TEMİNAT HESAPLAMA PROSEDÜRÜ
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Prosedürün amacı piyasa katılımcılarının piyasaya ilişkin yükümlülüklerini yerine getirememesi veya faaliyetlerini gerçekleştirememesi durumunda, katılımcılar arasındaki nakit akışının sürekliliğini, piyasa katılımcılarının ödemelerini zamanında gerçekleştirememesi durumunda ise alacaklı durumunda olan diğer piyasa katılımcılarının güvence altına alınmasını sağlamak amacıyla uygulanan teminat mekanizması kapsamında teminat hesaplamalarının belirlenmesidir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Prosedür, piyasa katılımcıları tarafından gün öncesi piyasasında, gün içi piyasasında ve dengeleme güç piyasasında gerçekleştirilen faaliyetlere ilişkin mali uzlaştırma işlemleri gereği sunulması gereken teminatların hesaplamalarına ilişkin uygulama esaslarını kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Prosedür, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 124 ve Geçici 33 üncü maddeleri ile Teminat Usul ve Esaslarına dayanılarak hazırlanmıştır.
Başlangıç teminatı
MADDE 4 – (1) Tedarik lisansı sahibi bir piyasa katılımcısının sunması gereken toplam teminatın hesaplanmasında kullanılacak olan başlangıç teminatı tutarı 200.000 TL’dir.
(2) Üretim veya OSB üretim lisansı sahibi bir piyasa katılımcısının sunması gereken toplam teminatın hesaplanmasında kullanılacak olan başlangıç teminatı tutarı:
a) Piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünün toplamının 1000 MW’ın üstünde olması durumunda 200.000 TL’dir.
b) Piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünün toplamının 50 MW ile 1000 MW arasında olması durumunda kurulu gücü x 200 TL/MW’tır.
c) Piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünün toplamının 50 MW’ın altında olması durumunda 10.000 TL’dir.
(3) İletim lisansı sahibi bir piyasa katılımcısının sunması gereken toplam teminatın hesaplanmasında kullanılacak olan başlangıç teminatı tutarı 200.000 TL’dir.
Gün öncesi ve gün içi piyasaları faaliyetleri için sunulması gereken teminat tutarının hesaplanması
MADDE 5 – (1) Gün öncesi veya gün içi piyasasına katılan bir piyasa katılımcısının, gün öncesi veya gün içi piyasası işlemlerine devam edebilmesi için herhangi bir gün itibarıyla tamamı nakit olmak üzere sunması gereken ve toplam teminatın hesaplanmasında da kullanılacak olan teminat aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Piyasa katılımcısının, son 30 günde gün öncesi piyasasında ve gün içi piyasasında sıfırdan farklı ticari işlem onayı olan son “k” günleri ayrı ayrı belirlenir. Bu günlerden ortak olanlar için iki piyasadaki toplam alış ve satış tutarları kullanılarak bulunan net borç tutarı ile ortak olmayanlar için ilgili piyasadaki toplam alış ve satış tutarları kullanılarak bulunan net borç tutarı toplanır.
b) Bir piyasa katılımcısının son 30 günde temerrütte kaldığı gün sayısı “t” olmak üzere “r = (1+0,05×t)” şeklinde “r” katsayısı hesaplanır.
c) Bu fıkranın (a) bendi uyarınca bulunan toplam net borç tutarı ile (b) bendi uyarınca hesaplanan “r” katsayısı çarpılarak, “p” piyasa katılımcısının “g” gününde gün öncesi ve/veya gün içi piyasasında işlem yapabilmek için sunması gereken teminat tutarını ifade eden “GÖGİp,g” bulunur.
ç) Hesaplama yapılırken, son 30 günde sıfırdan farklı ticari işlem onayı olan gün sayısının “k” dan küçük olması halinde yalnızca bu günler teminat hesabında kullanılır.
