Dị giáo phái trong văn hóa đại chúng

Dị giáo phái trong văn hóa đại chúng (New religious movements and cults in popular culture) là những phản ánh trong văn hóa đại chúng về dị giáo phái (dị giáo, tà giáo, các giáo phái cuồng giáo). Các phong trào và giáo phái tôn giáo mới ("đạo lạ") đã xuất hiện như những chủ đề hoặc đề tài, cảm hứng trong văn học và văn hóa đại chúng, trong khi những đại diện đáng chú ý của những nhóm giáo phái đó đã tự mình tạo ra, xuất bản ra một khối lượng lớn các tác phẩm văn học. Bắt đầu từ những năm 1700, các tác giả ở thế giới Anh ngữ bắt đầu giới thiệu các thành viên của "giáo phái" là những kẻ phản diện. Những người theo Satan giáo, các môn phái của phong trào Thánh hữu Ngày sau, Yakuza, Hội Tam Hoàng và nhóm Thuggee là những lựa chọn phổ biến cho vai phản diện. Trong thế kỷ XX, mối quan tâm về quyền lợi và cảm xúc của các nhóm tôn giáo thiểu số đã khiến các tác giả sáng tạo ra những giáo phái hư cấu để những kẻ phản diện của họ thuộc về nhóm ấy. Các giáo phái hư cấu tiếp tục phổ biến trên phim ảnh, truyền hình và trò chơi điện tử theo cách tương tự.

Khái yếu
Phong trào tôn giáo mới (NRM) là một cộng đồng tôn giáo hoặc nhóm đạo đức, tâm linh hoặc triết học có nguồn gốc hiện đại, chúng có một vị trí ngoại vi trong nền văn hóa tôn giáo thống trị của quốc gia đó. NRM có thể có nguồn gốc mới lạ hoặc chúng có thể là một phần của một tôn giáo rộng hơn, trong trường hợp đó, chúng sẽ khác biệt với các giáo phái đã tồn tại từ trước. Các học giả tiếp tục cố gắng đạt đến các định nghĩa và xác định ranh giới. NRM có thể là một trong nhiều phong trào khác nhau, từ những phong trào có liên kết lỏng lẻo dựa trên các cách tiếp cận mới về tâm linh hoặc tôn giáo đến các doanh nghiệp cộng đồng yêu cầu mức độ tuân thủ nhóm đáng kể và một bản sắc xã hội tách biệt những người theo họ rời khỏi xã hội chính thống. Các học giả đã ước tính rằng số lượng NRM hiện nay lên tới hàng chục nghìn hội viên trên toàn thế giới. Hầu hết chỉ có một vài thành viên, một số có hàng nghìn và chỉ rất ít có hơn một triệu. Từ cuồng giáo trong cách sử dụng hiện nay là một thuật ngữ miệt thị để chỉ một phong trào tôn giáo mới hoặc nhóm khác có niềm tin hoặc thực hành bị cộng đồng xã hội coi là bất thường, lập dị, hoặc kỳ quái (dị giáo, dị đoan), thường không có định nghĩa rõ ràng hoặc nhất quán.

Văn chương
Tác giả Dashiell Hammett có tác phẩm The Dain Curse (1929) có nội dung phần lớn câu đố bí ẩn xoay quanh Đền thờ Chén Thánh, một vòng tròn hư cấu ở California mà các nhân vật của Hammett liên tục mô tả là "dị giáo phái". Tác giả Hammett mô tả nó bắt đầu như một trò lừa đảo, mặc dù người lãnh đạo giả định bắt đầu tin vào những tuyên bố gian lận của chính mình. Tác giả A.E.W. Mason trong  cuốnThe Prisoner in the Opal (1928) đã viết về một trong những bí ẩn Inspector Hanaud của ông, mô tả việc vạch mặt một giáo phái thờ Satan. Tiểu thuyết gia người Ý Sibilla Aleramo trong tác phẩm Amo, dunque sono (Tôi yêu, vì vậy, tôi) (1927) đã miêu tả UR Group của Julius Evola là một nhóm kín và phong trào trí tuệ-bị ảnh hưởng mạnh mẽ từ thuyết Anthroposophy đã cố gắng hướng đạo cho Benito Mussolini. Aleramo mô tả nhân vật dựa trên người tình cũ Evola của cô là "vô nhân đạo, một kiến trúc sư băng giá với những lý thuyết lộn tùng phèo, viển vông, hung ác và đồi trụy" Aleramo dựa trên nhân vật anh hùng của mình là Giulio Parise người đã cố gắng lật đổ Evola ủng hộ Phát xít làm thủ lĩnh của vòng kết nối vào năm 1928 không thành công, dẫn đến Evola bố cáo rằng từ đó anh ta sẽ phát huy "sự thống nhất tuyệt đối về chỉ đạo" đối với các ấn phẩm trong vòng kết nối.

