Bolero Việt Nam

Bolero Việt Nam là một điệu nhạc có nguồn gốc từ Tây Ban Nha, du nhập sang Mỹ Latinh rồi du nhập vào Việt Nam khoảng đầu thập niên 1950. Điệu Bolero được sử dụng phổ biến nhất trong các bài nhạc vàng tại miền Nam Việt Nam.

Nhầm lẫn
Vì được sử dụng phổ biến nhất trong các ca khúc dòng nhạc vàng, điệu Bolero Việt Nam bị nhầm lẫn với khái niệm nhạc vàng.

Đặc điểm
Điệu Bolero trên thế giới được các nhạc sĩ áp dụng sáng tác trong cả nhạc cổ điển lẫn nhạc đại chúng/nhạc nhẹ.

Ở Việt Nam, nó thường được áp dụng sáng tác cho nhạc nhẹ. Đặc trưng của Bolero khi vào Việt Nam, được Việt hóa, là nó rất hợp với lối nói phát âm của người Việt, đặc trưng hát theo kiểu truyền thống, ngân rung đổ hột, làm cho bài hát vừa dễ hát vừa dễ thuộc. Ngoài ra nó còn rất hợp với chất cải lương, để hát tân cổ giao duyên.

Đặc điểm quan trọng của những bài hát viết bằng điệu Bolero Việt Nam là:

Nhiều bài hát mang đậm chất dân ca Nam Bộ, rất ít ca khúc thính phòng hoặc nhạc nhẹ không có chất dân gian
Giai điệu cấu trúc đơn giản, tiết tấu đều đều, chậm, thường là nhịp 4/4, ít biến đổi nhịp, ít quãng cao, dễ hát, khi hát thường luyến láy, cho mềm mại và mùi mẫn
Lời ca bình dân, có nhiều vần và dễ thuộc, dễ nhớ

Các đặc điểm khác như tính quần chúng, tính khái quát, tính tự sự, tính buồn cũng thường thấy, nhưng không phải đặc trưng.

Bolero Việt Nam không chỉ có trong nhạc vàng, mà cũng xuất hiện ở các thể loại khác. Vài sáng tác của một số nhạc sĩ nhạc đỏ như Thế Hiển, Trần Hoàn, Thuận Yến, Vũ Hoàng... là theo điệu Bolero, ví dụ Miền Trung nhớ Bác của Thuận Yến.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, nhạc nhẹ bị cấm đến 1979 mới được chính quyền cho sáng tác trở lại, lúc đó gọi là "ca khúc chính trị". Một số nhạc sĩ chế độ cũ lại sáng tác Bolero theo phong cách mới, như Trần Thiện Thanh với Chiếc áo bà ba, Tô Thanh Tùng với Tình cây và đất, Trúc Phương với Chín dòng sông hò hẹn... Các sáng tác này đậm chất dân ca Nam Bộ. Vài năm gần đây, xuất hiện các sáng tác theo điệu Bolero dựa trên nền ví giặm Nghệ Tĩnh. Một số bài Bolero về sau thậm chí có thể hát theo lối Bel Canto.

Ở hải ngoại, nhạc sĩ Đức Huy có một số bài Bolero chất Tây phương nhẹ nhàng, trẻ trung.

Nguồn gốc du nhập

Tại Việt Nam, điệu Bolero du nhập vào Việt Nam vào khoảng thập niên 1950, lúc phong trào tân nhạc Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ; nhiều nhạc sĩ bắt đầu sử dụng giai điệu phương Tây thay cho giai điệu truyền thống. Một số bài hát sử dụng điệu Bolero đầu tiên là Nắng chiều của Lê Trọng Nguyễn, Trăng phương Nam của Anh Hoa, Chiều trong rừng thẳm của Anh Việt sáng tác trước 1954.

Về bài hát đầu tiên sử dụng giai điệu Bolero, nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển cho rằng bài Duyên quê của Hoàng Thi Thơ có thể là bài đầu tiên. Trong khi đó, nhà nghiên cứu Trần Thị Vĩnh Tường lại cho rằng bài Boléro đầu tiên ở Việt Nam là bài Xóm đêm của Phạm Đình Chương. Còn theo nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 thì "người đầu tiên nghĩ ra Bolero là Lam Phương rồi Trúc Phương". Tuy nhiên, chưa có tài liệu nào cho biết chính xác bài đầu tiên là bài gì.

