Thanh Kim Huệ

NSND Thanh Kim Huệ (14 tháng 11 năm 1954 – 23 tháng 12 năm 2021) là nữ nghệ sĩ cải lương Việt Nam. Bà được đánh giá là một trong những cô đào nổi tiếng sáng giá bậc nhất trên sân khấu cải lương phía Nam từ trước năm 1975.

Cuộc đời 
Bà đã bắt đầu sự nghiệp từ năm 8 tuổi với sự dìu dắt của nghệ sĩ Hoàng Siêu. Sự nghiệp diễn xuất của bà tiếp tục với đoàn hát Hoa Phượng của Bầu Trung. Trong một lần đi lưu diễn, đoàn gặp tai nạn lật ghe ở gần bến phà Vàm Cống, bà được một kép trẻ là Thanh Điền cứu sống, khi đó bà chỉ là một cô đào mới 14 tuổi. Hai người nhờ đó mà phát sinh tình cảm. 

Sau khi đoàn Hoa Phượng tan rã, bà cùng nghệ sĩ Thanh Điền gia nhập đoàn Kim Chung, một  đại bang lớn có đến 7 đoàn hát. Tại đây bà gặp gỡ và có dịp được đứng chung sân khấu với hai nữ nghệ sĩ lớn mà bà luôn xem là thần tượng đó là Lệ Thủy và Mỹ Châu (2 cô đào nổi tiếng bậc nhất thời đó), đây cũng chính là bước ngoặt trong sự nghiệp của bà.

Sự nghiệp của bà đạt đến đỉnh cao phải kể đến là vào những năm thập niên 70. Sau khi được Dĩa Hát Việt Nam mời bà ký độc quyền năm 1972, với 3 bài tân cổ đầu tiên Biển tình, Yêu lầm, Nhớ người yêu cùng với nghệ sĩ Minh Vương, gây ấn tượng mạnh trong lòng công chúng, mở đầu cho hàng loạt những bài tân cổ giao duyên được bà thu âm làm giới mộ điệu say đắm đến tận bây giờ.

Năm 1973, Thanh Kim Huệ lần đầu tiên kết hợp với Thanh Tuấn trong dĩa nhựa với kịch bản cải lương nổi tiếng Đường gươm Nguyên Bá, như một hiện tượng thời đó liên danh "Thanh Kim Huệ - Thanh Tuấn" được khán giả nhiệt liệt đón nhận và nhanh chóng trở thành cặp đào kép sáng giá ăn ý trên sân khấu lẫn thị trường băng đĩa.

Năm 1974, đĩa hát cải lương Chuyện tình Lan và Điệp được soạn giả Loan Thảo làm đạo diễn do Chí Tâm và Thanh Kim Huệ thủ vai đào kép chánh được tung ra thị trường và được xem là bản thu âm chuẩn mực nhất của tác phẩm.

Cuối năm 1974, gia đình Thanh Điền lập gánh hát Xuân Liên Hoa, Thanh Kim Huệ về đoàn làm đào chánh, tại đoàn bà còn phát triển thêm khả năng viết tuồng. Cứ đi coi phim Hong Kong nào thấy hay bà lại về phóng tác với khá nhiều kịch bản cải lương như Quỷ kiến sầu, Yêu và ghen, Hoa học trò,…

Năm 1975, nghệ sĩ Thanh Kim Huệ chính thức nên duyên vợ chồng cùng nghệ sĩ Thanh Điền, khi đó bà mới 20 tuổi. Đến nay, ông bà đã có hai người con, con trai là Nguyễn Đăng Quang (1977) và con gái Nguyễn Đức Hồng Loan (1986) (cô đã qua đời do mắc bệnh hiểm nghèo).

