TEMİNAT HESAPLAMA PROSEDÜRÜ
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Prosedürün amacı piyasa katılımcılarının piyasaya ilişkin yükümlülüklerini yerine getirememesi veya faaliyetlerini gerçekleştirememesi durumunda, katılımcılar arasındaki nakit akışının sürekliliğini, piyasa katılımcılarının ödemelerini zamanında gerçekleştirememesi durumunda ise alacaklı durumunda olan diğer piyasa katılımcılarının güvence altına alınmasını sağlamak amacıyla uygulanan teminat mekanizması kapsamında teminat hesaplamalarının belirlenmesidir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Prosedür, piyasa ve dengeleme faaliyetleri ve uzlaştırmaya ilişkin teminat hesaplamalarına ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Prosedür, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanmıştır.
Başlangıç teminatı
MADDE 4 – (1) Tedarik lisansı sahibi bir piyasa katılımcısının sunması gereken toplam teminatın hesaplanmasında kullanılacak olan başlangıç teminatı 200.000 TL’dir.
(2) Üretim veya OSB üretim lisansı sahibi bir piyasa katılımcısının sunması gereken toplam teminatın hesaplanmasında kullanılacak olan başlangıç teminatı:
a) Piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünün toplamının 1000 MW’ın üstünde olması durumunda 200.000 TL’dir.
b) Piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünün toplamının 50 MW ile 1000 MW arasında olması durumunda kurulu gücü x 200 TL/MW’tır.
c) Piyasa katılımcısının işletmedeki kurulu gücünün toplamının 50 MW’ın altında olması durumunda 10.000 TL’dir.
Gün öncesi ve gün içi piyasaları için teminat
MADDE 5 – (1) Gün öncesi ve/veya gün içi piyasasına katılan bir piyasa katılımcısının, gün öncesi ve/veya gün içi piyasası işlemlerine devam edebilmesi için herhangi bir gün itibarıyla sunması gereken toplam teminatın hesaplanmasında kullanılacak olan teminat aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Piyasa katılımcısının, son 30 günde gün öncesi piyasasında ve gün içi piyasasında sıfırdan farklı ticari işlem onayı olan son k günleri ayrı ayrı bulunur. Bu günlerden ortak olanlar için iki piyasadaki toplam alış ve satış tutarları kullanılarak bulunan net borç tutarı ile ortak olmayanlar için ilgili piyasadaki toplam alış ve satış tutarları kullanılarak bulunan net borç tutarı toplanır.
b) t, piyasa katılımcısının son 30 günde temerrütte kaldığı gün sayısı olmak üzere r = (1+0,05×t) şeklinde r katsayısı hesaplanır.
c) a bendinde bulunan toplam ile b bendinde hesaplanan r katsayısı çarpılarak p piyasa katılımcısının g gününde gün öncesi ve/veya gün içi piyasasında işlem yapabilmek için sunması gereken teminatı GÖGİp,g bulunur.
ç) Hesaplama yapılırken, son 30 günde sıfırdan farklı ticari işlem onayı olan gün sayısı k’dan küçükse yalnızca bu günler teminat hesabında kullanılır.
(2) Risk periyodunda yer alan gün sayısı k, iki günden uzun resmi tatiller için resmi tatil gün sayısının bir fazlasıdır ve tatilin başlangıç tarihinden bir ay önce piyasa katılımcılarına PYS aracılığıyla duyurulur. Bunun dışında, risk periyodunda yer alan gün sayısı üçtür.
Dengesizlik teminatı
MADDE 6 – (1) Bir dengeden sorumlu tarafın, sunması gereken toplam teminatın hesaplanmasında kullanılacak dengesizlik teminatı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
MaksSMFa = max(AOSMFi) i = a-1, a-2, a-3
i = a-1, a-2, a-3
min(AEDMi,f) < 0 ise
min(AEDMi,f) ≥ 0 ise DTf,a = 0.
