Dấu hiệu hội tụ

Trong toán học, các dấu hiệu hội tụ (hay tiêu chuẩn hội tụ) là các phương pháp kiểm tra sự hội tụ, hội tụ có điều kiện, hội tụ tuyệt đối, khoảng hội tụ hay phân kỳ của một chuỗi vô hạn .

Danh sách các dấu hiệu hội tụ

Giới hạn của các số hạng 
Nếu giới hạn của dãy các số hạng của chuỗi là không xác định hoặc khác 0, tức là  thì chuỗi phải là phân kỳ. Theo nghĩa này, dãy các tổng riêng là Cauchy chỉ khi giới hạn này là tồn tại và bằng 0. Tuy nhiên, dấu hiệu này không chỉ ra một chuỗi có hội tụ hay không nếu thỏa mãn giới hạn của các số hạng bằng 0.

Dấu hiệu tỉ số 
Dấu hiệu này còn được gọi là tiêu chuẩn d'Alembert.

 Giả sử tồn tại một số  sao cho
 
 Nếu r < 1 thì chuỗi là hội tụ tuyệt đối. Nếu r > 1 thì chuỗi phân kỳ. Nếu r = 1 thì chưa thể kết luận, và chuỗi có thể hội tụ hoặc phân kỳ.

Dấu hiệu căn 
Dấu hiệu này còn được gọi là dấu hiệu căn bậc n hay tiêu chuẩn căn Cauchy.

 Đặt
 
 trong đó  ký hiệu cho giới hạn trên (có thể là ; nếu tồn tại giới hạn nó là cùng một giá trị).
 Nếu r < 1 thì chuỗi hội tụ, nếu lớn hơn thì chuỗi phân kỳ. Nếu r = 1 thì chưa thể có kết luận từ dấu hiệu căn, và chuỗi có thể hội tụ hoặc phân kỳ.

Dấu hiệu căn là mạnh hơn dấu hiệu tỉ số: trong khi dấu hiệu tỉ số có thể xác định sự hội tụ hay phân kỳ của một chuỗi vô hạn thì dấu hiệu căn cũng xác định được, nhưng đảo lại không đúng. Ví dụ, với chuỗi

 1 + 1 + 0.5 + 0.5 + 0.25 + 0.25 + 0.125 + 0.125 +... = 4,

sự hội tụ được suy ra từ dấu hiệu căn nhưng dấu hiệu tỉ số lại không kết luận được.

Tiêu chuẩn tích phân 
Chuỗi có thể được so sánh với một tích phân để xét sự hội tụ hay phân kỳ. Cho  là một hàm số không âm và đơn điệu giảm sao cho . Nếu tích phân vô địnhthì chuỗi hội tụ. Nhưng nếu tích phân trên là phân kỳ thì chuỗi cũng phân kỳ. Nói cách khác chuỗi  hội tụ khi và chỉ khi tích phân hội tụ.

Dấu hiệu p-chuỗi 
Một hệ quả thường được sử dụng của tiêu chuẩn tích phân là dấu hiệu p-chuỗi. Cho số . Vậy thì chuỗi  hội tụ khi và chỉ khi .

Trường hợp  ta có chuỗi điều hòa, là một chuỗi phân kỳ. Trường hợp  là bài toán Basel và chuỗi hội tụ đến . Tổng quát, với , chuỗi bằng hàm zeta Riemann áp dụng với  tức là .

Tiêu chuẩn so sánh trực tiếp 
Nếu chuỗi  là một chuỗi hội tụ tuyệt đối và các số hạng  với n đủ lớn, thì chuỗi  cũng hội tụ tuyệt đối.

Tiêu chuẩn so sánh giới hạn 
Nếu , (tức là mỗi phần tử của hai dãy là dương) và giới hạn  tồn tại, hữu hạn và khác 0 thì  phân kỳ khi và chỉ khi  phân kỳ.

Nói cách khác, các chuỗi trên là cùng hội tụ hoặc cùng phân kỳ.

