Sư đoàn 5 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa

Sư đoàn 5 Bộ binh, là một trong 3 đơn vị chủ lực quân trực thuộc Quân đoàn III và Quân khu 3 của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Đây là một đơn vị quân đội lớn, từng tham dự nhiều trận quan trọng trong Chiến tranh Việt Nam. Lãnh thổ hoạt động và trách nhiệm bảo vệ là khu vực các tỉnh phía đông của miền Nam Việt Nam Cộng hòa. Nơi đây có chiến khu D là mật khu của Lực lượng mang danh Quân giải phóng, là thành phần của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Từ năm 1972, Bộ tư lệnh Sư đoàn được đặt tại Căn cứ Lai Khê, vị trí này cũng là Hậu cứ của Sư đoàn cho đến tháng 4/1975.

Lịch sử hình thành
Sư đoàn 5 Bộ binh được thành lập vào ngày 9 tháng 3 năm 1955 tại Sông Mao, quận Hải Ninh, Bình Thuận với danh xưng ban đầu là Sư đoàn 6 Bộ binh do Đại tá Vòng A Sáng làm Tư lệnh đầu tiên.

Sư đoàn 6 là biến thân của Sư đoàn 3 Sơn cước thuộc Quân đội Liên hiệp Pháp, đồn trú tại vùng biên giới Việt-Hoa, với nhiệm vụ bảo vệ khu vực mỏ than Móng Cái, Hòn Gai (thời kỳ này cũng do Đại tá Sáng chỉ huy).

Sau Hiệp định Genève ngày 20 tháng 7 năm 1954, Sư đoàn 3 Sơn cước di chuyển vào Nam và đồn trú tại Sông Mao, sau đó giải tán và dùng làm nòng cốt để thành lập Sư đoàn 6. Đến gần cuối năm 1955, trong vòng 3 tháng Sư đoàn thay đổi phiên hiệu 3 lần để phù hợp với tổ chức và trang bị. Ngày 1 tháng 8 đổi thành Sư đoàn 6 Dã chiến, ngày 1 tháng 9 lại đổi thành Sư đoàn Dã chiến số 41 và ngày 1 tháng 10 trở thành Sư đoàn 3 Dã chiến.

Ngày 1 tháng 12 năm 1958, Sư đoàn Dã chiến số 3 được tăng cường thêm 2 Trung đoàn địa phương 130 và 162, đổi tên lần cuối cùng thành Sư đoàn 5 Bộ binh. Sau đó di chuyển về miền Đông Nam phần đảm trách vùng hoạt động mới gồm lãnh thổ các tỉnh Bình Dương, Bình Long và Phước Long. Ban đầu đặt bản doanh tại Phú Lợi, Thủ Dầu Một, sau chuyển Bộ Tư lệnh lên căn cứ Lai Khê.

Nhiệm vụ của Sư đoàn 5 không kém phần quan trọng so với các Sư đoàn bạn thuộc Quân đoàn III nói riêng và đối với Quân lực Việt Nam Cộng hòa nói chung. Sư đoàn có trọng trách bảo vệ và an ninh tuyệt đối vùng biên cương, vì địa bàn hoạt động của Sư đoàn (giáp ranh với nước bạn Campuchia) là cửa ngõ phía bắc của Thủ Đô Sài Gòn.

Năm 1972, Sư đoàn là đơn vị chủ lực của mặt trận Bình Long, đã kiên cường bảo vệ Thị xã An lộc trong suốt 3 tháng trời, đã anh dũng chiến đấu chống lại sự tấn công và lấn chiếm của Việc Cộng. Đồng thời đã cùng các đơn vị bạn gồm Lực lượng Nhảy dù, Liên đoàn 81 Biệt cách dù, Biệt động quân các Trung đoàn của Sư đoàn 18 và 21 Bộ binh đẩy lùi địch quân về phía biên giới Việt-Miên. Trong lịch sử "chiến tranh bảo vệ tự do" của Việt Nam Cộng hòa gọi thời điểm này là Mùa hè đỏ lửa.

