(26 Ocak 2018 tarihli ve 30307 sayılı mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.)
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:
ELEKTRİK PİYASASI KAPASİTE MEKANİZMASI YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, elektrik piyasasında arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya uzun dönemli sistem güvenliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin korunması amacıyla TEİAŞ tarafından işletilecek olan kapasite mekanizmasına ilişkin kuralların belirlenmesidir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, hangi santrallerin kapasite mekanizması içinde yer alabileceğine, yerli kaynaklara verilecek önceliklere, kapasite ödemelerine esas yıllık bütçenin belirlenmesine, bütçenin nasıl kullanılacağına, hangi aralıklarla ilgililere kapasite ödemesi yapılacağına, kapasite ödemelerine esas maliyet bileşenlerinin hesaplanmasına, kapasite mekanizmasında yer alan santrallere yapılacak kapasite ödemelerinin hesaplanmasına ve ödeme yapılmasına engel teşkil eden hususlara dair usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik; 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 20 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığını,
b)
c) Fatura dönemi: Uzlaştırma işlemlerini düzenleyen ilgili mevzuat uyarınca belirlenmiş olan fatura dönemini,
ç) Gün öncesi piyasası: Bir gün sonrası teslim edilecek uzlaştırma dönemi bazında elektrik enerjisi alış-satış işlemleri için kurulan ve Piyasa İşletmecisi tarafından işletilen organize toptan elektrik piyasasını,
d) Kanun: 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanununu,
e) Kapasite mekanizması: Elektrik sistemi arz güvenliği ve sistem güvenilirliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin oluşturulması veya korunması amacıyla Sistem İşletmecisi tarafından yıllık olarak işletilen destek mekanizmasını,
f) Kapasite ödemesi: Yıllık olarak belirlenen bütçe dahilinde, iletim sistemi arz güvenliğini teminen üretim tesislerine yapılan ödemeleri,
g) Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,
ğ) Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
h) Nihai piyasa takas fiyatı (NPTF): Belli bir saat ve belli bir teklif bölgesi için, teklif bölgeleri arasındaki iletim kısıtları dikkate alınarak belirlenen saatlik elektrik enerjisi alış-satış fiyatını,
ı) Organize toptan elektrik piyasaları: Elektrik enerjisi, kapasitesi veya perakende alış satışının gerçekleştirildiği ve piyasa işletim lisansına sahip merkezî bir aracı tüzel kişilik tarafından organize edilip işletilen gün öncesi piyasası, gün içi piyasası ve ileri tarihli fiziksel teslimat gerektiren diğer elektrik piyasaları ile sermaye piyasası aracı niteliğindeki standardize edilmiş elektrik sözleşmelerinin ve dayanağı elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi olan türev ürünlerin işlem gördüğü ve Borsa İstanbul Anonim Şirketi tarafından işletilen piyasaları ve Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından organize edilip işletilen dengeleme güç piyasası ve yan hizmetler piyasası gibi elektrik piyasalarını,
i) Sabit maliyet bileşeni: Kapasite mekanizması kapsamında ödeme yapılacak üretim tesislerinin sistemde kalabilmeleri için ihtiyaç duyduğu, üretim tesisi kaynak türüne özgü olarak belirlenen maliyeti,
j) Sistem İşletmecisi: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketini,
k)
l) YEKDEM: 10/5/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun uyarınca işletilen destekleme mekanizmasını,
m) Yerli kaynak: Yenilenebilir enerji kaynakları ile ülke içinde üretilen fosil yakıt kaynaklarını,
n) EÜAŞ: Elektrik Üretim Anonim Şirketini,
ifade eder.
(2) Bu Yönetmelikte geçmekle birlikte tanımlanmamış diğer ifade ve kısaltmalar, ilgili mevzuattaki anlama ve kapsama sahiptir.
İKİNCİ BÖLÜM
Kapasite Mekanizmasına İlişkin Genel Esaslar ve Katılım Şartları
Kapasite mekanizmasına ilişkin genel esaslar
MADDE 5- (1) Sistem İşletmecisi, elektrik piyasasında arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya muhafazası için yıllık olarak belirlenen bütçe dahilinde üretim lisansı sahibi tüzel kişilere kapasite ödemesi yapar.
