Tiếng Bactria

Tiếng Bactria (, , ) là một ngôn ngữ Đông Iran tuyệt chủng trước đây được nói ở khu vực Trung Á của Bactria (ở Afghanistan ngày nay) và được sử dụng làm ngôn ngữ chính thức của các đế quốc Quý Sương và Hephthalite.

Tên gọi
Đã từ lâu nghĩ rằng tiếng Avesta đại điện cho "tiếng Bactria cổ", nhưng khái niệm này "rơi vào tình trạng mất uy tín đến cuối thế kỉ thứ 19".

Tiếng Bactria, được viết chủ yếu bằng một bảng chữ cái dựa trên chữ Hy Lạp, được biết đến một cách tự nhiên là   ("Arya"; một tên địa phương phổ biến giữa các dân tộc Ấn-Iran). Nó cũng được biết đến với những tên gọi như Hy Lạp-Bactria, Quý Sương hay Quý Sương-Bactria.

Dưới sự cai trị của Kushan, Bactria được gọi là Tukhara hoặc Tokhara, và sau đó là Tokharistan. Khi văn bản trong hai tuyệt chủng và các ngôn ngữ Ấn-Âu không rõ trước đây được khám phá ở lòng chảo Tarim của Trung Quốc, trong đầu thế kỉ thứ 20, chúng được liên kết hoàn cảnh tới Tokharistan, và tiếng Bactria đôi khi được gọi là "tiếng Ete-Tochari" (v.d. tiếng Tochari "thực sự". Đến những năm 1970, tuy nhiên, rõ ràng là có rất ít bằng chứng cho mối liên hệ như vậy. Ví dụ, các ngôn ngữ "Tochari" Tarim là những ngôn ngữ "centum" thuộc ngữ hệ Ấn-Âu, trong tiếng Bactria là một ngôn ngữ Iran, do đó là một ngôn ngữ "satem".

Chữ viết

Giữa các ngôn ngữ Ấn-Iran, việc sử dụng chữ Hy Lạp là duy nhất cho tiếng Bactria. Mặc dù sự mơ hồ vẫn còn, một số nhược điểm đã được khắc phục bằng cách sử dụng heta (Ͱ, ͱ) cho  và bằng cách giới thiệu chữ sho () để thể hiện âm . Xi (Ξ, ξ) và Psi (Ψ, ψ) không được dùng để viết tiếng Bactria vì trình tự ks và ps không xảy ra trong tiếng Bactria. Tuy nhiên, chúng có thể được sử dụng để biểu thị các con số (giống như các chữ cái Hy Lạp khác).

Chú thích

Tham khảo
 Falk (2001): “The yuga of Sphujiddhvaja and the era of the Kuṣâṇas.” Harry Falk. Silk Road Art and Archaeology VII, pp. 121–136.
 Henning (1960): “The Bactrian Inscription.” W. B. Henning. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 23, No. 1. (1960), pp. 47–55.
 .
 
 .
 .

Liên kết ngoài
Bactrian language at britannica.com