31 Ağustos 2012 tarihli ve 1002 sayılı Başkanlık Oluru ile onaylanan işbu Prosedür, 18 Eylül 2012 tarihli ve 28415 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile eşzamanlı olarak yürürlüğe girmiştir.
TEMİNAT HESAPLAMA PROSEDÜRÜ
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Prosedürün amacı piyasa katılımcılarının piyasaya ilişkin yükümlülüklerini yerine getirememesi veya faaliyetlerini gerçekleştirememesi durumunda, katılımcılar arasındaki nakit akışının sürekliliğini, piyasa katılımcılarının ödemelerini zamanında gerçekleştirememesi durumunda ise alacaklı durumunda olan diğer piyasa katılımcılarının güvence altına alınmasını sağlamak amacıyla uygulanan teminat mekanizması kapsamında teminat tutarı hesaplamalarının belirlenmesidir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Prosedür, dengeleme faaliyetleri ve uzlaştırmaya ilişkin teminat hesaplamalarına ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Prosedür, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin 124 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Minimum teminat tutarı
MADDE 4 – (1) Perakende veya toptan satış lisansı sahibi bir tüzel kişinin sunması gereken toplam teminat tutarının hesaplanmasında kullanılacak olan minimum teminat tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(2) Üretim, OSB üretim, otoprodüktör veya otoprodüktör grubu lisansı sahibi tüzel kişinin gün öncesi piyasası ve dengeleme güç piyasası kapsamında faaliyetlerine devam edebilmesi için sunması gereken toplam teminat tutarının hesaplanmasında kullanılacak olan minimum teminat tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) İlgili piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünün toplamının 1000 MW’tan fazla olması durumunda:
b) İlgili piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünün toplamının 50 MW ile 1000 MW arasında olması durumunda:
c) İlgili piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünün toplamının 50 MW’ın altında olması durumunda:
(3) Bu formüllerde geçen
MIN_TTp,g “p” piyasa katılımcısının “g” gününe ilişkin olarak sağlamakla yükümlü olduğu minimum teminat tutarını (TL),
STT_1p,g Bir piyasa katılımcısının perakende satış lisansı sahibi tüzel kişi, toptan satış lisansı sahibi tüzel kişi veya işletmedeki kurulu gücünün toplamı 1000 MW ve üzerinde olan üretim, OSB üretim, otoprodüktör veya otoprodüktör grubu lisansına sahip tüzel kişi olması durumunda, “g” gününe ilişkin olarak sunması gereken sabit teminat tutarını (TL),
KGUCp,g “g” gününde “p” piyasa katılımcısı adına kayıtlı tesislerin işletmedeki kurulu gücünün toplamını (MW),
KGUC_TTp,g İşletmedeki kurulu gücünün toplamı 50 MW ile 1000 MW arasında olan üretim, OSB üretim, otoprodüktör veya otoprodüktör grubu lisansına sahip tüzel kişi olan bir piyasa katılımcısından “g” gününde talep edilecek sabit teminat tutarını (TL/MW),
STT_2p,g İşletmedeki kurulu gücünün toplamı 50 MW ve altında olan üretim, OSB üretim, otoprodüktör veya otoprodüktör grubu lisansına sahip tüzel kişi olması durumunda, “g” gününe ilişkin olarak ilgili katılımcının sunması gereken sabit teminat tutarını (TL)
ifade eder.