(2) Bu formüllerde geçen
AOSMFi Geçmiş 3 aylık risk dönemi içerisinde yer alan i ayındaki sistem marjinal fiyatlarının ağırlıklı ortalamasını (TL/MWh),
EDMi,f,t,u risk döneminde yer alan i ayı için, f dengeden sorumlu tarafın, t teklif bölgesindeki, u uzlaştırma dönemine ait enerji dengesizlik miktarını (MWh),
SMFi,t,u Risk döneminde yer alan i ayı ve t teklif bölgesi için u uzlaştırma dönemine ait sistem marjinal fiyatını (TL/MWh),
MaksSMFa a ayına ilişkin teminat hesaplamasında kullanılan geçmiş 3 aylık risk dönemindeki aylık sistem marjinal fiyatlarının ağırlıklı ortalamalarının en büyüğünü (TL/MWh),
AEDMi,f f dengeden sorumlu tarafın i ayına ait toplam enerji dengesizlik miktarını,
DMi,f,t,u Bu maddenin üçüncü fıkrası uyarınca hesaplanan risk döneminde yer alan i ayı için f dengeden sorumlu tarafın altında sekonder frekans kontrol hizmetine katılan tüm üretim tesisleri için t teklif bölgesinde hizmete katıldığı u uzlaştırma dönemine ait enerji dengesizlik miktarını (MWh),
DTf,a f dengeden sorumlu tarafın, a ayı için dengesizlik teminatını (TL),
RK Risk katsayısını,
m İlgili fatura dönemi için belirlenmiş teklif bölgesi sayısını,
n İlgili fatura döneminde yer alan uzlaştırma dönemi sayısını,
k İlgili fatura dönemi için dengeden sorumlu taraf sayısını
ifade eder.
(3) Bir fatura dönemi için sekonder frekans kontrol hizmetine katılan her bir üretim tesisinin, hizmete katıldığı her bir uzlaştırma dönemine ait enerji dengesizlik miktarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(4) Bu formülde geçen
DMi,f,t,u Risk döneminde yer alan i ayı için f dengeden sorumlu tarafın altında sekonder frekans kontrol hizmetine katılan tüm üretim tesisleri için t teklif bölgesinde hizmete katıldığı u uzlaştırma dönemine ilişkin enerji dengesizlik miktarını (MWh),
UEVMi,f,t,d,u d üretim tesisinin i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için itibari bağlantı noktası bazında veriş miktarını (MWh),
UEÇMi,f,t,d,u d üretim tesisinin i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için itibari bağlantı noktası bazında çekiş miktarını (MWh),
KGÜPi,f,t,d,u d üretim tesisi için i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için geçerli olan Kesinleşmiş Gün Öncesi Üretim/Tüketim Programını (MWh),
KEYALMi,f,t,d,u,r d üretim tesisinin i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için geçerli r teklifinin Kabul Edilen ve Yerine Getirilmiş Yük Alma Teklifi Miktarını (MWh),
KEYATMi,f,t,d,u,r d üretim tesisinin i ayında sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için geçerli r teklifinin Kabul Edilen ve Yerine Getirilmiş Yük Atma Teklifi Miktarını (MWh),
t1 Dengeleme güç piyasası kapsamındaki d üretim tesisine ilişkin sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için kabul edilmiş olan tüm yük alma tekliflerinin sayısını,
t2 Dengeleme güç piyasası kapsamındaki d üretim tesisine ilişkin sekonder frekans kontrol hizmetine katıldığı u uzlaştırma dönemi için kabul edilmiş olan tüm yük atma tekliflerinin sayısını,
m f dengeden sorumlu grubun altında bulunan ve sekonder frekans kontrol hizmetine katılan üretim tesislerinin sayısını
ifade eder.
(5) Piyasa katılımcısının dengesizliklerin uzlaştırılmasına ilişkin teminat hesaplamalarında, geçmiş üç ay içerisindeki aylık toplam enerji açığı miktarlarının en büyüğü dikkate alınır.