(2) Kapasite mekanizmasına dahil olan üretim tesislerine yapılan kapasite ödemeleri, kapasite mekanizmasındaki santrallerin birim sabit maliyet bileşenleri ile kaynak bazında toplam kurulu güçlerinden hareketle belirlenir.
(3) Kapasite mekanizması kapsamında bir takvim yılı için belirlenen bütçe ilgili yılın iletim tarifesi hesaplamalarında dikkate alınır. İletim tarifelerinde dikkate alınan bütçenin kullanılmayan kısmı iletim tarifelerine ilişkin mevzuat kapsamında gelir düzeltmelerinde dikkate alınır.
Kapasite mekanizmasına katılım şartları
MADDE 6- (1) Bir sonraki takvim yılında kapasite mekanizmasından yararlanmak isteyen tüzel kişiler; işletmede olan her bir santral için başvuru formu ile, bir sonraki takvim yılı içerisinde geçici kabulü yapılacak her bir santral için ise aday başvuru formu ile en geç Ekim ayının onbeşinci gününe kadar Sistem İşletmecisine başvurur. Başvuru sırasında Sistem İşletmecisi tarafından hazırlanan başvuru formu/aday başvuru formu ile üretim tesislerinin kapasite mekanizmasından yararlanmak üzere gerekli şartları haiz olduğunu tevsik eden belgeler Sistem İşletmecisine sunulur. Sistem İşletmecisi yapılan başvuruları değerlendirerek bir sonraki takvim yılında kapasite mekanizmasından yararlanacak tesisleri en geç Ekim ayının son günü internet sitesinden duyurur ve Kuruma bildirir.
(2) Aşağıdaki kriterlerden en az birini taşıyan santraller kapasite mekanizmasında yer almaz:
Kamu payının yüzde elliyi aştığı santraller,
Yap İşlet Devret sözleşmesi bulunan ve anlaşma süresi dolmuş olsa da bu anlaşmalar kapsamında faaliyette bulunan/bulunmuş olan santraller,
Kanunun “Özelleştirme” başlıklı 18 inci maddesinin beşinci fıkrası kapsamında yapılan özelleştirme ihalesini kazanmak suretiyle kurulan santraller,
ç) Uluslararası sözleşmeler kapsamında kurulan nükleer enerji üretim santralleri,
Teşvik sürelerini tamamlamış olsalar dahi, herhangi bir zamanda YEKDEM’den yararlanan veya yararlanma hakkı bulunan santraller,
Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden sonra özelleştirme ihalesi yapılan santraller,
Elektrik kurulu gücü yerli kaynaklara dayalı santraller için 50 MWe’ın altında, diğer santraller için 100 MWe’ın altında olan santraller,
g)
ğ) Kabul kapsamında, verimlilik performans testine ilişkin tevsik edici belgede veya Bakanlığa başvurularak tekrarlanan verimlilik performans testi sonuçlarında verimlilik oranı % 50’nin altında olduğu belirlenen, yerli kaynaklara dayalı olmayan santraller (doğalgaz santrallerinin verimlilik şartı hesaplamasında doğalgazın 9.155 kCal/m3 üst ısıl değeri baz alınır),
h) Kesintisiz üretim yapamayan rüzgar ve güneşe dayalı santraller.
(3) Bakanlık, ikinci fıkranın (ğ) bendi kapsamındaki verimlilik testinin tekrarını uygun gördüğü takdirde talep edebilir.
(4) İthal ve yerli kömürü veya ithal ve yerli doğal gazı birlikte kullanarak üretim yapan santraller, oransal olarak yerli kömür veya yerli doğal gaz kullanarak yaptıkları üretimlerine tekabül eden kurulu güçleri bakımından ikinci fıkranın (f) ve (ğ) bentlerindeki kriterleri taşısalar dahi kapasite ödemesi almak üzere kapasite mekanizmasına katılabilirler.
(5) EÜAŞ’a ait mobil treyler santraller ikinci fıkra kapsamındaki koşullardan bağımsız olarak kapasite mekanizmasına katılabilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kapasite Ödemeleri
Kapasite ödemelerine esas bütçe
MADDE 7- (1) Bir sonraki takvim yılında yapılacak kapasite ödemelerine esas yıllık bütçeye ve bütçenin yıl içerisindeki fatura dönemlerine dağılımına dair öneri, Sistem İşletmecisi tarafından Ekim ayı sonuna kadar Kuruma sunulur ve Kurul tarafından aynen veya değiştirilerek Kasım ayı içinde onaylanır.
