geliştirilmesinden ve işletilmesinden sorumludur. Dolayısıyla, sermaye yatırımı ihtiyaçları bu standartlara uyma zorunluluğundan kaynaklanmaktadır.
Kullanıcılardan alınan Sistem Kullanım Fiyatları, iletim sisteminin tesis ve bakım maliyetlerini yansıtmaktadır. Bağlantı sahaları arasında elektrik nakline imkan verecek kapasitenin oluşturulması ile, iletim sisteminin ve arz güvenliğinin sağlanması amacıyla, bu faaliyetler TEİAŞ’ın İletim Lisansı Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği ve yürürlükte bulunan diğer ilgili mevzuatlar çerçevesinde belirlenen standartlara uygun bir şekilde gerçekleştirilmektedir.
TEİAŞ’ın Gelirlerinin Denetimi
TEİAŞ’ın bu faaliyetlerinden elde edebileceği gelir, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından, yürürlükteki Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ve ilgili tebliğler ile TEİAŞ’ın İletim Lisansı çerçevesinde belirlenen genel formüller vasıtasıyla denetlenmektedir. TEİAŞ’ın 2004 yılında elde edebileceği Gelir Tavanı, TEİAŞ tarafından, ilgili dönem boyunca gerçekleştireceği tahmin edilen maliyetler ve yatırım planları ile ilgili olarak sunulan veriler esas alınarak EPDK tarafından belirlenir.
EPDK, sistem işletim faaliyetleri ile ilgili gelirleri, sistem kullanımı ile ilgili gelirlerden ayrı tutar..
Yatırım Maliyetine Dayalı Fiyatlandırma ve Nakil Modeli
Sistem Kullanım Fiyatlarının hesaplanması için Yatırım Maliyetine Dayalı Fiyatlandırma (YMDF) modeli kullanılmıştır. Bu yöntemin temelindeki mantık ise; verilen hizmetler, bu hizmetlerin verilmesine ilişkin artan maliyetleri yansıtacak şekilde fiyatlandırıldığında, kullanıcılara etkin ekonomik sinyallerin sağlanabilmesidir. Sistem Kullanım Fiyatları, iletim sisteminin farklı yerlerindeki kullanıcılarının sistemi kullanım miktarlarını marjinal olarak artırmalarının ya da azaltmalarının TEİAŞ’ın maliyetlerine olan etkilerini yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.
İletim sisteminin farklı bölümlerinde gerekli olan iletim kapasitesi, sistemin ilgili bölümlerinde gerçekleşen maksimum sistem kullanım miktarına bağlıdır. Maksimum sistem kullanımı belirli tüketim ve üretim koşullarında gerçekleşecektir. Bu koşullar Türkiye’de yaz ve kış dönemi puant taleple ilişkilendirilir. Bu yöntem izlenerek bulunan iletim Sistem Kullanım Fiyatlarında, iletim sistemindeki puant zamanında (zamanlarında) ortaya çıkan ihtiyaçlara göre belirlenen artan yatırım maliyeti esas alınmaktadır. Fiyatlar, kullanıcının iletim sistemine bağlantısının bulunduğu yere bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Bu farklılıklar, sistemde farklı noktalardaki artan yatırım maliyetleri arasındaki farkı yansıtacaktır.
Artan maliyetler hesaplanırken iletim şebekesinin eşdeğer bir modeli kullanılmaktadır. Bu, YMDF Nakil Modeli’dir. Bu modelde, gerçek koşullar esas alınarak şebeke yapısı modellenmektedir. Elde edilen bu model şebeke, şebekenin puant talep zamanlarında tam ihtiyacı karşılayacak kapasitede olması koşuluyla, iletim sistemindeki Şebeke Düğüm Noktası adı verilen her bir noktadaki ilave şebeke kapasitesine ilişkin artan maliyetlerin hesaplanmasında kullanılır.
Üretim Sistem Kullanım Fiyatları, üreticinin 6. bölümde tanımlandığı gibi maksimum enerji veriş kapasitesi veya lisanslarında belirtilen kurulu gücü dikkate alınarak belirlenir; Tüketim Sistem Kullanım Fiyatları ise, maksimum alış kapasitesi esas alınarak belirlenir. Bu çerçevede fiyatlar MW başına uygulanacaktır.
YMDF Nakil Modelinden elde edilen fiyatlar, sisteme bağlı üretim ve tüketim için beklenen MW değerlerine uygulandığında elde edilecek tutar; EPDK tarafından belirlenen gelir tavanını sağlayacak şekilde ayarlanır. Sistem Kullanım Fiyatlarında yapılacak ayarlamalar, YMDF modeli vasıtasıyla sağlanan bölgesel sinyaller korunacak şekilde düzenlenir.
TEİAŞ’ın Sistem Kullanım Fiyatlarını belirlemesinde gözetilen hususlar şunlardır;
Benimsenen esasların netliğinin ve fiyatlandırma yönteminin şeffaflığının sağlanması,
Mevcut kullanıcılara ve sisteme yeni katılacak taraflara maliyetlere ilişkin doğru ve istikrarlı fiyat mesajlarının verilmesi,
Fiyatlandırmanın sağlanan hizmetler esas alınarak yapılması ve bu yapılırken ortalama maliyetlerin değil artan maliyetlerin esas alınması ve bu yolla, iletim sisteminin optimal kullanımının ve optimal yatırımların teşvik edilmesi,
İlgili maliyet parametreleri ve zaman dilimleri çerçevesinde pratik olan uygulamaların benimsenmesi.
Sistem İşletim Fiyatları
Sistem Kullanım Fiyatlarının aksine Sistem İşletim Fiyatları bölgelere göre değişiklik göstermez, tüm sistem için tek bir fiyat vardır. Bu da, kullanıcının sistem işletim maliyetleri üzerindeki etkisinin özellikle kullanıcının bölgesine göre değişiklik göstermediği anlamına gelir.
İletim Sistemi Varlıklarının Kullanıcı Tarafından Finanse Edilmesi
Kullanıcının iletim sistemine bağlanabilmesi için ilave İletim Sistemi Varlıklarının tesisi gerekebilir. TEİAŞ’ın bu varlıkların tesisini finanse edecek yeterli finansmanın mevcut olmaması halinde, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 38. Maddesi TEİAŞ adına kullanıcının İletim Sistemi Varlıklarının tesisini finanse etmesine olanak sağlar.
Bu tip varlıkların tesisi ile ilgili teknik koşullara ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği Madde 38’de belirtilen finansman ihtiyacına, kullanıcı ile TEİAŞ arasında, önerilen bağlantı için yapılacak Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmalarında karar verilecektir. İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Fiyatları Yöntemi ve Bağlantı Bedelleri Yöntemi Bildirimleri bu tip varlıkların teknik özellikleri veya varlıkların nasıl finanse edilecekleri konusunda karar vermek veya yol göstermek üzere düzenlenmemiştir.
Kullanıcının Sistem Kullanım Varlığı için yaptığı yatırımın maliyeti, TEİAŞ’ın o yıl için yayımlamış olduğu Birim Fiyatlar baz alınarak hesaplanacak ve fiziki maliyetin hesaplanan bu maliyetin altında olması durumunda, fiziki maliyet baz alınarak güncellenecektir. Finansman maliyetlerini içermeyen bu varlık maliyetleri tamamen karşılanıncaya kadar Kullanıcı Sistem Kullanım Tutarı ödemeyecektir. Bu konu 8. bölümde ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.