Tiêu chuẩn Cauchy cô đọng 
Cho  là một dãy dương không tăng. Vậy thì tổng vô hạn  hội tụ khi và chỉ khi tổng  hội tụ. Hơn nữa, nếu chúng hội tụ thì bất đẳng thức  được thỏa mãn.

Dấu hiệu hội tụ tuyệt đối 
Mọi chuỗi hội tụ tuyệt đối thì đều hội tụ.

Tiêu chuẩn hội tụ cho chuỗi đan dấu 
Giả thiết rằng các điều kiện sau đây được thỏa mãn:

  và
 với mọi n, .

Vậy  và  là các chuỗi hội tụ. Tiêu chuẩn này còn được gọi là tiêu chuẩn Leibniz.

Dấu hiệu Abel 
Giả thiết rằng các điều kiện sau đây được thỏa mãn:

  là một chuỗi hội tụ,
  là một dãy đơn điệu, và
  bị chặn.

Vậy thì chuỗi  cũng hội tụ.

Dấu hiệu Dirichlet 
Nếu  là một dãy số thực và  là một dãy số phức thỏa mãn

 

 

  với mọi số nguyên dương N

trong đó M là một hằng số, thì chuỗi

 

hội tụ.

Dấu hiệu hội tụ Raabe–Duhamel 
Cho dãy .

Định nghĩa dãy

 

Nếu giới hạn

 

tồn tại thì có ba khả năng:

 nếu L > 1 thì chuỗi hội tụ
 nếu L < 1 thì chuỗi phân kỳ
 còn nếu L = 1 thì chưa thể kết luận.

Một công thức khác của dấu hiệu này như sau. Cho Σ là một chuỗi số thực. Vậy thì nếu b > 1 và tồn tại một số tự nhiên K sao cho

 

với mọi n > K thì chuỗi Σan hội tụ.

Dấu hiệu Bertrand 
Cho { an } là một dãy số dương.

Định nghĩa

 

Nếu tồn tại giới hạn

 

thì có ba khả năng:

 nếu L > 1 thì chuỗi Σan hội tụ
 nếu L < 1 thì chuỗi Σan phân kỳ
 còn nếu L = 1 thì chưa thể kết luận.

Dấu hiệu Gauss 
Cho { an } là một dãy số dương.  Nếu  với một số β > 1, thì  hội tụ nếu  và phân kỳ nếu .

Chú ý 

 Đối với một số loại chuỗi cụ thể thì có thể các dấu hiệu hội tụ chuyên biệt hơn, thí dụ đối với chuỗi Fourier có dấu hiệu Dini.

Thí dụ 
Xét chuỗi

Theo tiêu chuẩn Cauchy cô đọng, (*) hội tụ hữu hạn khi

 

cũng hội tụ hữu hạn. Bởi

 

(**) là một chuỗi hình học với công bội . (**) hội tụ hữu hạn khi công bội của nó nhỏ hơn 1 (tức là ). Vì thế, (*) hội tụ hữu hạn khi và chỉ khi .

Sự hội tụ của tích 
Trong khi hầu hết các dấu hiệu đề cập đến sự hội tụ của các chuỗi vô hạn, chúng cũng có thể được sử dụng để cho thấy sự hội tụ hay phân kỳ của các tích vô hạn. Điều này có được là do định lý sau: Cho  là một dãy số dương. Vậy thì tích vô hạn  hội tụ khi và chỉ khi chuỗi  hội tụ. Và tương tự, nếu thỏa mãn , thì  tiến đến một giới hạn khác 0 khi và chỉ khi chuỗi  hội tụ.

Có thể chứng minh điều đó bằng cách lấy logarit của tích và dùng dấu hiệu so sánh giới hạn.

Xem thêm 

 Quy tắc l'Hôpital
 Quy tắc shift

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài 

 Flowchart for choosing convergence test 

Dấu hiệu hội tụ
Giải tích toán học
Chuỗi toán học