Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô khóa XXII

Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô khóa XXII () do Đại hội lần thứ XXII Đảng Cộng sản Liên Xô tổ chức tại Moskva từ ngày 17/10-31/10/1961 bầu ra.

Ban Chấp hành Trung ương khóa XXII gồm các Ủy viên chính thức và dự khuyết với nhiệm kỳ tới tháng 4/1966.

Tại Đại hội Đảng Cộng sản Liên Xô lần thứ XXII, các đại biểu tham dự đã bầu 175 ủy viên chính thức và bầu 155 ủy viên dự khuyết. Ngày 31/10/1961 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XXV họp phiên thứ nhất bầu Đoàn Chủ tịch, Ban Bí thư.

Lịch sử

Thời kỳ Khrushchev
Sau khi loại khỏi các phe phái đối lập trong đảng, Nikita Khrushchev thâu tóm toàn bộ quyền lực trong đảng và nhà nước. Với những sự độc đoàn của mình, Bí thư thứ nhất Nikita Khrushchev đã gây lên cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba, đối đầu Trung Xô, cải cách tiền tệ, cải cách hành chính tổ chức tỉnh ủy thành hai chính quyền song song (chính quyền công nghiệp và chính quyền nông nghiệp) điều này khiến giới tinh hoa trong đảng không hài lòng.

Khrushchev cũng ra lệnh rằng một phần ba thành viên của mỗi ủy ban, từ các Xô viết cấp thấp đến chính Ủy ban Trung ương, phải được thay thế trong mỗi cuộc bầu cử. Điều này đã tạo ra căng thẳng giữa Khrushchev và Ủy ban Trung ương, và khiến các nhà lãnh đạo đảng khó chịu khi Khrushchev đã ủng hộ họ lên nắm quyền.

Ngày 31 tháng 10 năm 1961, thi thể Stalin được chuyển từ Lăng Lenin ở Quảng trường Đỏ đến Nghĩa trang tường Điện Kremlin; ngày 11 tháng 11 năm 1961, "thành phố anh hùng" Stalingrad được đổi tên thành Volgograd. Đây là một trong những động thái khiêu khích nhất của Khrushchev trong thời kỳ Tan băng. Việc di chuyển thi thể Stalin đã củng cố những người ủng hộ Stalin chống lại Khrushchev, và xa lánh ngay cả những người học việc trung thành của ông, chẳng hạn như Leonid Brezhnev.

Bắt đầu từ tháng 3 năm 1964, chủ tịch Đoàn chủ tịch Xô viết Tối cao Leonid Brezhnev bắt đầu âm mưu loại bỏ Khrushchev cùng với các đồng minh. Trong khi Brezhnev cân nhắc việc bắt giữ Khrushchev khi ông trở về từ chuyến đi Scandinavia vào tháng 6, thay vào đó, Brezhnev dành thời gian thuyết phục các ủy viên Trung ương Đảng ủng hộ việc lật đổ Khrushchev, nhớ lại tầm quan trọng sự ủng hộ Trung ương Đảng đối với Khrushchev trong việc đánh bại âm mưu Nhóm Chống Đảng. Brezhnev có nhiều thời gian cho kế hoạch, vì Khrushchev vắng mặt ở Moskva tổng cộng 5 tháng trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9 năm 1964.

Những kẻ chủ mưu, đứng đầu là Brezhnev, Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Alexander Shelepin và Chủ tịch KGB Vladimir Semichastny, đã tấn công vào tháng 10 năm 1964, khi Khrushchev đang đi nghỉ tại Pitsunda, Abkhaz Xô cùng với Anastas Mikoyan. Vào ngày 12 tháng 10, Brezhnev gọi điện cho Khrushchev để thông báo về một cuộc họp đặc biệt của Đoàn chủ tịch Trung ương Đảng sẽ được tổ chức vào ngày hôm sau, bề ngoài là về chủ đề nông nghiệp. Mặc dù Khrushchev nghi ngờ lý do thực sự của cuộc họp, ông đã bay về Moskva, cùng với người Chủ tịch KGB Gruzia Aleksi Inauri, nhưng không có biện pháp phòng ngừa nào khác.

Khrushchev đến sảnh VIP sân bay Vnukovo; Chủ tịch KGB Semichastny đã đợi ở đó, bên cạnh là các nhân viên bảo vệ KGB. Semichastny thông báo cho Khrushchev về việc ông bị miễn nhiệm và yêu cầu ông không được phản kháng. Khrushchev đã không phản kháng, và cuộc đảo chính của những kẻ âm mưu diễn ra suôn sẻ; Khrushchev cảm thấy bị Semichastny phản bội, vì ông coi Semichastny là đồng minh cho đến tận thời điểm đó, không nghi ngờ rằng ông đã tham gia cùng kẻ thù của mình trong Đảng. Khrushchev sau đó được đưa đến Điện Kremlin, để bị Brezhnev, Suslov và Shelepin công kích bằng lời nói. Khrushchev không có bụng dạ để chiến đấu, và đưa ra rất ít sự phản kháng. Semichastny đã cẩn thận để không tạo ra vẻ ngoài của một cuộc đảo chính.

