24 EYLÜL 2008 ÇARŞAMBA-RESMÎ GAZETE-SAYI : 27007
YÖNETMELİK
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:
ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK
MADDE 1 – 22/1/2003 tarihli ve 25001 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliğinin 19 uncu maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"50 MW kurulu gücün altındaki termik ve hidroelektrik üretim tesisleri bu şartların dışındadır. Rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisleri için EK-18’de yer alan şebeke bağlantı kriterleri geçerlidir."
MADDE 2 – Aynı Yönetmeliğin 116 ncı maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
"İletim sistemine bağlı rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesislerine ait aktif güç tahminleri her gün 12:00’da takip eden 48 saat için saatlik periyotlarda TEİAŞ’a sunulur."
MADDE 3 – Aynı Yönetmeliğin 136 ncı maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
"Rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesislerinin frekans kontrolüne katılmaları istenmez."
MADDE 4 – Aynı Yönetmeliğe aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
"GEÇİCİ MADDE 10 – 31/12/2008 tarihi itibarıyla geçici kabulü yapılan rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisleri için bu Yönetmeliğin EK-18’inde belirlenen kriterler uygulanmaz."
MADDE 5 – Aynı Yönetmeliğe ekteki EK-18 eklenmiştir.
MADDE 6 – Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 7 – Bu Yönetmelik hükümlerini Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Başkanı yürütür.
"EK 18
RÜZGAR ENERJİSİNE DAYALI ÜRETİM TESİSLERİNİN ŞEBEKE BAĞLANTI
KRİTERLERİ
E.18.1 KAPSAM
Bu kriterler, iletim sistemine bağlı rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisleri ile kurulu gücü 10 MW ve üzerinde olan dağıtım sistemine bağlı rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesislerine uygulanır. Bu ekte yer almayan konular için bu Yönetmeliğin ilgili hükümleri geçerlidir.
E.18.2 RÜZGAR ENERJİSİNE DAYALI ÜRETİM TESİSLERİNİN ARIZA SONRASI SİSTEME KATKISI
İletim veya dağıtım sistemi bağlantı noktasındaki şebeke faz-faz geriliminin Şekil E.18.2.1.’de verilen 1 numaralı ve 2 numaralı bölgelerde kaldığı süre boyunca, herhangi bir fazda veya tüm fazlarda oluşan gerilim düşümlerinde rüzgâr türbinleri şebekeye bağlı kalmalıdır.
Şekil E.18.2.1 Rüzgâr Türbinlerinin Arıza ve Arıza Sonrasında Sağlaması Gereken Tepki
Arıza sırasında gerilim düşümünün 1 numaralı bölgede kaldığı durumlarda, rüzgâr türbini aktif gücü, arıza temizlendikten hemen sonra saniyede nominal gücünün %20’si oranında artırılarak, üretebilecek maksimum aktif güç değerine ulaşmalıdır.
Arıza sırasında gerilim düşümünün 2 numaralı bölgede kaldığı durumlarda ise, rüzgâr türbini aktif gücü, arıza temizlendikten hemen sonra saniyede nominal gücünün %5’i oranında artırılarak, üretebilecek maksimum aktif güç değerine ulaşmalıdır.
Gerilim dalgalanmalarında, rüzgâr türbinlerinin vermesi gereken reaktif güç tepkisi Şekil E.18.2.2 de verilmiştir.
Şekil E.18.2.2 Gerilim dalgalanmalarında, rüzgâr türbinlerinin vermesi gereken reaktif güç tepkisi
Şebeke geriliminde meydana gelen %10’a kadar olan dalgalanmalarda rüzgâr türbini herhangi bir tepki vermeyecektir. Bu sınırın üzerindeki dalgalanmalarda, nominal gerilimin %1’lik değişimi için nominal akımın %2’si oranında reaktif akım desteği gerekmektedir (Şekil E.18.2.2). Bu destek 20 milisaniye içinde gerçekleşmeli ve Şekil E.18.2.1 de görüldüğü gibi bu desteği 3 saniye boyunca sürdürmelidir.