Cứ thế, nhiều ca khúc miền Nam viết theo điệu Bolero Việt Nam lần lượt ra đời. Từ thập niên 1960 đến thập niên 1970 là những năm đỉnh cao của giai điệu này với phong trào "Thời trang nhạc tuyển" mà những bài nhạc được được thâu một cách đại trà vào băng cassette hoặc đĩa vinyl. Một số ca khúc tiêu biểu là Những đồi hoa sim (Dzũng Chinh, phổ thơ Hữu Loan), Tàu đêm năm cũ, Nửa đêm ngoài phố (Trúc Phương), Thành phố sau lưng (Hàn Châu), Áo em chưa mặc một lần (Hoài Linh), Xuân này con không về (Trịnh Lâm Ngân), Đêm buồn tỉnh lẻ (Bằng Giang - Tú Nhi), Vòng nhẫn cưới, Đêm lang thang, Không giờ rồi (Vinh Sử), Hoa sứ nhà nàng của Hoàng Phương.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 cho đến nay, Bolero Việt Nam vẫn đang được nhiều tầng lớp dân chúng yêu thích và phát triển. Nhiều nhạc sĩ sáng tác trước 1975 tiếp tục sáng tác mạnh như Anh Bằng, Đài Phương Trang, Giao Tiên, Nhật Ngân, Thanh Sơn, Tú Nhi (Chế Linh), Vinh Sử... Bên cạnh đó các nhạc sĩ trẻ cũng đang tiếp nối với chủ đề tình yêu âm hưởng dân ca Nam Bộ. Sự sáng tạo chủ yếu nằm trong lối hát hay hòa âm. Đôi khi các bài Bolero hay được hòa âm và hát theo phong cách nhạc Jazz, Pop hay theo phong cách thính phòng, cổ điển.

Từ năm 2013 đến năm 2018, hàng loạt chương trình truyền hình hát nhạc theo điệu Bolero hay nhạc có nguồn gốc điệu Bolero xuất hiện. Tuy nhiên có chương trình dù rõ ràng mang tên Bolero nhưng lại lồng ghép nhạc dân ca, nhạc Làn Sóng Xanh, thậm chí cả... nhạc đỏ. Những nhà sản xuất có khi quy chụp tất cả nhạc vàng là "nhạc Bolero" (mặc dù có bài "nhạc vàng" có khi viết theo điệu khác). Điều này gây nhầm lẫn trầm trọng tới người xem.

Các nghệ sĩ nổi tiếng

Nhà soạn nhạc

Anh Bằng
Anh Thy
Anh Việt Thu
Anh Việt Thanh
Bắc Sơn
Bảo Thu
Bằng Giang
Châu Kỳ
Diên An
Duy Khánh
Dzoãn Bình
Dzũng Chinh
Đắc Chung
Đài Phương Trang
Đinh Trầm Ca
Đinh Việt Lang
Đỗ Kim Bảng
Giao Tiên
Hồ Đình Phương
Hoàn An
Hoài Linh
Hoài Nam (nhạc sĩ)
Hoàng Phương
Hoàng Thi Thơ
Hoàng Trang
Hoàng Trọng
Hà Phương
Hàn Châu
Hồng Vân
Huỳnh Anh
Khánh Băng
Lam Phương
Lê Dinh
Lê Mộng Bảo
Mạnh Phát
Mặc Thế Nhân 
Minh Kỳ
Mộng Long
Nhật Ngân 
Ngân Giang
Ngọc Sơn (nhạc sĩ trước 1975)
Nguyễn Hữu Thiết
Nguyễn Thảo
Nguyễn Văn Đông
Nguyễn Vũ
Phạm Thế Mỹ
Phố Thu
Song Ngọc
Tâm Anh
Thanh Phong
Thanh Phuong
Thanh Sơn
Thu Hồ
Trần Thiện Thanh
Tô Thanh Tùng
Trần Trịnh
Trầm Tử Thiêng
Trầm Uyên Khanh
Trường Hải
Trương Hoàng Xuân
Trúc Phương
Tú Nhi
Tuấn Hải
Tuấn Khanh
Văn Giảng
Vinh Sử
Xuân Tiên
Y Vân
Y Vũ

