Người Akan

Người Akan () là một dân tộc tập trung sống chủ yếu ở các quốc gia Ghana và Bờ Biển Ngà. Ngôn ngữ Akan (còn được gọi là Twi/Fante) là một nhóm phương ngữ trong nhánh Trung Tano của Phân họ Potou – Tano của Niger – Congo. Các dân số hiểu số của người Akan tập trung tại: Agona, Akuapem, Akwamu, Akyem, Ashanti, Bono, Fante, Kwahu, Wassa, và Sefwi. Các nhóm dân tộc khác liên hệ với người Akan khác gồm: Anyin, Baoulé, Chakosi (Anufo), Sefwi (Sehwi), Nzema, Ahanta, và Jwira-Pepesa. Các nhóm Akan đều có những đặc điểm chung về văn hóa;  đáng chú ý nhất là gốc mẫu hệ, thừa kế tài sản, và kế vị các chức vụ chính trị cao.

Văn hóa Akan cũng có thể được tìm thấy ở châu Mỹ , nơi một số hậu duệ của họ bị bắt làm tù binh. Khoảng 10% tổng số tàu nô lệ đi từ bờ biển Tây Phi có chứa người Akan. Mặc dù vàng là nguồn của cải chính trong nền kinh tế của họ, nhưng việc bắt và bán người Akan đã lên đến đỉnh điểm trong các cuộc xung đột giữa Fante và Ashanti, dẫn đến một số lượng lớn những người bị bắt giữ trong quân đội được gọi là "Coromantee", bị bán làm nô lệ.  Những người lính Coromantee và các tù nhân Akan khác được biết đến với nhiều cuộc nổi dậy của nô lệ và các chiến thuật phản kháng đồn điền. Di sản của họ thể hiện rõ ràng trong các nhóm dân tộc như Maroons của vùng Caribbean và Nam Mỹ

Nguồn gốc dân tộc Akan

Người Akan được cho là đã di cư đến địa diễm mà họ đang định cư hiện tại của họ từ sa mạc Sahara và vùng Sahel của châu Phi vào vùng rừng vào khoảng thế kỷ 11. Nhiều người Akan kể về lịch sử của họ khi nó có xuất phát điểm ở khu vực phía đông của châu Phi vì đây là nơi mà quá trình hình thành dân tộc của người Akan như chúng ta biết ngày nay đã xảy ra.

Truyền khẩu của gia tộc Abrade (Aduana) cầm quyền người Akan kể rằng Akans có nguồn gốc từ Ghana cổ đại. Họ di cư từ phía bắc, họ đi qua Ai Cập và định cư ở Nubia (Sudan Nile). Vào khoảng năm 500 sau Công Nguyên (thế kỷ thứ 5), do áp lực của vương quốc Axumite của Ethiopia lên Nubia, Nubia đã bị tan rã, và người Akan di chuyển về phía tây và thành lập các vương quốc buôn bán nhỏ. Các vương quốc này lớn mạnh, và vào khoảng năm 750 sau Công Nguyên, Đế chế Ghana được hình thành. Đế chế tồn tại từ năm 750 sau Công nguyên đến năm 1200 sau Công nguyên và sụp đổ do sự du nhập của Hồi giáo ở Tây Sudan, và sự sốt sắng của người Hồi giáo trong việc áp đặt tôn giáo của họ lên châu Phi, tổ tiên của người Akan cuối cùng rời đến Kong (tức là Bờ Biển Ngà ngày nay). Từ Kong, họ chuyển đến Wam và sau đó đến Dormaa (cả hai đều nằm ở Vùng Brong-Ahafo ngày nay). Việc di chuyển khỏi Kong được thúc đẩy bởi mong muốn của người dân để tìm thấy các điều kiện thảo nguyên thích hợp vì họ không quen với cuộc sống trong rừng. Vào khoảng thế kỷ 14, họ chuyển từ Dormaa về phía Đông Nam đến Twifo-Hemang, Tây Bắc Cape Coast. Vương quốc Bonoman (hay Brong-Ahafo) được thành lập vào đầu thế kỷ 12. Giữa thế kỷ 12 và 13, một sự bùng nổ vàng trong khu vực đã mang lại sự giàu có cho nhiều người Akans.

Trong các giai đoạn khác nhau của Vương quốc Bonoman, các nhóm người Akan đã di cư ra khỏi khu vực này để tạo ra nhiều bang chủ yếu dựa vào khai thác vàng và buôn bán các loại hoa màu. Điều này đã mang lại sự giàu có cho nhiều quốc gia Akan như Akwamu (1550–1650), và cuối cùng dẫn đến sự trỗi dậy của đế chế Akan nổi tiếng, Đế chế Ashanti (1700–1900).

