Thần kinh trụ

Trong giải phẫu người, thần kinh trụ (tiếng Anh: ulnar nerve; tiếng Pháp: le nerf ulnaire) là dây thần kinh chạy gần xương trụ. Dây chằng bên trong khớp khuỷu tay liên quan mật thiết đến thần kinh trụ. Đây là thần kinh lớn nhất trong cơ thể người không được cơ hoặc xương bảo vệ, vì vậy hay gặp chấn thương.

Thần kinh trụ gây ra cảm giác giống như bị điện giật khi có tác động mạnh từ phía sau hoặc phía dưới (khi khuỷu tay gập) mỏm trên lồi cầu trong xương cánh tay, nguyên nhân là do thần kinh trụ bị mắc kẹt giữa xương và da. Vì cảm giác tê bì này hay gặp trong cuộc sống, nên tiếng Anh xuất hiện danh từ "xương cười" (funny bone), chơi chữ dựa trên hai từ đồng âm: humerus (xương cánh tay) và từ humorous (hài hước).

Cấu trúc

Cánh tay 
Thần kinh trụ có nguyên ủy từ rễ C8 - T1 (đôi khi còn mang sợi từ C7 phát sinh từ bó ngoài), hợp lại thành bó trong của đám rối thần kinh cánh tay, đi xuống và vào trong động mạch cánh tay, đến đầu bám của cơ quạ cánh tay (5 cm trên bờ trong của xương cánh tay). Sau đó, nó đâm thủng vách gian cơ, đi vào ô cánh tay sau cùng các mạch máu trụ trên. Thần kinh chạy góc giữa-sau xương cánh tay, qua sau mỏm trên lồi cầu trong (trong khe thần kinh trụ, có thể sờ được bằng tay).

Cẳng tay 
Thần kinh trụ không đi trong hố trụ (cubital fossa). Nó đi vào ô cẳng tay trước, giữa hai đầu của cơ gấp cổ tay trụ, đi dọc theo bờ ngoài của cơ này. Thần kinh trụ chạy giữa cơ gấp các ngón tay nông (ngoài) và cơ gấp các ngón tay sâu (trong). Gần cổ tay, thần kinh đi nông hơn mạc gân gấp, được dây chằng trong khớp cổ tay che phủ.

Ở cẳng tay, thần kinh tạo ra các nhánh sau: 

 Nhánh cơ của thần kinh trụ - chi phối 3/2 cơ (cơ gấp cổ tay trụ và nửa trongcủa cơ gấp các ngón tay sâu) 
 Nhánh gan tay của thần kinh trụ - phát sinh từ phần giữa cẳng tay và chi phối cho da trên ô mô út.
 Nhánh mu tay của thần kinh trụ - phát sinh từ phía trên cổ tay 7,5 cm, chi phối cảm giác da của 1,5 ngón và vùng giữa các ngón tay.
 Các nhánh chi phối khớp khuỷu tay.

Bàn tay 
Thần kinh trụ đi vào lòng bàn tay qua ống Guyon (ống trụ), đi nông hơn mạc gân gấp, phía ngoài xương đậu.

Ở đây thần kinh chia thành các nhánh sau:

 Nhánh nông của thần kinh trụ - chi phối cơ gan bàn tay ngắn và các nhánh ngón tay cho 1 và 1/2 ngón tay kể từ ngón út.
 Nhánh sâu của thần kinh trụ - đi kèm với nhánh sâu của động mạch trụ. Thần kinh đi giữa cơ giạng ngón tay út, cơ gấp ngón tay út ngắn, cơ đối chiếu ngón tay út, chi phối ba cơ này và nằm trên móc của xương móc. Sau đó, thần kinh đi ra ngoài, cung cấp cho tất cả cơ gian cốt gan bàn tay, cơ gian cốt mu bàn tay, cơ giun thứ 3 và thứ 4. Thần kinh tận cùng tại cơ khép ngón tay cái.
 Nhánh khớp đến cổ tay.

Chức năng 
Thần kinh trụ điều khiển các chuyển động tinh tế của ngón tay.

Cảm giác 

Thần kinh trụ chi phối cảm giác da cho ngón tay thứ năm, nửa giữa của ngón thứ tư và phần tương ứng trên lòng bàn tay:

 Nhánh gan tay của thần kinh trụ - chi phối cảm giác cho da và móng mặt trước 
 Nhánh mu tay của thần kinh trụ- chi phối cảm giác cho da vùng mu bàn tay và 2,5 ngón tay kể từ phía trong (từ ngón út). Trờ các phần mu đốt II và III ngón giữa và nửa ngón nhẫn do thần kinh giữa chi phối cảm giác.

Vân động 
Thần kinh trụ và các nhánh của nó chi phối:

 Nhánh khớp chi phối khớp khuỷu tay.
 Ở cẳng tay, nhánh cơ của thần kinh trụ chi phối: 
 Cơ gấp cổ tay trụ 
 Cơ gấp các ngón tay sâu (nửa trong) 
 Ở bàn tay, nhánh sâu của thần kinh trụ chi phối: 
 Cơ ở ô mô út 
 Cơ đối chiếu ngón tay út 
 Cơ giạng ngón tay út 
 Cơ gấp ngón tay út ngắn 
 Các cơ giun thứ ba và thứ tư 
 Cơ gian cốt mu bàn tay 
 Cơ gian cốt gan bàn tay 
 Cơ khép ngón tay cái 
 Cơ giạng ngón tay cái ngắn (đầu sâu) 
 Ở bàn tay, Nhánh nông của thần kinh trụ chi phối: 
 Cơ gan bàn tay ngắn

Ý nghĩa lâm sàng 
Thần kinh trụ bị tổn thương phổ biến nhất quanh khuỷu tay. Một số bệnh nhân bị phong (hủi), các cơ do dây trụ vân động bị liệt, biểu hiện rõ nhất ở bàn tay là mô út bị teo, ngón út và ngón nhẫn luôn ở tư thế đốt I bị duỗi, đốt II và III bị gấp, gọi là bàn tay vuốt trụ (ulnar claw, do các cơ gian cốt và các cơ giun 3 - 4 bị liệt, không kéo được phần cuối cả các gân duỗi tương ứng).

Hình ảnh bổ sung

Xem thêm 
 Thần kinh nách 
 Thần kinh giữa 
 Thần kinh cơ bì 
 Thần kinh quay

Tham khảo 

Sách

Liên kết ngoài 
 Cubital Tunnel Support Forums
  - "The major subdivisions and terminal nerves of the brachial plexus."
  - "Anterior view of the nerves, vessels, and superficial tendons that cross the left wrist."
  - "Transverse section through the carpal tunnel and distal row of the carpal bones."
 
 
  - "Axilla, dissection, anterior view"
 Overview at neuro.wustl.edu 

Trụ