Codonoboea

Codonoboea là một chi thực vật có hoa trong họ Gesneriaceae. Nhiều loài của nó trước đây được đặt trong chi Henckelia.

Phân bố và môi trường sống
Môi trường sống của các loài Codonoboea bị hạn chế trong các khu rừng nguyên sinh, nơi chúng có mặt ở mọi nơi từ vùng đất thấp tới cao nguyên, sinh sống trên các môi trường đất/đá có nguồn gốc từ granit, sa thạch và thạch anh nhưng không có mặt trên các môi trường sống nguồn gốc đá vôi hay thủy sinh. Đa dạng về cách mọc (mặc dù không có loài nào là dây leo hay biểu sinh), hình thái lá và hoa. Trung tâm đa dạng là khu vực Malaysia bán đảo, nhưng một số loài cũng được tìm thấy ở miền nam Thái Lan, Sumatra, Singapore, Borneo, Palawan (Philippines), Sulawesi và New Guinea.

Lịch sử phân loại
Năm 1923, trong Flora of the Malay Peninsula, Henry Nicholas Ridley là người đầu tiên mô tả Codonoboea như là một chi và bao gồm 3 loài (C. leucocodon, C. ericiflora, C. lilacina), mà theo quan điểm của ông là không thể xếp vào bất kỳ chi nào khác. Năm 1929 ông bổ sung thêm loài C. caelestis. Tuy nhiên, Codonoboea theo định nghĩa của ông là khá lỏng lẻo và không khác biệt rõ ràng với chi có quan hệ họ hàng gần nhất là Paraboea (C.B.Clarke) Ridl., 1905. Quả thực, hai đặc trưng chẩn đoán, là các cuống hoa hợp sinh với cuống lá (gắn với lá) và các thùy tràng hoa rất ngắn và giống như răng chỉ có mặt trên 2 trong số 3 loài ông mô tả.

Năm 1971, Burtt chuyển một số loài Paraboea sang chi Didymocarpus Wall, 1819. Năm 1987, Kiew bổ sung thêm loài C. nivea, nhưng năm 1990 thì Kiew lại hạ cấp chi Codonoboea thành tổ Codonoboea trong chi Didymocarpus và định nghĩa lại nó để bao gồm chỉ 4 loài (D. corneri, D. ericiflorus, D. lilacinus, D. niveus) giống nhau với các cụm hoa mọc trên lá và loại bỏ D. leucocodon cùng D. caelestis ra khỏi tổ này.

Tuy nhiên, tự bản thân chi Didymocarpus cũng trải qua các lần định nghĩa lại dẫn tới sự loại bỏ các loài với quả hướng nghiêng và nứt ra ở bên hướng trục đối lại với các loài có quả thẳng đứng của Didymocarpus s. str. nứt ra ở cả bên hướng trục lẫn bên xa trục. Dựa vào sự tương đồng hình thái, các loài ở Malaysian bán đảo bị loại ra cùng với các loài Loxocarpus R.Br., 1838 được đặt vào chi Henckelia Spreng., 1817, một chi nhỏ khi đó chứa 14-15 loài từ miền nam Ấn Độ và Sri Lanka. Quyết định này đã sinh ra khoảng 180 tổ hợp tên gọi mới trong Henckelia.

Nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử năm 2009 của Möller et al. chỉ ra rõ ràng rằng các loài Henckelia ở Ấn Độ và Sri Lanka là khác biệt với các loài ở Malaysia bán đảo, và trong số các loài ở Malaysia bán đảo thì các loài Loxocarpus cũng là khác biệt cả với Henckelia lẫn các chi khác có sự tương tự về mặt hình thái. Các loài không-Henckelia và không-Loxocarpus này hiện nay được đưa về chi Codonoboea, tên gọi được công bố hợp lệ cho nhóm loài này, và vì thế định nghĩa của chi Codonoboea được mở rộng để chứa toàn bộ chúng.

Các loài
Danh sách khoảng 120 loài liệt kê dưới đây lấy theo R. Kiew & C.L. Lim (2011), Rafidah et. al. (2011), Weber et al. (2011), Kartonegoro (2012), Middleton et al. (2013); bao gồm:

Codonoboea alba (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea albina (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea albomarginata (Hemsl.) Kiew, 2011
Codonoboea alternans (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea alternifolia (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea amoena (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea angustifolia (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea anthonyi (Kiew) C.L.Lim, 2011
Codonoboea appressipilosa (B.L.Burtt) D.J.Middleton, 2013
Codonoboea ascendens (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea atrosanguinea (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea bakoensis (B.L.Burtt) A.Weber, 2013
Codonoboea battamensis (Ridl.) A.Weber, 2013
Codonoboea beccarii (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea bombycina (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea breviflora (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea bullata (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea caelestis Ridl., 1929
Codonoboea calcarea (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea castaneifolia (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea codonion (Kiew) C.L.Lim, 2011
Codonoboea corneri (Kiew) Kiew, 2011
Codonoboea corniculata (Jack) D.J.Middleton, 2013
Codonoboea corrugata (Mendum) D.J.Middleton, 2013
Codonoboea craspedodroma (Kiew) Kiew, 2011
Codonoboea crenata (Baker) A.Weber, 2013
Codonoboea crinita (Jack) C.L.Lim, 2011
Codonoboea crocea (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea curtisii (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea davisonii (Kiew) Kiew, 2011
Codonoboea dawnii (Kiew) Kiew, 2011
Codonoboea densifolia (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea dentata (Ridl.) A.Weber, 2013
Codonoboea descendens (B.L.Burtt) A.Weber, 2013
Codonoboea doryphylla (B.L.Burtt) C.L.Lim, 2011
Codonoboea elata (Ridl.) Rafidah, 2011
Codonoboea elegans (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea ericiflora (Ridl.) Ridl., 1923
Codonoboea falcata (Kiew) Kiew, 2011
Codonoboea fasciata (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea filicalyx (B.L.Burtt) D.J.Middleton, 2013
Codonoboea flava (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea flavescens (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea flavobrunnea (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea floribunda (M.R.Hend.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea follicularis (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea geitleri (A.Weber) C.L.Lim, 2011
Codonoboea glabrata (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea gracilipes (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea grandifolia (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea heterophylla (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea hirsuta (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea hirta (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea hispida (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea holttumii (M.R.Hend.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea humilis (Miq.) D.J.Middleton & Mich.Möller, 2011
Codonoboea inaequalis (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea johorica (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea kelantanensis (Kiew) Kiew, 2011
Codonoboea kjellbergii (B.L.Burtt) Karton., 2012
Codonoboea koerperi (B.L.Burtt) A.Weber, 2013
Codonoboea kolokensis (B.L.Burtt) D.J.Middleton, 2013
Codonoboea kompsoboea (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea lanceolata (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea lancifolia (M.R.Hend.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea leiophylla (Kiew) C.L.Lim, 2011
Codonoboea leptocalyx (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea leucantha (Kiew) Kiew, 2011
Codonoboea leucocodon (Ridl.) Ridl., 1923 - loài điển hình.
Codonoboea lilacina (Ridl.) Ridl., 1923
Codonoboea longipes (C.B.Clarke) Kiew, 2011
Codonoboea malayana (Hook.f.) Kiew, 2011
Codonoboea marginata (C.B.Clarke) C.L.Lim, 2011
Codonoboea miniata (Kiew) C.L.Lim, 2011
Codonoboea modesta (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea murutorum (B.L.Burtt) A.Weber, 2013
Codonoboea myricifolia (Ridl.) A.Weber, 2013
Codonoboea nervosa  (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea nitida (Kiew & A.Weber) Kiew, 2011
Codonoboea nivea Kiew, 1987
Codonoboea pagonensis (B.L.Burtt) A.Weber, 2013
Codonoboea parviflora (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea pauziana (Kiew) Kiew, 2011
Codonoboea pectinata (C.B.Clarke ex Oliv.) Kiew, 2011
Codonoboea platypus (C.B.Clarke) C.L.Lim, 2011
Codonoboea pleuropogon (B.L.Burtt) A.Weber, 2013
Codonoboea polyanthoides (Kiew) C.L.Lim, 2011
Codonoboea porphyrea (B.L.Burtt) D.J.Middleton, 2013
Codonoboea primulina (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea pulchella (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea pumila (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea punctata (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea puncticulata (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea pyroliflora (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea quinquevulnera (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea racemosa (Jack) A.Weber, 2013
Codonoboea ramosa (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea reptans (Jack) C.L.Lim, 2011
Codonoboea reticulosa (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea ridleyana (B.L.Burtt) Kiew, 2011
Codonoboea robinsonii (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea rubiginosa (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea rugosa (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea salicina (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea salicinoides (Kiew) C.L.Lim, 2011
Codonoboea scabrinervia (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea serrata (R.Br.) A.Weber, 2013
Codonoboea serratifolia (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea simplex (Kraenzl.) A.Weber, 2013
Codonoboea soldanella (Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea stolonifera (Kiew) Kiew, 2011
Codonoboea teres (C.B.Clarke) A.Weber, 2013
Codonoboea tiumanica (Burkill ex Ridl.) C.L.Lim, 2011
Codonoboea urticoides (A.Weber) Kiew, 2011
Codonoboea venusta (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea virginea (B.L.Burtt) A.Weber, 2013
Codonoboea viscida (Ridl.) Kiew, 2011
Codonoboea vulcanica (Ridl.) A.Weber, 2013
Codonoboea woodii (Merr.) A.Weber, 2013
Codonoboea yongii (Kiew) C.L.Lim, 2011

Tham khảo