Công nhận các cặp cùng giới ở Việt Nam

Khoản 1 Điều 36 Hiến pháp Việt Nam năm 2013 đã quy định nguyên tắc hôn nhân là "một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng" Tuân theo hiến pháp, luật hôn nhân tại Việt Nam không công nhận hôn nhân cùng giới.

Về quy định cụ thể, luật Việt Nam đã chuyển từ cấm hôn nhân cùng giới (Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000), sang "không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính" (khoản 2 Điều 8, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014). Những người cùng giới có thể chung sống và một số tranh chấp giữa họ, như tranh chấp về tài sản, được giải quyết theo Luật Dân sự.

Lịch sử pháp lí 

Hôn nhân cùng giới không được công nhận ở Việt Nam, dù đã có những thảo luận về hợp pháp hóa vào năm 2013 và 2014. Năm 2013, Chính phủ Việt Nam tuyên bố sẽ không còn phạt những người tổ chức lễ cưới cùng giới nơi công cộng; tuy nhiên, Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 "không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính" và do đó, quyền lợi của các cặp cùng giới không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hôn nhân và Gia đình, bao gồm an sinh xã hội, thừa kế, nhận con nuôi, sở hữu tài sản, thuế... Những người cùng giới có thể chung sống và một số tranh chấp giữa họ, như tranh chấp về tài sản, sẽ được giải quyết theo Luật Dân sự.

Bối cảnh 
Luật Hôn nhân và Gia đình 1986 không có đề cập nào đến hôn nhân hay sống chung giữa những người cùng giới. Năm 1997, đám cưới đồng tính công khai đầu tiên của Việt Nam diễn ra tại TPHCM. Cảnh sát được cho là đã nói rằng không có luật nào cho phép họ phạt cặp đôi này. Năm 1998, hai người phụ nữ  làm đám cưới đồng tính nữ công khai đầu tiên được biết đến ở Việt Nam tại Vĩnh Long. Các quan chức chính phủ đã phá vỡ cuộc hôn nhân trên và hai người phụ nữ phải kí cam kết không sống cùng nhau. Sau các đám cưới này, Quốc hội thông qua đạo luật cấm hôn nhân đồng tính vào tháng 6 năm 1998. Luật Hôn nhân và Gia đình 2000 cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính.

Tình trạng pháp lí
Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 bỏ quy định "cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính" từ ngày 1 tháng 1 năm 2015, thay vào đó là quy định "không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính" (khoản 2 Điều 8). Những người cùng giới có thể chung sống và một số tranh chấp giữa họ, như tranh chấp về tài sản, được giải quyết theo Luật Dân sự.

Thảo luận hợp pháp hóa
Năm 2012, một cặp đồng tính nữ ở Cà Mau và một cặp đồng tính nam tại Kiên Giang tổ chức một đám cưới tại nhà nhưng bị chính quyền địa phương ngăn cản. Việc này được tường thuật trên nhiều báo chí, và đã dẫn đến những cuộc tranh luận sôi nổi. Cùng năm, bộ trưởng Tư pháp, ông Hà Hùng Cường, tuyên bố là chính phủ đang xem xét vấn đề hôn nhân cùng giới khi sửa đổi Luật Hôn nhân và gia đình. Vấn đề được dự định là sẽ tranh luận tại quốc hội vào mùa xuân năm 2013. Tháng 5 năm 2012, Bộ Tư pháp ra công văn để thu thập ý kiến đánh giá hạn chế của Luật Hôn nhân và Gia đình 2000, trong đó có đề cập đến việc kết hôn và chung sống của những người cùng giới. Trong quá trình thảo luận, đại diện Viện nghiên cứu Thanh niên (thuộc Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh) và Bộ Y tế có quan điểm ủng hộ hôn nhân đồng tính. Ngược lại, đại diện Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cho rằng không nên công nhận hôn nhân đồng tính.

Trong phiên họp chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vào năm 2013 nhận định: "Hôn nhân đồng giới là một thực tế xã hội đang đòi hỏi, đây là vấn đề của toàn cầu, không thể "né" hôn nhân đồng giới", do đó cần nêu các ý kiến khác nhau ra để thảo luận, cân nhắc cặn kẽ.

Vào tháng 6 năm 2013, bộ Tư pháp đệ trình dự luật về hủy bỏ việc cấm hôn nhân cùng giới từ luật Hôn nhân và Gia đình và sẽ cho phép các cặp cùng giới chung sống với nhau. Vào ngày 24 tháng 9 năm 2013, chính phủ ra sắc lệnh hủy bỏ việc phạt những hôn nhân cùng giới. Sắc lệnh này có hiệu lực từ ngày 11 tháng 11 năm 2013. Trong trường hợp chính quyền địa phương xen vào can thiệp, những người liên hệ có thể dùng sắc lệnh này để bảo vệ vấn đề cá nhân của họ. Vào ngày 13 tháng 10 năm 2013, viện ISEE và trung tâm ICS đã khởi xướng chiến dịch truyền thông xã hội Tôi đồng ý nhằm kêu gọi sự ủng hộ của người Việt Nam với hôn nhân cùng giới.

