ISO 639-2

ISO 639-2:1998 - Codes for the representation of names of languages — Part 2: Alpha-3 code - là phần hai của chuỗi tiêu chuẩn quốc tế ISO 639 do Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế ban hành dành cho mã ngôn ngữ. Tiêu chuẩn này liệt kê các mã - còn gọi là mã "Alpha-3" - gồm ba chữ cái, đại diện cho tên ngôn ngữ. Danh sách mã ISO 639-2 gồm 464 mục.

Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ là cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận đăng ký và đề nghị đưa vào tiêu chuẩn ISO 639-2; trong vai trò này, cơ quan này được ký hiệu là ISO 639-2/RA. Cơ quan này cũng có người đại diện trong Ủy ban Tư vấn Liên hợp ISO 639-RA có trách nhiệm duy trì hệ thống mã ISO 639.

Công tác xây dựng ISO 639-2 bắt đầu từ 1989 do mã ISO 639-1 (gồm hai chữ cái) không đủ đáp ứng nhu cầu đại diện cho tên ngôn ngữ. ISO 639-2 được ra mắt lần đầu vào năm 1998.

Các mã B và T
Mặc dù hầu hết các ngôn ngữ đều đã được cấp mã theo tiêu chuẩn ISO nhưng có 20 ngôn ngữ có đến hai mã ba chữ cái, gồm mã "thư mục" (ISO 639-2/B) xuất phát từ tên tiếng Anh của ngôn ngữ và mã "thuật ngữ" (ISO 639-2/T) xuất phát từ tên bản xứ của ngôn ngữ đó. Mỗi ngôn ngữ trong số này lại có thêm mã ISO 639-1. Thực ra trong lịch sử từng có 22 mã "thư mục", tuy nhiên do scc và scr đã bị loại nên chỉ còn 20 mã.

Nói chung người ta thích dùng mã "thuật ngữ" hơn; tiêu chuẩn ISO 639-3 cũng dùng mã "thuật ngữ". Tuy vậy, ISO 15924 lại dẫn xuất mã từ ISO 639-2/B mỗi khi có thể được.

Phạm vi và kiểu ngôn ngữ mà ISO 639-2 bao trùm
Phạm vi
 Ngôn ngữ đơn
 Macrolanguage
 Bộ sưu tập ngôn ngữ
 Phương ngữ
 Ngôn ngữ dành riêng sử dụng tại địa phương
 Các trường hợp đặc biệt

Kiểu (dành cho ngôn ngữ đơn lẻ)
 Ngôn ngữ sống
 Ngôn ngữ chết (tử ngữ)
 Ngôn ngữ cổ
 Ngôn ngữ lịch sử
 Ngôn ngữ được xây dựng (constructed language)

Trường hợp đặc biệt
Có những mã dùng cho các trường hợp đặc biệt:
mis là mã được ISO liệt kê là "ngôn ngữ không mã hóa" (uncoded languages)
mul ("multiple", tạm dịch: "nhiều") là mã dùng để thể hiện rằng có nhiều ngôn ngữ được sử dụng, đồng thời hàm nghĩa rằng việc chỉ rõ cụ thể các mã ngôn ngữ tương ứng là việc làm không thiết thực.
Các mã từ qaa đến qtz được bảo tồn và chưa dùng trong ISO
und ("undetermined", tạm dịch: "không xác định được") là mã được dùng khi cần phải biểu thị ngôn ngữ nhưng lại không xác định được đó là ngôn ngữ gì.
zxx là mã được ISO liệt kê là "không có nội hàm ngôn ngữ" (bổ sung ngày 11 tháng 1 năm 2006)

Mã ngôn ngữ tập thể
Một số mã ISO 639-2 tuy thường dùng nhưng lại không đại diện chính xác cho một ngôn ngữ cụ thể hoặc các ngôn ngữ có liên quan. Chúng được xem là mã ngôn ngữ tập thể (collective language)  và bị loại khỏi tiêu chuẩn ISO 639-3. Về định nghĩa macrolanguage và ngôn ngữ tập thể, xem tại đây.

Dưới đây là danh sách mã ngôn ngữ tập thể trong tiêu chuẩn ISO 639-2 và được liệt kê tiếp trong ISO 639-5. Ghi chú rằng có hai mã tuy được xác định là mã ngôn ngữ tập thể trong ISO 639-2 nhưng (tính đến hiện nay) lại không có trong ISO 639-5 là mã bih (Bihar, mã ISO 639-1 là bh) và mã him (Himachal).

afa Ngữ hệ Phi-Á
alg Ngữ tộc Algonquin
apa Ngữ chi Apache
art Ngôn ngữ được xây dựng
ath Ngữ chi Athabaska
aus Ngữ hệ Úc
bad Ngữ hệ Banda
bai Ngữ hệ Bamileke
bat Nhóm ngôn ngữ gốc Balt
ber Nhóm ngôn ngữ Berber
bnt Ngữ hệ Bantu
btk Ngữ hệ Batak
cai Ngữ hệ bản xứ Trung Mỹ
cau Ngữ hệ Á-Âu
cel Ngữ tộc Celt
cmc Ngữ hệ Chăm
col Tiếng Shilluk
cpe tiếng creole và tiếng bồi dựa trên tiếng Anh
cpf tiếng creole và tiếng bồi dựa trên tiếng Pháp
cpp tiếng creole và tiếng bồi dựa trên tiếng Bồ Đào Nha
crp Ngôn ngữ Creole và tiếng bồi
cus Ngữ tộc Cush
day Ngữ hệ Land Dayak
dra Ngữ hệ Dravida
fiu Nhóm ngôn ngữ Phần Lan-Ugra
gem Nhóm ngôn ngữ German
ijo Ngữ hệ Ijo
inc Ngữ chi Ấn-Nhã Lợi An
ine Ngữ hệ Ấn-Âu
ira Ngữ chi Iran
iro Ngữ hệ Iroquois
kar Ngữ chi Karen
khi Ngữ hệ Khoisan
kro Ngữ tộc Kru
map Ngữ hệ Nam Đảo
mkh Ngữ hệ Nam Á
mno Ngữ tộc Manobo
mun Nhóm ngôn ngữ Munda
myn Ngữ hệ Maya
nah Nahuatl
nai Ngôn ngữ bản xứ Bắc Mỹ
nic Ngữ hệ Niger-Congo
nub Ngữ hệ Nubia
oto Ngữ hệ Otomi
paa Ngữ hệ Papua
phi Ngữ tộc Philippines
pra Ngữ tộc Prakrit
roa Nhóm ngôn ngữ Rôman
sai Ngôn ngữ bản xứ Nam Mỹ
sal Ngữ hệ Salish
sem Ngôn ngữ Semit
sgn Ngôn ngữ ký hiệu
sio Ngữ hệ Sioux
sit Ngữ hệ Hán-Tạng
sla Ngữ tộc Slav
smi Ngữ tộc Sami
son Ngữ tộc Songhai
ssa Ngữ hệ Nile-Sahara
tai Ngữ chi Thái
tup Ngữ hệ Tupi
tut Ngữ hệ Altai
wak Ngữ hệ Wakash
wen Các ngôn ngữ Sorbia
ypk Ngữ chi Yupik
znd Ngữ chi Zande

Xem thêm 
Danh sách mã ISO 639-2
Mã ngôn ngữ

Chú thích

Liên kết ngoài 
Tiếng Anh
Trang chủ ISO 639-2/RA
Thông báo thay đổi
Chi tiết

ISO 639