Jean Cocteau

Jean Maurice Eugène Clément Cocteau (; 5.7.1889 – 11.10.1963) là nhà thơ, tiểu thuyết gia, nhà thiết kế, người viết kịch bản, nghệ sĩ, đạo diễn phim người Pháp và là viện sĩ Viện hàn lâm Pháp. Cocteau nổi tiếng về quyển tiểu thuyết Les Enfants Terribles (1929), cùng các phim Le sang d’un poète (1930), Les Parents Terribles (1948), La belle et la bête (1946) và Orphée (1949). Giới cộng tác viên, người yêu và bạn bè thân cận của ông gồm có Kenneth Anger, Pablo Picasso, Jean Hugo, Jean Marais, Henri Bernstein, Yul Brynner, Marlene Dietrich, Coco Chanel, Erik Satie, Igor Stravinsky, María Félix, Édith Piaf, Panama Al Brown và Raymond Radiguet.

Thời niên thiếu
Cocteau sinh ngày 5.7.1889 tại Maisons-Laffitte - một ngôi làng gần Paris – là con của Georges Cocteau và Eugénie Lecomte. Cocteau có một chị gái, Marthe (1877-1958) và một anh trai, Paul (1881-1961). Cha ông là luật sư và họa sĩ nghiệp dư, đã tự tử khi Cocteau lên 9 tuổi. Năm 15 tuổi Cocteau bỏ nhà ra đi.

Năm 19 tuổi Cocteau xuất bản tập thơ đầu tiên của mình nhan đề "La Lampe d'Aladin" (Cây đèn (thần) của Aladin). Cocteau sớm nổi tiếng trong giới nghệ sĩ Bohème như là "Le Prince frivole" (Hoàng tử lông bông), theo tên một tác phẩm mà ông xuất bản năm 22 tuổi. Edith Wharton đã mô tả ông là người "mà mỗi dòng thơ lớn là một bình minh, mỗi hoàng hôn là sự thiết lập một thành phố thiên đàng..."

Cuộc đời và Sự nghiệp

Ngay khi mới ngoài 20 tuổi, Cocteau đã kết bạn với các nhà văn Marcel Proust, André Gide và Maurice Barrès. Năm 1912, ông hợp tác với Léon Bakst để viết vở Ba-lê Le Dieu bleu cho đoàn Ballets Russes mà những diễn viên múa chính là Tamara Karsavina và Vaslav Nijinsky. Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất Cocteau làm tài xế lái xe cứu thương cho Hội Chữ thập đỏ. Thời gian này ông gặp nhà thơ Guillaume Apollinaire, họa sĩ Pablo Picasso, Amedeo Modigliani, và nhiều nhà văn, nghệ sĩ khác mà sau này ông cộng tác với họ.

Năm 1917 ông bầu người Nga Sergei Diaghilev của đoàn Ballets Russes thuyết phục Cocteau viết một kịch bản cho vở Ba-lê Parade. Vở này do Sergei Diaghilev sản xuất, Picasso vẽ phông cảnh, lời của Apollinaire và âm nhạc của Erik Satie. Vở Ba-lê này sau đó được mở rộng thành một vở opera đầy đủ, với âm nhạc của Erik Satie, Francis Poulenc và Maurice Ravel. Cocteau cũng viết lời cho vở opera-oratorio Oedipus rex của Igor Stravinsky, được trình diễn lần đầu ở Théâtre Sarah Bernhardt, Paris ngày 30.5.1927.

Là người nhiệt tình ủng hộ nghệ thuật tiền phong, Cocteau có ảnh hưởng lớn trên tác phẩm của những người khác, trong đó có nhóm nhạc sĩ sáng tác Les six (nhóm 6 người). Đầu thập niên 1920, ông và những thành viên khác của nhóm "Les six" hay đến quán rượu rất được ưa chuộng tên là Le Boeuf sur le Toit, một cái tên do chính Cocteau góp phần chọn lựa. Quán này được ưa chuộng phần lớn cũng bởi sự có mặt của Cocteau và các bạn của ông.

