Tên người Ireland

Một tên cá nhân mang tính chính thức trong tiếng Ireland bao gồm một tên riêng và một tên họ. Tên họ trong tiếng Ireland nói chung đều được đặt dựa theo tên người cha trong từ nguyên, dù chúng không còn thực sự là tên gọi dựa theo người cha, như tên người Iceland. Hình thức của một tên họ biến đổi dựa theo việc là nam hay nữ, và trong trường hợp một người phụ nữ đã kết hôn, dựa theo việc cô ấy có nhận tên họ của người chồng hay không.

Một quy ước đặt tên truyền thống thay thế bao gồm tên riêng được nối với một cái tên đôi dựa theo phía họ người cha, thường là tên của cha và ông nội. Quy ước này không được sử dụng cho các mục đích chính thức, nhưng được khái quát hoá ở các khu vực Gaeltacht, hay các khu vực nói tiếng Ireland, và cũng có thể tồn tại ở một số khu vực nông thôn không phải Gaeltacht. Đôi khi tên của người mẹ hoặc bà có thể được sử dụng thay vì của cha hoặc ông nội.

Ngữ nghĩa của tên riêng
Một tên riêng có thể được sửa đổi bằng một tính từ để phân biệt người được đặt tên với những người khác có cùng tên. Mór ("lớn/già") và Óg ("trẻ") được sử dụng để phân biệt cha và con trai, như junior và senior trong tiếng Anh, nhưng được đặt giữa tên riêng và tên họ: Seán Óg Ó Súilleabháin tương ứng với "John O'Sullivan Jr." (mặc dù các phiên bản tên gọi Anh hoá thường bỏ qua phần "O'" trong tên gọi).

Từ Beag/Beg, nghĩa là "nhỏ", có thể được sử dụng thay cho Óg. Điều này không nhất thiết biểu lộ rằng người trẻ hơn này có vóc dáng nhỏ bé, chỉ đơn thuần là trẻ hơn cha của người đó. Đôi khi beag sẽ được sử dụng để ngụ ý một đứa trẻ có vóc dáng nhỏ khi sinh, có thể vì lí do sinh non.

Các tính từ có thể biểu thị màu tóc cũng có thể được sử dụng, một cách đặc biệt không chính thức: Pádraig Rua ("Patrick tóc đỏ"), Máire Bhán ("Mary tóc đẹp").

Tên họ và tiền tố
Tên họ của một người đàn ông thường có hình thức Ó/Ua (nghĩa là "hậu duệ") hoặc Mac ("con") được tiếp nối bởi sở hữu cách của một tên gọi, như trong Ó Dónaill ("hậu duệ của Dónall") hoặc Mac Lochlainn ("con trai của Lochlann").

Một người con trai sẽ có cùng tên họ với cha của cậu. Một tên họ của người con gái thay Ó bằng Ní (dạng rút gọn của Iníon Uí - "con gái của hậu duệ của") và Mac thay bằng Nic (dạng rút gọn của Iníon Mhic - "con gái của con trai của"); trong cả hai trường hợp tên tiếp theo sẽ bị nhược hoá (lenition) trong tiếng Ireland. Tuy nhiên, nếu phần thứ hai của tên họ bắt đầu với chữ C hoặc G, nó sẽ không bị nhược hoá sau Nic. Vì vậy, con gái của một người đàn ông tên là Ó Dónaill sẽ có tên họ là Ní Dhónaill; con gái của một người đàn ông tên là Mac Lochlainn sẽ có tên họ là Nic Lochlainn. Khi Anh hoá, tên gọi này có thể giữ lại cụm O' hoặc Mac, bất kể là nam hay nữ.

Nếu một người phụ nữ kết hôn, cô ấy có thể chọn nhận lấy tên họ của chồng. Trong trường hợp này, Ó được thay thế bởi Bean Uí ("vợ của hậu duệ của") và Mac được thay thế bởi Bean Mhic ("vợ của con trai của"). Trong cả hai trường hợp, bean có thể được bỏ qua, trong trường hợp người phụ nữ chỉ sử dụng Uí hoặc Mhic. Một lần nữa, phần thứ hai của tên họ này sẽ bị nhược hoá (trừ khi nó bắt đầu bằng chữ C hoặc "G", trong trường hợp nó chỉ bị nhược hoá phía sau Uí). Do đó, một phụ nữ kết hôn với một người đàn ông tên là Ó Dónaill có thể chọn sử dụng tên Bean Uí Dhónaill ('Bà O'Donnell' trong tiếng Anh) hoặc Uí Dhónaill làm tên họ; một phụ nữ kết hôn với một người đàn ông tên là Mac Lochlainn có thể chọn sử dụng tên Bean Mhic Lochlainn ('Bà McLaughlin' trong tiếng Anh) hoặc Mhic Lochlainn làm tên họ.

Nếu phần thứ hai của họ bắt đầu bằng một nguyên âm, dạng Ó sẽ gắn thêm một chữ h vào đó, để thành Ó hUiginn (O'Higgins) hoặc Ó hAodha (Hughes). Các dạng khác đều không thay đổi: Ní Uiginn, (Bean) Uí Uiginn; Mac Aodha, Nic Aodha, Mhic Aodha, vân vân.

Mag thường được sử dụng thay cho Mac trước một nguyên âm hoặc (đôi khi) là âm câm fh. Hình thức của nữ duy nhất của "Mag" là "Nig". Ua là một dạng thay thế của Ó.

Một số tên gọi có nguồn gốc Norman có tiền tố Fitz, từ từ tiếng Latin filius "con trai", như Fitzwilliam, Fitzgerald, vân vân. Một vài tên họ có gốc Norman có thể có tiền tố "de", như de Búrca, de Paor, hoặc de Róiste.