(2) Kapasite ödemelerine esas yıllık ve fatura dönemi bazındaki bütçenin belirlenmesinde aşağıdaki kriterler dikkate alınır:
Sistemde ihtiyaç duyulan ilave kapasitenin ya da korunması gereken kapasitenin büyüklüğü,
Tahmini santral yatırım maliyetleri ve bu yatırımlar için ihtiyaç duyulan finansman maliyetlerinin seviyesi,
Belirlenecek bütçenin iletim tarifeleri üzerindeki etkisi,
ç) Gün öncesi piyasasında oluşan nihai piyasa takas fiyatlarının seyri,
Fatura dönemi bazında oluşacak destekleme tutarı ihtiyacı,
Elektrik üretim sektörünün mali sürdürülebilirliği.
(3) Bir takvim yılında yapılan kapasite ödemelerinin toplamı ilgili takvim yılı için belirlenen bütçeyi aşamaz. Bir takvim yılı için yapılan kapasite ödemelerinin ilgili takvim yılı için belirlenen bütçenin altında kalması durumunda kalan bütçe sonraki yıla aktarılmaz.
(4) Bir takvim yılı için belirlenecek bütçe fatura dönemlerine pay edilir. Bir fatura dönemindeki kapasite ödemeleri için belirlenen bütçenin ilgili fatura döneminde dağıtılması esastır.
Kaynak türü bazında kapasite ödeme oranlarının ve santrallere yapılacak kapasite ödemelerinin hesaplanması
MADDE 8– (1) Kapasite ödemelerine esas bir fatura dönemindeki bütçe, her kaynak türü için belirlenen kapasite ödeme oranında kaynak türü bazında dağıtılır. i kaynak türü için f fatura dönemindeki kapasite ödeme oranı (KAOi,f) aşağıdaki formüle göre hesaplanır:
Bu formülde geçen;
KAOi,f : i kaynak türü için f fatura dönemindeki kapasite ödeme oranını (%),
SMBi,f : i kaynak türü için f fatura dönemindeki sabit maliyet bileşenini (TL/MWh),
KGi,f : i kaynak türündeki f fatura dönemindeki santrallerin kapasite mekanizması kapsamındaki toplam kurulu gücünü (MW),
ÖKOi: i kaynak türü için belirlenmiş olan kapasite kullanım oranını,
m : Kapasite mekanizması kapsamındaki kaynak türü sayısını,
ifade eder.
(2) Kapasite mekanizması kapsamında i kaynak türündeki p santraline f fatura döneminde yapılacak ödeme aşağıdaki formül uyarınca hesaplanır:
Bu formülde geçen;
KÖi,p,f : i kaynak türündeki p santraline f fatura döneminde yapılacak kapasite ödemesini (TL),
KAOi,f : i kaynak türü için f fatura dönemindeki kapasite ödeme oranını (%),
BUTCEf : f fatura dönemindeki kapasite mekanizmasına esas toplam bütçeyi (TL),
KGi,p,f : i kaynak türündeki p santralinin f fatura dönemindeki kurulu gücünü (MW),
KGi,f : i kaynak türündeki santrallerin f fatura dönemindeki toplam kurulu gücünü (MW),
ifade eder.
(3) Kapasite mekanizması kapsamındaki bir santralin fatura dönemi içerisinde kurulu gücünün değişmesi veya katılım şartlarını sağlayamaması durumunda; söz konusu santralin bu maddenin birinci ve ikinci fıkralarında kullanılacak kapasite ödemesine esas kurulu gücü; aşağıdaki formül ile hesaplanır:
Bu formülde geçen;
KGp,f : p santralinin f fatura dönemindeki kapasite ödemesine esas kurulu gücünü (MW),
KGp,f,d : p santralinin f fatura döneminin d günündeki kapasite mekanizması katılım şartlarını sağlayan kurulu gücünü (MW),
n : f fatura dönemindeki toplam gün sayısını,
ifade eder.
(4) Sistem kullanım anlaşmasını askıya alan santrallerin kurulu güçleri, sistem kullanım anlaşması askıda olduğu sürece 0 (sıfır) kabul edilir.