Năm 1918 ông gặp nhà thơ Pháp Raymond Radiguet. Họ đã hợp tác chặt chẽ với nhau, và đã cùng nhau tiến hành nhiều chuyến đi và những kỳ nghỉ chung với nhau. Cocteau cũng đã tìm cách cho Radiguet được miễn nghĩa vụ quân sự. Ngưỡng mộ tài năng văn chương lớn của Radiguet, Cocteau đã giới thiệu các tác phẩm của bạn mình trong giới bạn bè nghệ sĩ và dàn xếp để nhà xuất bản Grasset in quyển Le Diable au corps của Radiguet (một tiểu thuyết phần lớn là tự truyện về một cuộc ngoại tình giữa một người phụ nữ đã lập gia đình và một chàng trai trẻ), dùng ảnh hưởng của mình để quyển tiểu thuyết này được trao giải thưởng văn học Nouveau Monde. Một số nhà bình luận đương thời và sau này cho rằng có thể đã có một yếu tố tình dục lãng mạn trong tình bạn của họ. Bản thân Cocteau cũng đã biết được lời đồn này, nên đã cố tìm cách xua tan quan niệm cho rằng mối quan hệ của họ có yếu tố tình dục.

Có sự bất đồng ý kiến về phản ứng của Cocteau đối với cái chết thình lình của Radiguet vào năm 1923. Một số người cho rằng cái chết thình lình này đã khiến ông choáng váng, chán nản và dễ tìm quên trong việc nghiện thuốc phiện. Những người phản đối ý kiến nêu trên chỉ ra rằng ông đã không tham dự đám tang của Radiguet (Cocteau thường không tham dự các tang lễ) và ngay lập tức rời Paris đi cùng Diaghilev cho việc trình diễn vở Les Noces (Đám cưới) của đoàn Ballets Russes ở Monte Carlo. Việc Cocteau nghiện thuốc phiện vào thời điểm đó, theo ông, chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, do sự gặp gỡ Louis Laloy, người quản lý nhà hát Opéra de Monte-Carlo. Việc hút thuốc phiện và nỗ lực cai nghiện của Cocteau đã thay đổi văn phong của ông cách sâu xa. Quyển sách nổi tiếng của ông - quyển Les Enfants Terribles – đã được viết trong một tuần lễ trong một cuộc cai thuốc phiện vất vả. Trong quyển "Opium: Journal d'une désintoxication", ông kể lại kinh nghiệm của mình về việc cai nghiện thuốc phiện vào năm 1929. Trong thời gian cai nghiện, Cocteau đã được các bạn bè và nhất là triết gia Jacques Maritain giúp đỡ. Do ảnh hưởng của Maritain, Cocteau đã tạm thời trở lại lãnh các bí tích của Giáo hội Công giáo. Cuối đời, ông hoàn toàn trở về với Giáo hội Công giáo và thực hiện một số dự án nghệ thuật tôn giáo.

Năm 1930 Cocteau viết vở kịch La Voix humaine. Đây là vở kịch độc thoại, mô tả một phụ nữ nói chuyện điện thoại với người yêu (vô hình) bỏ nàng ra đi để kết hôn với một phụ nữ khác. Vở này được trình diễn lần đầu trên sân khấu nhà hát Comédie-Française năm 1930.

Vở kịch này đã gợi hứng cho nhiều tác phẩm mô phỏng theo: vở opera La voix humaine của Francis Poulenc, vở "opera buffa" The Telephone của Gian Carlo Menotti và phiên bản phim Ý L'Amore (1948) của Roberto Rossellini do nữ diễn viên Anna Magnani diễn xuất.

 
Trong thập niên 1930, Cocteau có quan hệ tình ái với công chúa Natalie Paley, con gái của đại công tước Nga Romanov. Bà là vợ cũ của người chủ nhà may quần áo nữ nổi tiếng Lucien Lelong. và thỉnh thoảng cũng làm diễn viên, người mẫu.

Mối quan hệ lâu dài nhất của Cocteau là quan hệ đồng tính luyến ái với nam diễn viên Jean Marais và quan hệ với Édouard Dermit, người mà Cocteau chính thức nhận làm con nuôi. Cocteau đã đưa Marais vào đóng các phim "L'Éternel retour" (1943), La belle et la bête (1946), Ruy Blas (1947), và Orphée (1949).

