Tiếng Fuyug

Tiếng Fuyug (Fuyuge, Fuyughe, Mafulu) là một ngôn ngữ được nói tại tỉnh Trung ương của Papua New Guinea. Ngôn ngữ này này có khoảng 14.000 người nói, tất cả sống tại Goilala.

Âm vị
Theo quy ước, ký tự a thể hiện , e thể hiện , y thể hiện , các ký tự IPA thể hiện các âm vị tương ứng còn lại.

Nguyên âm
Tiếng Fuyug có năm nguyên âm.

Nguyên âm  biến thành nguyên âm đôi  khi nằm ở cuối từ và khi nằm trước phụ âm cuối từ. Ví dụ, ateg ("sự thật") phát âm là  và ode ("ở đâu") phát âm là .

Tất cả nguyên âm được mũi hóa khi đứng trước phụ âm mũi, như trong in ("dứa dại") , ung ("mũi") , em ("nhà") .

Phụ âm
Tiếng Fuyug có 14 phụ âm.

Các âm tắt vô thanh được bật hơi hóa khi nằm ở cuối từ và trước âm : endanti ("bên ngoài") , oki ("lửa") , eyak ("trở lại") .

Âm mũi  trước một âm ngạc mềm trở thành : yangos ("mưa") .

Âm tiết
Âm tiết tiếng Fuyug có dạng (C)V(C)(C), trong đó, C là phụ âm và V là nguyên âm. Không thể có hơn hai phụ âm nằm cạnh nhau, và chỉ các phụ âm kép mb, nd và ng xuất hiện ở cuối âm tiết.

Nhấn âm
Ở các từ hai âm tiết thì luôn nhấn âm cuối, ở từ ba âm tiết thì nhấn âm đầu còn từ bốn âm tiết thì nhấn âm hai. Phụ tố không ảnh hưởng đến âm tiết được nhấn.

Ngữ pháp

Đại từ nhân xưng
Tiếng Fuyug có đại từ nhân xưng ở ba số (số ít, số kép, số nhiều) nhưng không có sự phân biệt về giống.

Các đại từ này có thể chứa bốn hậu tố: hậu tố cách sở hữu -l hay -le, the emphatic -ni, hậu số cách bổ sung -noy và hậu tố cách tương phản -v.

Số đếm
Số đếm trong tiếng Fuyug rất hạn chế, chỉ có fidan ("một") và yovalo ("hai"). Số 3, 4 và 5 được tạo nên từ 1 và 2:
 3: yovalo hul mindan ("hai [và] khác")
 4: yovalo ta yovalo ("hai và hai");
 5: yovalo ta yovalo ta hul mindan ("hai và hai [và] khác").

Số đếm tiếng Anh thường được dùng cho số lớn hơn năm. hukas ("nhiều") cũng được dùng cho số trên ba.

Chú thích

Ngôn ngữ tại Papua New Guinea
Ngôn ngữ tại Tỉnh Trung (Papua New Guinea)
Ngôn ngữ Goilalan