Tại phiên họp Quốc hội về vấn đề này vào năm 2014, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu phát biểu: "Hiến pháp vừa sửa đã nêu nguyên tắc "nam, nữ có quyền kết hôn" tức là chưa thừa nhận hôn nhân cùng giới. Như vậy luật không thể vượt Hiến pháp. Mà nếu 2 người cùng giới sinh sống thì phải xác định họ không thể sinh con, nghĩa là mục đích lập gia đình không đạt được nên cũng không thể gọi là hôn nhân."

Ngày 22 tháng 1 năm 2019, tại Cơ chế rà soát định kỳ phổ quát lần thứ ba của Việt Nam, Iceland, Hà Lan và Canada đề xuất Việt Nam hợp pháp hóa hôn nhân cùng giới. Ngày 4 tháng 7 năm 2019, chính phủ "đã lưu ý" (từ chối) các đề xuất này.

Quan điểm công chúng
Một khảo sát thực hiện vào tháng 12 năm 2012 bởi Viện nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) cho thấy 37% dân số Việt Nam ủng hộ hông nhân cùng giới, trong khi 58% phản đối.

Theo kết quả điều tra quốc gia về "Quan điểm xã hội với hôn nhân cùng giới" được Viện Xã hội học (Viện Hàn lâm Khoa học - Xã hội Việt Nam) và Viện Nghiên cứu xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) công bố ngày 26 tháng 3, 2014:
 90% người dân Việt Nam được hỏi biết về đồng tính và 62% biết về việc sống chung như vợ chồng giữa hai người cùng giới tính.
 30% người dân được hỏi có quen ai đó là người đồng tính (họ hàng, bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm...).
 33,7% số người được hỏi ủng hộ việc hợp pháp hóa hôn nhân cùng giới. Về việc công nhận quyền sống chung như vợ chồng giữa những người cùng giới tính, số người ủng hộ là 41,2%. Hình thức sống chung cùng giới nên được hợp pháp hóa theo dạng "kết hợp dân sự" hoặc "đăng ký sống chung như vợ chồng.
 Khi được hỏi về một số quyền cụ thể được đề cập đến trong Luật Hôn nhân – Gia đình mà các cặp đôi cùng giới nên được pháp luật bảo vệ, có 56% người dân được hỏi cho rằng cặp đôi cùng giới nên có quyền cùng nhận con nuôi và nuôi con, 51% ủng hộ quyền sở hữu tài sản chung, 47% ủng hộ quyền thừa kế tài sản.
 Đa số người dân được hỏi cho rằng việc hợp pháp hóa hôn nhân cùng giới không ảnh hưởng đến gia đình (72,7%) hay cá nhân họ (63,2%). Xét theo vùng miền, người miền Bắc và người miền Trung ủng hộ tích cực hơn (78% và 74%) so với miền Nam (68%). 
 Những người trẻ từ 18-29 tuổi và những người có trình độ học vấn từ đại học, cao đẳng trở lên có tỷ lệ ủng hộ hôn nhân đồng giới cao hơn.
 Những trường hợp có quen biết người đồng tính xác suất ủng hộ hợp pháp hóa hôn nhân cùng giới lớn gấp đôi so với các trường hợp không quen biết. Điều này cho thấy việc xuất hiện công khai của người đồng tính làm gia tăng tỷ lệ ủng hộ của xã hội.
 90% cho rằng nếu hợp pháp hóa hôn nhân đồng tính thì sẽ có tác động đến cộng đồng xã hội kể cả tích cực lẫn tiêu cực. 20% cho rằng việc hợp pháp hóa hôn nhân đồng tính sẽ có tác động tiêu cực đến gia đình họ trong khi 73% số người được hỏi cho rằng việc hợp pháp hóa hôn nhân cùng giới không ảnh hưởng đến gia đình hay cá nhân họ.

Cuộc điều tra quốc gia lần đầu tiên được thực hiện tại 68 xã, phường thuộc 8 tỉnh, thành phố tại Việt Nam gồm: Hà Nội, Quảng Ninh, Nghệ An, Đà Nẵng, Đắk Lắk, TP.HCM, An Giang, Sóc Trăng với sự tham gia của 5.300 người dân.

ILGA đã thực hiện một khảo sát qua mạng internet với 96.331 phản hồi từ 65 quốc gia từ tháng 12 năm 2015 đến tháng 1 năm 2016. Trong số các phản hồi từ Việt Nam, 45% cho rằng hôn nhân đồng tính nên được hợp pháp hóa, 25% cho rằng không nên và 30% phản hồi "không biết".

Xem thêm 
Hôn nhân cùng giới
Chiến dịch Tôi đồng ý
Quyền LGBT ở Việt Nam

Chú thích

Liên kết ngoài 
 

V
Quyền LGBT ở Việt Nam