Hò kéo pháo

"Hò kéo pháo" là bài hát của nhạc sĩ Hoàng Vân, được ông sáng tác năm 1954. 

"Hò kéo pháo" được sáng tác trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Hoàng Vân được chứng kiến mọi diễn biến của chiến dịch, thấy được những gian nan vất vả của bộ đội ngày đêm phải đưa những cỗ pháo nặng hàng tấn vượt qua dốc núi chiếm lĩnh trận địa. Những tấm gương hi sinh anh dũng như anh hùng Tô Vĩnh Diện, Phan Đình Giót và bao đồng đội đã thôi thúc nhạc sĩ viết nên lời bài hát.

Bài hát Hò kéo pháo âm vang mãi cùng với chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Đạt giải nhất trong Đại hội văn công toàn quốc lần đầu tiên năm 1954, chính tác phẩm này đã đưa Hoàng Vân trình làng nhạc Việt và ghi tên tuổi ông vào lịch sử âm nhạc Việt Nam.

Nhạc sĩ Hoàng Vân (còn có bút danh là Y-Na) tên thật Lê Văn Ngọ, sinh ra và lớn lên tại Hà Nội. Ông tham gia kháng chiến từ khi còn ít tuổi. Sáng tác tiêu biểu nhất của nhạc sĩ Hoàng Vân trong thời kì này là bài hát Hò kéo pháo. Ông có những bài hát nổi tiếng như Quảng Bình quê ta ơi, Hai chị em, Tôi là người thợ mỏ, Bài ca xây dựng, Tình ca Tây Nguyên... Hoàng Vân còn là "Nhạc sĩ của tuổi thơ" với nhiều ca khúc được các em yêu thích như Em yêu trường em, Con chim vàng khuyên, Mùa hoa phượng nở, Ca ngợi Tổ quốc... cũng như nhiều tác phẩm khí nhạc, nhạc giao hưởng. Nhạc sĩ Hoàng Vân đã được nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học-Nghệ thuật.

Bài hát
Vào khổ đầu bài hát, nhạc sĩ đã viết nên những âm điệu trầm hùng của đoàn quân thầm lặng, không kể đêm ngày kéo pháo lên trận địa với một lòng quyết tâm mà không có thế lực, đạn bom của kẻ thù nào ngăn cản được họ:

“Hò dô ta nào, kéo pháo ta vượt qua đèo

Hò dô ta nào, kéo pháo ta vượt qua núi

Dốc núi cao cao nhưng lòng quyết tâm còn cao hơn núi

Vực sâu thăm thẳm vực nào sâu bằng chí căm thù

Kéo pháo ta lên trận địa đây vùi xác quân thù

(Hai ba nào).

Lời ca từ khi bắt đầu đến những khổ tiếp theo được kết cấu bằng những âm vực mạnh và nhịp lời hát ở khổ thơ đầu như hòa vào nhịp nhích dần của từng đôi chân trầy xước, từng đôi tay bỏng rát mà cứng cáp, những mảng lưng áo thấm đẫm mồ hôi và những ánh mắt quyết tâm của các chiến sĩ đưa pháo lên trận địa trên đỉnh núi cao. Mỗi tiếng “hò dô” cất lên, như từng hơi thở của các chiến sĩ phả vào cỗ pháo, vào lòng quyết tâm, vào chuỗi thời gian vô tận tới hôm nay để rồi khi nghe lại bản nhạc, lòng chúng ta vẫn thổn thức vẹn nguyên tình yêu đồng đội, tình yêu Tổ quốc trong huyết quản mình:

“Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo

Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua núi

Gà rừng gáy trên nương rồi dấn bước ta đi lên nào.

Kéo pháo ta sang (qua đèo) trước khi trời hửng sáng

(Hai ba nào).

Với những nhịp phách các nốt nhạc khỏe khoắn đan xen trầm hùng, mỗi lời ca ngân lên, toàn bộ khung cảnh chiến trường lửa đạn, vực sâu, núi cao lần lượt hiện lên vẫn không cản được bước đoàn quân kéo pháo đi trong đêm. Khung cảnh đó hiện lên như một bức tranh đặc tả độc đáo, lay động lòng người với niềm hy vọng tràn ngập trong trái tim người chiến sĩ, rằng mỗi bước gắng sức là tiếp thêm sức mạnh cho ngày mai chiến thắng:

Sắp tới nơi còn một đợt nữa thôi.

Vai ướt đẫm sương đêm cùng mồ hôi.

Tới đích rồi đồng chí pháo binh ơi

Vinh quang thay sức người lao động

Hò dô ta pháo ta vượt đèo.

Lòng quyết tâm sắt gang nào bằng

Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo

Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua núi.

Bằng cách dùng tu từ, điệp khúc “Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua đèo/ Hò dô ta nào kéo pháo ta vượt qua núi” được lặp đi, lặp lại nhiều lần cho thấy bối cảnh chiến trường vô vàn gian lao, thử thách. Tuy nhiên, điều gì khiến cho vị tướng cuối cùng của thực dân Pháp De Castries phải kéo cờ trắng trên nóc hầm Điện Biên Phủ xin hàng? Đó chính là “Dốc núi cao cao nhưng lòng quyết tâm còn cao hơn núi/ Vực sâu thăm thẳm vực nào sâu bằng chí căm thù” của quân và dân ta. Hai câu thơ đó có sức nặng và mang dấu ấn sâu đậm nhất trong bài, gửi gắm và ký thác nội hàm lời tuyên bố với kẻ thù về sức mạnh tinh thần quật cường của cả dân tộc. Chúng ta còn thấy tinh thần đó ở những câu thơ có ý nghĩa tương tự trong đoạn kết của bài ca:

“Dù lửa nóng trong bom đạn bốc cháy xung quanh ta rồi

Nắm chắc tay không buông rời quyết tâm bảo vệ pháo

Kéo pháo lên trận địa của chúng ta

Tin chắc thắng ta tin tưởng ở trên.

Tới đích rồi đồng chí chúng ta ơi

Mai đây nghe pháo gầm vang trời

Cùng bộ binh đánh tan đồn thù

Thề quyết tâm đánh tan đồn thù”.

Bài ca “Hò kéo pháo” đã một thời vang trên các chiến hào chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ với ý nghĩa cổ vũ cho phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc của đất nước ta thành công. Hôm nay, bài hát vẫn mang nhiều giá trị vừa nhắc nhớ một thời khói lửa chiến trường, vừa như nhắc nhở chúng ta trong cuộc sống hôm nay mỗi khi phải đối mặt với khó khăn, thử thách, hãy luôn nhớ rằng: “Dốc núi cao cao nhưng lòng quyết tâm còn cao hơn núi”. Và chính bởi giá trị nghệ thuật và ý nghĩa lâu bền trong nội hàm lời ca khiến tác phẩm “Hò kéo pháo” luôn được công chúng yêu thích và là bài ca đi cùng năm tháng.

Tham khảo

Liên kết ngoài 
Nghe bài hát Hò kéo pháo

Bài hát tiếng Việt
Nhạc Hoàng Vân
Bài hát năm 1954
Âm nhạc thường thức