(2) “k” günü sayısı, iki günden uzun resmi tatiller için resmi tatil gün sayısının bir fazlasıdır. Bunun dışında, risk periyodunda yer alan “k” günü sayısı üçtür.
Ek teminat
MADDE 6 – (1) Bir piyasa katılımcısının, sunması gereken toplam teminatın hesaplanmasında kullanılan ve “dengesizlik teminatı”, “risk teminatı ve YEK teminatından oluşan ek teminat aşağıdaki şekilde hesaplanır:
ETp,g = DTf,a + RTf,g + [YTp g x max(KKBp g, 0.2)]
(2) Bu formüllerde geçen;
ETp,g p piyasa katılımcısının , g günü için hesaplanan ek teminatını (TL),
DTf,a 7 nci madde uyarınca hesaplanan, f dengeden sorumlu tarafın, a ayı için dengesizlik teminatını (TL),
RTf,g 8 inci madde uyarınca hesaplanan, f dengeden sorumlu tarafın, g günü için risk teminatını (TL),
YTp g 9 uncu madde uyarınca hesaplanan, p piyasa katılımcısının, g günü için YEK teminatını(TL),
KKBp g p piyasa katılımcısının g günü için kullanılmak üzere belirlenen ve değeri 0 (sıfır) ile 1 arasındaki katsayıyı,
TKNp,g p piyasa katılımcısının g günü için kullanılmak üzere Kredi Kayıt Bürosu tarafından hesaplanan güncel puanı,
maxTKNg Kredi Kayıt Bürosu tarafından g günü için kullanılmak üzere belirlenen güncel maksimum puanı
ifade eder.
(3) 9 uncu madde hükümleri doğrultusunda piyasa katılımcısı bazında hesaplanan YEK teminatı, ilgili piyasa katılımcısının ek teminat hesabında yer alır.
(4) Bu formülde geçen p piyasa katılımcısının bir dengeden sorumlu grup altında yer alması ve dengeden sorumlu taraf olmaması durumunda, ilgili piyasa katılımcısının dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin olarak sunmakla yükümlü olduğu teminat tutarlarının, ilgili dengeden sorumlu tarafça karşılanması sebebiyle söz konusu piyasa katılımcısı için dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin olarak hesaplanan teminat tutarları ve risk teminatı tutarları ilgili katılımcının ek teminat hesabında kullanılmaz.
(5) Bu Prosedür uyarınca teminat hesaplamalarında kullanılacak KKB katsayılarının belirlenmesi için Kredi Kayıt Bürosu tarafından veri paylaşımı sağlanıncaya kadar KKB katsayısı 0 (sıfır) olarak kullanılır.
(6) Ek teminat hesabında kullanılan sayaç verilerine ilişkin olarak bir piyasa katılımcısının Piyasa İşletmecisine yazılı başvuru yapması durumunda ilgili sayaç okuyan kurumlardan güncel sayaç verilerinin temin edilmesi halinde ek teminat hesabı güncellenebilir
Dengesizlik teminatı
MADDE 7– (1) Bir dengeden sorumlu tarafın dengesizlik teminatı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
MaksSMFa = max(AOSMFi) i = a-1, a-2, a-3
i = a-1, a-2, a-3
min(AEDMi,f) < 0 ise
min(AEDMi,f) ≥ 0 ise DTf,a = 0.
