KARŞILIĞI OLMAYAN PİYASA İŞLEMLERİNE İLİŞKİN YÖNTEM
Amaç ve kapsam
MADDE 1- (1) Bu Yöntemin amacı, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında belirtilen denge yükümlülükleri kapsamında gün öncesi piyasası teklifleri ve ikili anlaşma bildirimleri yapılırken uyulması gereken kurallar, karşılığı olmayan piyasa işlemlerinin tespiti ve bu kapsamdaki ihlallere uygulanacak işlemlerin düzenlenmesi ile Piyasa İşletmecisi tarafından bu kapsamda yürütülecek süreçlere dair usul ve esasların belirlenmesidir.
Dayanak
MADDE 2- (1) Bu Yöntem, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin 57, 57/A ve 89/A maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3- (1) Bu Yöntemde geçen;
a) Avans dönemi: Bir fatura dönemi içerisindeki bir takvim gününde saat 00:00’dan başlayıp, aynı gün saat 24:00’de biten süreyi,
b) Karşılığı olmayan piyasa işlemi: Piyasa işletmecisi tarafından hazırlanan bu Yöntemde düzenlenen hususlar çerçevesinde, piyasa katılımcılarının piyasa işlem miktarlarının; satış, alış, ithalat, ihracat miktarları ile üretimine ilişkin veriler kullanılarak hesaplanan miktarı aştığı tespit edilen işlemleri,
c) Piyasa İşletmecisi: Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketini,
ç) Yöntem: Karşılığı Olmayan Piyasa İşlemlerine İlişkin Yöntemi,
d) Sistem İşletmecisi: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketini,
e) Takasbank Prosedürü: İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’nin Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. Elektrik Piyasasında Yürüteceği Nakit Takas ve Teminat Yönetimi Hizmeti ve Bu Hizmete İlişkin Esaslar Prosedürünü,
f) Tolerans katsayısı: Bir avans dönemi için karşılığı olmayan satış işlemlerinin tespitinde kullanılan katsayıyı,
g) Tolerans miktarı: Bir avans dönemi için karşılığı olmayan satış işlemlerinin tespitinde kullanılan miktarı,
ğ) Yönetmelik: Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’ni
ifade eder.
(2) Bu Yöntemde geçmekle birlikte tanımlanmamış diğer terim ve kavramlar ilgili mevzuattaki anlam ve kapsama sahiptir.
Genel esaslar
MADDE 4- (1) Piyasa katılımcılarının, Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında belirtilen denge yükümlülüklerine aykırı işlemleri ve bu Yöntemde belirtilen karşılığı olmayan satış işlemlerini gerçekleştirmemeleri esastır.
Karşılığı olmayan satış işlemi tespiti
MADDE 5- (1) Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında belirtilen denge yükümlülüğü kapsamında, piyasa katılımcılarının karşılığı olmayan satış işlemlerine ilişkin tespit aşağıdaki formüllere göre yapılır;
(1a)
(1b)
KOSMp,s > 0 ise yapılan işlem karşılığı olmayan satış işlemi olarak değerlendirilir.
KOSMp,s ≤ 0 ise yapılan işlem karşılığı olmayan satış işlemi olarak değerlendirilmez.
(2) Birinci fıkrada yer alan formüllerde geçen;
KOSMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki karşılığı olmayan satış miktarını,
GÖPSMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki gün öncesi piyasası satış miktarını,
GİPSMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki gün içi piyasası satış miktarını,
İASMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki, Sistem İşletmecisiyle ihracat yönünde yapılan PYS’de kayıtlı ikili anlaşma bildirimleri verisi hariç ikili anlaşma satış miktarını,
KGÜPp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki Yönetmeliğin 68 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sürecin tamamlanması sonucu Sistem İşletmecisi tarafından bildirilen kesinleşmiş gün öncesi üretim/tüketim programını,
GÖPAMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki gün öncesi piyasası alış miktarını,
GİPAMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki gün içi piyasası alış miktarını,
İAAMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki ikili anlaşma alış miktarını,
SPİMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki senkron paralel olmayan bağlantı noktalarından gerçekleştirilen ithalat miktarı toplamını,
LÜMp,s : Yönetmeliğin 17 nci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde belirtilen kategoride yer alan “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemindeki “u” uzlaştırma dönemi sayısı ile Piyasa İşletmecisi kayıtlarındaki işletmedeki güç toplamının çarpılması sonucu hesaplanan günlük maksimum üretim miktarını,
PKİAAMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi için ithalat yönünde yapılan ikili anlaşmalar hariç PYS’de onaylı günlük toplam ikili anlaşma bildirimleri verisini,
TCATp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi için Sistem İşletmecisi tarafından gönderilen günlük toplam yurtdışı kapasite ihale verisini,
İİAAMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi için ithalat yönünde yapılan PYS’de onaylı günlük toplam ikili anlaşma bildirimleri verisini,
TM : Piyasa işletmecisi tarafından belirlenen tolerans miktarını,
r : Piyasa işletmecisi tarafından belirlenen tolerans katsayısını
ifade eder.
