Triplophysa

Triplophysa là một chi thuộc họ Nemacheilidae, các loài thuộc chi này chủ yếu được tìm thấy ở trong và quanh cao nguyên Tây Tạng của Trung Quốc. Hiện tại, chi này có nhiều loài hỗn tạp với nhau. Một vài loài thì được xác định và được xem là chung với các phân giống: Hedinichthys, Indotriplophysa, Labiatophysa, Qinghaichthys và Tarimichthys. Dù nhà ngư học người Thụy Sĩ Maurice Kottelat và danh sách các loài cá xem chúng là một loài riêng biệt nhưng Wikipedia chiếu theo dữ liệu của Fishbase nên xem chúng là phân loài. Tên các loài được đặt bởi Maurice Kottelat được xem là tên khác của chúng.

Sinh thái học
Trong chi này thì loài Triplophysa zhaoi được ghi nhận là sinh sống ở vùng nước thấp nhất của các loài cá châu Á: 50 m (160 ft) (thấp hơn mực nước biển) ở một đầm lầy của ốc đảo Lükqün, tại vùng trũng Turpan, Tân Cương. Triplophysa stolickai thì được ghi nhận là số ở vùng nước là 5200 m (17000 ft) (cao hơn mực nước biển), vị trí là tại hồ Longmu, phía tây Tây Tạng. Triplophysa dalaica thì lại được sử dụng làm mẫu vật để nghiên cứu về sự thích ứng khi giảm oxi-huyết. Và 13 gen tích cực được chọn lọc khác cũng được dành cho việc hưởng ứng sự giảm oxi-huyết đã được xác định. Ngoài ra thì có một số loài trong chi này thì sống trong hang động và không có mắt do nó đã bị tiêu biến.

Loài
Hiện tại, ta đã xác định được 131 loài trong chi này:

