Quân khu Lực lượng vũ trang Liên Xô

Tại Liên Xô, Quân khu (, voyenny okrug) là tập hợp lãnh thổ của các đơn vị quân đội, tổ chức cấu thành, học viện, và các đơn vị quân sự địa phương khác. Quân khu được thành lập với mục đích quản lý các đơn vị quân đội hiểu quả hơn, đồng thời các hoạt động đào tạo và tính cơ động sẵn sàng chiến đấu tốt hơn.

Quân khu đầu tiên được thành lập với hệ thống 6 Quân khu gồm (Yaroslavsky, Moskovsky, Orlovsky, Belomorsky, Uralsky, và Privolzhsky) ngày 31/3/1918 trong cuộc Nội chiến Nga để dự phòng quân sự cho các mặt trận.

Cải cách đã không diễn ra cho đến thời kỳ cải tổ kinh tế (NEP) từ 1923 kết thúc 1929. Trong thời gian này các Quân khu tại nước Nga Xô viết tương tự cách phân chia thời Đế quốc Nga, và tại các nước Cộng hòa có quyền tự thành lập Quân khu.

Thời kỳ đầu
Quân khu đầu tiên của Liên Xô được thành lập ngày 20/3/1918 tại Petrograd. Nghị định Hội đồng Dân ủy Nga Xô ban hành ngày 4/5/1918, quy định toàn Nga Xô chia thành 6 quân khu gồm: Yaroslavl, Moskva, Oryol, Biển Trắng, Ural và Volga. Hội đồng Quân khu là cơ quan lãnh đạo của Quân khu.

Từ 17/5/1935, trước mối đe dọa bị xâm lược ngày càng tăng, Hồng quân Liên Xô tiến hành cải tổ quân đội và hành chính. Bãi bỏ 8 Quân khu cũ thay vào đó bằng 13 Quân khu: Moskva, Leningrad, Byelorussian, Kiev, Kharkov, Bắc Kavkaz, Ngoại Kavkaz, Trung Á, Volga, Ural, Sibir, Viễn Đông và Xuyên Baikal. Cấu trúc lãnh thổ cũng được thay đổi, với một số quân khu xuyên quốc gia.

Chiến tranh thế giới thứ hai
Từ 13/8/1940, theo quy định của Dân ủy Quốc phòng, biên chế Quân khu được thay đổi với 8 Quân khu đặc biệt và 8 Quân khu lãnh thổ. Trước cuộc chiến tranh vệ quốc có 16 Quân khu như sau
 Quân khu Arkhangelsk
 Quân khu Leningrad
 Quân khu Đặc biệt Baltic
 Quân khu Đặc biệt Phía Tây
 Quân khu Đặc biệt Kiev
 Quân khu Odessa
 Quân khu Moskva
 Quân khu Orel
 Quân khu Kharkov
 Quân khu Bắc Kavkaz
 Quân khu Ngoại Kavkaz
 Quân khu Volga
 Quân khu Ural
 Quân khu Trung Á
 Quân khu Sibir
 Quân khu Xuyên Baikal
 Quân khu Viễn Đông 
 Quân khu Bắc Cực

Do bị Đức Quốc xã chiếm, do đó chỉ còn 7 Quân khu: Arkhangelsk, Moskva, Volga, Ngoại Kavkaz, Ural, Bắc Kavkaz, Trung Á. Tháng 11/1941, thành lập thêm 2 Quân khu Stalingrad và Nam Ural.

Năm 1942, giải tán 3 Quân khu: Stalingrad, Bắc Kavkaz và Ngoại Kavkaz.

Năm 1943, thành lập Quân khu Thảo nguyên, tháng 7 chuyển đổi thành Phương diện quân Thảo nguyên. Với việc chiếm lại được các vùng lãnh thổ bị Đức chiếm đóng, Dân ủy Quốc phòng tiến hành phục hồi một số Quân khu. Bên cạnh đó vào năm 1944, Quân khu Lviv được thành lập.

Sau khi kết thúc chiến tranh, ngày 9/7/1945, Dân ủy Quốc phòng ban hành nghị định № 0139 về "tổ chức Quân khu và thay đổi ranh giới các Quân khu". Theo đó các mặt trận bị giải tán, thành lập và thay đổi ranh giới một số Quân khu:
 Quân khu Moskva
 Quân khu Leningrad
 Quân khu Belomorsky (trước đây được gọi là Arkhangelsk, sau đó Belomorsky)
 Quân khu Smolensk
 Quân khu Voronezh
 Quân khu Gorky
 Quân khu Kazan
 Quân khu Don
 Quân khu Stavropol
 Quân khu Kuban
 Quân khu Volga
 Quân khu Ural
 Quân khu Nam Ural
 Quân khu Tây Sibir
 Quân khu Đông Sibir
 Quân khu Kiev
 Quân khu Kharkov
 Quân khu Odessa
 Quân khu Tauride
 Quân khu Carpath
 Quân khu Lviv
 Quân khu Minsk
 Quân khu Baranovichi
 Quân khu Baltic
 Quân khu Quân sự đặc biệt
 Quân khu Tbilisi
 Quân khu Baku
 Quân khu Thảo nguyên
 Quân khu Turkestan 
 Quân khu Bắc Cực

Sau khi kết thúc cuộc chiến tranh với Nhật Bản trong tháng 9/1945, các mặt trận Viễn Đông đã được chuyển đổi thành Quân khu: Transbaikal-Amur, Viễn Đông và Primorye.

Trong giai đoạn từ mùa thu 1945 đến mùa thu năm 1948 cho xuất ngũ số lượng lớn binh sĩ, số lượng các quân khu đã được giảm đáng kể.

Thời kỳ cuối

Đến năm 1983, còn lại những Quân khu:
 Quân khu Moskva
 Quân khu Leningrad
 Quân khu Baltic
 Quân khu Belarus
 Quân khu Kiev
 Quân khu Carpath
 Quân khu Odessa
 Quân khu Bắc Kavkaz
 Quân khu Ngoại Kavkaz
 Quân khu Volga
 Quân khu Trung Á
 Quân khu Turkestan
 Quân khu Ural
 Quân khu Sibir
 Quân khu Trans-Baikal
 Quân khu Viễn Đông

Tổ chức thay đổi nhỏ, cấu trúc tồn tại cho đến khi sụp đổ của Liên Xô vào năm 1991.

Chia theo khu vực
Các Quân khu được chia thành 5 chiến trường chính như sau:
Chiến trường phía Tây
Phương diện Chiến lược Phía Tây
Lực lượng Vũ trang Liên Xô tại Đức
Lực lượng Vũ trang Phương Bắc (Ba Lan)
Lực lượng Vũ trang Trung tâm (Tiệp Khắc)
Quân khu Baltic
Quân khu Belorussia
Quân khu Carpath
Phương diện Chiến lược Tây Nam
Lực lượng vũ trang Phương Nam (Hungary)
Quân khu Odessa
Quân khu Kiev
Chiến trường Tây Bắc
Quân khu Leningrad
Chiến trường/ Phương diện chiến lược Viễn Đông
Quân khu Sibir
Quân khu Transbaikal
Quân khu Viên Đông
Quân khu Trung Á
Chiến trường phía Nam
Quân khu Ngoại Kavkaz
Quân khu Bắc Kavkaz
Quân khu Turkestan
Dự bị Trung tâm
Quân khu Moskva
Quân khu Volga
Quân khu Ural

Danh sách các quân khu Liên Xô

Tham khảo

Quân khu Liên Xô
Quân khu Nga
Quân khu Đế quốc Nga