Người viết tiểu sử James S. Williams mô tả xu hướng chính trị của Cocteau là "hữu khuynh". Trong thời kỳ Đức Quốc xã chiếm đóng nước Pháp, người bạn Arno Breker đã thuyết phục ông rằng Adolf Hitler là một người yêu chuộng hòa bình và là người bảo trợ nghệ thuật, có thiện ý với Pháp. Trong nhật ký của mình, Cocteau cáo buộc Pháp thiếu tôn trọng và suy đoán về khuynh hướng tình dục của Hitler. Cocteau nồng nhiệt ca ngợi các tác phẩm điêu khắc của Breker trong một bài báo có tựa đề "Salut à Breker" xuất bản năm 1942. Điều này khiến sau khi chiến tranh kết thúc, Cocteau bị buộc tội hợp tác với kẻ thù; tuy nhiên ông đã được xóa mọi nghi ngờ về hành vi sai trái và trong thực tế ông đã sử dụng các mối quan hệ của mình trong cố gắng bất thành để cứu bạn bè như Max Jacob.

Năm 1940, Cocteau viết vở kịch "Le Bel Indifférent" do Édith Piaf đóng vai chính, đã rất thành công. Ông cũng đã làm việc với Pablo Picasso trong một số dự án và là bạn của hầu hết giới nghệ thuật châu Âu. Các phim của Cocteau, phần lớn đều do ông vừa viết kịch bản vừa đạo diễn, đặc biệt quan trọng trong việc đưa xu hướng tiền phong vào Điện ảnh Pháp và ảnh hưởng ở một mức độ nhất định vào thể loại Đợt sóng mới (Novelle Vague) của Pháp.

Bộ phim cuối cùng của ông - Le Testament d'Orphée (1960) - trong đó ông đóng vai chính, với sự có mặt của Pablo Picasso, Françoise Sagan, Brigitte Bardot, vận động viên đấu bò tót Luis Miguel Dominguín, cùng với Yul Brynner vv… đã được tạp chí điện ảnh Cahiers du cinéma đánh giá cao.

Cocteau là người song tính luyến ái. Người yêu trong hơn 25 năm của ông là nam diễn viên Jean Marais.

Từ trần
Cocteau qua đời tại tòa lâu đài của ông ở Milly-la-Forêt, tỉnh Essonne, Pháp, ngày 11.10. 1963 vì bị Nhồi máu cơ tim, thọ 74 tuổi. Người bạn của ông là nữ ca sĩ Édith Piaf qua đời ngày hôm trước, nhưng được công bố trong buổi sáng ngày Cocteau qua đời; có tin nói rằng trái tim Cocteau ngưng đập khi nghe tin Piaf qua đời.

Theo nguyện vọng của mình, ông được mai táng dưới sàn "Nhà nguyện Saint-Blaise des Simples" ở "Milly-la-Forêt". Trên tấm mộ bia có khắc hàng chữ "Je reste avec vous" (Tôi ở lại với các bạn).

Vinh dự
Năm 1955 Cocteau được bầu vào Viện hàn lâm Pháp và Viện hàn lâm Hoàng gia Bỉ về Ngôn ngữ và Văn học Pháp (Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique) 
 Bắc Đẩu Bội tinh hạng Commandeur
Hội viên Hội văn học Mallarmé
Hội viên Hội văn học Mark Twain (Hoa Kỳ)
Chủ tịch danh dự Liên hoan phim Cannes 
Chủ tịch danh dự Hội ái hữu Pháp-Hungary 
Chủ tịch Hội nhạc Jazz 
Chủ tịch Hội Đĩa nhạc