 Triplophysa alexandrae Prokofiev, 2001
 Triplophysa aliensis (Y. F. Wu & S. Q. Zhu, 1979)
 Triplophysa alticeps (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa altipinnis Prokofiev, 2003
 Triplophysa aluensis W. X. Li & Z. G. Zhu, 2000
 Triplophysa angeli (P. W. Fang, 1941)
 Triplophysa anshuiensis Wu, Wei, Lan, Du, 2018
 Triplophysa anterodorsalis S. Q. Zhu & W. X. Cao, 1989
 Triplophysa aquaecaeruleae Prokofiev, 2001
 Triplophysa arnoldii Prokofiev, 2006
 Triplophysa bashanensis T. Q. Xu & K. F. Wang, 2009
 Triplophysa bellibarus (T. L. Tchang, T. H. Yueh & H. C. Hwang, 1963)
 Triplophysa bleekeri (Sauvage & Dabry de Thiersant, 1874)
 Triplophysa brachyptera (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa brahui (Zugmayer, 1912)
 Triplophysa brevibarba R. H. Ding, 1993
 Triplophysa brevicauda (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa cakaensis W. X. Cao & S. Q. Zhu, 1988
 Triplophysa chondrostoma (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa choprai (Hora, 1934)
 Triplophysa coniptera (Turdakov, 1954)
 Triplophysa crassicauda (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa crassilabris R. H. Ding, 1994
 Triplophysa cuneicephala (T. H. Shaw & T. L. Tchang, 1931)
 Triplophysa dalaica (Kessler, 1876)
 Triplophysa daochengensis Y. Y. Wu, Z. Y. Sun & Y. S. Guo, 2016 
 Triplophysa daqiaoensis R. H. Ding, 1993
 Triplophysa daryoae Sheraliev, Kayumova & Peng, 2022
 Triplophysa dongganensis J. Yang, 2013 
 Triplophysa dorsalis (Kessler, 1872) (Gray loach)
 Triplophysa dorsonotata (Kessler, 1879)
 Triplophysa eugeniae (Prokofiev, 2002)
 Triplophysa farwelli (Hora, 1935)
 Triplophysa fengshanensis J. H. Lan, 2013 
 Triplophysa ferganaensis Sheraliev & Peng, 2021
 Triplophysa flavicorpus J. X. Yang, X. Y. Chen & J. H. Lan, 2004
 Triplophysa furva S. Q. Zhu, 1992
 Triplophysa fuxianensis J. X. Yang & X. L. Chu, 1990
 Triplophysa gejiuensis (X. L. Chu & Y. R. Chen, 1979)
 Triplophysa gerzeensis W. X. Cao & S. Q. Zhu, 1988
 Triplophysa gracilis (F. Day, 1877)
 Triplophysa grahami (Regan, 1906)
 Triplophysa griffithii (Günther, 1868)
 Triplophysa grummorum Prokofiev, 2010
 Triplophysa gundriseri Prokofiev, 2002
 Triplophysa herzensteini (Berg, 1909)
 Triplophysa hexiensis (T. Q. Zhao & X. T. Wang, 1988)
 Triplophysa heyangensis S. Q. Zhu, 1992
 Triplophysa hialmari Prokofiev, 2001
 Triplophysa hsutschouensis (Rendahl (de), 1933)
 Triplophysa huanglongensis Gao, 1992
 Triplophysa huanjiangensis J. Yang, T. J. Wu & J. H. Lan, 2011
 Triplophysa huapingensis L. P. Zheng, J. X. Yang & X. Y. Chen, 2012 
 Triplophysa hutjertjuensis (Rendahl (de), 1933)
 Triplophysa incipiens (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa intermedia (Kessler, 1876)
 Triplophysa jianchuanensis L. P. Zheng, L. N. Du, X. Y. Chen & J. X. Yang, 2010 (Jianchuan stone loach)
 Triplophysa jiarongensis Y. Lin, C. Li & J. K. Song, 2012 
 Triplophysa kafirnigani (Turdakov, 1948)
 Triplophysa kashmirensis (Hora, 1922) 
 Triplophysa kaznakowi Prokofiev, 2004
 Triplophysa kullmanni Bănărescu, Nalbant & Ladiges, 1975
 Triplophysa kungessana (Kessler, 1879)
 Triplophysa labiata (Kessler, 1874) (Plain thick-lip loach)
 Triplophysa lacusnigri (L. S. Berg, 1928)
 Triplophysa lacustris J. X. Yang & X. L. Chu, 1990
 Triplophysa langpingensis J. Yang, 2013 
 Triplophysa laterimaculata J. L. Li, N. F. Liu & J. X. Yang, 2007
 Triplophysa laticeps W. Zhou & G. H. Cui, 1997
 Triplophysa leptosoma (Herzenstein, 1888) 
 Triplophysa lihuensis T. J. Wu, J. Yang & J. H. Lan, 2012 
 Triplophysa lixianensis C. L. He, Z. B. Song & E. Zhang, 2008
 Triplophysa longianguis Y. F. Wu & C. Z. Wu, 1984
 Triplophysa longibarbata (Y. R. Chen, J. X. Yang, Sket & Aljančič, 1998)
 Triplophysa longipectoralis L. P. Zheng, L. N. Du, X. Y. Chen & J. X. Yang, 2009