3 İLETİM SİSTEMİ SİSTEM KULLANIM FİYATLARININ BELİRLENMESİ
3.1 Bölümde de belirtildiği üzere, Sistem Kullanım Fiyatları iki ayrı bileşenden oluşmaktadır. Bunların ilki, kullanıcının bulunduğu yere bağlı olarak değişen bileşendir. Bu bileşen, YMDF Nakil Modeli kullanılarak, farklı noktalar arasında toptan elektrik naklini sağlamak üzere iletim sisteminde yapılması gereken sermaye yatırımlarının ve iletim sisteminin aynı amaç doğrultusunda bakımının gerçekleştirilmesinin maliyetlerini yansıtmak üzere belirlenir. İkinci bileşen, kullanıcının bulunduğu yere bağlı olmayan bileşendir. Bu bileşen gelir tavanına ulaşılabilmesi dolayısıyla sistem günenilirliğinin sağlanması ile ilgilidir. Sistem Kullanım Fiyatlarının hesaplanma süreci aşağıda adım adım açıklanmıştır. Bu sürecin temel bileşenleri şunlardır:
Gerekli Maliyet Verilerinin Çıkartılması,
Nakil Modelinin Çalıştırılması ve
Nihai TL/MW Tarifenin Belirlenmesi.
Gerekli Maliyet Verilerinin Çıkartılması
Şebeke yatırımlarının yıllık maliyetlerinin hesaplanması
1 MW gücü 1km taşımanın yıllık maliyeti (TL/MWkm cinsinden), her bir hat tipi için, aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır:
bu formülde;
c şebeke genişleme sabitidir. TL/MWkm cinsinden ifade edilir. 1 MW gücü 1km taşımak için gerekli iletim altyapısı sermaye yatırımının değerini ifade eder. Bu değerin büyüklüğü TEİAŞ tarafından üstlenilen ve planlanan yatırımların maliyetlerine bağlıdır. Şebeke genişleme sabitinin hesaplanması için şu adımlar gerçekleştirilir:
mevcut yatırım projeleri ile ilgili olan yatırım maliyetleri, yatırım programı baz alınarak her bir hat tipi için toplam yatırım maliyetinin çıkartılması amacıyla analiz edilir (154 kV, 380 kV havai hatlar ve yeraltı iletim kabloları). Sistem Varlığı olarak değerlendirilen her bir hat tipi için yatırım maliyetleri dikkate alınır. Yatırım maliyetleri, mevcut yatırım projeleri ile ilgili olan trafo merkezi varlıklarının maliyetlerini de içerir ve
Elde edilen bu toplam yatırım maliyetleri, her bir hat tipi için, ilgili yatırım projesine bağlı olarak tesis edilecek olan toplam MWkm değerlerine bölünür.
n iletim varlığının ortalama toplam faydalı ömrüdür. Yıl cinsinden ifade edilir. Bu değer, fiyatlandırma ile ilgili amaçlar doğrultusunda 20 yıl olarak tespit edilmiştir.
r TEİAŞ’ın sermaye maliyetidir ve %12 olarak hesaplanmıştır.
İşletme ve Bakım Maliyetinin Hesaplanması
İşletme ve bakımın yıllık maliyeti (M) aşağıda görüldüğü üzere, yıllık yatırım maliyetinin yüzdesi olarak belirlenir.
M = A × m
Bu formülde,
m İşletme ve Bakım Faktörüdür. Fiyatlandırma ile ilgili amaçlar doğrultusunda %3 olarak kabul edilir.
İletim maliyeti katsayısının hesaplanması
İletim maliyeti katsayısı, MWkm başına yıllık sermaye maliyetlerinden ve yıllık işletme bakım maliyetlerinden meydana gelmekte olup, birimi TL/MWkm’dir. Şu şekilde hesaplanır:
YMDF Nakil Modelindeki farklı hat tipleri ile ilişkili farklı maliyetleri yansıtmak için, en düşük maliyetli hat (380kV havai hat, 154kV havai hat ya da yeraltı kablosu) tipine ilişkin iletim maliyeti katsayısı, baz iletim maliyeti katsayısı olarak alınır. Diğer hat tiplerine ilişkin iletim maliyetleri katsayıları, bu baz değerin katları olarak ifade edilir.
YMDF Nakil Modelinin Çalıştırılması
Modelin Girdileri
YMDF Nakil Modeli, iletim sistemi üzerindeki her bir şebeke düğüm noktasındaki tüketimin ya da üretimin artması sonucunda iletim sisteminde yapılması gerekecek yatırımların marjinal maliyetlerini hesaplar. Model bunu yaparken, iletim sistemindeki puant şartlara dair tahminleri yansıtan talep ve arz senaryolarını esas alır. Şebeke düğüm noktası bir Bağlantı Noktası, ya da iki ya da daha fazla iletim hattının birleştiği bir noktadır. Model, marjinal yatırım maliyetlerini hesaplamak üzere şebekenin MWkm cinsinden ifade edilen toplam maliyetlerini minimize eder (yukarıda adı geçen iletim maliyeti katsayısı çarpanlarının aşağıda 3.11’de belirtildiği şekilde uygulanmasından sonra) ve kapasitede 1 MW ilave kapasite için bu rakamda meydana gelecek değişikliği hesaplar (şebeke üzerindeki her bir noktadaki üretim ve tüketim için). Sonuçta, MWkm cinsinden ortaya çıkan marjinal maliyet, baz olarak alınan iletim maliyeti katsayısı uygulanarak paraya çevrilir.
Modelde pratiklik açısından bir dizi varsayımdan yararlanılmaktadır. Modelin, sistemin puant koşullarına karşılık gelen bir dizi veriye ihtiyacı vardır:
Her bir şebeke düğüm noktasında iletim sistemine giren güç,
Her bir şebeke düğüm noktasındaki tüketim,
Şebeke düğüm noktaları arasındaki iletim güzergahları ve bu güzergahların hat tiplerine göre sınıflandırılması,
Bu güzergahların uzunlukları,
Farklı hat tiplerine ilişkin iletim maliyeti katsayılarının baz katsayıya oranları.
Nakil modelinde, “t” yılına ilişkin, her düğüm noktasındaki tüketim verileri için, TEİAŞ’ın, “t” yılının sistem puantında şebeke üzerindeki her bir düğüm noktası için tahmin ettiği tüketim esas alınır. Bu tahminler, iletim sistemi kullanıcıları tarafından 9. Bölüm uyarınca sağlanan verilere dayanır.
Modelde, “t” yılına ait her şebeke düğüm noktasındaki üretim verilerinde her bir düğüm noktasındaki santrala ait maksimum enerji veriş kapasitesi esas alınır. Bunda, 2004 yılı üretim tahminleri esas alınmaktadır. Ancak, düğüm noktasındaki üretim, Yaz ve Kış Sistem Puant Talepleri sırasındaki toplam üretim toplam tüketime eşit olacak şekilde ayarlanmalıdır.
İletim güzergahları ve bu güzergahlarla ilgili hat tipleri ve uzunlukları, şebeke konfigürasyonuna ilişkin mevcut veriler kullanılarak belirlenir.
Farklı hat tiplerine ait (380 kV, 154 kV ya da yeraltı kablosu) İletim maliyeti katsayılarının birbirlerine oranı, farklı hat tiplerine ilişkin maliyetler arasındaki farklılıkları yansıtır. Nakil Modeli, hat tipinden bağımsız olarak toplam maliyeti MWkm cinsinden verir. Bu noktada, bazı güzergahlarda yapılacak yatırımın maliyetinin diğer güzergahlarda yapılacak yatırımın maliyetinden yüksek olacağı dikkate alınır. Yukarıda da değinildiği gibi, bu etki, yatırım maliyeti daha pahalı olan güzergahların, iletim maliyet katsayıları arasındaki oranlar uygulanarak “uzatılması” yoluyla modellenmektedir. Bu uygulama, söz konusu hatların, modelde kullanılmasını daha pahalı hale getirmekte ve bu şekilde de, bu güzergahlara yapılacak yatırımların ilave maliyetlerini yansıtmaktadır.