Nhà văn khoa học viễn tưởng Robert A. Heinlein đã viết hai cuốn tiểu thuyết đề cập đến các nhóm sùng bái hư cấu. Một nhân vật hàng đầu trong bộ truyện "Lịch sử tương lai" đầu tiên của ông (If This Goes On--, một tiểu thuyết ngắn xuất bản trong tuyển tập Cuộc nổi dậy năm 2100) kể về Nehemiah Scudder, một "nhà tiên tri" tôn giáo, trở thành nhà độc tài của Hoa Kỳ. Bằng sự thừa nhận của chính mình trong lời bạt, Heinlein đã bộc lộ vào cuốn sách này sự ngờ vực của mình đối với mọi hình thức tôn giáo chủ nghĩa chính thống, Ku Klux Klan, Đảng Cộng sản Mỹ và các phong trào khác ông coi là độc tài. Heinlein cũng nói trong lời bạt rằng ông đã nghĩ ra cốt truyện của những cuốn sách khác về Scudder, nhưng quyết định không viết chúng, một phần vì ông thấy Scudder quá khó chịu. Cuốn tiểu thuyết Người lạ ở vùng đất xa lạ của Heinlein có hai giáo phái: "Giáo hội Tân Khải Huyền của Dionysian, Fosterite" và "Giáo hội của mọi thế giới" của nhân vật chính Valentine Michael Smith. Heinlein đề cập đến động cơ và phương pháp của các nhà lãnh đạo tôn giáo một cách chi tiết.

Trong tác phẩm Sức mạnh ghê tởm đó thì C.S. Lewis mô tả Viện Thí nghiệm Phối hợp Quốc gia hay còn gọi là "NICE", một mặt trận gần như được chính phủ che giấu một loại giáo phái Ngày tận thế tôn thờ một cái đầu quái gở được giữ sống bằng phương tiện khoa học. Cuốn tiểu thuyết của Lewis đáng chú ý vì đã xây dựng bài diễn văn năm 1944 của ông "The Inner Ring". Tác phẩm thứ hai chỉ trích ham muốn thuộc về một bè phái hùng mạnh - một thất bại phổ biến của con người mà Lewis tin rằng đó là cơ sở khiến mọi người bị dụ dỗ vào các phong trào ham muốn quyền lực và lươn lẹo về mặt tinh thần. Trong tác phẩm Sweet Wild Wench của William Campbell Gault thì thám tử tư LA Joe Puma điều tra "Những đứa trẻ của Proton", một giáo phái hư cấu đã thu hút sự ủng hộ của con gái một doanh nhân giàu có. Gore Vidal đã viết cuốn Messiah mô tả sự trỗi dậy của Cavism, một tôn giáo mới phi thần học về việc chấp nhận cái chết triệt để, từ nguồn gốc của nó như một giáo phái bên lề cho đến sự tiếp quản cuối cùng của nó trật tự thế giới đã được thiết lập. Tiểu thuyết Kalki của Vidal, một cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng, kể lại việc một giáo phái nhỏ nhưng thông thạo về mặt khoa học đã giết chết toàn bộ loài người bằng chiến tranh vi trùng như thế nào.

Cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng nổi tiếng người Pháp Michel Houellebecq năm 2005, The Possibility of an Island, mô tả một nhóm nhân bản giống với giáo phái Raëlism. Robert Muchamore đã viết một cuốn sách dành cho thanh thiếu niên có tựa đề Divine Madness, kể về một giáo phái tôn giáo có số lượng thành viên đông đảo: các nhân vật chính của cuốn sách phải thâm nhập giáo phái phát hiện ra một âm mưu nham hiểm hắc ám. Cuốn tiểu thuyết Godless xoay quanh một thiếu niên thành lập một giáo phái tôn giáo thờ tháp nước của quê hương mình. Nhà thông thiên học người Nga là Helena Blavatsky người đã sáng lập Thông Thiên giáo, đã viết cuốn Isis Unveiled (1887) và The Secret Doctrine/Học thuyết bí mật (1888), và có ảnh hưởng văn hóa và trí tuệ to lớn vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, giúp kích thích phong trào dân tộc chủ nghĩa Ấn Độ, cận tâm lý học, thể loại văn học giả tưởng và phong trào Thời đại mới. Bách khoa toàn thư về tưởng tượng mô tả hai cuốn sách lớn của bà là "những kho tàng khổng lồ, hấp dẫn về thần thoại, truyện cổ tích, suy đoán, bịa đặt và lường gạt". Rudolf Steiner (1861–1925) người sáng lập Anthroposophy đã viết lách trong nhiều lĩnh vực khác nhau (tác phẩm sưu tầm của ông tổng cộng 350 tập) và ảnh hưởng đến những nhân vật như tiểu thuyết gia Herman Hesse và triết gia Owen Barfield. Nhật Bản thì có loạt truyện tranh Nijū-seiki Shōnen.

