Jan Dismas Zelenka

Jan Dismas Zelenka (ngày 16 tháng 10 năm 1679 - ngày 23 tháng 12 năm 1745) hay Johann Dismas Zelenka là nhà soạn nhạc ba rốc người cộng hòa Séc quan trọng nhất. Ông được ngưỡng mộ về đối âm hài hòa, sáng tạo.

Cuộc sống 
Zelenka sinh ra ở Launiowitz, một thị trấn nhỏ phía đông nam của Prague, ở Bohemia. Ông là con cả trong số tám người con của Marie Magdalena (nhũ danh Hajek) và Jiří Zelenka. Không được biết đến nhiều về những năm đầu của Zelenka. Ông được đào tạo âm nhạc tại trường Clementinum ở Prague. Zelenka phục vụ Baron von Hartig ở Prague, trước khi được bổ nhiệm làm nghệ sĩ violon ở dàn nhạc hoàng gia Dresden khoảng năm 1710.

Năm 1716 ông đến Vienna học, năm 1719 ông trở lại Dresden. Năm 1723 ông trở lại Praha và ra mắt một trong những tác phẩm thế tục của ông là Sub olea pacis et palma virtutis conspicua orbi regia Bohemiae Corona, cũng trong thời gian ở tại đây ông tập trung vào các tác phẩm khí nhạc. Ông qua đời vào ngày 23 tháng 12 năm 1745 và được chôn cất vào đêm Giáng sinh.

Phong cách âm nhạc 
Các tác phẩm của ông có cấu trúc táo bạo và sự đối âm hài hòa; tác phẩm khí nhạc của ông (trio sonata, capricci, và concerto) là mô hình mẫu mực của phong cách ban đầu của ông (thập niên 1710). Sáu bản trio sonata yêu cầu sự điêu luyện cao và độ nhạy biểu cảm từ người biểu diễn như ông đã tự mình chơi các tác phẩm này.

Ông viết nhiều hình thức, thể loại được xuất phát từ nhiều nơi trên khắp châu Âu thời kỳ đó. Ông cũng chịu ảnh hưởng từ âm nhạc dân gian cộng hòa Séc.

Tác phẩm 
Có 249 tác phẩm của ông được biết đến bao gồm nhạc tôn giáo và thế tục.

Thế tục 
Tác phẩm thanh-khí nhạc

 Sub olea pacis et palma virtutis (conspicua orbi regia Bohemiae Corona – Melodrama de Sancto Wenceslao)
 Il Diamante

Tác phẩm khí nhạc

 Trio or Quartet Sonatas Nos. 1–6
 Capriccios Nos. 1–5
 Concerto à 8 Concertanti
 Hipocondrie à 7 Concertanti
 Overture à 7 Concertanti
 Simphonie à 8 Concertanti

Tôn giáo 
Masses và requiems

 Missa Sancti Spiritus
 Missa Sancti Josephi
 Missa Purificationis Beatae Virginis Mariae
 Missa Sanctissimae Trinitatis
 Missa Votiva
 Missa Dei Patris
 Missa Dei Filii
 Missa Omnium Sanctorum
 Requiem in C Minor
 Requiem in D Minor

Oratorios

 Il Serpente di Bronzo
 Gesù al Calvario
 I penitenti al sepolchro del Redentore

Litanies

 Litaniae de Venerabili Sacramento
 Litaniae Lauretanae
 Litaniae Lauretanae "Consolatrix afflictorum"
 Litaniae Lauretanae "Salus infirmorum"
 Litaniae Omnium Sanctorum
 Litaniae Xaverianae

Psalms và hymn

 Dixit Dominus
 Confitebor tibi Domine
 In exitu Israel
 Lauda Jerusalem
 Laudate pueri
 Ave maris stella in D Minor
 Chvalte Boha silného
 Ave Regina coelorum
 Regina coeli
 Salve Regina
 De Profundus (Psalm 130)

Tác phẩm liturgical và spiritual khác

 Te Deum in D Major (2 settings)
 Magnificat in C Major and D Major
 Miserere in D Minor and C minor
 Lamentationes Ieremiae Prophetae
 XXVII Responsoria pro hebdomada