(5) EÜAŞ’a ait mobil treyler santraller ile doğal gaz yakıtlı santrallerin kurulu güçleri, bu santrallerin sistem işletmecisi tarafından verilecek yük alma talimatları kapsamında devreye girememesi halinde, ilgili ay için 0 (sıfır) kabul edilir.
Kapasite ödemelerinin gerçekleştirilmesi
MADDE 9 – (1) Üretim tesislerine yapılacak kapasite ödemeleri ilgili fatura döneminin sonunu takip eden 30 gün içerisinde hesaplanarak ilgili lisans sahibi tüzel kişilere bildirilir (ve internet sayfasında duyurulur) ve 45 gün içerisinde gerçekleştirilir.
(2)
(3)
(4) Başvuruların alındığı son tarihten geriye doğru 12 aylık dönemde ağırlıklı ortalama kapasite kullanım oranı yerli kaynaklara dayalı olanlarda %10’un, diğerlerinde %15’in altında olan santrallere ilgili dönem için herhangi bir kapasite ödemesi yapılmaz. Yeni işletmeye geçen santrallerde, ilgili santralin ilk ünitesinin işletmeye girmesinin üzerinden 12 ay geçinceye kadar bu fıkranın ilk cümlesindeki hüküm uygulanmaz; ilk 12 aylık dönem boyunca bu santraller kapasite kullanım oranına bakılmaksızın kapasite ödeme mekanizmasına dâhil edilir. EÜAŞ’a ait mobil treyler santraller ile doğal gaz yakıtlı santraller için kapasite kullanım oranı koşulu aranmaz. Ağırlıklı ortalama kapasite kullanım oranı, Piyasa İşletmecisi tarafından hesaplanarak ödeme yılı başlamadan önce TEİAŞ’a bildirilir.
(5),, İthal kömür veya doğal gaz yakıtlı santrallerde, bir fatura dönemi içerisinde yerli kömür veya yerli doğal gaz kullanılarak elektrik üretimi yapılması halinde, yerli kömür veya yerli doğal gaz kullanılarak yapılan üretim miktarı oranında kapasite ödemesi yapılır. Söz konusu ödeme hesaplamalarında kullanılmak üzere, olması halinde EÜAŞ ile enerji alış anlaşması yapmış olan santrallerin yerli kömür kullanarak yaptıkları üretim miktarı oranı, ilgili anlaşmanın geçerli olduğu sürece EÜAŞ tarafından; santrallerin yerli doğal gaz kullanarak yaptıkları üretim miktarı oranı ise ilgili tüzel kişiler tarafından Kuruma bildirilen elektronik bildirim sistemi aracılığıyla ve/veya BOTAŞ tarafından TEİAŞ’a bildirilir. EÜAŞ ile enerji alış anlaşması yapmamış olan santrallerin yerli kömür kullanarak yaptıkları üretim miktarı oranı ise TEİAŞ tarafından belirlenir.
(6) İthal kömür santrallerine kapasite ödemeleri hesaplanırken, ilgili santral; santral üretiminin yerli kaynak kullanılarak yapılan kısmı ile orantılı kurulu güçte bir yerli kömür santrali olarak kabul edilir.
Sabit maliyet bileşenleri
MADDE 10- (1) Kapasite ödemelerinin hesaplanmasında dikkate alınan sabit maliyet bileşeni ve öngörülen kapasite kullanım oranı her kaynak türü için ayrı ayrı olmak üzere Kurul tarafından belirlenir.
(2) Sabit maliyet bileşeninin hesaplanmasında ilgili kaynak türüne ait kapasite kullanım oranı, ilk yatırım maliyeti, döviz kuru, faiz oranı, kaldıraç oranı, kapasiteye bağlı iletim bedelleri ve işletmeye ilişkin sabit giderler gibi parametreler dikkate alınır. Bu parametreler her bir santral için ayrı ayrı alınmaz, ilgili kaynak türünü temsil eden verilerden hareketle belirlenir.
(3)
(4) Sabit maliyet bileşeninin belirlendiği Kurul Kararında bu bedellerin güncellenmesine ilişkin hükümlere de yer verilir. Sabit maliyet bileşeninin güncellenmesinde döviz kuru, enflasyon ve kapasiteye bağlı iletim bedelleri parametrelerinde meydana gelen değişimler dikkate alınır. Güncelleme fatura dönemleri itibarıyla yapılır.