(2) Bu formüllerde geçen;
AOSMFi Geçmiş 3 aylık risk dönemi içerisinde yer alan i ayındaki sistem marjinal fiyatlarının ağırlıklı ortalamasını (TL/MWh),
EDMi,f,t,u Risk döneminde yer alan i ayı için, f dengeden sorumlu tarafın, t teklif bölgesindeki, u uzlaştırma dönemine ait enerji dengesizlik miktarını (MWh),
SMFi,t,u Risk döneminde yer alan i ayı ve t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait sistem marjinal fiyatını (TL/MWh),
MaksSMFa a ayına ilişkin teminat hesaplamasında kullanılan geçmiş 3 aylık risk dönemindeki aylık sistem marjinal fiyatlarının ağırlıklı ortalamalarının en büyüğünü (TL/MWh),
AEDMi,f f dengeden sorumlu tarafın i ayı faturaya esas uzlaştırma bildirimindeki toplam enerji dengesizlik miktarını (MWh),
DMi,f,t,u Bu maddenin üçüncü fıkrası uyarınca hesaplanan risk döneminde yer alan i ayı için f dengeden sorumlu tarafın altında sekonder frekans kontrol hizmetine katılan tüm üretim tesisleri için t teklif bölgesinde hizmete katıldığı u uzlaştırma dönemine ait enerji dengesizlik miktarını (MWh),
DTf,a f dengeden sorumlu tarafın, a ayı için dengesizlik teminatını (TL),
RK Risk katsayısını,
m İlgili fatura dönemi için belirlenmiş teklif bölgesi sayısını,
n İlgili fatura döneminde yer alan uzlaştırma dönemi sayısını,
k İlgili fatura dönemi için dengeden sorumlu taraf sayısını
ifade eder.
(3) Bir fatura dönemi için sekonder frekans kontrol hizmetine katılan her bir üretim tesisinin, hizmete katıldığı her bir uzlaştırma dönemine ait enerji dengesizlik miktarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(4) Bu formülde geçen;
DMi,f,t,u Risk döneminde yer alan i ayı için f dengeden sorumlu tarafın altında sekonder frekans kontrol hizmetine katılan tüm üretim tesisleri için 
i ayı faturaya esas uzlaştırma bildiriminde yer alan değerlere göre, 
t teklif bölgesinde hizmete katıldığı u uzlaştırma dönemine ilişkin enerji dengesizlik miktarını (MWh),
UEVMi,f,t,d,u d üretim tesisinin i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için itibari bağlantı noktası bazında veriş miktarını (MWh),
UEÇMi,f,t,d,u d üretim tesisinin i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için itibari bağlantı noktası bazında çekiş miktarını (MWh),
KGÜPi,f,t,d,u d üretim tesisi için i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için geçerli olan Kesinleşmiş Gün Öncesi Üretim/Tüketim Programını (MWh),
KEYALMi,f,t,d,u,r d üretim tesisinin i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için geçerli r teklifinin Kabul Edilen ve Yerine Getirilmiş Yük Alma Teklifi Miktarını (MWh),
KEYATMi,f,t,d,u,r d üretim tesisinin i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için geçerli r teklifinin Kabul Edilen ve Yerine Getirilmiş Yük Atma Teklifi Miktarını (MWh),
t1 Dengeleme güç piyasası kapsamındaki d üretim tesisine ilişkin sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için kabul edilmiş olan tüm yük alma tekliflerinin sayısını,
t2 Dengeleme güç piyasası kapsamındaki d üretim tesisine ilişkin sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için kabul edilmiş olan tüm yük atma tekliflerinin sayısını,
m f dengeden sorumlu grubun altında bulunan ve sekonder frekans kontrol hizmetine katılan üretim tesislerinin sayısını
ifade eder.
(5) Piyasa katılımcısının dengesizliklerinin uzlaştırılmasına ilişkin teminat hesaplamalarında, geçmiş üç ay içerisindeki aylık toplam enerji açığı miktarlarının en büyüğü dikkate alınır.
(6) Kayıt işlemlerini tamamladığı tarihten itibaren faaliyetlerinde üçüncü ayını tamamlamamış bir piyasa katılımcısının dengesizliklere ilişkin teminatı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Dengesizliklere ilişkin teminat hesabının yapıldığı gün itibarıyla, kayıt tarihinden itibaren faaliyetlerinde birinci ayını tamamlamamış piyasa katılımcısının dengesizliklere ilişkin teminatı hesaplanmaz.
