Bộ Thỏ

Bộ Thỏ (Lagomorpha) là một bộ động vật có vú bao gồm hai họ: Leporidae (thỏ và thỏ đồng) và Ochotonidae (thỏ cộc pika). Từ Lagomorpha được ghép từ hai từ tiếng Hy Lạp cổ đại: lagos (λαγώς, "thỏ đồng") + morphē (μορφή, "dạng"). Hiện có 91 loài thuộc Bộ Thỏ còn sinh tồn, trong đó có 30 loài thỏ cộc, 29 loài thỏ, và 32 loài thỏ đồng.

Bộ Thỏ và Bộ Gặm nhấm cùng nhau tạo nên nhánh Glires. Bộ Thỏ có lẽ đã bắt nguồn từ Châu Á, rồi lan rộng khắp Bắc Bán cầu. Về sau, các loài gặm nhấm dần trở nên lấn lướt và chiếm hữu nhiều hốc sinh thái hơn.

Phân loại và lịch sử tiến hoá 
Những danh pháp sau đây từng được dùng để chỉ bộ Thỏ, nay đều là danh pháp đồng nghĩa: Duplicidentata - Illiger, 1811; Leporida - Averianov, 1999; Neolagomorpha - Averianov, 1999; Ochotonida - Averianov, 1999; and Palarodentia - Haeckel, 1895.

Họ Prolagidae nay tuyệt chủng có một loài sống sót đến tận thời cận đại (khoảng năm 1774): Prolagus sardus, với vết tích tìm thấy ở Sardegna, Corse, và những đảo lân cận.

Lịch sử tiến hoá của bộ Thỏ vẫn chưa được làm rõ. Cho tới gần đây, người ta vẫn thường cho rằng Eurymylus, cư ngụ ở Đông Á vào cuối thế Paleocen hay đầu thế Eocen, có liên quan với, hay thậm chí là, tổ tiên của bộ Thỏ. Những nghiên cứu bằng chứng hoá thạch đề xuất rằng bộ Thỏ có lẽ bắt nguồn từ Anagaloidea, còn Eurymylus có quan hệ gần hơn với gặm nhấm (dù không phải tổ tiên trực tiếp). Leporidae xuất hiện vào cuối thế Eocen rồi mau chóng lan ra khắp Bắc Bán cầu; chúng có xu hướng kéo dài cặp chân sau. Ochotonidae xuất hiện vào thế Oligocen ở miền đông châu Á.

Bộ Thỏ chắc hẳn là từng đa dạng hơn nhiều so với ngày nay (chừng 75 chi cùng 230 loài có hoá thạch) với nhiều loài chung sống trong một quần xã.

Một nghiên cứu đề xuất rằng bộ Thỏ bắt nguồn từ tiểu lục địa Ấn Độ, khi mà nơi đây vẫn là lục địa tách biệt với châu Á vào thế Paleocen.

Phân loại
Bộ Lagomorpha Brandt 1885
Họ Leporidae Fischer de Waldheim 1817 (thỏ, thỏ đồng)
Phân họ † Archaeolaginae
Chi †Archaeolagus Dice 1917
Chi †Hypolagus Dice 1917
Chi †Notolagus Wilson 1938
Chi †Panolax Cope 1874
Phân họ Leporinae Trouessart 1880
Chi †Alilepus Dice 1931
Chi Brachylagus
Chi Bunolagus
Chi Caprolagus Blyth 1845
Chi Lepus Linnaeus 1758
Chi Nesolagus Forsyth Major 1899
Chi Oryctolagus Lilljeborg 1874
Chi †Nuralagus Lilljeborg 1874
Chi Pentalagus Lyon 1904
Chi †Pliolagus Kormos 1934
Chi †Pliosiwalagus Patnaik 2001
Chi Poelagus
Chi †Pratilepus Hibbard 1939
Chi Pronolagus Lyon 1904
Chi Romerolagus Merriam 1896
Chi †Serengetilagus Dietrich 1941
Chi Sylvilagus Gray 1867
Phân họ †Palaeolaginae Dice 1929
Tribe †Dasyporcina Gray 1825
Chi †Coelogenys Illiger 1811
Chi †Agispelagus Argyropulo 1939
Chi †Aluralagus Downey 1968
Chi †Austrolagomys Stromer 1926
Chi †Aztlanolagus Russell & Harris 1986
Chi †Chadrolagus Gawne 1978
Chi †Gobiolagus Burke 1941
Chi †Lagotherium Pictet 1853
Chi †Lepoides White 1988
Chi †Nekrolagus Hibbard 1939
Chi †Ordolagus de Muizon 1977
Chi †Paranotolagus Miller & Carranza-Castaneda 1982
Chi †Pewelagus White 1984
Chi †Pliopentalagus Gureev & Konkova 1964
Chi †Pronotolagus White 1991
Chi †Tachylagus Storer 1992
Chi †Trischizolagus Radulesco & Samson 1967
Chi †Veterilepus Radulesco & Samson 1967
Tribe incertae sedis
Chi †Litolagus Dawson 1958
Chi †Megalagus Walker 1931
Chi †Mytonolagus Burke 1934
Chi †Palaeolagus Leidy 1856
Họ Ochotonidae Thomas 1897 (pika)
Chi †Alloptox Dawson 1961
Chi †Amphilagus Tobien 1974
Chi †Bellatona Dawson 1961
Chi †Cuyamalagus Hutchison & Lindsay 1974
Chi †Desmatolagus Matthew & Granger 1923
Chi †Gripholagomys Green 1972
Chi †Hesperolagomys Clark et al. 1964
Chi †Kenyalagomys MacInnes 1953
Chi †Lagopsis Schlosser 1894
Chi Ochotona Link 1795
Chi †Ochotonoides Teilhard de Jardin & Young 1931
Chi †Ochotonoma Sen 1998
Chi †Oklahomalagus Dalquest et al. 1996
Chi †Oreolagus Dice 1917
Chi †Piezodus Viret 1929
Chi †Russellagus Storer 1970
Chi †Sinolagomys Bohlin 1937
Chi †Titanomys von Meyer 1843
Họ †Prolagidae Gureev, 1962 
Chi †Prolagus Pomel 1853
Họ incertae sedis
Chi †Eurolagus Lopez Martinez 1977
Chi †Hsiuannania Xu 1976
Chi †Hypsimylus Zhai 1977
Chi †Lushilagus Li 1965
Chi †Shamolagus Burke 1941

Tham khảo