Chân Dung Tông Diễn

Chân Dung Tông Diễn (zh. 真融宗演, 1638–1709 hoặc 1640–1711), còn có hiệu là Đại Tuệ Quốc sư,  là Thiền sư Việt Nam đời Lê trung hưng. Sư thuộc đời pháp thứ 32 tông Tào Động, là pháp tử của Thiền sư Thông Giác Thủy Nguyệt và được tôn xưng là Tổ đời thứ 2 của Thiền phái Tào Động Việt Nam. Cuộc đời hoằng pháp của sư đóng một vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển Thiền phái Tào Động ở Miền Bắc cũng như công lao giải cứu Phật giáo đằng ngoài khỏi pháp nạn diệt vong dưới thời vua Lê Hy Tông.

Cơ duyên ngộ đạo 

Khi sư đang trụ trì tại một ngôi chùa ở Đông Sơn thì nghe tin Thiền sư Thông Giác Thủy Nguyệt đắc đạo bên Trung Quốc vừa trở về nước và đang hoằng pháp tại chùa Vọng Lão trên núi Yên Tử, sư liền lên núi yết kiến.

Thông Giác thấy sư bèn hỏi: "Như khi ta đang nghỉ ngơi, đợi đến bao giờ có tin tức?"

Sư đáp: "Đúng ngọ thấy bóng tròn, giờ dần mặt trời mọc."

Thông Giác hỏi: "Bảo nhậm thế nào?"

Sư đáp bằng bài kệ:

 Thông Giác bước xuống bảo: "Tào Động hợp với quần thần, ngày sau nối thịnh dòng pháp của ta, vì vậy ban cho ngươi pháp danh là Tông Diễn". Và nói kệ ấn khả:

 Sau khi đắc pháp, sư luôn hầu hạ bên cạnh Thông Giác và siêng năng tham học. Sau Thông Giác đến trụ trì chùa Hạ Long, sư cũng theo cùng làm thị giả. Về công phu tu hành, ban ngày sư đi khuyến hóa tứ vật dụng rồi đem cúng dường chư tăng trong chùa. Ban đêm, sư đến tham vấn nghĩa huyền với Thông Giác và siêng năng tọa Thiền nhiều đêm không đặt lưng xuống giường, hoặc tụng kinh suốt đêm không ngủ. Sư nhẫn nại chịu đựng sự vất vả, khó nhọc, vì tu hành không tiếc thân mạng.

Đến năm 32 tuổi, sư thọ giới Cụ-túc rồi xin phép Thông Giác đi tham vấn các nơi.

Thị tịch 

Sắp đến lúc thị tịch, sư gọi đệ tử nối pháp là Từ Sơn Hạnh Nhất đến và khai thị rằng: "Gió từ thổi mạnh cuốn sạch mây mù, vầng mặt trời trí tuệ sáng ngời, gió lành thổi mát trong triều ngoài nội, nhưng không hề trụ trước, vì không cũng hoàn không. Trước sau như một cho ngươi hiểu rõ ba điểm hiển mật, cho ngươi giữ lấy trung đạo, ra đời độ người nay cũng như xưa, trời Tây, cõi Đông đạo vốn như nhau."

Rồi sư nói kệ phó chúc:

Phiên âm
Hoa khai xuân phương đáo 
Diệp lạc tiện tri thu  
Chi đầu sương oánh ngọc  
Ngạc thượng tuyết liên châu  
Thanh thần vân tán sản long giáp  
Bạch nhật hà quang loả tượng khu  
Báo văn tuy kiến nhất  
Phụng chúng thể toàn câu  
Đạt-ma Tây lai truyền hà pháp?  
Lô hoa thiệp hải thủy phù phù.  
Dịch nghĩa  
Xuân đến hoa chớm nở  
Thu về lá vàng rơi  
Đầu cành sương lóng lánh  
Cánh hoa tuyết rạng ngời  
Buổi sáng trời trong rồng bày vẩy  
Ngày trưa mây sáng voi hiện hình  
Vằn cọp tuy thấy một 
Bầy phụng thể toàn đồng  
Đạt-ma Tây sang truyền pháp gì?  
Cành lau qua biển thổi phau phau.

Nói kệ xong, sư bảo: "Báo thân của ta đến đây đã hết", rồi ngồi kiết già mà thị tịch,  thọ 72 tuổi. Bấy giờ là ngày 16 tháng 7 năm Tân Sửu, niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ năm (1709 hoặc 1711) triều Vua Lê Dụ Tông, vua ban thụy hiệu là Đại Thừa Bồ Tát. Đệ tử làm lễ trà tỳ và xây hai ngọn tháp ở giữa núi Hạ Long (Quảng Ninh) và đầu núi Nhẫm Dương (Hải Dương) để an trí xá-lợi.

Trong văn hóa đại chúng 
Câu chuyện về lòng hiếu thảo, tinh thần hoằng dương Phật pháp của Thiền sư Chân Dung Tông Diễn là nguồn cảm hứng cho sự ra đời của nhiều tác phẩm cải lương.

Cải lương 

 Vở Thiền Sư Tông Diễn (2011) do các nghệ sĩ Út Bạch Lan, Điền Thanh, Thoại Mỹ, Thanh Thanh Tâm... thủ vai.
 Vở Thiền sư Tông Diễn (2019) do Tuệ Quang và Bùi Hữu Dược đồng sáng tác và được các nghệ sĩ Trọng Nghĩa, Mỹ Hằng, Hoàng Hải, Chí Cường... biễu diễn tại Lễ Kỷ Niệm 35 Năm Thành Lập Học Viện Phật Giáo Việt Nam Tại TP. Hồ Chí Minh (1984-2019) ngày 7 tháng 12 năm 2019.

Nguồn tham khảo 

Thiền sư Việt Nam
Tào Động tông
Người Thái Bình