Đơn vị trực thuộc và phối thuộc

Bộ Tư lệnh Sư đoàn và Chỉ huy Trung đoàn tháng 4/1975

Trung đoàn Pháo binh
 Đơn vị phối thuộc

Tư lệnh Sư đoàn qua các thời kỳ
{|class= "wikitable"
|-
!width= "1%" |Stt
!width= "24%" |Họ và Tên
!width= "14%" |Cấp bậc
!width= "18%" |Tại chức
!Chú thích
|-
|<center> 1
|<center> Vòng A SángVõ bị Frejus, Pháp
|rowspan= "2"|<center> Đại tá
|<center> 3/1955-10/1955
|Giải ngũ ở cấp Đại tá. Thân phụ của Đại tá Hoàng Gia Cầu, nguyên Tham mưu trưởng Cơ quan Tổng Thanh tra Quân lực Việt Nam Cộng hòa.
|-
|<center> 2
|<center> Phạm Văn ĐổngVõ bị Móng Cái
|<center> 10-/1955-3/1958
|Giải ngũ năm 1965 ở cấp Thiếu tướng
|-
|<center> 3
|<center> Nguyễn Quang ThôngVõ bị Huế K2
|<center> Trung tá
|<center> 3/1958-9/1958
|Sau là Đại tá Tỉnh trưởng Tây Ninh. Giải ngũ
|-
|<center> 4
|<center> Tôn Thất XứngVõ bị Huế K1
|<center> Đại tá
|<center> 9/1958-11/1958
|Giải ngũ năm 1967 ở cấp Thiếu tướng
|-
|<center> 5
|<center> Đặng Văn SơnTrường Hạ sĩ quan Pháp
|<center> Trung tá
|<center> 11/1958-8/1959
|Sau là Đại tá Chỉ huy trưởng trường Hạ sĩ quan Đồng Đế, Trung tâm Huấn luyện Dục Mỹ. Giải ngũ năm 1964
|-
|<center> 6
|<center> Nguyễn Văn ChuânVõ bị Huế K1
|<center> Đại tá
|<center> 8/1959-5/1961
|Giải ngũ năm 1966 ở cấp Thiếu tướng
|-
|<center> 7
|<center> Trần Ngọc TámVõ bị Liên quânViễn Đông Đà Lạt
|<center> Thiếu tướng
|<center> 5/1961-10/1961
|Giải ngũ năm 1974 ở cấp Trung tướng
|-
|<center> 8
|<center> Nguyễn Đức ThắngVõ khoa Nam Định
|<center> Đại tá
|<center> 10/1961-12/1962
|Giải ngũ năm 1973 ở cấp Trung tướng
|-
|<center> 9
|<center> Nguyễn Văn ThiệuVõ bị Huế K1
|<center> Đại táThiểu tướng(11/1963)
|<center> 12/1962-2/1964
|Sau là Trung tướng. Đắc cử Tổng thống Việt Nam Cộng hòa 2 nhiệm kỳ (1967-1975)
|-
|<center> 10
|<center> Đặng Thanh LiêmVõ bị Liên quânViễn Đông Đà Lạt
|<center> Đại táChuẩn tướng(4/1964)
|<center> 2/1964
|Giải ngũ năm 1965 ở cấp Thiếu tướng
|-
|<center> 11
|<center> Cao Hảo HớnVõ bị Liên quânViễn Đông Đà Lạt
|<center> Chuẩn tướng
|<center> 6/1964-10/1964
|Sau cùng là Trung tướng Phụ tá Tổng trưởng Quốc phòng
|-
|<center> 12
|<center> Trần Thanh PhongVõ bị Huế K2
|<center> Đại táChuẩn tướng(10/1964)
|<center> 10/1964-7/1965
|Năm 1972, đang là Thiếu tướng Phụ tá Ủy ban Trung ương Đặc trách chương trình Thị tứ, tử nạn máy bay Carribou tại Tuy Hòa trong khi thi hành công vụ. Được truy thăng Trung tướng
|-
|<center> 13
|<center> Phạm Quốc ThuầnVõ bị Đà Lạt K5
|<center> Đại táChuẩn tướng(6/1966)Thiếu tướng(6/1968)
|<center> 7/1965-8-1969
|Sau cùng là Trung tướng Chỉ huy trưởng trường Hạ sĩ quan Đồng Đế
|-
|<center> 14
|<center> Nguyễn Văn HiếuVõ bị Đà Lạt K3
|<center> Chuẩn tướngThiếu tướng(6/1970)
|<center> 8/1969-6/1971
|Ngày 8 tháng 4 năm 1975, đang là Thiếu tướng Tư lệnh Phó Quân đoàn III, bị ám sát bởi cận vệ của Tướng Toàn, Đại Úy Đỗ Đức. Ngày 10 tháng 4, được truy thăng cấp bậc Trung tướng.
|-
|<center> 15
|<center> Lê Văn HưngVõ khoa Thủ Đức K5
|<center> Đại táChuẩn tướng(3/1972)
|<center> 6/1971-9/1972
|Tự sát ngày 30 tháng 4 năm 1975 tại Cần Thơ, Quân đoàn IV.
|-
|<center> 16
|<center> Trần Quốc LịchVõ khoa Thủ Đức K4
|<center> Đại táChuẩn tướng(11/1972)
|<center> 9/1972-11-1973
|Năm 1974, liên quan đến vụ buôn lậu trong quân đội, bị tạm giam và giải ngũ
|-
|<center> 17
|<center> Lê Nguyên Vỹ
|<center> Đại táChuẩn tướng(11/1974)
|<center> 11/1973-30/4/1975
|Tự sát ngày 30 tháng 4 năm 1975 tại Bộ Tư lệnh Sư đoàn ở căn cứ Lai Khê.
|-
|}

Chú thích

Tham khảo
Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). ''Lược sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa.

5
Đơn vị quân sự thành lập năm 1955
Đơn vị quân sự giải thể năm 1975