Tham khảo 
 Orchestrální skladby – Overture, ZWV 188, Sinfonia concertante, ZWV 189, Ars Rediviva, Martinů Chamber Orchestra, 1963, LP, Supraphon
 Lamentationes – abbreviated version of "Lamentationes Ieremiae prophatae", Ars Rediviva (Milan Munclinger), 1969, LP, Supraphon
 The Orchestral Works – Camerata Bern, 3 CDs, 1989, Universal
 Trio Sonatas 1–6, 2 CDs, 1993, Studio Matouš
 Missa Sanctissimae Trinitatis, Musica Florea (Marek Štryncl), CD, 1994, Studio Matouš
 Requiem In D Minor; ZWV 48, Miserere In C Minor; Psalm 50, ZWV 57, CD, 1995, Supraphon
 Magnificat, ZWV 108; De profundis, ZWV 96; Litaniæ Omnium Sanctorum, ZWV 153, Salve Regina, ZWV 137) – Czech Philharmonic Orchestra and chorus, CD, 1998, Supraphon
 Missa Dei Patris – Barockorchester Stuttgart, Kammerchor Stuttgart (Frieder Bernius), CD, 2001, Carus
 Sub olea pacis et palma virtutis – Musica Florea, Musica Aeterna, Ensemble Philidor, Boni Pueri (Marek Štryncl), 2 CDs, 2001, Supraphon; world premiere recording
 Gesù Al Calvario – Das Kleine Konzert, Rheinische Kantorei (Hermann Max), CD, 2001, Capriccio
 Lamentations Of Jeremiah – Chandos Baroque Players, CD, 2002, Helios
 Complete Orchestral Works – Das Neu-Eröffnete Orchestre (Jürgen Sonnentheil), 3 CDs, 2002, CPO
 I penitenti a sepolcro del Redentore, Capella Regia Musicalis (Robert Hugo) & soloists, incl.mezzo-soprano Magdalena Kožená, CD, 2004, Supraphon
 I penitenti a sepolcro del Redentore ZWV 63, Collegium 1704, Collegium Vocale 1704 (Václav Luks), CD, 2009, Zig-Zag Territoires
 Missa Dei Filii, Litaniae Laurentanae "Salus Infirmorum" – Taffelmusik (Frieder Bernius), CD, 2004, Deutsche Harmonia Mundi
 Composizioni per orchestra – Collegium 1704 (Václav Luks), CD, 2005, Supraphon
 Il serpente di bronzo – Ensemble Inégal (Adam Viktora), CD, 2005, Nibiru
 Missa purificationis Beatae Virginis Mariae – Ensemble Inégal (Adam Viktora), CD, 2007, Nibiru
 Missa votiva ZWV 18 – Collegium 1704, Collegium Vocale 1704 (Václav Luks), CD, 2008, Zig-Zag Territoires
 Il Diamante (Serenata ZWV 177), Ensemble Inégal, Prague Baroque Soloists (Adam Viktora), 2 CD, 2009, Nibiru
 Missa Sancti Josephi ZWV 14, Litaniae Xaverianae ZWV 155 – Ensemble Inégal, Prague Baroque Soloists (Adam Viktora), CD, 2010, Nibiru
 Officium Defunctorum ZWV 47 / Requiem ZWV 46, Collegium 1704 / Collegium Vocale 1704 (Václav Luks), 2 CDs, 2011, Accent (Note 1 Musikvertrieb)
 Sepolcri ZWV 58–60. Collegium Marianum, Jana Semerádová, Praha 2011, Music from Eighteenth-Century Prague
 Missa Omnium Sanctorum ZWV 21, Barbara dira effera ZWV 164, Christe eleison ZWV 29 - Ensemble Inégal, Prague Barogue Soloists (Adam Viktora), CD, 2011 Nibiru
 Sonatas – Ensemble Marsyas with Monica Huggett, SACD and digital download, 2012, Linn Records
 Missa Sanctissimae Trinitatis ZWV 17, Gaude laetare ZWV 168 - Ensemble Inégal, Prague Baroque Soloists (Adam Viktora), CD, 2012 Nibiru

 
 .

Chú thích

Liên kế ngoài 
 J. D. Zelenka Six sonatas for 2 oboes, bassoon & continuo, ZWV 181
 Jan Dismas Zelenka Sonatas for 2 Oboes, Bassoon and B.C. 1/2
 Jan Dismas Zelenka Sonatas for 2 Oboes, Bassoon and B.C. 2/2
 
 The "Discover Zelenka" website, which includes a database of works and recordings. (It is even possible to get an up-to-date list of unrecorded works).
 The Zelenka Forum
 Jan Dismas Zelenka Detailed Biography of classical.net
 Wolfgang Reich's catalog of Zelenka's works
 Janice Stockigt: Jan Dismas Zelenka: A Bohemian Musician at the Court of Dresden
 Jan Dismas Zelenka (www.bach-cantatas.com)
 Discography
 Music on Net
 
 

Nhạc sĩ Séc
Sinh năm 1679
Nhà soạn nhạc Séc
Mất năm 1745
Nhà soạn nhạc cổ điển thế kỷ 17