Ngày 14 tháng 10 năm 1964, Đoàn Chủ tịch và Ủy ban Trung ương Đảng mỗi bên biểu quyết chấp nhận yêu cầu "tự nguyện" của Khrushchev xin nghỉ hưu vì lý do "tuổi cao và sức khỏe kém". Brezhnev được bầu làm Bí thư thứ nhất, trong khi Alexei Kosygin kế nhiệm Khrushchev làm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô.

Thời kỳ Brezhnev
Sau khi Brezhnev lên nằm quyền, hàng loạt các chính sách thời Khrushchev đã bị bãi bỏ. Yêu cầu phải thay thế một phần ba cán bộ trong mỗi cuộc bầu cử đã bị đảo ngược, cũng như sự phân chia trong cơ cấu Đảng giữa khu vực công nghiệp và nông nghiệp. Chương trình giáo dục nghề nghiệp cho học sinh trung học cũng bị hủy bỏ. Nhiều ủy viên Đoàn Chủ tịch Trung ương Đảng, Ban Bí thư Trung ương và ủy viên Trung ương Đảng bị thay thế hoặc miễn nhiệm. 

Thời gian ban đầu Brezhnev nằm quyền lực theo hệ thống tập thể lãnh đạo với quyền lực được chia cho ba người (troika): Bí thư thứ nhất Brezhnev, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Alexei Kosygin và Bí thư thứ hai Nikolai Podgorny. Để tránh sự độc quyền lãnh đạo như dưới thời Khrushchev, tại Hội nghị Trung ương 9 (tháng 10 năm 1964), đã cấm bất kỳ cá nhân nào nắm giữ cả hai chức vụ của Bộ Chính trị, đứng đầu đảng và chính phủ.

Trong quá trình củng cố quyền lực, Brezhnev lần đầu tiên phải đối mặt với tham vọng của Alexander Shelepin, cựu Chủ tịch KGB và hiện là Chủ tịch Ủy ban Kiểm soát Đảng-Nhà nước. Đầu năm 1965, Shelepin bắt đầu kêu gọi khôi phục "sự tuân thủ và trật tự" bên trong Liên Xô như một phần trong nỗ lực giành chính quyền của chính ông ta. Để đạt được mục đích này, ông đã khai thác quyền kiểm soát đối với cả các cơ quan nhà nước và đảng để tận dụng sự ủng hộ trong chế độ. Nhận thấy Shelepin là mối đe dọa sắp xảy ra đối với vị trí của mình, Brezhnev đã vận động ban lãnh đạo tập thể Liên Xô loại bỏ ông khỏi Ủy ban Kiểm soát Đảng-Nhà nước trước khi cơ quan này bị giải thể hoàn toàn vào ngày 6 tháng 12 năm 1965.

Đến cuối năm 1965, Brezhnev đã loại bỏ Podgorny khỏi Ban Bí thư, hạn chế đáng kể khả năng Podgorny trong việc xây dựng sự ủng hộ trong bộ máy đảng. Trong những năm sau đó, mạng lưới những người ủng hộ Podgorny dần bị xói mòn khi những người được ông nuôi dưỡng trong quá trình nắm quyền bị loại khỏi Ủy ban Trung ương.

Sau khi gạt Shelepin và Podgorny ra ngoài như những mối đe dọa đối với vai trò lãnh đạo vào năm 1965, Brezhnev hướng sự chú ý tới đối thủ chính trị còn lại, Alexei Kosygin. Vào những năm 1960, Cố vấn An ninh Quốc gia Hoa Kỳ Henry Kissinger ban đầu coi Kosygin là nhà lãnh đạo chi phối chính sách đối ngoại Liên Xô trong Đoàn Chủ tịch Trung ương Đảng. Trong cùng khoảng thời gian, Kosygin cũng phụ trách điều hành kinh tế với vai trò là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Tuy nhiên, vị trí của ông đã bị suy yếu sau khi ông ban hành một số cải cách kinh tế vào năm 1965 mà được gọi chung trong Đảng là "cải cách Kosygin".

Cho tới cuối nhiệm kỳ khóa XXII, Brezhnev gần như đã nằm quyền lực tuyệt đối củng cố vị trí trong Liên Xô của mình.

Các hội nghị Trung ương Đảng

Các ban Đảng Trung ương

Ủy viên Trung ương Đảng

Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng

Ghi chú

Tham khảo