Ngôn ngữ là phương ngữ kèm với lục quân và hải quân

"Ngôn ngữ là phương ngữ kèm với lục quân và hải quân" (A language is a dialect with an army and navy) là một câu dí dỏm về sự tùy ý của sự phân biệt giữa phương ngữ và ngôn ngữ. Nó chỉ ra sức ảnh hưởng mà tình trạng xã hội và chính trị có thể có lên trên nhìn nhận của cộng đồng về địa vị của ngôn ngữ hay phương ngữ nào đó. Châm ngôn bông đùa này là do nhà 'ngôn ngữ xã hội học' kiêm 'học giả' người Yiddish là Max Weinreich phổ biến nên, ông nghe được câu này từ một thính giả nào đó tại một trong những bài giảng của ông vào những năm 1940.

Weinreich 
Phát biểu này thường được cho là do Max Weinreich, một chuyên gia về ngôn ngữ học Yiddish, đặt ra. Ông diễn đạt bằng tiếng Yiddish như sau:

Nguồn được xuất bản mà được biết đến sớm nhất đó là bài viết Der YIVO un di problemen fun undzer tsayt (דער ייִוואָ און די פּראָבלעמען פֿון אונדזער צײַט "The YIVO Faces the Post-War World", tức "YIVO và vấn đề của thời đại chúng ta, YIVO đối mặt với thế giới hậu chiến") của Weinreich, ban đầu được trình bày dưới dạng bài diễn thuyết vào ngày 5 tháng 1 năm 1945 tại hội nghị YIVO thường niên. Weinreich không đưa ra phiên bản ngôn ngữ nào khác ngoài bằng tiếng Yiddish.

Trong bài viết đấy, Weinreich trình bày phát biểu này là một lời nhận xét của một thính giả tại một loạt bài giảng được đưa ra khoảng từ ngày 13 tháng 12 năm 1943 đến ngày 12 tháng 6 năm 1944:

Trong bài giảng của mình, ông thảo luận không chỉ về ngôn ngữ học, mà còn bao quát hơn, về các ý niệm của "yidishkeyt " ( – tức Tính Do Thái).

Nhà xã hội học kiêm học giả tiếng Yiddish Joshua Fishman thì cho rằng ông có thể chính là người thính giả đấy tại buổi giảng của Weinreich. Tuy nhiên, Fishman nghĩ rằng cuộc trao đổi đấy xảy ra tại một hội nghị năm 1967, muộn hơn hai mươi năm so với bài giảng của YIVO (1945) và không hề khớp với mô tả của Weinreich ở trên tí nào.

Những đề cập khác 
Một số học giả tin rằng Antoine Meillet có nói trước đó rằng 'ngôn ngữ là phương ngữ kèm với quân đội' rồi, nhưng không có tài liệu đương đại nào về điều này.

Jean Laponce có nêu vào năm 2004 rằng câu này đã được "" cho là do Hubert Lyautey (1854–1934) đặt ra tại một cuộc họp của Viện hàn lâm Pháp; Laponce gọi câu châm ngôn đấy là"  "('Định luật Lyautey').

Randolph Quirk có chỉnh lại định nghĩa đấy thành "Ngôn ngữ là phương ngữ kèm với quân đội và lá cờ" (A language is a dialect with an army and a flag).

Xem thêm 

 Dãy phương ngữ

Tham khảo

Đọc thêm 

 
 
 
 Alexander Maxwell (2018). When Theory is a Joke: The Weinreich Witticism in Linguistics (tr 263–292). Beiträge zur Geschichte der Sprachwissenschaft. Tập 28, Số 2.

Ngôn ngữ học xã hội
Ngạn ngữ
Phương ngữ học
Bài viết có văn bản tiếng Yid