Sau năm 1975, bà cùng Thanh Điền gia nhập đoàn hát Sài Gòn 1. Năm 1982 cũng được xem như cột mốc đáng nhớ cho cả Thanh Kim Huệ lẫn Thanh Điền với sự thành công rực rỡ của vở cải lương hài Ngao Sò Ốc Hến tạo tiếng vang lớn đến tận bây giờ, đây vẫn là một huyền thoại trong lịch sử sân khấu Việt Nam.

Các nam, nữ nghệ sĩ mà Thanh Kim Huệ có dịp diễn chung là: NSƯT Thanh Điền (chồng), Minh Cảnh, Minh Vương, Thanh Tuấn, Chí Tâm, Trọng Hữu, Thanh Sang, Minh Phụng, Lệ Thủy, Mỹ Châu, Phượng Liên,...

Bà là một tấm gương lao động hăng say trong nghệ thuật, tính đến nay Thanh Kim Huệ đã có rất nhiều năm đứng trên sân khấu và luôn chung thủy với nghệ thuật cải lương, bà luôn tìm ra cái mới, phá cách trong giọng hát, một giọng ca đặc biệt không lẫn vào ai, cách luyến láy của bà từ lâu đã trở thành huyền thoại và tạo ra một trường phái Thanh Kim Huệ riêng biệt. 

Bà qua đời vào lúc 13h50p chiều ngày 23 tháng 12 năm 2021 tại nhà riêng do bệnh ung thư, Huởng thọ 67 tuổi.

Ngày 22/6/2023, bà được truy phong danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân theo Quyết định số 725/QĐ-CTN của Chủ tịch nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Chương trình truyền hình 
 Ngày tôi 20 (2021)
 Vui sống mỗi ngày (2021)
 Dấu ấn huyền thoại (2021)
Giải mã tri kỷ (2021)
Tâm đầu ý hợp (2020)
Vang bóng một thời (2020)
Mảnh ghép hoàn hảo (2020)
Ký ức vui vẻ (2019)
Gìn vàng giữ ngọc (2019)
Sau ánh hào quang (2018)
Ơn giời cậu đây rồi! (2018)
Ca sĩ bí ẩn (2017)
Giải mã kỳ tài (2017)
Hát câu chuyện tình (2017)
Hội ngộ danh hài (2017)
Sao nối ngôi (2017)
Giọng ca vàng qua các thế hệ (2014)
Nghệ sĩ và tri âm (2010)
Sân khấu và cuộc đời

Các vai diễn nổi bật
Bao Công tra án Quách Hòe (vai Quách Hải Thọ)
 Chuyện tình Lan và Điệp (vai Lan)
 Đường gươm Nguyên Bá (vai Thủy Cúc)
 Đời cô Hạnh (vai Trinh)
 Khúc ly hương (vai Vân Phi)
 Lỡ bước sang ngang (vai Tuyết Anh)
 Lan Huệ sầu ai (vai Huệ)
 Lương Sơn Bá (vai Chúc Anh Đài)
 Máu nhuộm sân chùa (vai Chu Tuyết Hận)
 Nửa đời hương phấn (vai Diệu)
 Ngao Sò Ốc Hến (vai Thị Hến)
 Người tình trên chiến trận (vai Tiêu Kim Yến)
 Sân khấu về khuya (vai Mỹ Tiên)
 Trúng độc đắc (vai Thoa)
 Tình ca biên giới (vai Sao Ly)
 Yêu và ghen (vai Hương)