Modelin Çıktıları
YMDF Nakil Modeli, yukarıda adı geçen girdilerden faydalanarak ve bir nakil algoritması kullanarak, ve tüm güzergahlarda sınırsız kapasite olduğu varsayımından hareketle, düğüm noktası bazında belirlenen üretimle düğüm noktası bazında belirlenen tüketimin karşılanabileceği minimum şebeke büyüklüğünü MWkm cinsinden hesaplar.
Matematiksel olarak ifade edildiğinde, optimizasyon problemi şu şekilde açıklanabilir:
Minimize edilen: =
Tabi olduğu kısıtlar:
Kısıt 1:
Kısıt 2 :
Burada:
MWkm cinsinden minimum iletim miktarı;
i ve j düğüm noktaları arasındaki MW cinsinden akışı (i ve j arasında bir güzergah olmaması halinde sıfırdır);
iletim sistemindeki her bir i ve j düğüm noktası arasındaki km cinsinden sembolik mesafeyi;
i düğüm noktasındaki, yukarıdaki 3.9 sayılı paragraf doğrultusunda belirlenen üretimi;
i düğüm noktasında sistem puantında tahmin edilen ve yukarıdaki 3.8 sayılı paragraf doğrultusunda belirlenen tüketimi ifade etmektedir.
Kısıt 1, her bir düğüm noktasına giren ve o düğüm noktasından çıkan net akışların, sistemin o düğüm noktasına verilen ve o düğüm noktasından çekilen güç miktarına eşit olmasının gerekmesidir.
Kısıt 2, üretim ve tüketimin dengede olmasının gerekmesidir.
Optimal şebeke büyüklüğünün belirlenmesinin ardından, model, her bir düğüm noktasındaki üretimin 1 MW artış ve buna karşılık olarak referans noktasındaki 1 MW tüketim artışı için marjinal yatırım maliyetlerini hesaplar. Marjinal yatırım maliyeti, şebekenin bütününde nakledilen toplam MWkm değerinde meydana gelen artış ya da düşüş olup optimizasyon modelindeki her bir kısıtla ilişkili Lagrange çarpanlarıdır. ( ve ) Üretim ve tüketim için sırasıyla ve ile ifade edilmektedir. 1 MW artış varsayımından yola çıkılarak, marjinal maliyetler, basitliğin sağlanması açısından, yalnızca km cinsinden ifade edilmiştir. Böylelikle, her bir düğüm noktasındaki üretim ve tüketime ilişkin olmak üzere, km cinsinden marjinal maliyetler elde edilmiş olur. ; ’ye eşit olup, üretimdeki 1 MW artışın toplam km üzerindeki etkisine bağlı olarak, marjinal km maliyeti pozitif ya da negatif olabilir.
Bu hesaplamanın basit bir gösterimi, Ek A’da, örnek olarak verilmiştir. (Ek A: YMDF Nakil Modelinin Gösterimi).
Yaz ve kış puantının etkisi
Türkiye’de talebin mevsimsel seyri şu şekildedir: ülkenin güney batısındaki bazı bölgelerde sistem puant talebi, ülkenin geri kalan kısımlarında olduğu gibi kış mevsiminde değil, yaz aylarında gerçekleşmektedir. Dolayısıyla yukarıda tanımlanan temel YMDF Nakil Modeli, yaz ve kış marjinal maliyetlerin ortaya çıkması için iki defa çalıştırılır. Kış maliyetleri kış aylarındaki (1 Ocak - 31 Mart ve 1 Ekim - 31 Aralık arası) sistem talepleri ve yaz maliyetleri yaz aylarındaki (1 Nisan - 30 Eylül arası) puant talepleri kullanılarak hesaplanır. Bu yaz ve kış maliyetleri kullanılarak Sistem Kullanım Fiyatları elde edilir.
Nihai TL/MW Tarifenin Belirlenmesi
Nihai TL/MW tarifelerin hesaplanmasında, YMDF Nakil Modeli nakil algoritması ile hesaplanan marjinal yatırım maliyetleri esas alınır. Bu hesaplama süreci aşağıdaki aşamalardan oluşur:
üretim ve tüketim için bölgesel “ham” maliyetlerin ve bunun sonucunda ortaya çıkan ara gelirin hesaplanması,
iletim hizmetleri için toplam gelir tavanına dayanarak , üretim ve tüketim kullanılarak toplam elde edilmesi gereken gelirin hesaplanması,
TEİAŞ’ın gelir tavanına göre gelir elde edebilmesini sağlamak üzere bölgesel maliyetlere eklenecek “ilave ücret”in hesaplanması.
Üretim için bölgesel artan maliyetlerin belirlenmesi
Yaz ve kış maliyetleri ağırlıklı ortalamaları, her bir bölge için, kurulu güç esas alınarak hesaplanır. Hesaplamada şu formüller kullanılır;
burada:
, kış puantında, z bölgesinde üretim için hesaplanan“ham” artan maliyeti, TL cinsinden;
, yaz puantında, z bölgesinde üretim için hesaplanan“ham” artan maliyeti, TL cinsinden;
, I düğüm noktasındaki Maksimum Güç Veriş Sınırını (MW cinsinden);
, iletim maliyeti katsayısını
ifade eder.
Tüketim için bölgesel artan maliyetlerin belirlenmesi
Bu maliyetler, bölgedeki düğüm noktası bazındaki maliyetlerin ağırlıklı ortalaması alınarak hesaplanır. Ağırlıklı ortalamanın hesaplanmasında, düğüm noktası bazında olmak üzere, yaz ve kış sistem puant talebi sırasında gerçekleşmesi beklenen talebe ilişkin tahminler esas alınır. Hesaplamada şu formül kullanılır:
burada:
, kış puantında, z bölgesindeki tüketim için hesaplanan “ham” artan maliyeti, TL cinsinden;
, yaz puantında, z bölgesindeki tüketim için hesaplanan“ham” artan maliyeti, TL cinsinden;
, Yaz Puantı sırasında, i düğüm noktasındaki talebi;
, Kış Puantı sırasında, i düğüm noktasındaki talebi
ifade eder.
Ara Gelirin Hesaplanması
Gelir tavanını elde etmek amacıyla “ham” maliyetler üzerinde gerekli ayarlamaları belirlemek için, “ham” maliyetlerin tüm üretime ve tüketime uygulanmasıyla elde edilen toplam miktar olan ara gelirler hesaplanır.
Üretim ve tüketim için bölgesel ara gelirlerin hesaplanmasında aşağıdaki formüller kullanılır;
;
burada:
, z bölgesinde üretimden elde edilen ara geliri, TL cinsinden
, yılın yaz puantı için hesaplanan maliyetin ağırlık olarak yüzdesini
, yaz puantında, z bölgesinde üretim için hesaplanan “ham” artan maliyeti, TL cinsinden
, kış puantında, z bölgesinde üretim için hesaplanan“ham” artan maliyeti, TL cinsinden
, I düğüm noktasındaki Maksimum Güç Veriş Sınırını (MW cinsinden);
z bölgesinde tüketimden elde edilen ara geliri, TL cinsinden;
, yaz puantında, z bölgesinde tüketim için hesaplanan “ham” artan maliyeti, TL cinsinden
, kış puantında, z bölgesinde tüketim için hesaplanan “ham” artan maliyeti, TL cinsinden
, I düğüm noktasındaki Maksimum Alış Kapasitesi (MW cinsinden)
ifade eder.
