Bệnh lý nhiễm kết hợp axit malonic và methylmalonic trong nước tiểu

Bệnh lý nhiễm kết hợp axit malonic và methylmalonic trong nước tiểu (tiếng Anh: Combined malonic and methylmalonic aciduria, CMAMMA) còn được gọi là bệnh lý nhiễm kết hợp axit malonic và methylmalonic trong máu, là bệnh chuyển hoá di truyền, đặc trưng bởi sự tăng nồng độ axit malonic và axit methylmalonic. Một số nhà nghiên cứu đã đặt giả thuyết rằng CMAMMA có thể là một trong những biến thể phổ biển nhất của bệnh lý nhiễm axit methylmalonic trong máu, và cũng có thể là một trong những rối loạn chuyển hoá bẩm sinh phổ biến nhất. Do không được chẩn đoán thường xuyên, bệnh này thường bị bỏ sót.

Triệu chứng và dấu chứng 
Kiểu hình lâm sàng của CMAMMA rất đa dạng và trải dài từ không có triệu chứng, thể nhẹ đến thể nặng. Sinh lý bệnh của CMAMMA vẫn chưa được hiểu rõ. Các triệu chứng dưới đây đã được báo cáo trong y văn:

 Nhiễm toan chuyển hoá
 Hôn mê
 Hạ đường huyết
 Co giật 
 Bệnh lý tiêu hoá
 Chậm phát triển
 Chậm nói
 Chậm lớn
 Bệnh lý tâm thần
 Vấn đề về trí nhớ
 Suy giảm nhận thức
 Bệnh lý não
 Bệnh cơ tim
 Khiếm khuyết hình thái cơ thể

Những triệu chứng đầu tiên xuất hiện ở trẻ nhỏ thường là biểu hiện của rối loạn chuyển hoá, trong khi nếu xuất hiện ở người lớn thì chúng thường là những triệu chứng thần kinh.

Nguyên nhân 
Tuỳ theo nguyên nhân, CMAMMA có thể được chia thành 2 loại bệnh di truyền riêng biệt: một là do sự thiếu hụt enzyme của ti thể acyl-CoA synthetase family member 3, được mã hoá bởi gen ACSF3 (OMIM#614265); bệnh còn lại là do thiếu hụt enzyme malonyl-CoA decarboxylase, được mã hoá bởi gen MLYCD (OMIM#248360).

Chẩn đoán 
Vì triệu chứng lâm sàng đa dạng và phần lớn bị bỏ sót trong các chương trình sàng lọc sơ sinh, CMAMMA chưa được nhìn nhận một cách đầy đủ.

Các chương trình sàng lọc sơ sinh 
Bởi vì CMAMMA do đột biến gen ACSF3 không gây tích luỹ methylmalonyl-CoA, malonyl-CoA, hay propionyl-CoA, cũng không gây bất thường nồng độ acylcarnitine, CMAMMA không được phát hiện trong chương trình sàng lọc sơ sinh bằng máu tiêu chuẩn.

Duy có Tỉnh Quebec là trường hợp ngoại, tại đây, ngoài xét nghiệm máu, họ xét nghiệm thêm nước tiểu vào ngày thứ 21 sau sinh theo “Chương trình Sàng lọc Máu và Nước tiểu cho Trẻ sơ sinh.” Điều này này khiến tỉnh Quebec quan tâm đến nghiên cứu CMAMMA, vì ở đây có nhóm bệnh nhân duy nhất trên thế giới không bị ảnh hưởng bởi thiên lệch trong chọn mẫu.

Tỉ lệ axit malonic trên axit methylmalonic 
Bằng cách tính tỉ lệ axit malonic/metylmalonic trong huyết tương, CMAMMA có thể hoàn toàn được phân biệt với bệnh nhiễm axit methylmalonic cổ điển. Tỷ lệ này được áp dụng cho cả người đáp ứng lẫn không đáp ứng với vitamin B12 trong bệnh lý nhiễm axit methylmalonic trong máu. Giá trị axit malonic và methylmalonic trong nước tiểu không phù hợp để tính tỉ lệ này.

Trong CMAMMA do đột biến gen ACSF3, nồng độ axit methylmalonic cao hơn so với axit malonic. Điều ngược lại được ghi nhận ở CMAMMA do thiếu enzyme malonyl-CoA decarboxylase.

Xét nghiệm gen 
CMAMMA có thể được chẩn đoán bằng việc phân tích các gen ACSF3 và MLYCD. Sàng lọc mở rộng cho người lành mang gen bệnh trong quá trình điều trị hiếm muộn có thể phát hiện những người mang đột biến gen ACSF3.

Tham khảo 

Bệnh di truyền
Bệnh hiếm gặp