Vương tộc Trastámara

Vương tộc Trastámara (tiếng Tây Ban Nha, tiếng Aragón và tiếng Catalan: Casa de Trastámara; tiếng Anh: House of Trastámara) là một triều đại từng cai trị Vương quyền Castilla và sau đó mở rộng sang Vương quyền Aragón vào cuối thời Trung cổ đến đầu thời kỳ hiện đại.

Vương tộc này có nguồn gốc là nhánh bất hợp pháp của Nhà Burgundy, người đã lên nắm ngai vàng của Vương quyền Castilla vào năm 1369 nhờ chiến thắng của Henry xứ Trastámara trước người anh cùng cha khác mẹ của mình là Vua Peter I trong Nội chiến Castilla 1351–1369, trong đó giới quý tộc, và ở một mức độ thấp hơn, giới giáo sĩ đã đóng góp một vai trò quyết định có lợi cho phe của Henry. Kết quả là sự thay đổi triều đại đã chứng kiến sự cực đoan hóa của việc bài Do Thái phát triển ở Castilla, hội tụ học thuyết tôn giáo chống Do Thái giáo, chủ nghĩa bài Do Thái chính trị quý tộc và chủ nghĩa bài Do Thái phổ biến trở nên trầm trọng hơn do cuộc khủng hoảng kinh tế và xã hội đang diễn ra, lên đến đỉnh điểm trong Vụ thảm sát năm 1391.

Sau cuộc khủng hoảng kế vị gây ra ở Vương quyền Aragón lân cận do cái chết của Martin xứ Aragon mà không có người thừa kế hợp pháp, Thỏa hiệp Caspe năm 1412 đã đưa một thành viên của Vương tộc Trastámara là Ferdinand xứ Antequera lên tiếp nhận ngai vàng Aragón.

Sau cuộc hôn nhân của các Quân chủ Công giáo (cả hai đều là thành viên của Vương tộc Trastámara), Castile và Aragon được cai trị dưới một liên minh triều đại, ngay cả khi một cuộc xung đột, Chiến tranh Kế vị Castilla, được tiến hành giữa sự ủng hộ của Aragón và Bồ Đào Nha - các phe phái ủng hộ ngai vàng của Castilla, điều này sau đó đã được Nữ vương Isabel I xác nhận. Vương triều được thay thế bởi Nhà Habsburg sau khi Karl V của Thánh chế La Mã lên ngôi với tư cách là vua của Castilla và Aragon vào năm 1516, mặc dù người mẹ tâm thần và sống ẩn dật của ông là Juana, vẫn sống cho đến năm 1555.

Sự hình thành của Vương tộc Trastámaras

Người con ngoại hôn của Alfonso XI
Sau cái chết của Alfonso XI, vua của Vương quyền Castilla vào năm 1350, con trai cả của ông là Vương tử Peter, nắm quyền kiểm soát ngai vàng Castilla với vương hiệu Peter I của Castile. Peter được sinh ra một cách hợp pháp bởi Vua Alfonso và vợ ông là Maria người Bồ Đào Nha, nhưng Alfonso đã có một mối tình lâu dài và công khai với Eleanor de Guzmán. Những đứa con hoang hoàng gia của Alfonso với Eleanor, được gọi chung là Trastámaras, ngay lập tức trở thành đối thủ của Peter mới tiếp nhận ngai vàng. Vì lịch sử cá nhân, bao gồm cả những vụ giết người mang tính chính trị, kẻ thù của ông nhanh chóng đặt biệt danh cho ông là Peter Kẻ độc ác. Cũng làm gia tăng sự thù địch giữa Peter và những người anh em cùng cha khác mẹ của ông là hành động của mẹ Peter nhân cơ hội quyền lực của mình để bắt Eleanor xứ Guzman và xử tử.

Chiến tranh dành quyền kế vị
Lần đầu tiên Peter chống lại nỗ lực giành lấy vương quyền của mình bằng cách đánh bại một liên minh do Henry xứ Trastámara (người mà anh chị em cùng cha khác mẹ của Peter lấy đó làm họ mình) lãnh đạo vào năm 1356. Peter một lần nữa đánh bại các đối thủ của mình tại Nájera vào năm 1360 và xử tử những người anh em cùng cha khác mẹ của mình là Juan và Pedro. Được Aragon bảo vệ, Henry buộc phải chạy trốn sang Pháp khi Vương quyền Castilla ký hiệp ước hòa bình với Vương quyền Aragón vào năm 1360.