Tác phẩm

Văn học
Thơ
1909 La Lampe d'Aladin (Cây đèn của Aladin)
1910 Le Prince frivole (Hoàng tử lông bông)
1912 La Danse de Sophocle
1919 Ode à Picasso – Le Cap de Bonne-Espérance
1920 Escale. Poésies (1917–1920)
1922 Vocabulaire
1923 La Rose de François – Plain-Chant
1925 Cri écrit
1926 L'Ange Heurtebise
1927 Opéra
1934 Mythologie
1939 Énigmes
1941 Allégories
1945 Léone
1946 La Crucifixion
1948 Poèmes
1952 Le Chiffre sept – La Nappe du Catalan (cộng tác với Georges Hugnet)
1953 Dentelles d'éternité – Appoggiatures
1954 Clair-obscur
1958 Paraprosodies
1961 Cérémonial espagnol du Phénix – La Partie d'échecs
1962 Le Requiem
1968 Faire-Part (xuất bản sau khi qua đời)
Tiểu thuyết
1919: Le Potomak 
1923: Le Grand Écart – Thomas l'imposteur
1928: Le Livre blanc
1929: Les Enfants terribles
1940: La Fin du Potomak
Kịch, opera và Ba-Lê
1917: Parade, (Erik Satie viết nhạc, Léonide Massine biên đạo múa)
1921: Les mariés de la tour Eiffel (nhạc của Georges Auric, Arthur Honegger, Darius Milhaud, Francis Poulenc và Germaine Tailleferre)
1922: Antigone
1924: Roméo et Juliette
1925: Orphée
1927: Oedipus Rex (opera) (nhạc của Igor Stravinsky)
1930: La Voix humaine
1934: La Machine infernale1936: L'École des veuves1937: Œdipe-roi. Les Chevaliers de la Table ronde, diễn buổi đầu ở Théâtre Antoine
1938: Les Parents terribles, diễn buổi đầu ở Théâtre Antoine
1940: Les Monstres sacrés1941: La Machine à écrire1943: Renaud et Armide. L'Épouse injustement soupçonnée1944: L'Aigle à deux têtes1946: Le Jeune Homme et la Mort, ballet by Roland Petit
1948: Théâtre I và II
1951: Bacchus1960: Nouveau théâtre de poche
1962: L'Impromptu du Palais-Royal1971: Le Gendarme incompris (cộng tác với Raymond Radiguet xuất bản sau khi qua đời)
Thơ và Phê bình
1918 Le Coq et l'Arlequin1920 Carte blanche1922 Le Secret professionnel1926 Le Rappel à l'ordre – Lettre à Jacques Maritain – Le Numéro Barbette1930 Opium1932 Essai de critique indirecte1935 Portraits-Souvenir1937 Mon premier voyage (Vòng quanh thế giới trong 80 ngày)
1943 Le Greco1947 Le Foyer des artistes – La Difficulté d'être1949 Lettres aux Américains – Reines de la France1951 Jean Marais' Bài thảo luận về Điện ảnh (chung với André Fraigneau)
1952 Gide vivant
1953 Journal d'un inconnu. Démarche d'un poète
1955 Colette (Diễn văn đọc trong lễ nhậm chức Viện sĩ ở Viện hàn lâm Hoàng gia Bỉ về Ngôn ngữ và Văn học Pháp) – Diễn văn đọc trong lễ nhậm chức Viện sĩ ở Viện hàn lâm Pháp
1956 Discours d'Oxford
1957 Entretiens sur le musée de Dresde (chung với Louis Aragon) – La Corrida du 1er mai
1950: Poésie critique I
1960: Poésie critique II
1962 Le Cordon ombilical
1963 La Comtesse de Noailles, oui et non
1964 Portraits-Souvenir (xuất bản sau khi qua đời; Cuộc thảo luận với Roger Stéphane)
1965 Entretiens với André Fraigneau (xuất bản sau khi qua đời)
1973 Jean Cocteau par Jean Cocteau (xuất bản sau khi qua đời; Cuộc thảo luận với William Fielfield)
1973 Du cinématographe (xuất bản sau khi qua đời). Entretiens sur le cinématographe (xuất bản sau khi qua đời)
Thơ hồi ký
1935–1938 (xuất bản sau khi qua đời)

Phim
 Đạo diễn
 1925: Jean Cocteau fait du cinéma
 1930: Le Sang d'un poète
 1946: La Belle et la Bête
 1948: L'Aigle à deux têtes
 1948: Les Parents terribles
 1950: Orphée
 1950: Coriolan
 1952: La Villa Santo-Sospir
 1955: L'Amour sous l'électrode
 1957: 8 × 8: A Chess Sonata in 8 Movements
 1960: Le Testament d'Orphée
Viết kịch bản
 1943: L'Éternel Retour (Jean Delannoy đạo diễn)
 1944: "Les Dames du Bois de Boulogne" (Robert Bresson đạo diễn)
 1948: Ruy Blas (Pierre Billon đạo diễn)
 1950: Les Enfants terribles (Jean-Pierre Melville đạo diễn) 
 1951: La Couronne Noire (Luis Saslavsky đạo diễn)
 1961: La Princesse de Clèves (Jean Delannoy đạo diễn)
 1965: Thomas l'imposteur (Georges Franju đạo diễn)
Viết lời thoại
 1943: Le Baron fantôme (và làm diễn viên) (Serge de Poligny đạo diễn)
 1961: La Princesse de Clèves (Jean Delannoy đạo diễn)
 1965: Thomas l'imposteur (Georges Franju đạo diễn)
Giám đốc hình ảnh 
 1950: Un chant d'amour (Jean Genet đạo diễn)