Üretim ve tüketim için toplam ara gelirler, tüm bölgelerdeki bölgesel ara gelirlerin toplanmasıyla hesaplanır. Hesaplamada şu formül kullanılır;
ve
burada:
üretimden elde edilen toplam ara geliri, TL cinsinden ve
tüketimden elde edilen toplam ara geliri, TL cinsinden.
ifade eder.
Üretim ve Tüketimden Karşılanacak olan toplam gelirin hesaplanması
Sistem Kullanım Fiyatlarından karşılanacak olan toplam gelir tavanı, Tarifeler Yönetmeliği, Gelir ve Tarife Düzenlemesi Kapsamında Düzenlemeye Tabi Unsurlar ve Raporlamaya İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ ve TEİAŞ’ın İletim Lisansı hükümlerine göre belirlenir. Bu miktar, aşağıdaki formüle uygun olarak üretim ve tüketim arasında paylaştırılacaktır.
ve
burada:
, üretimden karşılanacak olan toplam geliri;
, tüketimden karşılanacak olan toplam geliri;
, ilgili fiyatlandırma yılı için, Sistem Kullanım Fiyatlarından karşılanacak olan toplam gelir tavanı (bağlantı bedelleri hariç), Türk Lirası cinsinden ifade eder ve
Her bir Fiyatlandırma Bölgesi için nihai Üretim ve Tüketim Sistem Kullanım Fiyatlarının Hesaplanması
Gelir tavanı ve ara gelirler arasındaki farkın karşılanabilmesi amacıyla, her bir üretim ve tüketim için MW başına ilave ücretler aşağıdaki gibi hesaplanır:
; ve
burada:
, üretim ile ilgili ilave ücreti, TL cinsinden ;
, tüketim ile ilgili ilave ücreti, TL cinsinden
ifade eder.
Her bir bölge için Sistem Kullanım Fiyatları; “ham” bölgesel maliyetin ve ilave ücretin toplanması ve yaz ve kış puantı için hesaplanan fiyatların kombine edilmesiyle belirlenir:
burada:
, z bölgesinde MW başına Üretim Sistem Kullanım Fiyatı
, z bölgesinde MW başına Tüketim Sistem Kullanım Fiyatı
4 FİYATLANDIRMA UYGULAMALARI
4.1 Üretim ve tüketim için ödemekle yükümlü olacağı Sistem Kullanım Fiyatları, her bir Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktasında geçerli olan Sistem Kullanım Fiyatına Esas Miktar (MW) baz alınarak belirlenir.
Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası, Sistem Kullanım Fiyatıyla ilişkili olan ve Sistem Kullanım Fiyatına Esas Miktar için hangi bölgesel fiyatın uygulanacağını belirleyen coğrafi noktadır. Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktaları, üretim ya da tüketimin iletim sistemine bağlı olduğu trafo merkezine göre belirlenir. Bu esasın uygulanmasına ilişkin ayrıntılar, 5. ve 6. Bölümlerde verilmiştir. TEİAŞ’ın iletim sistemindeki her bir Bağlantı Noktası için en az bir Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası olacaktır. Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktaları, her bir bağlantı noktasındaki her kullanıcı başına bir tane olacak şekilde belirlenecektir. Dolayısıyla, belirli bir trafo merkezinde birden fazla dağıtım fideri bulunması ve bunların farklı kullanıcıların sorumluluğunda olması halinde, bu merkezde birden fazla Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası olacaktır.
Sistem Kullanım Fiyatlarına Esas Miktar, 3. Bölüm doğrultusunda hesaplanan bölgesel Sistem Kullanım Fiyatlarının uygulanacağı MW miktarıdır. Bu, üretim ve tüketim için farklı şekilde belirlenmektedir. Sistem Kullanım Fiyatlarına esas miktarların belirlenmesine dair ayrıntılar, 5. ve 6. Bölümde açıklanmaktadır.
Bir Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası için sistem kullanım fiyatları şu şekilde hesaplanmaktadır:

burada:

, kullanıcı u’ya, t fiyatlandırma yılı süresince p Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktasındaki tüketimi karşılığında uygulanacak Sistem Kullanım Fiyatını (TL cinsinden);
, kullanıcı u’nun, p Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktasında, t fiyatlandırma yılı süresince geçerli olacak Tüketim Fiyatlarına Esas Maksimum Alış Kapasitesini (MW cinsinden) ifade eder.
, p Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktasının yer aldığı z bölgesinde tüketime uygulanacak olan Sistem Kullanım Fiyatlarını (TL cinsinden) ifade eder. Bu değerin nasıl elde edildiği 3. Bölümde açıklanmaktadır.
, kullanıcı u’ya, t Fiyatlandırma Yılı süresince, p Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktasındaki maksimum enerji veriş kapasitesi karşılığında uygulanacak olan Sistem Kullanım Fiyatını (TL cinsinden);
, kullanıcı u’nun, t Fiyatlandırma Yılı süresince geçerli olacak, p Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktasındaki Sistem Kullanım Fiyatlarına Esas Miktarını (MW cinsinden) ifade eder. Bu değer 6. Bölümde açıklanmıştır.
, p Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktasının yer aldığı z bölgesinde üretime uygulanan Sistem Kullanım Fiyatları (TL cinsinden) ifade eder. Bu değerin nasıl elde edildiği, 3. Bölümde açıklanmıştır.
Fiyatlandırma Yılı 1 Ocak-31 Aralık tarihleri arasıdır. Bir Uygulama Dönemi boyunca geçerli olacak Üretim ve Tüketim için Sistem Kullanım Fiyatları, söz konusu Fiyatlandırma Yılı’ndan bir önceki yılın Aralık ayının 31. gününe kadar yayımlanacak olan Sistem Kullanım Fiyatları Yöntemi Bildirimi’nde yer alır. Bu bildirim kapsamında ayrıca, kullanıcının her bir fiyatlandırma bölgesine düşen Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktalarının hangileri olduğunu anlamasına imkan verecek, üretim ve tüketim Sistem Kullanım fiyatlandırma bölgelerinin açıklandığı haritalar ve diğer bilgiler de yer alır.
Yeni bir Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası, coğrafi konumu itibariyle içinde kaldığı fiyatlandırma bölgesine dahil edilir. Ancak, yeni bir Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktasının fiyatlandırma bölgeleri arasındaki sınıra yakın ve şebekedeki yeni bir düğüm noktası ile ilişkili olması halinde, TEİAŞ, 3. Bölümde açıklanan YMDF Nakil Modeli yönteminden yararlanarak bir takım ilave etüdler yapmayı tercih edebilir. Bu, TEİAŞ’ın şebekedeki yeni düğüm noktasına ilişkin marjinal maliyeti hesaplamasına ve böylelikle yeni Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktasının hangi fiyatlandırma bölgesine dahil edileceğine karar vermesine imkan verecektir. Yeni Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası, düğüm noktası bazındaki marjinal maliyetlerin söz konusu düğüm noktasının marjinal maliyetine en yakın olduğu bölgeye dahil edilecektir. Yıl içerisinde fiyatlandırma bölgelerinin sınırları değiştirilmeyecektir.
Fiyatlandırma bölgesi sınırlarının, yukarıda adı geçen sebep haricinde, her yıl yeniden belirlenmesi gerekmeyecektir. Fiyatlandırma bölgelerinin sınırlarının her bir Tarife Yılı öncesinde yeniden değerlendirilmesi beklenir.