Akan và nhóm tộc hiểu số 

Người Akan bao gồm các nhóm con sau: Abinghi, Abbe, Abidji, Aboure, Adjukru, Ahafo, Ahanta, Akuapem, Akwamu, Akye, Akyem, Alladian, Anyi, Aowin, Ashanti, Assin, Attie, Avatime, Avikam, Baoulé, Bono, Chokosi, Denkyira, Ehotile, Evalue, Fante, Jwira-Pepesa, Kwahu, M'Bato, Nzema, Sefwi, Tchaman, Twifu, và Wassa. Bản sắc của một quốc gia Akan hoặc dân tộc đa dân tộc được thể hiện bằng thuật ngữ Akanman. Từ Akan ɔman (Aman số nhiều) tạo thành phần tử thứ hai trong biểu thức này có nghĩa là "cộng đồng, thị trấn, quốc gia, tiểu bang".  đã được dịch là "Akanland".

Ngôn ngữ Akan 

Akan dùng để chỉ ngôn ngữ của nhóm Akan và ngôn ngữ Akan đã là ngôn ngữ ngôn ngữ bản địa được nói và sử dụng rộng rãi nhất trong các bộ lạc akan. Mỗi bộ lạc có phương ngữ riêng Tiếng Akan chính thức được công nhận về khả năng đọc viết ở các vùng chiếm đa số người akan, ở cấp độ giáo dục tiểu học và tiểu học (Tiểu học 1–3) K – 12 (giáo dục), và được học lên đại học với tư cách là chương trình cử nhân hoặc thạc sĩ. Ngôn ngữ Akan được sử dụng làm ngôn ngữ chủ yếu ở các vùng Tây, Trung, Ashanti, Đông, Brong Ahafo của tộc akan.

Triết học Akan 

Triết học Akan là một hình thức triết học Châu Phi dựa trên hệ thống khái niệm của người Akan, một nhóm dân tộc thiểu số có nguồn gốc từ Tây Phi. Trong tác phẩm đương đại, triết học Akan có ảnh hưởng lớn nhất trong cuộc thảo luận siêu hình và đạo đức về khái niệm tính người. Tương tự với các khuynh hướng triết học châu Phi khác, các triết gia Akan như Kwasi Wiredu đã phát triển quan điểm rằng tính người tồn tại ở những mức độ sao cho "tính người là thứ để con người trở nên ở những mức độ khác nhau thông qua thành tích cá nhân".

Văn hóa Akan 

Văn hóa Akan là một trong những nền văn hóa mẫu hệ truyền thống của Châu Phi. Nghệ thuật Akan có phạm vi rộng và nổi tiếng, đặc biệt là về truyền thống. Văn hóa Akan đến Nam Mỹ, Caribe và Bắc Mỹ.

Một số câu chuyện thần thoại quan trọng nhất của họ được gọi là anansesem, nghĩa đen là "câu chuyện về con nhện", nhưng theo nghĩa bóng cũng có nghĩa là "câu chuyện của những người du hành".  Những "câu chuyện về nhện" này đôi khi còn được gọi là nyankomsem: "lời của một vị thần bầu trời". Các câu chuyện nói chung, nhưng không phải lúc nào cũng xoay quanh Kwaku Ananse, một linh hồn lừa bịp, thường được mô tả như một con nhện, con người hoặc sự kết hợp của chúng.

Các yếu tố của văn hóa Akan cũng bao gồm, nhưng không giới hạn ở: 
 Nghệ thuật Akan
 Vải Kente
 Biểu tượng Adinkra
 Lễ đặt tên gia công
 Tên người Akan
 Lịch Akan
 Thủ lĩnh Akan
 Akan gold weight
 Tôn giáo Akan

Tôn giáo 

Tôn giáo Akan bao gồm các tín ngưỡng và thực hành tôn giáo truyền thống của người Akan của Ghana và miền đông Bờ Biển Ngà . Đạo Akan được gọi là Akom (từ Twi từ akom, có nghĩa là "lời tiên tri"). Mặc dù hầu hết người Akan đã được xác định là Cơ đốc nhân từ đầu thế kỷ 20, tôn giáo Akan vẫn được một số người thực hành và thường là syncretized với Cơ đốc giáo. Người Akan có nhiều phân nhóm (bao gồm Fanti, Ashanti, Akuapem, Wassa, Abron, Anyi, và Baoulé, trong số những người khác), vì vậy tôn giáo khác nhau rất nhiều tùy theo khu vực và phân nhóm.

Thủ lĩnh người Akan tiêu biểu

Kwaamanhene của bang Kwaaman State

Kumasehene của bang Kumaseman State

Asantehene của Kingdom of Ashanti
Ref:

Tham khảo 

Akan
Nhóm sắc tộc ở Ghana
Nhóm sắc tộc ở Bờ Biển Ngà
Người bản địa Tây Phi