Tiếng Chatino cao nguyên

Tiếng Chatino cao nguyên là một ngôn ngữ Trung bộ châu Mỹ bản địa, một trong những ngôn ngữ nằm trong nhóm Chatino của ngữ hệ Oto-Mangue. Phương ngữ khá đa dạng; Ethnologue 16 đếm các phương ngữ là ba ngôn ngữ như sau:

Chatino cao nguyên Đông (phương ngữ Lachao-Yolotepec)
Chatino Tây (phương ngữ Yaitepec, Panixtlahuaca, và Quiahije)
Chatino Nopala

Các phương ngữ lân cận giữa ba nhóm có hiểu biết lẫn nhau khoảng 80%; sự đa dạng giữa ba phương ngữ phương Tây gần như lớn như nhau.

Ngữ âm

Tiếng Chatino Yaitepec
Tiếng Chatino Yaitepec có các phụ âm âm vị như sau (Rasch 2002):

 Các âm /d͡z, ʒ/ chỉ hiếm khi phát âm.
 Các âm xát khác /ð, ɣ/ cũng có thể xuất hiện do các từ mượn tiếng Tây Ban Nha.
 /hʷ/ phát âm là một âm môi-răng [f] khi đứng trước phụ âm.
 Các âm mũi khi đứng trước phụ âm, phát âm là âm tiết [n̩, m̩].
 Âm mũi môi-môi /m/ cũng có thể được viết là nw về mặt chính tả. Khi nw đứng trước /k/, chữ cái này phát âm là [ŋʷ], ở nơi khác; chữ cái này phát âm là [m].
 /w/ có thể được phát âm là một âm xát môi-môi [β], khi đứng trước âm /j, i, e/ tại vị trí đầu từ.
 /n/ đồng hóa thành [ŋ] khi đứng trước phụ âm vòm mềm /k, ɡ/.
 /k/ phát âm là [kʲ] khi đứng trước /e/.
 /j/ phát âm là [j̊] vô thanh khi đứng trước một phụ âm vô thanh.

 Một âm schwa bổ sung  được phát âm giữa phụ âm.

Rasch (2002) báo cáo mười thanh điệu riêng biệt cho tiếng Chatino Yaitepec: bốn thanh điệu cấp cao , giữa , thấp-giữa , và thấp ; hai thanh điệu cao dần /˦˥/ và /˨˦/; và ba thanh điệu thấp dần , , , cũng như một thanh điệu thấp dần  sử dụng hạn chế hơn, tìm thấy trong một số từ vựng và trong một số dạng động từ hoàn chỉnh.

Chữ cái
Có nhiều bảng chữ cái thực tế cho tiếng Chatino, hầu như dựa trên bảng chữ cái tiếng Tây Ban Nha. Tiêu biểu là  = ,  = , và  được phát âm là  trước nguyên âm sau và  trước nguyên âm trước.

Trong tiếng Chatino Quiahije, và có lẽ rộng hơn trên khắp tiếng Chatino cao nguyên, các chữ hoa hướng lên trên A–L dùng làm chữ cái thanh điệu trong từ vựng: , với các chữ cái bổ sung (M và S hướng lên trên) cho biến điệu.

Tham khảo

 Rasch, Jeffrey Walker. 2002. The basic morpho-syntax of Yaitepec Chatino.  Ph.D. thesis.  Rice University.

Liên kết ngoài

Nhóm ngôn ngữ Chatino