Enerji ihraç eden kullanıcılar için uygulanacak sistem kullanım fiyatları bölgelere göre değişiklik göstermemektedir. Enerji ihracında kullanılacak sistem kullanım fiyatı (İHRSKF) aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır :
Enerji ithal eden kullanıcılar için uygulanacak sistem kullanım fiyatları bölgelere göre değişiklik göstermemektedir. Enerji ithalinde kullanılacak sistem kullanım fiyatı (İTHSKF) aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır :
5 DAĞITIM ŞİRKETLERİNİN VE DOĞRUDAN BAĞLI TÜKETİCİLERİN ÖDEYECEKLERİ SİSTEM KULLANIM TUTARLARI
Genel Bakış
Tüketim Sistem Kullanım Fiyatları, TEİAŞ’ın iletim sistemine bağlı aşağıdaki kategorilerdeki kullanıcılardan alınır:
a) Dağıtım şirketleri,
b) İletim sistemine doğrudan bağlı serbest tüketiciler (bağlantı hattının mülkiyeti dağıtım şirketine ait olmayanlar veya TEİAŞ’a ait olanlar),
c) İletim sistemine doğrudan bağlı (bağlantı hattının mülkiyeti dağıtım şirketine ait olmayanlar veya TEİAŞ’a ait olanlar) otoprodüktörler ve otoprodüktör grupları,
d) Uluslararası Enterkonnektörleri kullanarak ihracat yapan kullanıcılar. Bu tür kullanıcılar ayrıca TEİAŞ ile ikili Enterkonnektör Kullanım Anlaşması da yapmakla yükümlüdürler.
Tüketim Sistem Kullanım Fiyatlarının uygulanacağı güç (MW), kullanıcıların Sistem Kullanım Anlaşmalarında belirttikleri maksimum enerji alış kapasitesidir.
Enerji ihraç eden Enterkonnektör kullanıcıları için Sistem Kullanım Fiyatları, Sistem Kullanım Anlaşmalarında belirttikleri maksimum enerji alış kapasitesi esas alınarak tespit edilir. Madde 4.8’de bu fiyatların hesaplama yöntemi anlatılmıştır. Sistem Kullanım Anlaşmasındaki maksimum enerji alış kapasitesinin Enterkonnektör Kullanım Anlaşması ve Enerji Satış Anlaşmasında veya Anlaşmalarında belirtilen güç değerleri ile aynı olması zorunludur.
Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktaları ve Ölçüm Esasları
Tüketim Sistem Kullanım Fiyatları için Sistem Kullanım Tarife Bölgesini kullanıcının iletim sistemine bağlandığı nokta belirleyecektir.
İletim sistemine doğrudan bağlı kullanıcılar için Sistem Kullanım Fiyatlandırmasına esas ölçüm noktası Sayaç Tebliği ve ilgili diğer mevzuatta belirtildiği yerde olacaktır.
Sayaç Tebliğinde belirtilen ölçüm noktalarıyla maksimum alış/veriş kapasitelerinin tespit edilememesi durumunda TEİAŞ’ın belirleyeceği ölçüm yeri ve ölçüm yöntemlerine göre maksimum alış/veriş kapasiteleri ölçüme esas alınır.
Kullanıcının sistem kullanım fiyatlandırmasına esas ölçüm noktasında bulunan standartlara uygun ölçüm cihazlarından TEİAŞ ve kullanıcı yetkililerinin nezaretinde değerler okunacaktır Kullanıcılar için ölçüm dönemleri aylıktır
TEİAŞ trafo merkezi OG barasında birden fazla dağıtım şirketine ait OG hat fiderinin olması durumunda dağıtım şirketlerinin faturaya esas olacak maksimum alış kapasiteleri YG/OG trafoya ait megawatmetre değerleri ile fider yükleri ilişkilendirilerek tespit edilir.
TEİAŞ trafo merkezinde, iletim hatlarında ve tesislerinde enerji kesimini gerektirecek bakım, arıza ve diğer nedenlerle yapılacak çalışmalar için TEİAŞ’ın talebiyle yapılan yük aktarmalarının bir tutanak ile tespit edilmesi halinde ilgili dağıtım şirketinin güç aşımı olarak değerlendirilmeyecektir.
Fiyatlandırma Esasları
5.1’de belirtilen tüm kullanıcıların ödeyecekleri yıllık Tüketim Sistem Kullanım Tutarları, TEİAŞ’la yapacakları Sistem Kullanım Anlaşmasında belirtilen maksimum enerji alış kapasitesi esas alınarak hesaplanır. Kullanıcıların ölçüm dönemleri sırasında çekilen enerjiye ilişkin ölçülen değerlerin en yükseğinin maksimum enerji alış kapasitesini aşması halinde, fatura yüksek olan güç esas alınarak düzenlenir. Takip eden ayda aşım olmadığı durumda fatura, anlaşmada belirtilen güç üzerinden düzenlenir. Aşan kısım ile ilgili diğer yaptırımlar Sistem Kullanım ve Bağlantı Anlaşmalarında yer alır.
Bir takvim yılı içerisinde aynı kullanıcı ile aynı tesis için kapasite artırılması amacıyla 3 ay önceden TEİAŞ’a bildirilmesi ve bu süre içerisinde TEİAŞ’ın gerekli iletim alt yapısını oluşturacağı teyidinin alınması koşuluyla Sistem Kullanım Anlaşmasının yenilenmesi halinde her bir anlaşma dönemi için kullanıcının sistemden çektiği enerji gücünün (MW) en yüksek olduğu değer, Sistem Kullanım Anlaşmasında belirtilen maksimum enerji alış kapasitesinden fazla ise; aradaki MW değeri (aşan kısım) için anlaşma döneminin geçerli olduğu ay sayısı kadar (her bir anlaşma döneminin son ayı için geçerli olan Sistem Kullanım fiyatlarıyla) ceza uygulanır.
Her bir sahada kurulu bulunan ve Sistem Kullanım Fiyatlarına ilişkin amaçlar doğrultusunda talep verilerinin kaydedilmesinde kullanılacak olan sayaçlar ve ölçüm ekipmanları, yürürlükteki mevzuata uygun olmalıdır.
Aylık Tüketim Sistem Kullanım Tutarları
Kullanıcılar, “t” Fiyatlandırma Yılı boyunca, o yıl için hesaplanan yıllık Tüketim Sistem Kullanım Tutarlarına ilişkin aylık ödemeler yaparlar. Aylık Tüketim Sistem Kullanım Tutarları, her bir tüketim bölgesi ile ilgili olarak, dağıtım şirketleri, iletim sistemi’ne doğrudan bağlı tüketiciler, otoprodüktörler, otoprodüktör grupları veya Enterkonnektörler için Sistem Kullanım Anlaşması yapılması için mevzuatta tanınan süreye kadar TEİAŞ’ça belirlenen tahmini maksimum talep esas alınarak hesaplanır. Bu değer ile gerçekleşen değer arasında artı yönde fark olması halinde gerçekleşen değer üzerinden fatura düzenlenir ve Sistem Kullanım Anlaşması imzalanıncaya kadar yüksek olan güç maksimum alış kapasitesi olarak kabul edilir ve faturalara esas değer olarak alınır. İletim sisteminin uygun olması halinde Sistem Kullanım Anlaşması kullanıcının beyan ettiği değer üzerinden yapılır. Sistem Kullanım Anlaşması yapıldıktan sonra anlaşmadaki maksimum enerji alış kapasitesi Sistem Kullanım Tutarının hesaplanmasına esas değer olarak kullanılır.
Sistem Kullanım Anlaşmasındaki maksimum enerji alış kapasitesinin aşılması halinde, bu bildirimin 5.9 maddesi uygulanır. Sistem Kullanım Anlaşması yapılması için mevzuatta tanınan süreye kadar geçen dönemde gerçekleşen değerin tahmini maksimum talep değerinden az olması ve kullanıcının Sistem Kullanım Anlaşmasını tahmini maksimum talep değerinden daha az bir değer üzerinden yapması halinde; tahmini maksimum talep değeri ile Sistem Kullanım Anlaşmasında bahsi geçen değer arasındaki fark kullanıcının devam eden dönemlerdeki faturalarından mahsup edilir.
