Tiếng Rapa Nui

Tiếng Rapa Nui hay Rapanui () cũng được gọi là tiếng Pascua ("tiếng Phục Sinh"), là một ngôn ngữ Đông Polynesia được sử dụng trên đảo Rapa Nui, còn gọi là Đảo Phục Sinh.

Đảo là nơi cư ngụ của chưa tới 4.000 người và là một lãnh thổ đặc biệt của Chile. Theo tài liệu điều tra dân số, có chừng 3.700 trên đảo và tại đất liền Chile khai nhận là người Rapa Nui. Tài liệu kê không xác định số người biết và nói tiếng Rapa Nui, và có những thông tin rằng lượng người nói lưu loát chỉ là 800. Tiếng Rapa Nui là một ngôn ngữ thiểu số và nhiều người trưởng thành trên đảo cũng nói tiếng Tây Ban Nha; đa phần trẻ em Rapa Nui nói tiếng Tây Ban Nha từ nhỏ và những người học tiếng Rapa Nui chỉ học nó khi đã lớn hơn.

Âm vị học
Tiếng Rapa Nui có mười phụ âm và năm nguyên âm.

Phụ âm

Nguyên âm
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!
! Trước
! Giữa
! Sau
|-
! Cao
| i
|
| u
|-
! Vừa
| e
|
| o
|-
! Thấp
|
| a
|
|}

Nguyên âm có thể dài hay ngắn, hoặc luôn dài khi chúng được nhấn ở vị trí cuối cùng của một từ. Đa phần nguyên âm đôi hiện diện, ngoại trừ *uo. Sự lập nguyên âm liên tiếp không tồn tại, với ngoại lệ eee ('vâng, có').

Phép chính tả
Bảng chữ cái Latinh được sử dụng để viết tiếng Rapa Nui. Phụ âm mũi ngạc mềm  thường được đại diện bằng ký tự , nhưng cũng có khi bằng . Phụ âm tắc thanh hầu  được biểu diễn bằng dấu , hoặc bằng dấu lượt ('). Một ký tự đặc biệt, , đôi khi được sử dụng để phân biệt âm  tiếng Tây Ban Nha, xuất hiện trong những thuật ngữ gốc Tây Ban Nha, với âm  tiếng Rapa Nui.

Hình thái

Cấu trúc âm tiết
Âm tiết trong tiếng Rapa Nui theo cấu trúc CV (phụ âm-nguyên âm) hay V (nguyên âm). Không có cụm phụ âm hay phụ âm cuối âm tiết.

Láy âm

Việc láy âm cả một danh từ hoặc một phần danh từ có nhiều mục đích trong tiếng Rapa Nui. Để diễn tả một số màu sắc, danh từ về một vật thể có màu tương tự được lập lại để tạo nên tính từ. Ví dụ:

 ‘ehu (sương mù) → ‘ehu ‘ehu = xám đậm
 tea (bình minh) → tea tea = trắng

Ngoài tạo ra tính từ từ danh từ, sự láy âm một từ có thể thể hiện sự tăng cường độ hay nâng lên nhiều lần. Ví dụ:

 kume (phá hủy) → kumekume (làm thành từng mảnh)
 ruku (lặn) → rukuruku (đi lặn)

Sự láy âm tiết đầu của một động từ có thể biểu lộ sự tăng lên của sự vật hay hiện tượng. Ví dụ:
ori (nhảy):
E ori ro a (anh ta/cô ta/họ đang nhảy)
E oori ro a (họ đều đang nhảy)

Sự láy hai âm tiết cuối của động từ làm tăng cường độ hay số lượng. Ví dụ:

Haaki (kể):
Ka haaki (kể câu chuyện)Ka haakiaki (kể cả câu chuyện)Từ mượn

Tiếng Rapa Nui có một số từ mượn.

Ví dụ: Britain (trong tiếng Anh) → Peretane (trong tiếng Rapa Nui)Nhiều từ mượn – đa phần đến từ tiếng Tây Ban Nha – vẫn lưu giữ những cụm phụ âm (không tồn tại tự nhiên trong ngôn ngữ này), như "litro''" (litre).

Chú thích

Từ điển tiếng Rapa Nui cổ: Internet Archive version from 2007-10-16

Đảo Phục Sinh
Ngôn ngữ đơn lập
Nhóm ngôn ngữ Polynesia
Ngôn ngữ tại Chile
Ngôn ngữ phân tích
Ngôn ngữ động-chủ-tân
Ngôn ngữ Nam Đảo bị đe dọa