Gün öncesi dengelemede teminat tutarı
MADDE 5 – (1) Gün öncesi dengelemeye katılan bir piyasa katılımcısının, gün öncesi dengeleme işlemlerine devam edebilmesi için herhangi bir gün itibarıyla sahip olması gereken toplam teminat tutarının hesaplanmasında kullanılacak olan gün öncesi teminat tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
ise
ise
(2) Bu formülde geçen
TT_GÖp,g+1 Gün öncesi dengelemeye katılan “p” piyasa katılımcısının, “g+ gününe ilişkin gerçekleştireceği gün öncesi dengeleme işlemleri için “g” gününde sağlamakla yükümlü olduğu teminat tutarını (TL),
SNTp,g Gün öncesi dengelemeye katılan “p” piyasa katılımcısının, “g” günü için gerçekleştirdiği gün öncesi dengeleme işlemleri neticesinde belirlenen alış satış bakımından sistem net tutarını (TL),
SSTp,g “p” piyasa katılımcısının, “g” günü için ticari işlem onayı vasıtasıyla gerçekleşen sistem satışlarından dolayı ilgili piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilen alacak tutarını (TL),
SSFt,p,u,r Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin 94 üncü maddesi uyarınca hesaplanan, “t” teklif bölgesi için, “p” piyasa katılımcısının, “u” uzlaştırma dönemi için geçerli “r” teklifi için uygulanacak sistem satış fiyatını (TL/MWh),
SSMt,p,u,r “t” teklif bölgesi için, “p” piyasa katılımcısının, “u” uzlaştırma dönemi için geçerli “r” teklifinden dolayı gerçekleştirmiş olduğu sistem satış miktarını (MWh),
SATp,g “p” piyasa katılımcısının, “g” günü için ticari işlem onayı vasıtasıyla gerçekleşen sistem alışlarından dolayı ilgili piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilen borç tutarını (TL),
SAFt,p,u,r Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin 96 ncı maddesi uyarınca hesaplanan, “t” teklif bölgesi için, “p” piyasa katılımcısının, “u” uzlaştırma dönemi için geçerli “r” teklifi için uygulanacak sistem alış fiyatını (TL/MWh),
SAMt,p,u,r “t” teklif bölgesi için, “p” piyasa katılımcısının, “u” uzlaştırma dönemi için geçerli “r” teklifinden dolayı gerçekleştirmiş olduğu sistem alış miktarını (MWh),
n1 “t” teklif bölgesi için, “p” piyasa katılımcısının, “g” gününde yer alan “u” uzlaştırma dönemi için sistemden enerji alışı gerçekleştirmiş olduğu teklif sayısını,
n2 “t” teklif bölgesi için, “p” piyasa katılımcısının, “g” gününde yer alan “u” uzlaştırma dönemi için sisteme enerji verişi gerçekleştirmiş olduğu teklif sayısını,
m “g” günü için tanımlı teklif bölgesi sayısını,
g+1 Gün öncesi dengelemeye ilişkin teminat kontrolünün yapıldığı günü,
k Risk periyodunda yer alan gün sayısını
ifade eder.
(3) Risk periyodunda yer alan gün sayısı, iki günden daha uzun resmi tatil günlerinde toplam resmi tatil gün sayısına bir gün eklenmesi suretiyle hesaplanarak resmi tatilin başlangıç tarihinin bir ay öncesinde piyasa katılımcılarına PYS aracılığıyla duyurulur. Bunun dışında, risk periyodu üç günlük bir süreyi kapsamaktadır.