Phim ảnh

Với sự ảnh hưởng trong văn hóa đại chúng, đặc biệt là lĩnh vực phim ảnh, phim truyền hình, điện ảnh, đề tài dị giáo phái đã có nhiều bộ phim về đề tài dị giáo phái hoặc liên quan đến dị giáo phái như:
 Alison's Birthday
 All the Colors of the Dark
 The Amityville Asylum
 The Amityville Playhouse
 The Amityville Terror
 Ang Mga Kaibigan ni Mama Susan 
 Aniara 
 Apostle 
 Armageddon Gospels
 Armour of God 
 The Astrologer (1975)
 AUM: The Cult at the End of the World
 The Babysitter (2017)
 The Babysitter: Killer Queen
 Backwoods
 Bad Dreams 
 Bad Times at the El Royale
 Batman: Soul of the Dragon
 The Believers
 The Birthday
 Black Christmas (2019)
 Black Noon
 Blessed (2004)
 Blood Cult
 The Blood on Satan's Claw
 Blood Orgy of the She-Devils
 Breath of Hate
 Brocéliande 
 The Brotherhood of Satan
 Bryan Loves You
 Catch and Release (2018)
 Charlie Says (2018)
 Children of the Corn (1984)
 Children of the Corn II: The Final Sacrifice
 Children of the Corn III: Urban Harvest
 Children of the Corn IV: The Gathering
 Children of the Corn V: Fields of Terror
 Children of the Corn 666: Isaac's Return
 Children of the Corn: Revelation
 Clan of the White Lotus
 The Cliff
 Colonia (tựa Việt: Tình yêu thời bạo loạn hay Bạo loạn ở Colonia)
 Conan the Barbarian (1982)
 Crocodile (2000)
 Crowhaven Farm
 Cthulhu (2007)
 Cult of the Cobra
 Cult of One trong loạt phim truyền hình Sheena (2000)
 The Curse of the Moon Child
 Dagon 
 Darkest Night
 Daughters of Satan
 The Deceivers 
 The Devil's Hand
 The Devil's Rain 
 The Disembodied 
 Doctor Sleep: Ký ức kinh hoàng (2019)
 Drive Angry
 Drunken Master III
 The Empty Man 
 End of Days 
 The Endless 
 Escaping the NXIVM Cult: A Mother's Fight to Save Her Daughter
 Eye of the Devil
 Faults
 The Final Sacrifice
 Freeway II: Confessions of a Trickbaby
 Fresh (2022)
 Get Out (tựa Việt: Trốn thoát)
 Ghoulies
 Ghoulies (phim truyền kỳ)
 The Girl in Room 2A
 God Is a Bullet 
 God Is American
 Gunga Din
 Guyana Tragedy: The Story of Jim Jones
 Guyana: Crime of the Century
 Halloween: The Curse of Michael Myers
 Hard Rock Zombies
 The Hate That Hate Produced
 Help! 
 Hereditary
 The Heretics (2017)
 Hollywood Chainsaw Hookers
 Holy Hell 
 The House of the Devil
 The Hypothesis of the Stolen Painting
 I Drink Your Blood
 I Eat Your Skin
 Incantation
 Indiana Jones and the Temple of Doom
 Into the Homeland
 Invasion of the Blood Farmers
 The Invitation (2015)
 Jackals (2017)
 Jonestown: The Life and Death of Peoples Temple
 Jonestown: Paradise Lost
 Jug Face
 Kaboom 
 Kristy 
 Land of the Minotaur
 Legacy of Satan
 The Librarian: Quest for the Spear
 The Lodge 
 The Long Night (2022), tựa Việt: Chân tướng trầm mặc
 Look What's Happened to Rosemary's Baby
 The Lords of Salem
 Love Me Deadly
 Low Blow 
 Mandy (2018)
 Manos: The Hands of Fate
 The Mansion of Madness
 The Manson Massacre
 Martha Marcy May Marlene
 The Master (2012)
 Me and the Cult Leader
 Meat Market 2
 The Medium (2021)
 Midnight (1982)
 Midsommar (Ngày hạ chí)
 Miracle Valley
 Mother of Tears
 The Nameless 
 Necromancy 
 Night of the Demon
 Night of the Demon (1980)
 Night Terrors 
 Night Train to Terror
 No Retreat... No Surrender... Si Kumander
 Octane 
 Once Upon a Time in China II
 Once Upon a Time in China IV
 Once Upon a Time in Hollywood
 The Orbital Children
 The Other Lamb
 The Passion of Darkly Noon
 The Perfection
 A Place Called Dignity
 The Pyx
 Q (1982)
 Ready or Not (2019)
 Reaper 
 Reboot Camp
 Ritual (2013)
 Ritual of Evil
 The Ritual (2017)
 Rosemary's Baby 
 The Sacrament (2013)
 Satan's Children
 Satanic Panic
 Sembrando Libertad
 The Serpent Warriors
 The Seventh Victim
 Shriek of the Mutilated
 The Silence (2019)
 Silent Night, Deadly Night 4: Initiation
 Society 
 Sound of My Voice
 Stitches (2012)
 The Stranglers of Bombay
 Sunghursh
 Suspiria
 Svaha: The Sixth Finger
 Synanon 
 Teen Lust (2014)
 Thagini
 The Dazzled
 Them That Follow
 There Will Be Blood
 Thou Shalt Not Kill... Except
 The Three Mothers
 Through the Fire (1988)
 Ticket to Heaven
 To the Devil a Daughter
 Under the Silver Lake
 Chúng ta (2019): Tựa gốc Us 
 Utopia (2003)
 V/H/S/2
 V/H/S/94
 V/H/S: Viral
 The Veil (2016)
 Virgin Witch
 Weirdsville
 What Still Remains
 The Whirlpool (2022)
 The Wicker Man
 The Wicker Man (2006)
 Willy's Wonderland
 The World's Greatest Sinner
 Wrong Turn (2021): Ngã rẽ tử thần
 Wrong Turn 6: Last Resort
 X-Cross
 Young Sherlock Holmes
 Thất sơn tâm linh (tự gốc: Thiên Linh cái)

Trò chơi
 Far Cry 5
 The Last of Us II
 Resident Evil 4
 Resident Evil 8 Village
 Rise of the Argonauts
 Blood II: The Chosen
 Aztec: The Curse in the Heart of the City of Gold
 Cult of the Lamb (Giáo phái của Cừu)

Chú thích

Cuồng giáo
Cuồng giáo trong văn hóa đại chúng