Yukarıda bahsedilen sözleşmesiz dönemde gerçekleşen değerlerin maksimumu Sistem Kullanım Anlaşmasında belirtilen değerden yüksek ise; gerçekleşen değer dikkate alınır ve mahsuplaşma yapılmaz.
Mevzuatta tanınan süre sonunda Sistem Kullanım Anlaşmasının yapılmamış olması halinde, bir önceki yılda ölçülen maksimum enerji alış kapasitesi üzerinden anlaşma yapılıncaya kadar kullanıcının ödeme yükümlülüğü devam eder. Ancak Fiyatlandırma Yılında bir önceki yılın enerji alış kapasitesinin aşılması durumunda yüksek olan güç değeri (MW) uygulamada dikkate alınır.
Mevzuatta tanınan sürede TEİAŞ’ın bir sonraki fiyatlandırma yılına ait Sistem Kullanım Fiyatının belirlenebilmesini teminen ilgili kullanıcı Sistem Kullanım Anlaşmasında yer alan maksimum gücü değiştirmediği sürece bu güç bir sonraki dönemin Sistem Kullanım Fiyatının hesaplanmasında esas olarak alınacaktır.
Fiyatlandırma Yılı boyunca her bir kullanıcı tarafından ödenecek olan Tüketim Sistem Kullanım Fiyatları, açıklanan yöntem izlenerek ve yukarıda adı geçen veriler esas alınarak hesaplanır. Sonuçta elde edilen yıllık Tüketim Sistem Kullanım Fiyatı, her bir kullanıcı için EK-B’de belirlenen yönteme göre aylık fiyatlara dönüştürülür ve enflasyona tabi tutulur. Bu aylık ödemeler Kullanıcılara fatura edilir.
İletim Sisteminin Kullanıldığı İlk Yıl
Kullanıcının sistemi ilk kullanmaya başladığı tarih tesisin geçici kabulünün yapıldığı tarihi takip eden ay olarak kabul edilir. Bu tarih faturalamaya esas tarih olacaktır.
Kullanıcının iletim sistemini kullandığı ilk yıl için yıllık Tüketim Sistem Kullanım fiyatları, Aylık Sistem Kullanım Tüketim fiyatlarına aşağıdaki şekilde çevrilir:
Aylık Tüketim Sistem Kullanım Faturası, Fiyatlandırma Tarihinin bulunduğu ayın ilk gününden başlar;
Aylık Tüketim Sistem Kullanım Fiyatları, EK-B’de belirtildiği üzere enflasyona göre ayarlanır,
ÜRETİCİLERİN ÖDEYECEĞİ SİSTEM KULLANIM TUTARLARI
Genel Bakış
Üretim Sistem Kullanım Fiyatları, TEİAŞ iletim sisteminin aşağıdaki kategorilerdeki kullanıcılarından alınır:
a) İletim sistemine doğrudan bağlı üretim şirketleri (üretim lisansına sahip olanlar) (bağlantı hattının mülkiyeti dağıtım şirketine ait olmayanlar veya TEİAŞ’a ait olanlar),
b) İletim sistemine doğrudan bağlı (bağlantı hattının mülkiyeti dağıtım şirketine ait olmayanlar veya TEİAŞ’a ait olanlar ) otoprodüktörler,
c) İletim sistemine doğrudan bağlı (bağlantı hattının mülkiyeti dağıtım şirketine ait olmayanlar veya TEİAŞ’a ait olanlar ) otoprodüktör grupları,
d) TEİAŞ’ın iletim sistemine enerji ithal eden doğrudan bağlı Enterkonnektör kullanıcıları;
Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktaları
Üretim Sistem Kullanım Fiyatları ile ilişkili Sistem Kullanım Fiyatlandırma Bölgesi’ni, kullanıcının Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası’nın yeri belirler. Bir kullanıcının Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası’nın saptanması 5. Bölümde ele alınmıştır.
Üretim Sistem Kullanım Fiyatlarında Esas Alınacak Faktör
Üreticiler
Üreticilerin ödeceyecekleri Üretim Sistem Kullanım Fiyatlarının belirlenmesinde, ilgili kullanıcının lisansında belirtilen kurulu gücü esas alınır. Bu, üretim şirketleri, EÜAŞ, Yİ, YİD ve İHD(Ü) modelleri kapsamındaki üretim lisansına sahip tüzel kişilerdir.
Fiyatlandırma yılı içinde iletim sistemine lisansında belirtilen kurulu gücünden daha fazla güçte enerji vermesi halinde, fiyatlandırmada aşılan kısım için5.9 maddesindeki prosedür uygulanır.
Enterkonnektörler
Enerji ithal eden Enterkonnektör kullanıcıları için Sistem Kullanım Fiyatları, Sistem Kullanım Anlaşmalarında belirttikleri maksimum enerji veriş kapasitesi esas alınarak tespit edilir. Madde 4.9’da bu fiyatların hesaplama yöntemi anlatılmıştır. Sistem Kullanım Anlaşmasındaki maksimum enerji veriş kapasitesinin Enterkonnektör Kullanım Anlaşması ve Enerji Satış Anlaşmasında veya Anlaşmalarında belirtilen güç değerleri ile aynı olması zorunludur. Sisteme maksimum enerji veriş kapasitesinin Fiyatlandırma Yılı içinde aşılması halinde, fiyatlandırmada aşılan kısım için 5.9 maddesindeki prosedür uygulanır.
Otoprodüktörler ve Otoprodüktör Grupları
Otoprodüktörlerin ve otoprodüktör gruplarının ödeyecekleri Üretim Sistem Kullanım Fiyatlarının belirlenmesinde iletim sistemine maksimum veriş kapasitesi esas alınır.
Sisteme maksimum enerji veriş kapasitesinin Fiyatlandırma Yılı içinde aşılması halinde, fiyatlandırmada aşılan kısım için 5.9 maddesindeki prosedür uygulanır.
Aylık Üretim Sistem Kullanım Tutarları
Kullanıcılar, içinde bulunulan yıla ait hesaplanan Üretim Sistem Kullanım Fiyatlarına ilişkin aylık ödeme yaparlar.
Fiyatlandırma Yılına ilişkin Üretim Sistem Kullanım Fiyatları, her bir kullanıcı ile ilgili olarak, açıklanan yöntem kullanılarak hesaplanır. Hesaplanan yıllık Üretim Sistem Kullanım Fiyatları daha sonra, EK-B’de anlatılan yönteme uygun olarak aylık fiyatlara dönüştürülür ve enflasyon uygulanır.
Enterkonnektörler, otoprodüktörler ve otoprodüktör grupları için mevzuatta tanınan süre sonunda Sistem Kullanım Anlaşmasının yapılmamış olması halinde, bir önceki yılda ölçülen maksimum enerji veriş kapasitesi üzerinden anlaşma yapılıncaya kadar kullanıcının ödeme yükümlülüğü devam eder. Ancak Fiyatlandırma Yılında bir önceki yılın enerji veriş kapasitesinin aşılması durumunda yüksek olan güç değeri (MW) uygulamada dikkate alınır.