Tên theo người cha và các cụm bổ sung
Nhiều tên họ của người Ireland tập trung ở các vùng đặc biệt của đất nước và có những khu vực mà một tên họ duy nhất có thể chiếm một phần lớn dân số. Các ví dụ bao gồm O'Reilly ở hạt Cavan, Ryan ở hạt Tipperary và phía Đông hạt Limerick, hay O'Sullivan trong bán đảo Beara ở Tây Cork; hay các khu vực, như Glenullin ở vùng Sperrins, nơi có một số tên họ nổi trội (trong trường hợp đó là O'Kane, Mullan, McNicholl và một vài tên khác). Trong những trường hợp như vậy, họ cũng có thể được có một cụm bổ sung trong ngữ cảnh thông dụng để phân biệt một nhóm có cùng họ với nhau.

Điều này đôi khi bắt nguồn từ một cái tên theo tên cha đơn giản – tức là, một James có cha là Harry có thể được nhắc tới là James của Harry – nhưng có thể được chuyển sang thế hệ sau, do đó con trai Pat của James có thể là Pat của Harry. Điều này cũng có thể xảy ra nếu một người trở nên nổi tiếng bởi một biệt danh: con của ông có thể lấy biệt danh của cha để bổ sung cho mình. Ví dụ, nếu Seán O'Brien thường được gọi là "Badger", con trai Patrick của ông có thể được gọi bằng tên thường ngày là Pat Badger, và tên trên giấy tờ là Patrick O'Brien (B).

Ở Tipperary, các cụm bổ sung đặc biệt phổ biến trong số những người mang tên họ Ryan. Các ví dụ bao gồm Ryan Lacken, Ryan Luke và Ryan Doc. Một người đàn ông đã được đặt tên thánh là Thomas Ryan có thể được gọi là Tommy Doc, và gia đình của anh ta có thể được gọi là nhà Doc (the Docs). Mặc dù cụm bổ sung không phải là một phần của tên riêng thức của một người, nhưng nó có thể được sử dụng trong địa chỉ bưu điện, trên một sổ bản đăng ký bầu cử hoặc trong các bản tin của báo chí. Trong những trường hợp như vậy, Tommy Doc có thể được viết là Thomas Ryan (D).

Các tên gọi Gaeltacht truyền thống

Trong các khu vực Gaeltacht (khu vực nói tiếng Ireland), người ta thường sử dụng một cái tên bao gồm tên riêng, tiếp theo là tên của cha trong sở hữu cách, tiếp theo là tên của ông nội, cũng trong sở hữu cách. Do đó, Seán Ó Cathasaigh (Seán O'Casey), con trai của Pól, con trai của Séamus, có thể được hàng xóm gọi là Seán Phóil Shéamuis. Đôi khi, nếu mẹ hoặc bà là một người nổi tiếng tại địa phương, tên của cô có thể được sử dụng thay vì của cha hoặc ông nội. Nếu tên của người mẹ được sử dụng, thì người bà của bà ngoại (hoặc bà nói chung) có thể tiếp nối nó, ví dụ như Máire Sally Eoghain.

Những tên này không được sử dụng cho các mục đích chính thức. Thông thường một biệt hiệu hoặc phiên bản tiếng Anh của một cái tên được sử dụng trong cụm tên được bố trí của họ, nơi mà người đó sẽ sử dụng một dạng Ireland tiêu chuẩn trong hoàn cảnh chính thức. Ví dụ, ca sĩ dòng sean-nós nổi tiếng Seán Mac Dhonnchadha có thể được biết nhiều với tên gọi Johnny Mhairtín Learaí.

Hệ thống đặt tên này cũng tồn tại ở một mức độ nhất định ở các vùng nông thôn bên ngoài vùng tồn tại Gaeltacht. Hệ thống có thể đặc biệt hữu ích cho việc phân biệt các cá nhân sống ở cùng một địa phương, và những người có chung một họ chung nhưng không liên quan chặt chẽ. Ví dụ, hai cá nhân cùng có tên John McEldowney có thể được gọi tương ứng là "John Patsy Den" và "John Mary Philip". Thậm chí các dạng Ireland đôi khi cũng tồn tại ở các phần của Sperrins, do đó trong số các gia đình chính của Glenullin, một số nhánh được gọi theo các dạng cha/ông nội như Pháidí Shéamais hoặc Bhrian Dhónaill.

Ví dụ của tên riêng và tên họ

Các ví dụ tiêu biểu của tên riêng và tên họ

Hầu hết người Ireland sử dụng dạng tiếng Anh (hoặc ít nhất là Anh hoá) của tên họ trong các ngữ cảnh nói tiếng Anh và các dạng tiếng Ireland trong các ngữ cảnh nói tiếng Ireland. Tên gọi tiếng Ireland của một số người nổi tiếng bao gồm:

Một số người khác được biết nhiều hơn với tên tiếng Ireland hơn là tên tiếng Anh:

Xem thêm 
Danh xưng học của ngôn ngữ Celt
Tên địa danh ở Ireland
Tên tiếng Gael Scotland
Tên họ của người xứ Wales

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Tên người Ireland tại LibraryIreland.com
Nguồn gốc tên họ người Ireland tại IrishTimes.com
Tìm tên họ người Ireland  tại Dubliner.com
Tên họ Anh hoá của người Ireland thế kỷ 16 & 17 từ Woulfe bởi MedievalScotland.org

Tên
Tên theo văn hoá
Phả hệ học của người Ireland