Các bài tân cổ & vọng cổ 
 Chợ Mới (Tác giả: Trọng Nguyễn)
 Tặng đời chiếc nón bài thơ (Sáng tác: Trần Phán)
 Rước tình về với quê hương (Tân nhạc: Hoàng Thi Thơ; cổ nhạc: Loan Thảo)
 Tiếng chày trên sóc Bombo (Nhạc: Xuân Hồng; lời vọng cổ: Viễn Châu)
 Ngày hạnh phúc (Tân nhạc: Lam Phương; cổ nhạc: Loan Thảo)
 Em thương người nghệ sĩ
 Áo đẹp nàng dâu
 Se chỉ luồng kim
Phận nghèo
Đêm tâm sự
 Nếu em là giai nhân
 Tương tư nàng ca sĩ
Mắt xanh con gái
Những ngày xưa thân ái
Hoa tím bằng lăng
Cô gái tưới đậu
Đêm bơ vơ
Lẻ bóng
Thành phố buồn
Thuyền hoa
Đừng cắt sợi chỉ hồng
Rẽ mạ đầu mùa
Tình sầu viễn khách
Lý cây đa
Một góc quê em
Mười thương
Hai chiều ly biệt
Căn nhà hòa bình
Chuyện mùa dâu chín
Bao nhiêu ngấn lệ
Pháo hồng tiễn bước em đi
Qua bến đò xưa
Tôi vẫn nhớ
Người mẹ đào hầm
Ngồi tựa song đào
Rạng đông trên quê hương Việt Nam
Lời tạ từ cuối cùng
Tấm ảnh ngày xưa
Tạ từ trong đêm
Bông súng trắng
Khói trắng
Dòng kinh năm cũ
Cung đàn mới
Tiếng chân em bước qua cầu
Số phận một loài hoa
Tôi yêu bài vọng cổ
Xin đừng làm mẹ khóc
Mùa thu gọi tên em
Minh Hải tươi sắc nắng
Bến Tre thơm ngất hương tình
Lan và Điệp
Kiều Nguyệt Nga
Thương về miền Trung
Nụ tầm xuân
Trường cũ tình xưa
Mưa nửa đêm
Mùa sầu riêng
Mùa xuân hạnh ngộ
Gặp nhau
Tấm ảnh ngày xưa
Nếu em là giai nhân
Khúc hát ân tình
Tiếng sông Cửu Long
Mai chị về
Con gái của mẹ
Sao không thấy anh về
Em bé quê
Tâm sự của em
Hỏi anh hỏi em
Thân phận
Biển tình
Câu chuyện đầu năm
Khi không
Ngày trở về
Thuyền không bến đỗ
Tình hậu phương
Yêu lầm
Tiếng xưa
Buồn trong kỷ niệm
Tôi yêu
Về quê ngoại
Cây sáo trúc
Xin gọi nhau là cố nhân
Trăng về thôn dã
Tiếng sáo người yêu
Đò tình lỡ chuyến
Năm nay em mấy tuổi
Thà như giọt mưa
Tiếng tàu đêm
Chuyện tình nàng trinh nữ tên Thi

Tìm mẹ nơi đâu
Dấu chân kỷ niệm
Mùa xuân ngủ trong đêm
Duyên kiếp
Kiếp nào có yêu nhau
Qua bến đò xưa
Hoa vẫn nở trên đường quê hương
Nhi nữ ngộ anh hùng
Mùa xuân của mẹ
Kể chuyện trong đêm
Cô Thắm tuyệt vời
Trên đường quê
Nhớ người yêu

 Đám cưới trên đường quê (Nhạc: Hoàng Thi Thơ; lời vọng cổ: Yên Lang)
 Cánh thiệp đầu xuân (Tân nhạc: Lê Dinh, Minh Kỳ; cổ nhạc: Hoàng Song Việt)
 Dệt chặng đường xuân (Lời thơ: Lê Chí; lời vọng cổ: Ánh Đông)
 Xe chỉ luồn kim (Soạn giả: Loan Thảo)

Soạn giả cải lương 
Các tuồng cải lương do bà soạn:
 Bến tương tư
 Hoa học trò
 Khúc ly hương
 Quỷ kiến sầu
 Nắng đẹp muôn màu
 Nội ơi đừng ly dị
 Tiếng hát rừng hoang
 Yêu và ghen

Chú thích 

Nghệ sĩ cải lương
Nghệ sĩ ưu tú Việt Nam
Soạn giả cải lương
Mất năm 2021
Sinh năm 1954