 Triplophysa longliensis Q. Ren, J. X. Yang & X. Y. Chen, 2012 
 Triplophysa macrocephala J. Yang, T. J. Wu & J. X. Yang, 2012 
 Triplophysa macromaculata J. X. Yang, 1990
 Triplophysa macrophthalma S. Q. Zhu & Q. Z. Guo, 1985
 Triplophysa macropterus (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa markehenensis (S. Q. Zhu & Y. F. Wu, 1981)
 Triplophysa marmorata (Heckel, 1838) 
 Triplophysa microphysa (P. W. Fang, 1935)
 Triplophysa microps (Steindachner, 1866)
 Triplophysa microphthalma (Kessler, 1879)
 Triplophysa minuta (Li, 1966)
 Triplophysa moquensis R. H. Ding, 1994
 Triplophysa nandanensis J. H. Lan, J. X. Yang & Y. R. Chen, 1995
 Triplophysa nasalis (Kessler, 1876) (incertae sedis but probably belongs in this genus)
 Triplophysa nanpanjiangensis (S. Q. Zhu & W. X. Cao, 1988)
 Triplophysa nasobarbatula D. Z. Wang & D. J. Li, 2001
 Triplophysa ninglangensis Y. F. Wu & C. Z. Wu, 1988
 Triplophysa nujiangensa X. Y. Chen, G. H. Cui & J. X. Yang, 2004
 Triplophysa obscura X. T. Wang, 1987
 Triplophysa obtusirostra Y. F. Wu & C. Z. Wu, 1988
 Triplophysa orientalis (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa papillosolabiata (Kessler, 1879)
 Triplophysa pappenheimi (P. W. Fang, 1935)
 Triplophysa paradoxa (Turdakov, 1955)
 Triplophysa parvus Z. M. Chen, W. X. Li & J. X. Yang, 2009
 Triplophysa polyfasciata R. H. Ding, 1996
 Triplophysa pseudoscleroptera (S. Q. Zhu & Y. F. Wu, 1981)
 Triplophysa pseudostenura C. L. He, E. Zhang & Z. B. Song, 2012 
 Triplophysa qilianensis W. J. Li, X. C. Chen & Y. P. Hu, 2015 
 Triplophysa qiubeiensis W. X. Li & H. F. Yang, 2008
 Triplophysa robusta (Kessler, 1876)
 Triplophysa rosa X. Y. Chen & J. X. Yang, 2005 
 Triplophysa rotundiventris (Y. F. Wu & Yuan Chen, 1979)
 Triplophysa scapanognatha Prokofiev, 2007
 Triplophysa scleroptera (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa sellaefer (Nichols, 1925)
 Triplophysa sewerzowi (G. V. Nikolskii, 1938) (Severtsov’s loach)
 Triplophysa shaanxiensis J. X. Chen, 1987
 Triplophysa shilinensis Y. R. Chen & J. X. Yang, 1992
 Triplophysa shiyangensis (T. Q. Zhao & X. T. Wang, 1983)
 Triplophysa siluroides (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa stenura (Herzenstein, 1888)
 Triplophysa stewarti (Hora, 1922)
 Triplophysa stolickai (Steindachner, 1866) (Tibetan stone loach) 
 Triplophysa strauchii (Kessler, 1874) (Spotted thick-lip loach)
 Triplophysa tanggulaensis (S. Q. Zhu, 1982)
 Triplophysa tenuicauda (Steindachner, 1866)
 Triplophysa tenuis (F. Day, 1877)
 Triplophysa tianeensis X. Y. Chen, G. H. Cui & J. X. Yang, 2004
 Triplophysa tianxingensis H. F. Yang, W. X. Li & Z. M. Chen, 2016 
 Triplophysa tibetana (Regan, 1905)
 Triplophysa turpanensis Y. F. Wu & C. Z. Wu, 1992
 Triplophysa ulacholica (V. P. Anikin, 1905) (Issyk-kul naked loach)
 Triplophysa uranoscopus (Kessler, 1872)
 Triplophysa venusta S. Q. Zhu & W. X. Cao, 1988
 Triplophysa waisihani L. Cao & E. Zhang, 2008
 Triplophysa wuweiensis (S. C. Li & S. Y. Chang, 1974)
 Triplophysa xiangshuingensis W. X. Li, 2004
 Triplophysa xiangxiensis (G. Y. Yang, F. X. Yuan & Y. M. Liao, 1986)
 Triplophysa xichouensis Liu, Pan, Yang & Chen, 2017
 Triplophysa xichangensis S. Q. Zhu & W. X. Cao, 1989
 Triplophysa xingshanensis (G. R. Yang & C. X. Xie, 1983)
 Triplophysa xiqiensis R. H. Ding & Q. Lai, 1996
 Triplophysa yajiangensis S. L. Yan, Z. Y. Sun & Y. S. Guo, 2015 
 Triplophysa yaopeizhii T. Q. Xu, C. G. Zhang & B. Cai, 1995
 Triplophysa yarkandensis (F. Day, 1877) (Kashgarian loach)
 Triplophysa yasinensis (Alcock, 1898)
 Triplophysa yunnanensis J. X. Yang, 1990
 Triplophysas zaidamensis (Kessler, 1874)
 Triplophysa zamegacephala (T. Q. Zhao, 1985)
 Triplophysa zhaoi Prokofiev, 2006
 Triplophysa zhenfengensis D. Z. Wang & D. J. Li, 2001

Tham khảo

Cá nước ngọt châu Á
Triplophysa
Nemacheilidae