Yıl içinde lisans türü değişen iletim sistemi kullanıcıları fiyatlandırma yılı sonuna kadar eski lisans döneminde yapılan Sistem Kullanım Anlaşmasında yer alan yükümlülüklerini yerine getirmekle sorumludur. Kullanıcının lisans türünü değiştirmesini takiben Sistem Kullanım Anlaşması bu lisansa göre yenilenecek olup, yeni lisans türünün getireceği mali yükümlülükler yanında diğer tüm yükümlülükleri de yerine getirmekle sorumlu olacaklardır ve maksimum alış ve/veya veriş kapasitelerinde artış olması halinde aradaki fark faturalara yansıtılacaktır.
İletim Sisteminin İlk Kullanıldığı Yıl
Kullanıcının sistemi ilk kullanmaya başladığı tarih tesisin geçici kabulünün yapıldığı tarihi takip eden ay olarak kabul edilir. Bu tarih faturalamaya esas tarih olacaktır.
Kullanıcının iletim sistemini ilk kullandığı yıla ait Üretim Sistem Kullanım Fiyatları, aşağıdaki ilkeler gözetilerek Aylık Üretim Sistem Kullanım Fiyatları’na dönüştürülecektir:
Aylık Üretim Sistem Kullanım Fiyatları, Fiyatlandırma Tarihinin bulunduğu ayın ilk gününden başlar.
Aylık Üretim Sistem Kullanım Fiyatları, EK-B’ye uygun olarak enflasyona göre ayarlanacaktır.
SİSTEM İŞLETİM FİYATLARI
Genel Bakış
Tüketim Sistem Kullanım Fiyatlarını ve Üretim Sistem Kullanım Fiyatlarını ödemekle yükümlü olan tüm kullanıcılar Sistem İşletim Fiyatlarını da ödeyeceklerdir.
Sistem işletim maliyetleri iki gruba ayrılmaktadır: TEİAŞ’ın doğrudan kontrolü altında olan maliyetler (kontrol edilebilir maliyetler) ve TEİAŞ’ın kontrolü altında olmayıp büyük oranda piyasa katılımcıları tarafından belirlenen maliyetler (kontrol edilemeyen maliyetler).
Kontrol edilebilen maliyetler, TEİAŞ içerisinde bulunup sistem işletim rolüyle ilişkili olan kaynakların maliyetleriyle ilgilidir. Bu maliyetler, aşağıdaki unsurları içermektedir, fakat bunlarla sınırlı değildir:
Sistem işletimiyle ilgili personel maliyetleri,
Sistem işletimle ilişkili varlıkların ve Bilgi Teknolojisi sistemlerinin bakım maliyetleri gibi personel dışı maliyetler,
Finans, insan kaynakları gibi merkezi maliyetler,
Sistem işletimde kullanılan varlıklarıa ait giderler
Yan Hizmetlerin Sabit bileşeni.
Kontrol edilemeyen maliyetler büyük oranda piyasa katılımcılarından yan hizmet alınmasıyla ilişkili olan maliyetlerdir. Sözgelimi, oturan sistemin toparlanabilmesi, reaktif güç, frekans tepkisi ve yedek sağlamaya ilişkin maliyetler. Kontrol edilemeyen maliyetler, ayrıca, üreticilerden fazla elektriği satın almak (ya da üreticilere eksik elektriği satmak) yoluyla şebeke üzerindeki kısıtların giderilmesinden kaynaklanan maliyetleri de içerir.
Kontrol edilemeyen maliyetler, tamamen kullanıcılara yansıtılacaktır.
Sistem İşletim Fiyatlandırma Noktaları
Sistem Kullanım Fiyatları’nın aksine, Sistem İşletim Fiyatları bölgelere göre değişiklik göstermemektedir. Çünkü bir kullanıcının doğrudan Sistem İşletim Fiyatlarına etkisi, söz konusu kullanıcının arz ya da talebinin yerine göre değişmemektedir. Sistem İşletim Fiyatları, tüm ülkede geçerli sabit bir ücret olarak alınır.
Sistem İşletim Fiyatının (Kontrol Edilebilen Maliyet Bileşeninin) Esası ve Elde Edilme Şekli
Sistem İşletim Fiyatları, Sistem Kullanım Fiyatları ile benzer bir esasa dayanmakta olup, her iki ücret de MW başına alınır. Mevcut bir kullanıcı için söz konusu kullanıcının Sistem Kullanım ve Bağlantı Anlaşmalarında tanımlandığı gibi, iletim sisteminin kullanımı ya da iletim sistemine bağlantı ile ilişkili Sisteme Maksimum Enerji Veriş Kapasitesi, lisansında belirtilen kurulu gücü ve Sistemden Maksimum Enerji Alış Kapasitesi toplamı üzerinden alınır. Yeni kullanıcılar sistemi kullanmaya başladıkları tarihten itibaren Sistem İşletim Fiyatlarına muhatap olacaklardır.
Sistem İşletim Fiyatı aşağıdaki gibi hesaplanır:
Burada:
, herhangi bir kullanıcı için t fiyatlandırma yılında uygulanan (TL/MW şeklinde ifade edilen) birim Sistem İşletim Fiyatı’dır.
, ilgili Fiyatlandırma Yılı için İletim Sistem İşletim Gelir Tavanı’dır (Yalnızca Kontrol edilebilen maliyetleri içermektedir).
, ilgili Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları uyarınca t Fiyatlandırma Yılı’nda p Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası’nda u kullanıcısı için geçerli olacak olan, MW olarak ifade edilen Maksimum Enerji Alış Kapasitesidir. .
, ilgili Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları uyarınca t Fiyatlandırma Yılı’nda p Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası’nda u kullanıcısı (Otoprodüktör, otoprodüktör grubu ve Enterkonneksiyon kullanıcılar) için geçerli olacak olan, MW olarak ifade edilen Maksimum Enerji Veriş Kapasitesidir.
, ilgili Bağlantı ve Sistem Kullanım Anlaşmaları uyarınca t Fiyatlandırma Yılı’nda p Sistem Kullanım Fiyatlandırma Noktası’nda u kullanıcısı (Otoprodüktör, ve Enterkonneksiyon kullanıcılar hariç diğer kullanıcılar) için geçerli olacak olan ve MW olarak ifade edilen lisansında belirtilen kurulu gücüdür.
Aylık Sistem İşletim Fiyatları
Kullanıcılar, t Fiyatlandırma Yılı için Sistem İşletim Fiyatlarını söz konusu yıl boyunca aylık taksitler şeklinde öderler. Aylık Sistem İşletim Fiyatlarına EK-B’de açıklanan yönteme göre enflasyon uygulanır.
Ayrıca, kontrol edilemeyen maliyetler 7.5 maddesinde ifade edildiği gibi tamamen kullanıcıların aylık faturalarına yansıtılır.
İLETİM SİSTEMİ VARLIKLARININ KULLANICI TARAFINDAN KARŞILANMASI
Başlangıçta yapılan yatırımın karşılanması
İletim Sistemi Varlıklarının Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği Madde:38’e göre kullanıcılar tarafından karşılanması, genellikle bir kullanıcının iletim sistemine bağlantısının mümkün olması için iletim şebekesini takviye etme ya da genişletme gerekliliği ile ilişkili olacaktır.
Kullanıcı, yatırım projesi için finansman sağlayabilir ya da TEİAŞ adına ilgili mevzuat kapsamındaki teknik standartları sağlayarak yatırımı yapabilir. Sağlanacak olan finansman, ya TEİAŞ ile mutabık kalınan bir plana göre proje maliyetlerini karşılamak amacıyla TEİAŞ’a ödenecektir ya da doğrudan tesis eden tarafa ödenecektir. Ödenen toplam miktar, İletim Sistemi Varlıklarının yatırım maliyeti içinde bulunulan yıla ait Birim Fiyat Kitapçığı kullanılarak TEİAŞ’ın ilgili birimi tarafından hesaplanacak ve varlığın tesis süresi içinde TEİAŞ tesisin kontrolörlüğünü yapacaktır.