(6) Kayıt işlemlerini tamamladığı tarihten itibaren faaliyetlerinde üçüncü ayını tamamlamamış bir piyasa katılımcısının dengesizliklere ilişkin teminatı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Dengesizliklere ilişkin teminat hesabının yapıldığı gün itibarıyla, kayıt tarihinden itibaren faaliyetlerinde birinci ayını tamamlamamış bir katılımcıdan dengesizliklere ilişkin teminat talep edilmez.
b) Dengesizliklere ilişkinin teminat hesabının yapıldığı gün itibarıyla, kayıt tarihinden itibaren faaliyetlerinde ikinci ayını henüz tamamlamamış bir katılımcıdan talep edilen teminat tutarı, katılımcının bir önceki aydaki dengesizlik miktarı negatif ise bu miktarın mutlak değeri ile bir önceki aya ilişkin sistem marjinal fiyatının ağırlıklı ortalamasının çarpılması ile elde edilir. Hesaplanan bu tutar daha sonra risk katsayısı ile çarpılır. Bir önceki aydaki dengesizlik miktarı pozitifse katılımcıdan dengesizliklere ilişkin teminat talep edilmez.
c) Dengesizliklere ilişkinin teminat hesabının yapıldığı gün itibarıyla, kayıt tarihinden itibaren faaliyetlerinde üçüncü ayını henüz tamamlamamış bir katılımcıdan talep edilen teminat tutarı, katılımcının geçmiş iki aydaki dengesizlik miktarının küçüğü negatifse bu miktarın mutlak değeri ile geçmiş iki aya ilişkin sistem marjinal fiyatının ağırlıklı ortalamasının büyüğünün çarpılması ile elde edilir. Hesaplanan bu tutar daha sonra risk faktörü ile çarpılır. Katılımcının geçmiş iki aydaki dengesizlik miktarının küçüğü pozitifse katılımcıdan dengesizliklere ilişkin teminat talep edilmez.
Toplam teminat kontrolü
MADDE 7 – (1) Piyasa katılımcısının gün öncesi ve gün içi piyasaları faaliyetlerine ilişkin olarak sunmakla yükümlü olduğu teminat günlük bazda, dengesizliklere ilişkin olarak sunmakla yükümlü olduğu teminat aylık bazda hesaplanır.
(2) Herhangi bir günde, piyasa katılımcısı tarafından sunulması gereken toplam teminat aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(3) Bu formülde geçen;
TTp,g p piyasa katılımcısının g gününde sunması gereken toplam teminatı,
GÖGİp,g 5 inci madde uyarınca hesaplanan, gün öncesi ve/veya gün içi piyasasına katılan p piyasa katılımcısının, gün öncesi ve/veya gün içi piyasasında işlem yapabilmek için g gününde sunması gereken teminatı (TL),
DTf,g,a f dengeden sorumlu tarafın g gününün yer aldığı a ayında sunması gereken dengesizlik teminatını,
BTp,g p piyasa katılımcısının g günü için başlangıç teminatını,
TDOp p piyasa katılımcısına uygulanacak ve varsayılan değeri 1,1 olan teminat değişim oranını
ifade eder.
Teminat değişim oranının belirlenmesi
MADDE 8 – (1) Bir dengeden sorumlu tarafın, bir fatura dönemindeki dengesizliklerine ilişkin nihai uzlaştırma bildirimi yayımlanmamış olmasına rağmen, alış yönünde yaptığı ikili anlaşma miktarları, gün öncesi ve gün içi piyasalarındaki alış miktarları ve dengeden sorumlu gruptaki piyasa katılımcılarının üretim tesislerinin Otomatik Sayaç Okuma Sistemlerinden (OSOS) elde edilen üretim miktarları toplamının; satış yönünde yaptığı ikili anlaşma miktarları, gün öncesi ve gün içi piyasalarındaki satış miktarları ve serbest tüketicilerine yapması öngörülen satış miktarları toplamını karşılamaması durumunda dengesizlik miktarının artacağı öngörülür ve buna bağlı olarak ilgili risk hesabı gerçekleştirilir. Tedarik ve dağıtım şirketlerinin dengesizlik miktarlarının kontrolünde, mevcut OSOS verileri kullanılabilir.