Nhóm soạn nhạc

Lê Minh Bằng
Trịnh Lâm Ngân

Ca sĩ tiêu biểu

Trong nước trứoc 1975 

 Anh Khoa
 Băng Châu
 Bùi Thiện 
 Carol Kim
 Chế Linh
 Duy Khánh
 Duy Mỹ
 Duy Quang
 Đác Chung
 Elvis Phương
 Giao Linh
 Giáng Thu
 Giang Tử
 Hà Thanh
 Hoàng Oanh
 Họa Mi
 Hùng Cường
 Hương Lan
 Kim Loan 
 Mai Lệ Huyền
 Manh Quỳnh (trước 1975)
 Minh Hiếu
 Nhật Linh
 Ngọc Minh
 Nhật Thiên Lan
 Nhật Trường
 Phương Dung
 Phương Đại
 Phưong Hoài Tâm 
 Phưong Hồng Ngọc
 Phương Hồng Quế
 Sơn Ca
 Thái Châu
 Thanh Lan 
 Thanh Phong
 Thanh Tâm
 Thanh Thúy
 Thanh Tuyền
 Thanh Vũ (ca sĩ)
 Thiên Trang
 Trang Mỹ Dung
 Trường Hải
 Trúc Ly
 Trúc Mai
 Trung Chỉnh

Hải ngoại (1976 - 1999) 

Ái Vân
Anh Chương (Thanh Toàn hoặc Nhật Chương)
Bảo Thiên
Bảo Tuấn
Khả Tú
Khánh Hoàng
Kim Anh
Kim Tuyền 
Lưu Hồng
Hạ Vy
Hoài Nam (ca sĩ)
Hoàng Lan
Hoàng Tâm
Hồng Trúc
Huy Sinh
Lưu Mỹ Linh
Mạnh Đình
Mạnh Quỳnh
Mộng Thi
Mỹ Huyền
Mỹ Lan
Nguyễn Hưng
Như Mai
Như Quỳnh
Phi Nhung
Phượng Mai
Phương Lam (Khánh Lam)
Quang Bình
Quốc Anh
Quỳnh Dung
Randy
Sơn Tuyền
Tâm Đoan
Thế Sơn
Thúy Hương 
Trang Thanh Lan
Trường Thanh
Trường Vũ
Tường Nguyên
 Tuấn Anh
Tuấn Đạt
Tuấn Vũ

Hải ngoại (2000 - ) 

Ái Ni
Băng Tâm
Châu Ngọc Hà 
Duy Trường
Đan Nguyên
Đặng Thế Luân
Hà Phương
Hà Thanh Xuân
Hoàng Nhung
Hoàng Thục Linh
Hương Thủy (ca sĩ)
Huỳnh Phi Tiễn
Lâm Gia Minh
Mai Quốc Huy
Mai Thiên Vân
Ngọc Huyền
Ngọc Ngữ 
Nguyên Lê
Phương Diễm Hạnh
Phương Yến Linh
Quang Lê
Tường Khuê
Y Phụng

Trong nước (1976 - 1999) 

 Bảo Yến
 Bích Phượng
 Chế Phong
 Chế Thanh
 Đình Văn
 Hà Phương
 Hoàng Châu (Yên Khoa)
 Kim Tử Long
 Mai Tuấn
 Ngọc Hải
 Ngọc Huyền
 Ngọc Sơn
 Như Hảo
 Quang Linh
 Tài Linh
 Thạch Thảo
Thanh Thúy (ca sĩ sinh 1977)
 Thùy Trang
 Trần Sang
 Trọng Phúc
 Vũ Linh

Trong nước (2000 - ) 

 Cẩm Ly
 Dương Hồng Loan
 Dương Ngọc Thái
 Đàm Vĩnh Hưng
 Huỳnh Nguyễn Công Bằng
 Giáng Tiên
 Lê Sang
 Lệ Quyên
 Lưu Ánh Loan
 Lưu Chí Vỹ
 Phương Anh 
 Hồng quyên 
 Ngọc hân 
 Diễm thùy 
 Hồng phượng 
 Lý diệu linh 
 Thiêng ngân
 Ý linh 
 Tuyết nhung 
 Như ý
 Phương ý 
 Quang Lập
 Quốc Đại
 Quỳnh Trang
 Thúy Huyền
 Tố My 
 Vân Khánh

Bài hát tiêu biểu

 Sầu tím thiệp hồng
 Con đường xưa em đi
 Con đường mang tên em
 Gõ cửa trái tim
 Hoa trinh nữ
 Ngày xưa anh nói
 Chuyện tình không dĩ vãng
 Tình chỉ đẹp khi còn dang dở
 Đường tình đôi ngã
 Chuyến tàu hoàng hôn
 ...

Xem thêm
 Nhạc vàng
 Nhạc ballad Hàn Quốc - dòng nhạc tương tự

Tham khảo

Liên kết ngoài
Điệu Rumba trên sông Cửu Long: Bolero - một dạng ca khúc phổ thông của Việt Nam Jason Gibbs, 2003
Bolero - Một lịch sử tình ca Vietnamnet, 2012
Bolero là cách kể chuyện đời  Đỗ Trung Quân

 
Âm nhạc Việt Nam
Nhạc vàng