Nhận được sự ủng hộ khắp Castilla vì là con trai ruột của vua Alfonso XI và những cuộc chạy trốn quân sự liên tục của Peter, Henry đã xây dựng một liên minh với Aragón và Pháp, bao gồm cả lính đánh thuê do một chỉ huy người Pháp là Bertram du Guesclin chỉ huy cho một nỗ lực khác nhằm giành lấy vương miện của Castilla vào năm 1365. Peter nhận được sự ủng hộ của Vương tử Edward, Thân vương xứ Wales (Hoàng tử Đen) người thừa kế ngai vàng nước Anh và là con trai của Edward III của Anh, để giúp bảo vệ vương miện của mình với lời hứa giành được lãnh thổ. Vào ngày 13 tháng 4 năm 1367, lực lượng của Peter và Edward đã đánh bại mạnh mẽ quân đội của liên minh Pháp-Aragón-Castilla do Henry chỉ huy và bắt sống được Bertram du Guesclin. Khi Edward ngã bệnh và phát ốm vì những nỗ lực của Peter nhằm xử tử các tù nhân của Edward, và có lẽ do Peter đã trì hoãn hoặc không thực hiện được lời hứa trao đất đai cho người Anh, Vương tộc Plantagenet đã rút quân Anh khỏi chiến trường hỗ trợ trực tiếp cho Vương quyền Castilla để đến mặt trận mới ở Gascony mở cửa cho người Pháp. Vào tháng 3 năm 1369, với sự hỗ trợ liên tục của Pháp và Aragón, cũng như sự hỗ trợ ngày càng tăng ở các thành phố quan trọng thuộc các vùng của Castilla, lực lượng của Henry lại xâm chiếm Vương quyền Castilla và giao tranh dữ dội với quân đội của Peter. Chính Henry xứ Trastámara phải chịu trách nhiệm về cái chết của anh trai mình, Peter I của Castile.

Triều đại của Enrique II, Quốc vương đầu tiên của Vương tộc Trastámara

Sau khi giết chết người anh cùng cha khác mẹ của mình là Vua Peter I, Henry xứ Trastámara đã nắm quyền kiểm soát Vương quyền Castilla với vương hiệu Henry II. Dưới thời Henry, một tầng lớp quý tộc mới nổi lên đã giành được những khoản tài sản lớn và những đặc quyền rộng lớn của hoàng gia. Sự trỗi dậy công khai của tầng lớp quý tộc mới này đã gây ra sự bất bình và bất ổn ở Castilla. Tầng lớp quý tộc này bị thúc đẩy bởi mong muốn đòi lại tài sản của gia đình và thường bị buộc phải sử dụng mọi biện pháp cần thiết. Bất chấp sự bất ổn, lực lượng của Henry vẫn có thể chống lại các nỗ lực của người Bồ Đào Nha, Navarre và Granada nhằm xâm chiếm và giành quyền kiểm soát Castilla.Emirate of Granada

Henry đã thỏa thuận với người cai trị của Vương quyền Aragón là Peter IV, để con cái của họ kết hôn. Con trai của Henry là Vương tử John, kết hôn với con gái của Peter IV là Vương nữ Eleanor, vào ngày 18 tháng 6 năm 1375. Cuộc hôn nhân này của con trai Henry cuối cùng sẽ đưa Trastámaras kiểm soát cả Castile và Aragon, bao gồm phần lớn Bán đảo Iberia. Sau khi sinh được ba người con, Eleanor qua đời năm 1382, chỉ sau 7 năm chung sống.

Vương tộc Trastámara cai trị cả Castilla và Aragón
Sau cái chết của Henry II vào năm 1379, con trai ông là Vương tử John lên nắm quyền với vương hiệu là John I của Castile. Trong thời gian trị vì của mình, John đã lấy Vương nữ Beatrice, con gái của Vua Ferdinand I của Bồ Đào Nha, làm vợ thứ hai. Trên cơ sở cuộc hôn nhân này, John đã tuyên bố không thành công về ngai vàng của Vương quốc Bồ Đào Nha sau cái chết của Ferdinand I vào năm 1383, một động thái có thể dẫn đến sự thống nhất toàn bộ Bán đảo Iberia. John qua đời rất bất ngờ vào năm 1390.

Sau cái chết không đúng lúc của ông, con trai cả của John là Vương tử Henry lên ngôi với vương hiệu là Henry III, khi còn rất trẻ mới 12 tuổi. Ông chỉ đợi hai năm để chính thức nắm quyền kiểm soát ngai vàng vào năm 1393, khi mới 14 tuổi, trong bối cảnh có rất nhiều bạo lực xảy ra chống lại người Do Thái trên khắp Castilla. Trong số những thành tựu của vị vua trẻ là việc ông nắm quyền kiểm soát Quần đảo Canary, mang lại cho Castilla quyền kiểm soát ở Đại Tây Dương. Năm 1406, giữa cuộc xâm lược của lực lượng Granada ở Murcia, Henry qua đời khi đang lên kế hoạch ứng phó ở tuổi 27.

John II, con trai của Henry III, được để lại là người thừa kế duy nhất sau cái chết của Henry năm 1406, nhưng ông chỉ mới 2 tuổi. Anh trai của Henry là Vương tử Ferdinand, giữ chức nhiếp chính cùng với mẹ của John là Catherine xứ Lancaster.

Trong thời gian làm nhiếp chính, Ferdinand được chọn làm vua của Vương quyền Aragón, do có mối quan hệ của mẹ ông với ngai vàng Aragon thông qua Thỏa hiệp Caspe năm 1412. Vương tộc Trastámaras hiện cai trị ở cả 2 vương quyền Castilla và Aragón.

Tham khảo

 
Vương tộc Burgundy của Castila
Gia tộc Công giáo Rôma
Gia đình quý tộc Tây Ban Nha