b) Dengesizliklere ilişkin teminat hesabının yapıldığı gün itibarıyla, kayıt tarihinden itibaren faaliyetlerinde ikinci ayını henüz tamamlamamış piyasa katılımcısından talep edilen teminat tutarı, piyasa katılımcısının bir önceki aya ait dengesizlik miktarı negatif ise bu miktarın mutlak değeri ile bir önceki aya ilişkin sistem marjinal fiyatının ağırlıklı ortalamasının çarpılması ile elde edilir. Hesaplanan bu tutar risk katsayısı ile çarpılır. Bir önceki aya ait dengesizlik miktarı pozitifse piyasa katılımcısından dengesizliklere ilişkin teminat talep edilmez.
c) Dengesizliklere ilişkin teminat hesabının yapıldığı gün itibarıyla, kayıt tarihinden itibaren faaliyetlerinde üçüncü ayını henüz tamamlamamış piyasa katılımcısından talep edilen teminat tutarı, katılımcının geçmiş iki aydaki dengesizlik miktarının küçüğü negatifse bu miktarın mutlak değeri ile geçmiş iki aya ilişkin sistem marjinal fiyatının ağırlıklı ortalamasının büyüğünün çarpılması ile elde edilir. Hesaplanan bu tutar daha sonra risk faktörü ile çarpılır. Katılımcının geçmiş iki aydaki dengesizlik miktarının küçüğü pozitifse katılımcıdan dengesizliklere ilişkin teminat talep edilmez.
Risk teminatı
MADDE 8– (1) Bir dengeden sorumlu tarafın, faturaya esas uzlaştırma bildirimi yayımlanmamış fatura dönemleri için, dengeden sorumlu gruptaki piyasa katılımcılarının alış yönünde yaptığı ikili anlaşma miktarları, gün öncesi ve gün içi piyasalarındaki alış miktarları, dengeleme güç piyasasındaki yük atma talimat miktarları ve üretim tesislerinin TEİAŞ Yük Tevzi Bilgi Sisteminde (YTBS) yer alan üretim değerleri toplamının; satış yönünde yaptığı ikili anlaşma miktarları, gün öncesi ve gün içi piyasalarındaki satış miktarları, dengeleme güç piyasasındaki yük alma talimat miktarları ve öngörülen uzlaştırmaya esas çekiş miktarları toplamını karşılamaması durumunda dengesizlik miktarının artacağı öngörülür ve buna bağlı olarak ilgili risk hesabı gerçekleştirilir.
(2) Piyasa katılımcısının öngörülen dengesizlik miktarının tespit edilmesi sürecinde aşağıdaki yöntem uygulanır:
a) İlgili tedarikçinin portföyüne dahil olan her bir tüketim noktasına ilişkin tüketim değerlerinin belirlenmesi için;
1) İlgili tüketim noktasının faturaya esas uzlaştırma bildirimi yayımlanmış son fatura dönemindeki tüketim değerlerinin PYS’de kayıtlı olması durumunda bu tüketim değerleri,
2) İlgili tüketim noktasının serbest tüketici olması ve faturaya esas uzlaştırma bildirimi yayımlanmış son fatura dönemindeki tüketim değerlerinin PYS’de kayıtlı olmaması durumunda, sayaç okuyan kurumlar tarafından her bir serbest tüketici için PYS’de ölçüm noktası tablosuna kayıt edilen ve güncel tutulması gereken tahmini yıllık toplam tüketim değerleri,
kullanılır.
b) Tüketim noktası bazında belirlenen ortalama tüketim değerleri kullanılarak ilgili piyasa katılımcısının portföyünde yer alan tüm tüketim noktaları için günlük bazda öngörülen bölgesel toplam tüketim değerleri belirlenir. Belirlenen bölgesel toplam tüketim değerleri bu maddenin üçüncü fıkrası uyarınca hesaplanan bölgesel mevsimsellik katsayıları oranında artırılır/azaltılır.
