Hàm tuần hoàn

Trong toán học, một hàm tuần hoàn là hàm số lặp lại giá trị của nó trong những khoảng đều đặn hay chu kỳ. Ví dụ quan trọng nhất của những hàm tuần hoàn đó là các hàm lượng giác, mà lặp lại trong khoảng 2π radian. Hàm tuần hoàn được sử dụng thường xuyên để miêu tả các dao động, sóng, và những hiện tượng khác thể hiện tính tuần hoàn.

Định nghĩa 
Hàm số  được nói là tuần hoàn nếu đối với hằng số khác 0 , ta có

đối với mọi  trong miền xác định. Hằng số  khác 0 được gọi là chu kỳ của hàm số. Nếu tồn tại ít nhất một hằng số  có tính chất này, nó được gọi là chu kỳ cơ bản (hoặc chu kỳ cơ sở, chu kỳ gốc.) Thông thường, khi nhắc đến chu kỳ của hàm số thì được hiểu là chu kỳ cơ bản của nó. Một hàm số với chu kỳ  sẽ lặp lại trên những khoảng có độ dài  lần, và những khoảng này đôi khi cũng được coi là chu kỳ của hàm số.

Về mặt hình học, hàm số tuần hoàn có thể được định nghĩa như là một hàm mà đồ thị của nó thể hiện đối xứng tịnh tiến. Cụ thể, một hàm  tuần hoàn theo chu kỳ  nếu đồ thị của  là bất biến dưới phép tịnh tiến theo hướng  bởi một khoảng cách . Định nghĩa về tính tuần hoàn này có thể mở rộng ra cho những đối tượng hình học khác, cũng như tổng quát hóa cho nhiều chiều, ví dụ như lát mặt phẳng bằng lưới hình (tessellation). Một dãy có thể coi như một hàm có miền xác định trên các số tự nhiên, và một dãy tuần hoàn tuân theo định nghĩa ở trên.

Ví dụ

Ví dụ, hàm sin là hàm tuần hoàn với chu kỳ , vì

đối với mọi giá trị của . Hàm này lặp lại trên những khoảng  (xem đồ thị).

Các ví dụ hàng ngày có thể thấy sự tuần hoàn theo thời gian; như kim đồng hồ hoặc pha Mặt Trăng thể hiện tính tuần hoàn. Chuyển động tuần hoàn là chuyển động trong đó vị trí của hệ được biểu diễn theo một hàm tuần hoàn, với cùng một chu kỳ như nhau.

Đối với một hàm xác định trên số thực hoặc số nguyên, điều này có nghĩa rằng toàn bộ đồ thị có thể vẽ ra bằng cách sao chép một phần đặc biệt, lặp lại theo những khoảng đều đặn.

Ví dụ hàm tuần hoàn khác là hàm  cho "phần thập phân" theo đối số của nó. Chu kỳ của nó bằng 1. Chẳng hạn,

 

Đồ thị của hàm  có dạng lưỡi cưa.

Các hàm lượng giác sin và cos là những hàm tuần hoàn, với chu kỳ 2π. Phạm vi nghiên cứu của chuỗi Fourier dựa trên ý tưởng rằng có thể coi các hàm tuần hoàn 'bất kỳ' bằng tổng của các hàm lượng giác với chu kỳ giống nhau.

Theo định nghĩa trên, một số hàm kỳ lạ, như hàm Dirichlet, cũng là hàm tuần hoàn; trong trường hợp của hàm Dirichlet, bất kỳ số hữu tỷ khác 0 nào đều tuần hoàn.

Tính chất

Nếu hàm  tuần hoàn với chu kỳ , thì với mọi  thuộc miền xác định của  và mọi số nguyên ,

 

Nếu  là hàm tuần hoàn với chu kỳ , thì , với  là số thực khác 0, là hàm số tuần hoàn với chu kỳ .

Ví dụ,  có chu kỳ  do vậy  sẽ có chu kỳ .

Xem thêm
 Biên độ
 Cao độ (âm nhạc)
 Bước sóng

Tham khảo

Liên kết ngoài
 
 

Vi tích phân
Toán học sơ cấp
Giải tích Fourier
Loại hàm số