(3) Birinci fıkrada belirtilen piyasa katılımcılarına ait KGÜP miktarı, Yönetmeliğin 69 uncu maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen KGÜP miktarının güncellenmesi neticesinde KGÜP miktarının artması halinde, bu KGÜP miktarı kullanılır.
(4) Sistem İşletmecisiyle ihracat yönünde yapılan PYS’de kayıtlı ikili anlaşma bildirimleri verisi birinci fıkrada belirtilen ikili anlaşma satış bildirimi hesabında dikkate alınmaz.
(5) İthalat kapsamında yapılan ikili anlaşma bildirimleri verisi olarak, Sistem İşletmecisi tarafından gönderilen yurtdışı kapasite ihale sistemi verilerinden ilgili güne ait toplam miktar veya PYS’de kayıtlı ithalat yönünde yapılan onaylı günlük toplam ikili anlaşma bildirimleri verisinden büyük olan kullanılır.
(6) Senkron paralel olmayan bağlantı noktalarından gerçekleştirilen ithalat miktarları verisinin Sistem İşletmecisi tarafından Piyasa İşletmecisine gönderilmesi durumunda birinci fıkrada belirtilen karşılığı olmayan satış işlemi hesabında dikkate alınır.
Karşılığı olmayan satış işlemlerinin tespiti halinde uygulanacak hükümler
MADDE 6- (1) Piyasa İşletmecisi tarafından fiziki teslim gününü takip eden her gün saat 09:00’a kadar teslim gününe ait veriler kullanılarak karşılığı olmayan satış işlemleri tespit edilir.
(2) Karşılığı olmayan satış işlemi yaptığı tespit edilen piyasa katılımcısının söz konusu güne ait net avans alacağına, tespitin yapıldığı iş günü, tespitin yapıldığı gün iş günü değil ise takip eden ilk iş günü bloke konulması amacıyla Piyasa İşletmecisi tarafından merkezi uzlaştırma kuruluşuna, ilgili katılımcıya ve varsa ilgili katılımcının dengeden sorumlu tarafına bildirimde bulunulur. Ancak, bloke edilecek toplam tutar, Yönetmeliğin 132 nci maddesi uyarınca birden fazla güne ilişkin yapılan avans ödeme bildirimlerine ait toplam net avans alacak tutarını geçemez. Bu kapsamda, birden fazla güne ilişkin avans blokesi konulması durumunda, bloke edilen tutar ilgili günlerin bloke edilmesi gereken avans tutarları oranında dağıtılır.
(3) Piyasa katılımcısının söz konusu güne ait merkezi uzlaştırma kuruluşu nezdinde bulunan serbest cari hesabına aktarılan net avans alacağı, Piyasa İşletmecisin ilgili ayın fatura borçlarına takas ve mahsup hakkını kullanmak üzere katılımcının merkezi uzlaştırma kuruluşu nezdindeki nakit teminat hesabına aktarılarak bloke edilir ve ödenmez. Söz konusu tutar ilgili diğer mevzuat kapsamındaki teminata ilişkin kontrollerde katılımcının sunmuş olduğu toplam teminat tutarı içerisinde dikkate alınmaz. Nakit teminat hesabında bloke edilen tutarlar Takasbank Prosedürünün 33 üncü maddesinde yer alan esaslar çerçevesinde nemalandırılır.
(4) Aynı fatura dönemine ait karşılığı olmayan satış işlemlerine ilişkin bloke edilen avans tutarları ve ilgili tutarın nemalandırılmış olması durumunda nema tutarı Yönetmeliğin 132/Ç maddesi uyarınca katılımcının ilgili döneme ait net fatura borcuna mahsup edilir ve varsa kalan tutar Takasbank Prosedürünün 17 nci maddesinde yer alan esaslar çerçevesinde dağıtılır.