c) Günlük bazda belirlenen ve artış ve/veya azalış yönünde bölgesel mevsimsellik katsayısı uygulanan toplam tüketim değeri ile ilgili piyasa katılımcısının satış yönünde yapmış olduğu ikili anlaşma miktarları, gün öncesi ve gün içi piyasalarındaki satış miktarları ve dengeleme güç piyasasındaki yük alma talimat miktarları toplamının, katılımcının alış yönünde yapmış olduğu ikili anlaşma miktarları, gün öncesi ve gün içi piyasalarındaki alış miktarları, dengeleme güç piyasasındaki yük atma talimat miktarları ve YTBS’de yer alan üretim değerleri toplamından fazla olması durumunda, piyasa katılımcısının risk teşkil ettiği öngörülür.
ç) Bu doğrultuda dengeden sorumlu tarafın dengesizliğe ilişkin riskinin değiştiğinin tespit edilmesi durumunda öngörülen dengesizlik miktarı ile bu Prosedürde yer alan 7 nci madde uyarınca hesaplanan dengesizliğe ilişkin teminat hesaplamalarında kullanılan AOSMF’nin çarpılması neticesinde elde edilen tutara göre risk teminat hesabı yapılır.
(3) Bölgesel Mevsimsellik Katsayıları dağıtım bölgeleri ve iletim bölgeleri için aşağıdaki şekilde hesaplanır;
a) Bir fatura dönemi için bölgesel tüketim miktarı, aynı aya ait fatura dönemi için geçmiş iki yılda gerçekleşmiş bölgesel tüketim miktarlarının aritmetik ortalaması hesaplanarak bulunur.
b) İçinde bulunulan avans dönemi için mevsimsellik katsayısı, ilgili avans döneminin yer aldığı fatura dönemi için (a) bendi uyarınca hesaplanan ortalama bölgesel tüketim miktarı ile ilgili avans dönemi itibariyle faturaya esas uzlaştırma bildirimi yayımlanmış son fatura dönemi için hesaplanmış olan ortalama bölgesel tüketim miktarının oranlanması ile bulunur.
(4) Bölgesel Mevsimsellik Katsayıları Piyasa İşletmecisi tarafından gerek görülen sıklıkla güncellenir ve piyasa katılımcılarına PYS aracılığıyla duyurulur.
(5) Bir üretim tesisinin YTBS’den üretim verisinin temin edilememesi durumunda risk teminatı hesabında ilgili tesisin işletmedeki kurulu gücünün %85’i kullanılır.
(6) Gerekli alt yapı sistemleri tamamlanana kadar, bu maddede yer alan risk teminatı hesaplamasında kullanılan üretim miktarının belirlenmesinde, YTBS’de yer alan üretim değerleri yerine işletmedeki kurulu gücün %85 i dikkate alınarak gerçekleştirebileceği üretim miktarı kullanılacaktır.
YEK teminatı
MADDE 9- (1) Faturaya esas uzlaştırma bildirimi yayımlanmamış fatura dönemleri için, piyasa katılımcısının faturasına yansıması öngörülen Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik (YEKDEM Yönetmeliği)’te yer verilen ve tedarik yükümlülüğü kapsamındaki uzlaştırmaya esas çekiş miktarı için hesaplanan YEKDEM tutarlarına ilişkin olarak YEK Teminatı hesabı gerçekleştirilir.
(2) YEK Teminatı, bu madde uyarınca hesaplanan ve bölgesel mevsimsellik katsayısı uygulanmış günlük bazda öngörülen toplam tüketim değerinin, YEKDEM Yönetmeliğinin ilgili hükümleri uyarınca öngörülen YEKDEM birim maliyeti ile çarpılması sonucu hesaplanır. Hesaplanan YEK Teminatı 6 ncı maddenin birinci fıkrası uyarınca katılımcı bazında hesaplanan KKB katsayısı oranında artırılır/azaltılır. Kredi Kayıt Bürosu tarafından hesaplanan TKN verisinin paylaşılmasına onay vermeyen piyasa katılımcıları için KKB katsayısı 1 (bir) olarak uygulanır.
