Tiếng Lak

Tiếng Lak (лакку маз, lakːu maz) là một ngôn ngữ Đông Bắc Kavkaz hình thành nhóm riêng trong ngữ hệ này. Đây là ngôn ngữ của người Lak của cộng hòa tự trị Dagestan của Nga, nơi đây là một trong sáu ngôn ngữ tiêu chuẩn hóa. Tiếng Lak được nói bởi khoảng 157.000 người.

Lịch sử

Vào năm 1864, nhà dân tộc học và ngôn ngữ học người Nga P. K. Uslar đã viết: "Ngữ pháp tiếng Kazikumukh hoặc như tôi đã gọi tắt bằng ngôn ngữ mẹ đẻ, ngữ pháp tiếng Lak, Lakku maz, tiếng Lak, đã được sẵn sàng".

Tiếng Lak đã trải qua nhiều thế kỉ đã thông qua một lượng từ mượn từ tiếng Ả Rập, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng Ba Tư, và tiếng Nga. Kể từ khi Dagestan là một phần của Liên Xô và sau đó là Nga, phần lớn các từ mượn là đến từ tiếng Nga, đặc biệt là từ vựng chính trị và kỹ thuật. Có một đài báo chí và phát thanh bằng tiếng Lak

Theo Hiến pháp Cộng hòa Dagestan vào năm 1994, tiếng Lak được đặt tên như là một ngôn ngữ nhà nước cùng với tiếng Nga với một số ngôn ngữ chính khác được nói tại Dagestan (khoảng 20 ngôn ngữ địa phương không được viết và không có địa vị chính thức). Tiếng Lak sử dụng như là một công cụ giảng dạy tại các trường tiểu học và được giảng dạy như là một môn học tại các trường trung học, dạy nghề và đại học. Có một báo chí bằng tiếng Lak, "Ilchi".

Tiếng Lak tiêu chuẩn dựa trên phương ngữ tại thành phố Kumukh. Thành phố này không thể bị nhầm lẫn với dân tộc Kumyk, một dân tộc thuộc nhóm dân tộc Turk cũng có mặt ở Kavkaz. Tiếng Lak có các phương ngữ sau: Kumukh, Vitskhi, Arakul, Balkhar, Shadni, Shalib, Vikhli, Kuli, và Kaya.

Ban đầu tiếng Lak theo từ vựng được cho là gần giống với tiếng Dargin và hai ngôn ngữ này thường được kết hợp trong một nhóm con Lak–Dargin của các ngôn ngữ Dagestan. Tuy nhiên, việc nghiên cứu sâu hơn đã khiến các nhà ngôn ngữ học để kết luận rằng sự liên kết này là không đủ.

Ngữ âm

Phụ âm

 Các phụ âm này do Schulze đưa ra, nhưng không phải Titus. 
 Phụ âm /ʡ/ do Titus đưa ra, nhưng không phải Schulze.
 Âm ở đây phiên âm là âm tắc thanh hầu được đặt tên khá mơ hồ là một "âm thanh quản thanh hầu" bởi cả hai nguồn.
 Theo Catford (1977) một số phương ngữ có /t͡p, d͡b, t͡pʼ/.

Nguyên âm 
Năm nguyên âm được trình bày là /a, e, i, o, u/. Ba nguyên âm /i, a, u/ còn có thể yết hầu hóa dưới dạng /iˤ, aˤ, uˤ/, và cũng có các tha âm vị phía trước của [e, æ, œ].

Ngữ pháp
Tiếng Lak là một trong vài ngôn ngữ Đông Kavkaz với sự thỏa thuận động từ cho ngôi. Nói chung, ngôn ngữ này chỉ phân biệt giữa những người tham gia hành động nói và những người tham gia không hành động lời nói. Nói cách khác, hình vị đánh dấu thỏa thuận ngôn thứ nhất và ngôi thứ hai là như nhau.

Các đại từ tự do của tiếng Lak phân biệt được ngôi thứ nhất và ngôi thứ hai

Chữ viết
Tiếng Lak được viết bằng chữ Ả Rập cho đến năm 1928. Sau đó viết bằng một bảng chữ cái Latinh trong mười năm, và kể từ năm 1938 nó được viết bằng chữ Kirin.

Bảng chữ cái tiếng Lak bằng chữ Kirin ban đầu gồm 48 chữ cái, và sau đó là 54 chữ cái với các chữ đôi như "тт", "пп", "чч", "хьхь", v.v.:

Bảng so sánh chữ viết
Biên soạn theo,

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lak Grammar by Wolfgang Schulze
Transliteration of Lak
Lak House – Lak culture and society site
Lak words