(5) İlgili güne ilişkin Yönetmeliğin 88 inci maddesinde tanımlanan sürecin tamamlanmasını müteakip, piyasa katılımcılarına PYS ekranları aracılığıyla karşılığı olmayan satış işlemlerine ilişkin ön bildirim yapılır.
(6) Karşılığı olmayan satış işlemleri tespitine ilişkin olarak, piyasa katılımcıları tarafından tespitin yapıldığı iş günü saat 10:30’a kadar, tespitin yapıldığı gün iş günü değil ise takip eden ilk iş günü saat 10:30’a kadar PYS aracılığıyla gerekçeleri ile birlikte itirazda bulunulabilir. Bu süreden sonra yapılan itirazlar dikkate alınmaz. Yapılan itirazlara ilişkin değerlendirme süreci, Yönetmeliğin 132/Ç maddesinin birinci fıkrasında belirtilen sürenin sonuna kadar sonuçlandırılarak piyasa katılımcılarına bildirilir. İtirazın haklı bulunması durumunda ilgili piyasa katılımcısı için bu madde hükümleri uygulanmaz.
İkili anlaşma bildirimleri kapsamında karşılığı olmayan satış işlemi
MADDE 7- (1) İkili anlaşma bildirim sürecinin tamamlanmasını müteakip, saat 17:00 itibari ile bir sonraki gün için karşılığı olmayan ikili anlaşma satış işlemlerine ilişkin tespit aşağıdaki formüllere göre yapılır;
(2a)
(2b)
KOİASMp,s > 0 ise yapılan işlem karşılığı olmayan ikili anlaşma satış işlemi olarak değerlendirilir.
KOİASMp,s ≤ 0 ise yapılan işlem karşılığı olmayan ikili anlaşma satış işlemi olarak değerlendirilmez.
(2) Birinci fıkrada yer alan formüllerde geçen;
KOİASMp,s :“p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki karşılığı olmayan ikili anlaşma satış miktarını,
GÖPSMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki gün öncesi piyasası satış miktarını,
İASMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki, Sistem İşletmecisiyle ihracat yönünde yapılan PYS’de kayıtlı ikili anlaşma bildirimleri verisi hariç ikili anlaşma satış miktarını,
KGÜPp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki Yönetmeliğin 68 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sürecin tamamlanması sonucu Sistem İşletmecisi tarafından bildirilen kesinleşmiş gün öncesi üretim/tüketim programını,
GÖPAMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki gün öncesi piyasası alış miktarını,
İAAMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki ikili anlaşma alış miktarını,
SPİMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki senkron paralel olmayan bağlantı noktalarından gerçekleştirilen ithalat miktarı toplamını,
LÜMp,s : Yönetmeliğin 17 nci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde belirtilen kategoride yer alan “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemindeki “u” uzlaştırma dönemi sayısı ile Piyasa İşletmecisi kayıtlarındaki işletmedeki güç toplamının çarpılması sonucu hesaplanan günlük maksimum üretim miktarını,
PKİAAMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi için ithalat yönünde yapılan hariç PYS’de onaylı günlük toplam ikili anlaşma bildirimleri verisini,
TCATp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi için Sistem İşletmecisi tarafından gönderilen günlük toplam yurtdışı kapasite ihale verisini,
İİAAMp,s : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi için ithalat yönünde yapılan PYS’de onaylı günlük toplam ikili anlaşma bildirimleri verisini,
TM : Piyasa işletmecisi tarafından belirlenen tolerans miktarını,
r : Piyasa işletmecisi tarafından belirlenen tolerans katsayısını
ifade eder.
(3) Karşılığı olmayan ikili anlaşma satış işlemi olarak tespit edilen ikili anlaşma satış miktarlarının tamamı PYS aracılığıyla iptal edilir ve bu husus ilgili piyasa katılımcılarına PYS aracılığıyla bildirilir.
(4) İthalat kapsamında yapılan ikili anlaşma bildirimleri verisi olarak, Sistem İşletmecisi tarafından gönderilen günlük toplam TEİAŞ Kapasite İhale Sistemi verisi veya PYS’de kayıtlı ithalat yönünde yapılan onaylı günlük toplam ikili anlaşma bildirimleri verisinden büyük olan kullanılır.
(5) Senkron paralel olmayan bağlantı noktalarından gerçekleştirilen ithalat miktarları verisinin Sistem İşletmecisi tarafından Piyasa İşletmecisine gönderilmesi durumunda birinci fıkrada belirtilen karşılığı olmayan ikili anlaşma satış işlemi hesabında dikkate alınır.
