Hệ thống xác định giới tính XY

Hệ thống xác định giới tính XY là hệ xác định giới tính theo nhiễm sắc thể được tìm thấy ở người, hầu hết các loài động vật có vú, nhiều loài côn trùng (như Drosophila), bò sát và một số loài thực vật. Trong hệ thống này, giới tính của một cá thể được xác định bởi một cặp nhiễm sắc thể giới tính. Con cái thường mang cặp nhiễm sắc thể giới tính là XX, chỉ tạo ra một loại giao tử cái (mang X) nên được gọi là giới đồng giao tử; còn con đực thường mang cặp nhiễm sắc thể giới tính XY gồm hai chiếc khác nhau (XY), tạo ra hai loại giao tử đực (một loại mang X, một loại mang Y) nên được gọi là giới dị giao tử.

Ở người, sự hiện diện của nhiễm sắc thể Y chịu trách nhiệm kích hoạt sự phát triển của nam giới. Trong trường hợp không có nhiễm sắc thể Y, thai nhi sẽ trải qua quá trình phát triển thành nữ giới. Cụ thể hơn, đó là gen SRY nằm trên nhiễm sắc thể Y có tầm quan trọng đối với sự khác biệt của nam giới. Biến thể của karyotype gen giới tính có thể bao gồm các rối loạn hiếm gặp như nam XX (thường là do sự dịch mã của gen SRY sang nhiễm sắc thể X) hoặc rối loạn sinh dục XY ở những người là phụ nữ bên ngoài (do đột biến gen SRY). Ngoài ra, các biến thể di truyền hiếm gặp khác như Turners (XO) và Klinefelters (XXY) cũng được phát hiện.

Hệ thống XY tương phản theo nhiều cách với hệ thống xác định giới tính ZW áp dụng cho chim, một số côn trùng, nhiều loài bò sát và nhiều loài động vật khác, trong đó giới tính không đồng nhất là con cái. Trong nhiều thập kỷ, người ta đã nghĩ rằng tất cả các loài rắn được xác định bởi hệ thống ZW, nhưng đã có những quan sát về tác động bất ngờ trong di truyền của các loài trong họ Boidae và Pythonidae; ví dụ, sinh sản parthenogen chỉ sinh ra con cái chứ không phải con đực, điều này trái ngược với những gì được mong đợi trong hệ thống ZW. Trong những năm đầu của thế kỷ 21, những quan sát như vậy đã thúc đẩy nghiên cứu chứng minh rằng tất cả các loài Python và và loài Boa được điều tra cho đến nay chắc chắn có hệ thống XY xác định giới tính.

Một hệ thống xác định giới tính phụ thuộc vào nhiệt độ được áp dụng trong một số loài bò sát.

Tham khảo

Sinh sản động vật có vú