Dengesizliklerin uzlaştırılmasında teminat tutarı
MADDE 6 – (1) Bir dengeden sorumlu tarafın, sahip olması gereken toplam teminat tutarının hesaplanmasında kullanılacak dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin teminat tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
i = a-1, a-2, a-3
i = a-1, a-2, a-3
i = a-1, a-2, a-3
ise
ise
(2) Bu formülde geçen
EDMi,f,t,u Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin 111 inci maddesi uyarınca hesaplanan, risk döneminde yer alan “i” ayı için, “f” dengeden sorumlu tarafın, “t” teklif bölgesindeki, “u” uzlaştırma dönemine ilişkin enerji dengesizliği miktarını (MWh),
DMi,f,t,u Bu maddenin üçüncü fıkrası uyarınca hesaplanan risk döneminde yer alan “i” ayı için “f” dengeden sorumlu tarafın altında sekonder frekans kontrol hizmetine katılan tüm üretim tesisleri için “t” teklif bölgesinde hizmete katıldığı “u” uzlaştırma dönemine ilişkin enerji dengesizliği miktarını (MWh),
SMFi,t,u Risk döneminde yer alan “i” ayı ve “t” teklif bölgesi için Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin 109 uncu maddesi uyarınca “u” uzlaştırma dönemi için hesaplanan sistem marjinal fiyatını (TL/MWh),
AEDMi,f “f” dengeden sorumlu tarafın “i” ayına ait toplam enerji dengesizlik miktarını,
SMF_ORTi Geçmiş 3 aylık risk dönemi içerisinde yer alan “i” ayındaki sistem marjinal fiyatının ağırlıklı ortalamasını (TL/MWh),
SMF_MAXa “a” ayına ilişkin teminat hesaplamasında kullanılan geçmiş 3 aylık risk dönemindeki aylık sistem marjinal fiyatlarının ağırlıklı ortalamalarının en büyüğünü (TL/MWh),
TT_DUf,a “f” dengeden sorumlu taraf niteliğinde olan “p” piyasa katılımcısının, “a” ayında, dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin sağlamakla yükümlü olduğu teminat tutarını (TL),
RK Risk katsayısını,
m İlgili fatura dönemi için belirlenmiş olan teklif bölgesi sayısını,
n Bir fatura döneminde yer alan uzlaştırma dönemi sayısını,
k İlgili fatura dönemi için toplam dengeden sorumlu taraf sayısını
ifade eder.
(3) Bir fatura dönemi için sekonder frekans kontrol hizmetine katılan her bir üretim tesisinin, hizmete katıldığı her bir uzlaştırma dönemine ait enerji dengesizlik miktarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(4) Bu formülde geçen
DMi,f,t,u Risk döneminde yer alan “i” ayı için “f” dengeden sorumlu tarafın altında sekonder frekans kontrol hizmetine katılan tüm üretim tesisleri için “t” teklif bölgesinde hizmete katıldığı “u” uzlaştırma dönemine ilişkin enerji dengesizliği miktarını (MWh),
UEVMi,f,t,d,u “d” üretim tesisinin “i” ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı “u” uzlaştırma dönemi için itibari bağlantı noktası bazında veriş miktarını (MWh),
UEÇMi,f,t,d,u “d” üretim tesisinin “i” ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı “u” uzlaştırma dönemi için itibari bağlantı noktası bazında çekiş miktarını (MWh),
KGÜPi,f,t,d,u “d” üretim tesisi için “i” ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı “u” uzlaştırma dönemi için geçerli olan Kesinleşmiş Gün Öncesi Üretim/Tüketim Programını (MWh),
KEYALMi,f,t,d,u,r “d” üretim tesisinin “i” ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı “u” uzlaştırma dönemi için geçerli “r” teklifinin Kabul Edilen ve Yerine Getirilmiş Yük Alma Teklifi Miktarını (MWh),
KEYATMi,f,t,d,u,r “d” üretim tesisinin “i” ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı “u” uzlaştırma dönemi için geçerli “r” teklifinin Kabul Edilen ve Yerine Getirilmiş Yük Atma Teklifi Miktarını (MWh),
t1 Dengeleme güç piyasası kapsamındaki “d” üretim tesisine ilişkin sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı “u” uzlaştırma dönemi için kabul edilmiş olan tüm yük alma tekliflerinin sayısını,
t2 Dengeleme güç piyasası kapsamındaki “d” üretim tesisine ilişkin sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı “u” uzlaştırma dönemi için kabul edilmiş olan tüm yük atma tekliflerinin sayısını,
m “f” dengeden sorumlu grubun altında bulunan ve sekonder frekans kontrol hizmetine katılan üretim tesislerinin sayısını
ifade eder.
(5) Piyasa katılımcısının dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin teminat hesaplamalarında, geçmiş üç ay içerisindeki aylık toplam enerji açığı miktarlarının en büyüğü dikkate alınır.