(6) Piyasa katılımcılarının birinci fıkra kapsamına giren işlemleri nedeniyle Sistem İşletmecisiyle ithalat-ihracat kapsamında yapılan ikili anlaşma bildirimleri iptal edilmez.
(7) Karşılığı olmayan ikili anlaşma satış işlemlerinin tespiti sonucunda alıcı konumunda bulunan piyasa katılımcılarının işlemlerine ilişkin kontrol aşağıdaki şekilde yapılır;
a) Aynı fatura döneminde ilk kez iptal edilen satış yönlü ikili anlaşmaların alıcısı konumundaki piyasa katılımcılarının kayıtlı ikili anlaşma bildirimleri için yeni duruma göre tekrar birinci fıkra kapsamındaki kontrol işlemi uygulanmaz.
b) Satıcı ve alıcı tarafların aynı olduğu piyasa katılımcıları için aynı fatura döneminde birden çok kez ikili anlaşma bildirimlerinin iptal edilmesi halinde bu işlemlerde alıcı konumunda bulunan piyasa katılımcısı için de birinci fıkra kapsamındaki kontrol uygulanır.
c) (b) bendinde belirtilen nedenle uygulanan kontrol işlemi sonucu satış yönlü işlemleri iptal edilen ikili anlaşmaların alıcısı konumunda bulunan piyasa katılımcılarına ise yeni duruma göre birinci fıkra kapsamındaki kontrol işlemi ikinci kez uygulanmaz.
(8) Sistem İşletmecisi tarafından kesinleşmiş gün öncesi üretim/tüketim programlarının Piyasa İşletmecisine bildirilmesini müteakip saat 16:10’da, piyasa katılımcılarına PYS ekranları aracılığıyla karşılığı olmayan ikili anlaşma satış işlemlerine ilişkin ön bildirim yapılır.
(9) Piyasa katılımcıları saat 17:15’e kadar, karşılığı olmayan ikili anlaşma satış işlemi tespiti sonucunda iptal edilen ikili anlaşma satış bildirimleri için Piyasa İşletmecisine PYS aracılığıyla itiraz edebilirler. Bu itirazlar, sadece Sistem İşletmecisi tarafından işletilen TPYS’de yer alan KGÜP değerleri karşılaştırılarak değerlendirilir. Söz konusu KGÜP değerlerine ilişkin olmayan itirazlar kabul edilmez. İtirazların Piyasa İşletmecisi tarafından haklı bulunması durumunda, gerekli düzeltme işlemleri yapılır.
Gün öncesi piyasasına bildirilebilecek en fazla satış miktarı
MADDE 8- (1) Piyasa İşletmecisi tarafından piyasa katılımcılarının denge yükümlülükleri kapsamında gün öncesi piyasasına bildirebileceği uzlaştırma dönemi bazında en fazla satış miktarı tespit edilir ve bu miktarları aşan teklifler PYS’ye kaydedilmez.
(2) Gün öncesi piyasasına bildirilebilecek uzlaştırma dönemi bazında en fazla satış miktarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır;
(3)
GÖPTSMp,s,u > GÖPSMp,s,u ise söz konusu teklif PYS’ye kaydedilmez.
GÖPTSMp,s,u ≤ GÖPSMp,s,u ise söz konusu teklif PYS’ye kaydedilir.
(3) İkinci fıkrada yer alan formüllerde geçen;
GÖPSMp,s,u : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki “u” uzlaştırma döneminde gün öncesi piyasasına bildirilebilecek en fazla satış miktarını,
İAANMp,s,u : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki “u” uzlaştırma döneminde son 180 gün içerisindeki alış-satış miktarlarının netleştirilmesi sonucu hesaplanan kalan alış miktarının en büyüğünü,
İGp,s,u : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki “u” uzlaştırma döneminde santralin işletmedeki gücünü,
GÖPTSMp,s,u : “p” piyasa katılımcısının “s” avans dönemi içerisindeki “u” uzlaştırma döneminde gün öncesi piyasasına bildirilen saatlik, blok ve esnek teklif tiplerindeki toplam satış teklif miktarını
ifade eder.
(4) İkinci fıkra uyarınca hesaplanan gün öncesi piyasasına bildirilebilecek en fazla satış miktarını aşan bir teklif tespit edilmesi durumunda, bu miktarı aşan teklifler PYS’ye kaydedilmez.
