Ngữ chi Khasi

Ngữ chi Khasi là một nhóm ngôn ngữ Nam Á nói ở bang Meghalaya miền đông bắc Ấn Độ và vùng lân cận thuộc Bangladesh.

Ngôn ngữ

Sidwell (2018: 27–31) phân loại các ngôn ngữ Khasi như sau.
Khasi nguyên thủy
War (Amwi, Mnar)
Pnar-Khasi-Lyngngam nguyên thủy
Lyngngam 
Pnar (Jaintia), Khasi, Maharam (Maram)

Bhoi là tên cho một số phương ngữ tiếng Pnar và Khasi.

Mối quan hệ ngoại tại
Paul Sidwell (2011) đề xuất rằng ngữ chi Khasi có quan hệ chặt chẽ với ngữ chi Palaung, hợp nên nhánh Khasi–Palaung.

Sidwell (2018: 32) liệt kê tám từ mà hai ngữ hệ cùng chia sẻ.

Từ vựng mới phát sinh
Sidwell (2018: 23) liệt kê những từ vựng mới phát sinh chỉ có trong ngữ chi Khasi, không có trong các nhóm Nam Á khác.

Phục dựng
Cả ngôn ngữ Khasi nguyên thủy và Pnar-Khasi-Lyngngam nguyên thủy đều do Paul Sidwell (2018) phục dựng. Ngôn ngữ Khasi nguyên thủy có lẽ được nói vào khoảng 2.000-2.500 năm trước, tiếng War tách khỏi phần còn lại khoảng 1.500 năm trước (Sidwell 2018: 20).

Về hình thái học, ngôn ngữ Khasi nguyên thủy có tiền tố gây khiến *pN- và trung tố động từ hoá *-r- (Sidwell 2018: 66-67).

Bảng đại từ phục dựng dưới đây là của Sidwell (2018: 51-67).

Đại từ

Đại từ chỉ định
 *ni 'này (gần)'
 *tu 'kia (vừa)'
 *taj 'đó (xa, thấy được)'
 *te 'kìa (gần đối phương, người được đối thoại)'
 *tɛ 'đó (không thấy được)'

Từ phủ định
 *ʔǝm 'không, chẳng'
 *ham 'đừng'
 *ta 'không, chẳng'

Phụ tố hình thái học
 *pN- 'tiền tố gây khiến'
 *-r- 'trung tố động từ hoá'

Số đếm

Biến âm
Sidwell (2018) liệt kê những sự biến âm sau.
Tiền Khasi *b- > *p-, *ɓ- > *b-
Nam Á nguyên thủy *b- > Khasi nguyên thủy *p-
Nam Á nguyên thủy *ɓ- > Khasi nguyên thủy *b-
Tiền Khasi *d- > *t-, * ɗ- > *d-
Nam Á nguyên thủy *d- > Khasi nguyên thủy *t-
Nam Á nguyên thủy *ɗ- > Khasi nguyên thủy *d-
Tiền Khasi *-l > *-n/*-Ø
Tiền Khasi *-h > *-s > *-t
Tiền Khasi *-ʔ > *-Ø >, *-k > *-ʔ 
Tiền Khasi *g- > *k-

Xem thêm
Danh sách mục từ Khasi nguyên thủy phục dựng (Wiktionary)

Nguồn tham khảo

Sidwell, Paul. 2011. Proto-Khasian and Khasi-Palaungic. Journal of the South East Asia linguistics society , Vol. 4.2, pages 144-168, December 2011.
Sidwell, Paul. 2011b. Proto-Khasian (or -War-Khasi); reconstruction and classification. Presented at SEALS 21, Kasetsart University, Bangkok, Thailand.
Sidwell, Paul. 2018. The Khasian Languages: Classification, Reconstruction, and Comparative Lexicon. Languages of the World 58. Munich: Lincom Europa.

Liên kết ngoài
Khasian Languages Project (by Paul Sidwell)

Ngữ hệ Nam Á