(6) Kayıt işlemlerini tamamladığı tarihten itibaren faaliyetlerinde üçüncü ayını tamamlamamış bir piyasa katılımcısının dengesizliklere ilişkin teminatı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Dengesizliklere ilişkin teminat hesabının yapıldığı gün itibarıyla, kayıt tarihinden itibaren faaliyetlerinde birinci ayını tamamlamamış bir katılımcıdan dengesizliklere ilişkin teminat talep edilmez.
b) Dengesizliklere ilişkinin teminat hesabının yapıldığı gün itibarıyla, kayıt tarihinden itibaren faaliyetlerinde ikinci ayını henüz tamamlamamış bir katılımcıdan talep edilen teminat tutarı, katılımcının bir önceki aydaki dengesizlik miktarı negatif ise bu miktarın mutlak değeri ile bir önceki aya ilişkin sistem marjinal fiyatının ağırlıklı ortalamasının çarpılması ile elde edilir. Hesaplanan bu tutar daha sonra risk katsayısı ile çarpılır. Bir önceki aydaki dengesizlik miktarı pozitifse katılımcıdan dengesizliklere ilişkin teminat talep edilmez.
c) Dengesizliklere ilişkinin teminat hesabının yapıldığı gün itibarıyla, kayıt tarihinden itibaren faaliyetlerinde üçüncü ayını henüz tamamlamamış bir katılımcıdan talep edilen teminat tutarı, katılımcının geçmiş iki aydaki dengesizlik miktarının küçüğü negatifse bu miktarın mutlak değeri ile geçmiş iki aya ilişkin sistem marjinal fiyatının ağırlıklı ortalamasının büyüğünün çarpılması ile elde edilir. Hesaplanan bu tutar daha sonra risk faktörü ile çarpılır. Katılımcının geçmiş iki aydaki dengesizlik miktarının küçüğü pozitifse katılımcıdan dengesizliklere ilişkin teminat talep edilmez.
Toplam teminat kontrolü
MADDE 7 – (1) Piyasa katılımcısının gün öncesi dengeleme faaliyetlerine ilişkin olarak sunmakla yükümlü olduğu teminat tutarı günlük bazda, dengesizliklere ilişkin olarak sunmakla yükümlü olduğu teminat tutarı aylık bazda hesaplanır.
(2) Herhangi bir günde, piyasa katılımcısı tarafından sunulması gereken toplam teminat tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(3) Bu formülde geçen
TT_TOPp,g+1 “p” piyasa katılımcısının “g” gününde “g+1” gününe ilişkin olarak sunması gereken toplam teminat tutarını,
TT_GÖp,g+1 Gün öncesi piyasasına katılan “p” piyasa katılımcısının, gün öncesi dengeleme işlemlerine ilişkin “g” gününde sağlamakla yükümlü olduğu teminat tutarını (TL),
TT_DUf,p,a “f” dengeden sorumlu taraf niteliğinde olan “p” piyasa katılımcısının, dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin, “g” gününün yer aldığı “a” ayında dengesizliklerin uzlaştırılması ilişkin sağlamakla yükümlü olduğu teminat tutarını,
MIN_TTp,g “p” piyasa katılımcısının “g” gününde sağlamakla yükümlü olduğu minimum teminat tutarını,
TDOp Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinin 124 üncü maddesinde bahsedildiği şekilde, gerekmesi halinde, “p” piyasa katılımcısına uygulanacak ve varsayılan değeri “1” olan teminat değişim oranını
ifade eder.
Teminat Değişim Oranının Belirlenmesi
MADDE 8 – (1) Dengeden sorumlu taraf niteliğindeki bir piyasa katılımcısının bir fatura dönemi içerisindeki dengesizliklerine ilişkin nihai uzlaştırma bildirimi yayımlanmamış olmasına rağmen piyasa katılımcısının alış yönünde yapmış olduğu ikili anlaşma miktarı, gün öncesi piyasasındaki alış miktarı ve işletmedeki kurulu gücüne bağlı olarak gerçekleştirebileceği üretim miktarı toplamının, ilgili katılımcının serbest tüketicilerine yapması öngörülen satış miktarı, gün öncesi piyasasındaki satış miktarı ve satış yönünde yapmış olduğu ikili anlaşma miktarı toplamını karşılamaması durumunda dengesizlik miktarının artacağı öngörülür ve buna bağlı olarak ilgili risk hesabı gerçekleştirilir.