E.18.3 AKTİF GÜÇ KONTROLÜ
İletim sistemine bağlı rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesislerinde Yönetmeliğin 134 üncü maddesinde tanımlanan acil durumlarda aktif güç kontrolü yapılabilecektir. Rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisinin aktif güç çıkışı, gerektiğinde TEİAŞ tarafından gönderilecek sinyallerle, tesisin toplam kurulu gücünün %20-%100’ü arasında otomatik olarak kontrol edilebilir olmalıdır. Bu kapsamda;
a) Kurulu gücü 100 MW ve altında olan rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisleri için, yük alma/atma hızı dakikada kurulu gücün %5’i kadar olmalıdır.
b) Kurulu gücü 100 MW’ın üzerinde olan rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisleri için, yük alma/atma hızı dakikada kurulu gücün %4’ü kadar olmalıdır.
E.18.4 FREKANS TEPKİSİ
Rüzgâr türbinleri bu Yönetmeliğin 11 inci maddesinde belirtilen frekans aralıkları ve çalışma sürelerini sağlamalıdır.
Bu çalışma şartlarına ilave olarak, şebeke frekansının 50.2 Hz’in üzerinde olduğu durumlarda ilave rüzgâr türbini devreye girmemelidir.
Rüzgâr türbini frekans tepkisi Şekil E.18.4.1’de verilen güç-frekans eğrisi sınırları içinde kalacak şekilde olmalıdır.
Şekil E.18.4.1 – Rüzgâr Türbini Güç-Frekans Eğrisi
Rüzgâr türbini, şebeke frekansı 47.5-50.3 Hz aralığında olduğu sürece emreamade gücünün tamamını üretebilecek özellikte olmalıdır. Şebeke frekansının 50.3 Hz’in üzerine çıkması durumunda ise Şekil E.18.4.1 de verilen eğriyi takip ederek her 100 mHz frekans artışı için emreamade gücünün %5’i oranında yük atabilmelidir.
E.18.5 REAKTİF GÜÇ KAPASİTESİ
Rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi iletim sistemi bağlantı noktasında, Şekil E.18.5.1’de koyu çizgilerle belirtilen sınırlar dâhilindeki güç faktörü değerleri için her noktada çalışabilir olmalıdır.
Şekil E.18.5.1 – Rüzgâr Santralı Reaktif Güç Kapasite Eğrisi
Şebekeye bağlı trafonun kademe oranları, Şekil E.18.5.2’de Z noktasında şebeke gerilim aralığındaki (nominal gerilimin ±%10’u) her gerilim değeri için Y noktasında nominal gerilimi sağlamalıdır.
Şekil E.18.5.2 – Rüzgâr Santralı Gerilim Ayar Noktaları.
E.18.6 RÜZGÂR ENERJİSİNE DAYALI ÜRETİM TESİSİ ŞEBEKE BAĞLANTI TRAFOSU
İletim sistemine doğrudan bağlı rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesislerinin şebeke bağlantı trafoları yük altında otomatik kademe değiştirme özelliğine sahip olmalıdır. Trafoların sahip olması gerekli diğer özellikler bu yönetmelik ve Elektrik İletim Sistemi Arz Güvenilirliği ve Kalitesi Yönetmeliği’nde tanımlanmaktadır.
E.18.7 RÜZGÂR ENERJİSİNE DAYALI ÜRETİM TESİSLERİNCE TEİAŞ’A SAĞLANACAK BİLGİLER
Rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi için TEİAŞ’a yapılan bağlantı anlaşması başvurusunda aşağıdaki bilgiler TEİAŞ’a sunulur:
1. Bölgesel 1/25.000’lik coğrafik harita üzerinde tesis edilecek rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi ve rüzgâr türbinlerinin yerinin coğrafi koordinatları .
2. Rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisinin MWe olarak toplam kurulu güç kapasitesi.
3. Rüzgâr türbinlerinin sayısı ve her bir rüzgâr türbininin MWe cinsinden nominal gücü ve tipi (asenkron, senkron).
4. Türbinlerin şebekeye bağlantı şekli (doğrudan bağlı; çift uyartımlı asenkron jeneratör, AC/DC/AC çeviricili senkron jeneratör).
5. Rüzgâr türbinlerinin minimum ve maksimum rüzgâr hızı değerlerindeki işletim durumu (rüzgâr hızına göre rüzgâr türbinlerindeki üretim değişimini gösteren grafikler).
6. Gerilim ve akım harmonikleri ile fliker etkisini sınırlandırmak üzere kurulacak sistemlerin tipi ve etiket değerleri.
7. Sistem etütlerinde kullanılmak üzere tesis edilecek olan rüzgâr türbinlerinin statik ve dinamik modelleri.
8. TEİAŞ tarafından ihtiyaç duyulan diğer veriler."
-