Thơ họa hình
1924: Dessins
1925: Le Mystère de Jean l'oiseleur
1926: Maison de santé
1929: 25 dessins d'un dormeur
1935: 60 bản vẽ cho Les Enfants Terribles
1941: Các bản vẽ ở lề Chevaliers de la Table ronde
1948: Drôle de ménage
1957: La Chapelle Saint-Pierre, Villefranche-sur-Mer
1958: La Salle des mariages, Tòa thị sảnh Menton – La Chapelle Saint-Pierre (lithographies)
1959: Gondol des morts
1960: Chapelle Saint-Blaise-des-Simples, Milly-la-Forêt
1960: Các cửa sổ của Nhà thờ Saint-Maximin de Metz

Thu âm
 Colette par Jean Cocteau, diễn văn đọc trong buổi lễ nhậm chức viện sĩ Viện hàn lâm Hoàng gia Bỉ về Ngôn ngữ và Văn học Pháp, Ducretet-Thomson 300 V 078 St.
 Les Mariés de la Tour Eiffel và Portraits-Souvenir, La Voix de l'Auteur LVA 13
 Plain-chant bởi Jean Marais, các trích đoạn từ vở kịch Orphée bởi Jean-Pierre Aumont, Michel Bouquet, Monique Mélinand, Les Parents terribles bởi Yvonne de Bray và Jean Marais, L'Aigle à deux têtes bởi Edwige Feuillère và Jean Marais, L'Encyclopédie Sonore 320 E 874, 1971
 Collection of three vinyl recordings of Jean Cocteau including La Voix humaine by Simone Signoret, 18 songs composed by Louis Bessières, Bee Michelin and Renaud Marx, on double-piano Paul Castanier, Le Discours de réception à l'Académie française, Jacques Canetti JC1, 1984
 Derniers propos à bâtons rompus avec Jean Cocteau, ngày 16 tháng 9 năm 1963 à Milly-la-Forêt, Bel Air 311035
 Les Enfants terribles, bản phát thanh với Jean Marais, Josette Day, Silvia Monfort và Jean Cocteau, CD Phonurgia Nova ISBN 2-908325-07-1, 1992
 Anthologie, 4 CD gồm nhiều bài thơ và bài văn do tác giả đọc: Anna la bonne, La Dame de Monte-Carlo và Mes sœurs, n'aimez pas les marins bởi Marianne Oswald, Le Bel Indifférent bởi Edith Piaf, La Voix humaine bởi Berthe Bovy, Les Mariés de la Tour Eiffel với Jean Le Poulain, Jacques Charon và Jean Cocteau, diễn văn đọc trong lễ nhậm chức Viện sĩ ở Viện hàn lâm Pháp, với các trích đoạn từ Les Parents terribles, La Machine infernale, các bản nhạc từ Parade chơi 2 người trên dương cầm bởi Georges Auric và Francis Poulenc, Frémeaux & Associés FA 064, 1997
 Các thơ của Jean Cocteau do tác giả đọc, CD EMI 8551082, 1997
 Hommage à Jean Cocteau, các giai điệu của Henri Sauguet, Arthur Honegger, Louis Durey, Darius Milhaud, Erik Satie, Jean Wiener, Max Jacob, Francis Poulenc, Maurice Delage, Georges Auric, Guy Sacre, (Jean-François Gardeil (baryton) và Billy Eidi (piano), CD Adda 581177, 1989
 Le Testament d'Orphée, journal sonore, by Roger Pillaudin, 2 CD INA / Radio France 211788, 1998