(2) İlgili piyasa izleme faaliyetleri neticesinde, piyasa katılımcısının düşmesi öngörülen dengesizlik miktarının tespit edilmesi ve teminat değişim oranının belirlenmesi sürecinde aşağıdaki yöntem uygulanır:
a) İlgili tedarikçinin portföyüne dahil olan her bir serbest tüketiciye ilişkin tüketim değerlerinin belirlenmesi için
1) Günlük bazda tahmini tüketim değerleri,
2) İlgili serbest tüketicinin son fatura dönemindeki tüketim değerlerinin PYS’de kayıtlı olması durumunda bu tüketim değerleri,
3) PYS’de bulunmaması durumunda Ek-1’de yer alan ve dağıtım/iletim bölgesi, abone/profil tipi, sayaç kullanım tipi bazında belirlenen ve bir önceki yıla ait ortalama tüketim değerleri,
4) Organize Sanayi Bölgeleri sınırları içerisinde faaliyet gösteren tüketiciler için Ek-1’de yer alan ve ilgili dağıtım bölgesi için geçerli olan tüketim değerleri
kullanılır.
5) Yukarıdaki kapsamda tanımlı herhangi bir gruba dahil olmayan bir serbest tüketici için ortalama yıllık tüketim değeri Ek-1’de yer alan “Diğer” grubunun altında değerlendirilir.
b) Serbest tüketici bazında belirlenen ortalama tüketim değerleri kullanılarak ilgili tedarikçinin portföyünde yer alan tüm serbest tüketiciler için günlük bazda öngörülen toplam tüketim değeri belirlenir.
c) Günlük bazda belirlenen toplam tüketim değeri ile ilgili piyasa katılımcısının satış yönünde yapmış olduğu ikili anlaşma ve gün öncesi piyasasındaki satış miktarı toplamının, katılımcının gün öncesi piyasasında gerçekleştirmiş olduğu sistem alış miktarı ile alış yönünde yapmış olduğu ikili anlaşma miktarı ve işletmedeki kurulu gücüne bağlı olarak gerçekleştirebileceği üretim miktarı toplamının fazla olması durumunda, piyasa katılımcısının risk teşkil ettiği öngörülür.
d) Bu doğrultuda dengeden sorumlu taraf niteliğindeki piyasa katılımcısının dengesizliğe ilişkin riskinin arttığının tespit edilmesi durumunda ilgili piyasa katılımcısının öngörülen dengesizlik miktarı ile bu Prosedürde yer alan 6 ncı madde uyarınca hesaplanan dengesizliğe ilişkin teminat hesaplamalarında kullanılan ortalama SMF’nin çarpılması neticesinde elde edilen tutara göre ek teminat hesabı yapılır.
e) Gerçekleştirilen bu hesap doğrultusunda ilgili piyasa katılımcısına günlük bazda artış yönünde teminat değişim oranı uygulanır.
f) Hesabı yapılan ek teminat tutarının, ilgili piyasa katılımcısının sunduğu toplam teminatın %10’unu geçmemesi durumunda katılımcıdan ek teminat talep edilmez.
(3) Daha önce artış yönünde teminat değişim oranı uygulanmış bir piyasa katılımcısının ilgili piyasa izleme faaliyetleri neticesinde düşmesi öngörülen dengesizlik miktarının azalacağının tespit edilmesi veya piyasa katılımcısının toplam riskinin ilgili piyasa katılımcısı tarafından sunulan toplam teminat tutarından az olduğunun tespit edilmesi durumunda, Piyasa İşletmecisi tarafından ilgili katılımcıya, teminat değişim oranı “0” ve “1” arasında olacak şekilde uygulanır.
(4) Ek-1’de yer alan Serbest Tüketici Ortalama Aylık Tüketim Tablosu Piyasa İşletmecisi tarafından gerek görülen sıklıkla güncellenir.
EK 1
Serbest Tüketici Ortalama Aylık Tüketim Tablosu