(2) Bir üretim tesisinin günlük üretim verilerinin OSOS’tan elde edilememesi, üretim lisansı sahibi tüzel kişinin yükümlülüklerini yerine getirmemesinden kaynaklanmıyor ise birinci fıkra kapsamında risk hesaplanırken üretim tesisinin ilgili gün %60 kapasite faktörü ile çalıştığı, aksi takdirde tesisin üretim yapmadığı varsayılır.
(3) İlgili piyasa izleme faaliyetleri neticesinde, piyasa katılımcısının düşmesi öngörülen dengesizlik miktarının tespit edilmesi ve teminat değişim oranının belirlenmesi sürecinde aşağıdaki yöntem uygulanır:
a) İlgili tedarikçinin portföyüne dahil olan her bir serbest tüketiciye ilişkin tüketim değerlerinin belirlenmesi için
1) Günlük bazda tahmini tüketim değerleri,
2) İlgili serbest tüketicinin son fatura dönemindeki tüketim değerlerinin PYS’de kayıtlı olması durumunda bu tüketim değerleri,
3) PYS’de bulunmaması durumunda Ek-1’de yer alan ve dağıtım/iletim bölgesi, abone/profil tipi, sayaç kullanım tipi bazında belirlenen ve bir önceki yıla ait ortalama tüketim değerleri,
4) Organize Sanayi Bölgeleri sınırları içerisinde faaliyet gösteren tüketiciler için Ek-1’de yer alan ve ilgili dağıtım bölgesi için geçerli olan tüketim değerleri
kullanılır.
5) Yukarıdaki kapsamda tanımlı herhangi bir gruba dahil olmayan bir serbest tüketici için ortalama yıllık tüketim değeri Ek-1’de yer alan Diğer grubunun altında değerlendirilir.
b) Serbest tüketici bazında belirlenen ortalama tüketim değerleri kullanılarak ilgili tedarikçinin portföyünde yer alan tüm serbest tüketiciler için günlük bazda öngörülen toplam tüketim değeri belirlenir.
c) Günlük bazda belirlenen toplam tüketim değeri ile ilgili piyasa katılımcısının satış yönünde yapmış olduğu ikili anlaşma miktarları ve gün öncesi ve gün içi piyasalarındaki satış miktarları toplamının, katılımcının alış yönünde yapmış olduğu ikili anlaşma miktarları ile gün öncesi ve gün içi piyasalarındaki alış miktarları ve işletmedeki kurulu gücü dikkate alınarak gerçekleştirebileceği üretim miktarları toplamından fazla olması durumunda, piyasa katılımcısının risk teşkil ettiği öngörülür.
ç) Bu doğrultuda dengeden sorumlu tarafın dengesizliğe ilişkin riskinin arttığının tespit edilmesi durumunda öngörülen dengesizlik miktarı ile bu Prosedürde yer alan 6 ncı madde uyarınca hesaplanan dengesizliğe ilişkin teminat hesaplamalarında kullanılan AOSMF’nin çarpılması neticesinde elde edilen tutara göre ek teminat hesabı yapılır.
d) Gerçekleştirilen bu hesap doğrultusunda ilgili piyasa katılımcısına günlük bazda artış yönünde teminat değişim oranı uygulanır.
e) Hesabı yapılan ek teminat tutarının, ilgili piyasa katılımcısının sunduğu toplam teminatın %5’ini geçmesi durumunda katılımcıdan ek teminat talep edilir.
(4) Daha önce artış yönünde teminat değişim oranı uygulanmış bir piyasa katılımcısının ilgili piyasa izleme faaliyetleri neticesinde düşmesi öngörülen dengesizlik miktarının azalacağının tespit edilmesi veya piyasa katılımcısının toplam riskinin ilgili piyasa katılımcısı tarafından sunulan toplam teminat tutarından az olduğunun tespit edilmesi durumunda, Piyasa İşletmecisi tarafından ilgili katılımcıya, teminat değişim oranı 0 ve 1 arasında olacak şekilde uygulanır.
(5) Ek-1’de yer alan Serbest Tüketici Aylık Ortalama Tüketim Tablosu Piyasa İşletmecisi tarafından gerek görülen sıklıkla güncellenir.
Ek-1
Serbest Tüketici Ortalama Aylık Tüketim Tablosu