(3) Piyasa katılımcısının öngörülen tedarik yükümlülüğü kapsamındaki uzlaştırmaya esas çekiş miktarının tespit edilmesi sürecinde aşağıdaki yöntem uygulanır:
a) İlgili piyasa katılımcısının portföyünde yer alan tedarik yükümlülüğü kapsamındaki tüketim noktalarına ait faturaya esas uzlaştırma bildirimi yayımlanmış son fatura dönemindeki tüketim değerlerinin PYS’de kayıtlı olması durumunda bu tüketim değerleri,
b) İlgili piyasa katılımcısının portföyünde yer alan tedarik yükümlülüğü kapsamındaki tüketim noktalarına ait faturaya esas uzlaştırma bildirimi yayımlanmış son fatura dönemindeki tüketim değerlerinin PYS’de kayıtlı olmaması durumunda, sayaç okuyan kurumlar tarafından her bir tedarik yükümlülüğü kapsamındaki tüketim noktası için PYS’de ölçüm noktası tablosuna kayıt edilen ortalama tüketim değerleri,
kullanılır.
(4) Tedarik yükümlülüğü kapsamındaki tüketim noktası bazında belirlenen ortalama tüketim değerleri kullanılarak ilgili piyasa katılımcısının portföyünde yer alan tüm tedarik yükümlülüğü kapsamındaki tüketim noktaları için günlük bazda öngörülen bölgesel toplam tüketim değerleri belirlenir. Belirlenen bölgesel toplam tüketim değerleri 8 inci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca hesaplanan bölgesel mevsimsellik katsayıları oranında artırılır/azaltılır.
(5) Faturaya esas uzlaştırma bildirimi yayımlanmamış fatura dönemleri için, piyasa katılımcısının faturasına yansıması öngörülen ve tedarik yükümlülüğü kapsamındaki uzlaştırmaya esas çekiş miktarı için hesaplanan YEKDEM tutarlarına ilişkin olarak YEK Teminatı hesabında, YEKDEM Yönetmeliğinin ilgili hükümleri uyarınca Kurul Kararı ile belirlenen tedarik yükümlülüğü kapsamındaki uzlaştırmaya esas çekiş miktarı için öngörülen YEKDEM birim maliyeti kullanılır.
Toplam teminatın hesaplanması
MADDE 10– (1) Piyasa katılımcısının sunmakla yükümlü olduğu teminat kalemlerinden,
Başlangıç teminatı Teminat Usul ve Esasları 9 uncu maddede belirtilen sürelerde,
Gün Öncesi ve Gün İçi Piyasaları için gereken teminat günlük bazda,
Dengesizlik teminatı aylık bazda,
ç) Risk teminatı günlük bazda,
d) YEK teminatı günlük bazda
hesaplanır.
(2) Herhangi bir günde, piyasa katılımcısı tarafından sunulması gereken toplam teminat aşağıdaki şekilde hesaplanır:
TTp,g = max( GÖGİp,g , BTp,g ) + ETp,g
(3) Bu formülde geçen;
TTp,g p piyasa katılımcısının g gününde sunması gereken toplam teminatı (TL),
GÖGİp,g 5 inci madde uyarınca hesaplanan, gün öncesi veya gün içi piyasasına katılan p piyasa katılımcısının, gün öncesi veya gün içi piyasasında işlem yapabilmek için g gününde sunması gereken teminatı (TL),
ETp,g p piyasa katılımcısının, g günü için hesaplanan ek teminatını (TL),
BTp,g p piyasa katılımcısının, g günü için başlangıç teminatını (TL),
ifade eder.
Yürürlük
MADDE 11– (1) Bu Prosedürün;
a) 6 ncı, 9 uncu ve 10 uncu maddeleri 01/01/2019 tarihinde,
b) Diğer maddeleri 01/07/2018 tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 12– (1) Bu Prosedür hükümlerini Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. Genel Müdürü yürütür.