2018 yılında uygulanacak kapasite mekanizması
GEÇİCİ MADDE 1 - (1) 2018 yılında kapasite mekanizmasından yararlanacak tesislere ilişkin başvurular 31/1/2018 tarihine kadar Sistem İşletmecisine yapılır. Sistem İşletmecisi yapılan başvuruları değerlendirerek 2018 yılında kapasite mekanizmasından yararlanacak tesisleri en geç 15/2/2018 günü internet sitesinden duyurur ve Kuruma bildirir. Söz konusu tesisler 1/1/2018 tarihinden itibaren kapasite mekanizmasına dâhil edilir.
(2) 2018 yılında yapılacak kapasite ödemelerine esas yıllık bütçeye ve bütçenin yıl içerisindeki fatura dönemlerine dağılımına dair öneri, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi TEİAŞ tarafından 31/1/2018 tarihine kadar Kuruma sunulur.
2019 yılına ilişkin uygulamalar
GEÇİCİ MADDE 2 – (1) 2019 yılı için kapasite mekanizmasından yararlanmak isteyen ve tekrarlanan verimlilik performans testi sonuçlarına göre verimlilik şartını sağlayan tüzel kişiler ilgili şartları sağladıkları tarih itibariyle Sistem İşletmecisine başvurabilirler. Başvurusu uygun bulunan tüzel kişilerin santralleri, başvuru tarihi ayın ilk 15 günü içerisinde ise Sistem İşletmecisine başvurdukları tarihi takip eden aydan itibaren, değil ise Sistem İşletmecisine başvurdukları tarihi takip eden ikinci aydan itibaren kapasite mekanizmasından yararlanacak tesisler listesine eklenir ve internet sitesinde duyurulur.
(2) 2019 yılı için kapasite mekanizmasından yararlanmak isteyen ve katılım şartlarını sağlayan hidroelektrik santrali sahibi tüzel kişiler bu maddenin yayımı tarihinden itibaren 30 gün içerisinde Sistem İşletmecisine başvurur. Başvurusu uygun bulunan tüzel kişilerin santralleri, başvuru tarihi ayın ilk 15 günü içerisinde ise Sistem İşletmecisine başvurdukları tarihi takip eden aydan itibaren, değil ise Sistem İşletmecisine başvurdukları tarihi takip eden ikinci aydan itibaren kapasite mekanizmasından yararlanacak tesisler listesine eklenir ve internet sitesinde duyurulur.
(3) 2019 yılı için kapasite mekanizmasından yararlanmak isteyen ve 6 ncı maddenin ikinci fıkrasının (g) bendi ve dördüncü fıkrası çerçevesinde katılım şartlarını sağlayan tüzel kişiler, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren 30 gün içerisinde Sistem İşletmecisine başvurur. Başvurusu uygun bulunan tüzel kişilerin santralleri, başvuru tarihi ayın ilk 15 günü içerisinde ise Sistem İşletmecisine başvurdukları tarihi takip eden aydan itibaren, değil ise Sistem İşletmecisine başvurdukları tarihi takip eden ikinci aydan itibaren kapasite mekanizmasından yararlanacak tesisler listesine eklenir ve internet sitesinde duyurulur.”
2020 yılına ilişkin uygulamalar
GEÇİCİ MADDE 3 – (1) EÜAŞ’a ait mobil treyler santraller ile doğal gaz yakıtlı santrallere ilişkin olarak 2020 yılı için kapasite mekanizmasından yararlanmak amacıyla 15/12/2019 tarihine kadar başvuru yapılabilir.
2021 yılına ilişkin uygulamalar
GEÇİCİ MADDE 4- (1) Bu maddeyi ihdas eden Yönetmelik ile 6 ncı maddenin ikinci fıkrasının (b) ve (g) bentleri kapsamında yapılan değişikliklerden etkilenen ve 2021 yılı Kapasite Mekanizmasına başvurmak isteyen lisans sahibi tüzel kişiler, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren 15 gün içerisinde Sistem İşletmecisine başvurur ve başvurusu uygun bulunan tüzel kişilerin santralleri, başvuru tarihinden itibaren kapasite mekanizmasından yararlanacak tesisler listesine eklenir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Son Hükümler
Yürürlük
MADDE 11- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 12 - (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.