Bir yatırım projesi için Kullanıcı, yatırım maliyetini 8.2’de belirtilen birim fiyatlara göre belirleyecektir. Fiziki yatırım maliyetinin birim fiyatların altında gerçekleşmesi halinde, gerçekleşen fiziki yatırım maliyeti esas alınacaktır.
Herhangi bir projenin Bağlantı Varlıkları ile ilgili olan kısmı, bu yatırım maliyetinin dışında tutulur. Bağlantı Varlıkları ile ilgili kısmın yatırım maliyeti, Bağlantı Bedelleri Yöntemi Bildiriminde açıklandığı gibi kullanıcıdan alınır.
Anlaşmazlık halinde tarafların EPDK’ya başvurma hakkı vardır.
Mülkiyet
Bedeli Kullanıcı tarafından karşılanan İletim Sistemi Varlıklarının mülkiyeti TEİAŞ’ta olacaktır.
Kullanıcılara borçlanılan miktarların geri ödenmesi
Kullanıcıya ödenecek olan yatırım maliyeti, ilgili varlığın devreye alındığı tarihte TL olarak sabitlenecek ve peşin alınmış sistem kullanım tutarı olarak değerlendirilecektir. Devreye alındığı tarihteki sistem kullanım fiyatı varlık maliyeti karşılanana kadar değiştirilmeyecektir. Borcun tamamı ödeninceye kadar sistem kullanım tutarı alınmayacak olup bu süre içerisinde sadece sistem işletim tutarı alınacaktır.
VERİ GEREKSİNİMLERİ
Bu bölüm, 2. Kısımda tanımlanan Tüketim Sistem Kullanım ve Üretim Sistem Kullanım Fiyatlarının hesaplanmasına temel oluşturacak TEİAŞ’ın ihtiyacı olan verileri tanımlar.
TEİAŞ kullanıcılardan, Gelecek fiyatlandırma yılı için Aylık Tüketim Sistem Kullanım ve Üretim Sistem Kullanım Fiyatlarının ve Aylık Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanmasına temel oluşturacak aşağıdaki verileri isteyebilir.
İletim veya dağıtım sistemi üzerinden bağlanan tüm otoprodüktör ve otoprodüktör grupları bir sonraki yılla ilgili bilgileri TEİAŞ’ın belirlediği süre içerisinde vermekle yükümlüdür.
TEİAŞ bu verileri Gelecek fiyatlandırma Yılı için Aylık Sistem Kullanım Fiyatlarının ve Aylık Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanmasına temel oluşturmak için kullanabilir. TEİAŞ’ın talebine gelen cevapta doğrudan ilgili veri yoksa Aylık Sistem Kullanım Fiyatlarının ve Aylık Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanması amacıyla TEİAŞ mümkün olan en iyi bilgiyi kullanır.
TEİAŞ’ın maksimum enerji alış/veriş kapasitelerinin aşımlarında ek faturaları düzenleyebilmesi için aşağıdaki verilerin toplanması gerekir.
Dağıtım Şirketleri, dağıtım sistemine bağlı olup, dolaylı olarak iletim sistemini kullanan serbest tüketici, otoprodüktör, otoprodüktör grupları ve üreticilerin ölçülen maksimum enerji alış ve veriş kapasitelerini TEİAŞ’a bildirmekle yükümlüdür.
Şayet ölçülen veriler toplanamazsa Tüketim Sistem Kullanım Fiyatlarının ve Üretim Sistem Kullanım Fiyatlarının ve Sistem İşletim Fiyatlarının hesaplanabilmesi için TEİAŞ mevcut olan en iyi bilgiyi kullanabilir.
EK-A : YMDF NAKİL MODELİNİN GÖSTERİMİ
Bu ekte, YMDF Nakil Modelinin, iletim sistemi yatırımlarının düğüm noktası bazındaki marjinal maliyetlerini hesaplarken neleri esas aldığı gösterilmektedir.
Aşağıda gösterilen, üç düğüm noktasından oluşan şebekeden hareketle:
Yapılan ilk işlem, toplam talep ve toplam üretimin birbirine denk hale getirilmesidir. Bu örnekte, bu işlem, her bir düğüm noktasındaki üretim miktarı aynı katsayı oranında düşürülmek suretiyle sistemdeki toplam üretim miktarının sistemdeki toplam talep miktarına eşit olması sağlanmıştır. (Uygulamada, TEİAŞ, sistem puantındaki toplam üretim ve toplam talebi eşitlemek üzere bir yük dağıtım modeli kullanabilir.)
Düğüm Noktası A Üretim = 1150/1495 * 650MW = 500MW
Düğüm Noktası B Üretim = 1150/1495 * 845MW = 650MW
Sonuçta ortaya aşağıda gösterilen dengedeki sistem çıkmaktadır:
Bu gösterimde, A düğüm noktası referans noktası olarak alınmıştır. (Hangi düğüm noktasının referans noktası olarak alındığı hesaplanan ücretleri etkilemez.)
Yeraltı iletim kablolarının İletim Maliyeti Katsayısının 10 olduğu (yeraltı iletim kablolarının havai hatlardan 10 kat pahalı olduğu) varsayılmıştır. YMDF Nakil Modeli şebekede ayarlamaları yapar ve baz durum enerji akışlarını (minimum MWkm maliyetini) aşağıdaki gibi hesaplar.
Toplam Maliyet = (600 x 3) + (1,000 x 10) = 11,800 MWkm
(Baz durum)
Daha sonra marjinal maliyetin hesaplanması için her bir düğüm noktasına 1MW üretim, referans alınan düğüm noktasına 1MW tüketim (talep) eklenir ve toplam MWkm maliyeti yeniden hesaplanır. Baz duruma ilişkin maliyetle hesaplanan bu yeni maliyet arasındaki fark marjinal km maliyetini ya da gölge maliyeti verir. Bu durum aşağıda gösterilmektedir:
C düğüm noktasındaki marjinal km maliyetinin hesaplanması:
Toplam Maliyet = (600 x 3) + (999 x 10) = 11,790 MWkm
Toplam maliyet 10 birim azalmıştır. (marjinal km maliyeti = -10).
YMDF Nakil Modeli, şebekedeki tüm düğüm noktaları için her bir düğüm noktasına ilişkin en düşük marjinal maliyeti eşzamanlı olarak hesaplar.
EK-B : AYLIK FİYATLANDIRMA
Bu Ek, yıllık fiyatların aylık fiyatlara dönüştürülme yöntemini belirler.
Aylık fiyatların hesaplanması
Belli bir yıllık fiyat için, aylık fiyat aşağıdaki formüle göre hesaplanır:
, u kullanıcısı için, t Fiyatlandırma Yılının i ayında uygulanacak olan aylık fiyatı,
, u kullanıcısının, t Fiyatlandırma Yılın i-1 ayında uygulanan aylık fiyatı,
, TÜFE (EPE) endeksinin i ayı sonundaki değerini (i’nin 0 olduğu durum hariç),
, TÜFE (EPE) endeksinin t Fiyatlandırma Yılının Ocak ayının başındaki değeri,
, TÜFE (EPE) endeksinin t Fiyatlandırma Yılının i-1 ayı sonundaki değerini,
gösterir
Belli bir ayda, uygulanacak aylık fiyat hesaplamaları, ay kapanışındaki TÜFE (EPE) endeksine dayanmaktadır. Dolayısıyla, aylık bedeller sonradan fatura edilir (yani Ocak ayı için bedel Şubat ayında alınır).
Uygulamanın ilk yılı için, kullanıcıdan yalnızca kalan aylara ilişkin bedel alınır.