(5) Gün öncesi piyasası teklifleri için ikinci fıkra kapsamında belirlenecek satış miktarından daha fazla satış teklifinde bulunacak piyasa katılımcıları, bu talebine ilişkin başlangıç ve bitiş tarihlerini PYS üzerinden teslim günü bazında piyasa işletmecisine bildirir. Bildirim işlemi, ilk teslim gününden bir gün önce saat 12:30’a kadar yapılabilir ve başlangıç ile bitiş tarihleri arasında en fazla 3 (üç) işgünü olabilir. Söz konusu bildirim bir fatura döneminde en fazla 3 (üç) kez yapılabilir. Bildirim yapılan başlangıç ve bitiş tarihleri dahil olmak üzere ilgili teslim günlerinde, piyasa katılımcıları, Teminat Usul ve Esaslarının 7 nci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca merkezi uzlaştırma kuruluşunca bildirilen toplam teminat tutarının yirmi dörtte birinin son 30 güne ait aritmetik ortalama PTF’ye bölünmesi sureti ile hesaplanan miktara, işletmedeki gücün eklenmesiyle bulunacak miktar kadar satış teklifi sunabilirler. Belirlenen bu miktarı aşan bir teklif olması durumunda, piyasa katılımcısına ait ilgili teklifler PYS’ye kaydedilmez. Söz konusu taleple ilgili olarak PYS üzerinden Piyasa İşletmecisine bildirilen bitiş tarihinden sonraki teslim gününde ikinci fıkra hükmü uygulanmaya devam eder.
(6) PYS’de yaşanabilecek teknik problemler sonucu kontrol işleminin gerçekleştirilememesi nedeniyle gün öncesi piyasasına bildirilebilecek en fazla satış miktarlarını aşan bir teklif tespit edilmesi durumunda işlem Piyasa İşletmecisi tarafından iptal edilir.
Piyasa katılımcılarının işlem limitleri
MADDE 9- (1) Piyasa katılımcılarının olası hatalı teklif girişlerinin önlenebilmesi amacıyla gün öncesi ve gün içi piyasalarında işlem yapabilecekleri alış-satış işlem limitleri kurulu güç ve/veya bir önceki yıl yapmış olduğu alış ve/veya satış işlemlerine göre Piyasa İşletmecisi tarafından belirlenir ve piyasa katılımcılarına duyurulur.
(2) Piyasa katılımcılarının Piyasa İşletmecisi tarafından belirlenen limitleri aşan teklifleri PYS’ye kaydedilmez.
(3) Bu Yöntemin 8 inci maddesi kapsamında belirlenen gün öncesi piyasasına bildirilebilecek en fazla satış miktarının, birinci fıkra kapsamında belirlenen satış limitinden daha büyük olması halinde, ilgili piyasa katılımcıları tarafından söz konusu durum Yönetmeliğin 50 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen süreç tamamlanmadan bir saat önce Piyasa İşletmecisine bildirilir.
(4) Gün öncesi piyasası ve gün içi piyasası teklifleri için birinci fıkra kapsamında belirlenecek alış miktarından daha fazla alış teklifinde bulunacak piyasa katılımcıları, bu taleplerini gerekçesi ile bir iş günü önceden Piyasa İşletmecisine bildirir.
(5) Piyasa katılımcılarının sundukları tekliflerin bu Yöntemin 8 inci maddesi kapsamına giren işlemlerden olduğunun tespit edilmesi durumunda, söz konusu teklifler bu madde ile belirlenen limitler içerisinde olsa dahi PYS’ye kaydedilmez.
Arıza ve acil durumlarda uygulanacak hükümler
MADDE 10- (1) Bu Yöntem uyarınca yapılacak hesaplamalar için Piyasa İşletmecisinin ihtiyaç duyacağı verilerin, hesaplamaların yapıldığı anda mevcut olmaması halinde, Piyasa İşletmecisi süreçlerin tamamlanabilmesi için yeni süreler belirler.
Tolerans katsayısı ve miktarı
MADDE 11- (1) Bu Yöntem kapsamında tolerans katsayısı 1,1 olarak, tolerans miktarı ise 600 MWh olarak uygulanır. Piyasa İşletmecisi gerek gördüğü durumlarda tolerans katsayı ve miktarını güncelleyerek PYS ve internet sitesi üzerinden duyurur.
Yürürlük
MADDE 12- (1) Bu Yöntem, 01/10/2019 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 13- (1) Bu Yöntem hükümlerini Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. Genel Müdürü yürütür.