Nhật ký
1946 La Belle et la Bête (nhật ký phim)
1949 Maalesh (nhật ký về làm kịch)
1983 Le Passé défini (xuất bản sau khi qua đời)
1989 Nhật ký, 1942–1945

Tem thư
 Marianne de Cocteau, 1960

Sách tham khảo
Cocteau, Jean, Le Coq et l'Arlequin: notes autour de la musique – avec un portrait de l'auteur et deux monogrammes par P. Picasso, Paris, Éditions de la Sirène, 1918
Cocteau, Jean, Le Grand Écart, 1923, his first novel
Cocteau, Jean, Le Numéro Barbette, an influential essay on the nature of art inspired by the performer Barbette, 1926
Cocteau, Jean, The Human Voice, translated by Carl Wildman, Vision Press Ltd., Great Britain, 1947
Cocteau, Jean, The Eagle Has Two Heads, adapted by Ronald Duncan, Vision Press Ltd., Great Britain, 1947
Cocteau, Jean, "Bacchus". Paris: Gallimard, 1952.
Cocteau, Jean, The Holy Terrors (Les Enfants Terribles), translated by Rosamond Lehmann, New Directions. New York, 1957
Cocteau, Jean, Opium: The Diary of a Cure, translated by Margaret Crosland and Sinclair Road, Grove Press Inc., New York, 1958
Cocteau, Jean, The Infernal Machine And Other Plays, translated by W.H. Auden, E.E. Cummings, Dudley Fitts, Albert Bermel, Mary C. Hoeck, and John K. Savacool, New Directions Books, New York, 1963
Cocteau, Jean, Toros Muertos, along with Lucien Clergue and Jean Petit, Brussel & Brussel,1966
Cocteau, Jean, The Art of Cinema, edited by André Bernard and Claude Gauteur, translated by Robin Buss, Marion Boyars, London, 1988
Cocteau, Jean, Diary of an Unknown, translated by Jesse Browner, Paragon House Publishers, New York, 1988
Cocteau, Jean, The White Book (Le Livre blanc), sometimes translated as The White Paper, translated by Margaret Crosland, City Lights Books, San Francisco, 1989
Cocteau, Jean, Les Parents terribles, new translation by Jeremy Sams, Nick Hern Books, London, 1994

Tham khảo và Ghi chú

Breton, André (1953). La Clé des champs, p. 77. Paris: Éditions du Sagittaire.
Steegmuller, Francis (1970). Cocteau: A Biography. Boston: Atlantic-Little Brown & Company. ISBN 0-316-81219-6.
Crucifixion translated into Bengali by Malay Roy Choudhury

Đọc thêm
Evans, Arthur B. (1977). Jean Cocteau and his Films of Orphic Identity. Philadelphia: Art Alliance Press. ISBN 9780879820114.
Tsakiridou, Cornelia A., ed. (1997). Reviewing Orpheus: Essays on the Cinema and Art of Jean Cocteau. Lewisburg, Pa.: Bucknell University Press. ISBN 0-8387-5379-5.

Liên kết ngoài

 
 
 Original Edition of Ceramics by Jean Cocteau
 Jean Cocteau website 
 Cocteau/cinema Bibliography (via UC Berkeley)
 
 Cocteau CMEF Cap d'Ail 
 Cocteau et La chapelle Saint-Blaise-des-Simples
 Jean Cocteau, Filmmaker 
 Raquel Bitton: 'The Sparrow and the Birdman', a drama focusing on the relationship of Cocteau to Edith Piaf
 
 "Cocteau" is a track by acoustic and electronic music artist CELESTIAL CEILING named after Jean Cocteau which features an audio passage from 1930's "Blood of a Poet"

Sinh năm 1889
Mất năm 1963
Nhà văn Pháp
Nhà thơ Pháp
Người song tính nam
Người viết kịch bản
Tín hữu Công giáo Pháp
Viện sĩ Viện hàn lâm Pháp
Nhà biên kịch phim Pháp
Nhà viết kịch Pháp
Đạo diễn điện ảnh Pháp
Tiểu thuyết gia Pháp
Nhà văn song tính
Đạo diễn LGBT
Nhà thơ LGBT
Nhà thơ Kitô giáo
Tử vong vì bệnh tim mạch
Nhà văn đồng tính nam