Phẩm trật Thiên sứ trong Kitô giáo

Theo quan niệm Kitô giáo, thiên sứ là những tạo vật vô hình do Thiên Chúa tạo ra để phục vụ cho các công việc của Thiên Chúa. Vào thời Trung Cổ, đã có nhiều nhà thần học cố gắng phân loại ra các cấp bậc thiên sứ trên thiên đàng. Một tác giả vô danh sống ở thế kỷ thứ VI, dưới danh nghĩa là Điônisiô, trình bày một thuyết về chín phẩm thiên sứ trong tác phẩm De Coelesti Hierarchia (Phẩm trật trên trời). Dựa theo mô hình của tiến trình hướng về sự toàn thiện (gồm có ba chặng: thanh luyện, soi sáng và hoàn bị), ông chia các thiên sứ thành ba cấp và mỗi cấp gồm ba đẳng, từ đó nhân ra thành chín đẳng, quen gọi là chín phẩm thiên sứ, tương tự với cửu phẩm trong hàng triều thần đời xưa.

Cấp một 
Cấp bậc một là nhóm các thiên sứ chủ yếu làm nhiệm vụ thờ phượng Thiên Chúa. Họ là những tạo vật kề cận Thiên Chúa nhất.

Sí thiên sứ (Seraphim) 

Sí thiên sứ (chữ Hán: 熾天使, tiếng Anh: seraph/seraphim; tiếng Hebrew: שְׂרָפִים serafim, "kẻ bốc lửa") được đề cập trong Sách I-sai-a 6:1-7. Họ là những tạo vật đứng hầu cận ngai Thiên Chúa và liên tục hát lời ca ngợi: "Thánh! Thánh! Chí Thánh! Đức Chúa các đạo binh là Đấng Thánh! Cả mặt đất rạng ngời vinh quang Chúa!" Seraphim thường gắn liền với hai biểu tượng:

- Biểu tượng thứ nhất, khá quen thuộc ở Việt Nam, áp dụng cho các ca đoàn, ca hát chúc tụng Chúa.

- Biểu tượng thứ hai là lòng sốt mến, dựa theo nguyên ngữ trong tiếng Hebrew שְׂרַף (seraf), dịch sang tiếng Việt là Sí (熾) có nghĩa là "lửa đốt cháy" hay "bừng cháy", hiện nay còn được dùng với nghĩa "rắn hổ mang", từ thuật ngữ này rất có thể Serafim có thể là loài rồng trong các thần thoại cổ xưa.

Theo mô tả trong đoạn Kinh Thánh này thì Sí thiên sứ có sáu cánh: "Mỗi vị có sáu cánh: hai cánh để che mặt, hai cánh để che chân và hai cánh để bay."

Theo như một số sách thì nhóm Sí thiên sứ gồm bốn thiên sứ bay xung quanh ngai tòa Thiên Chúa, nhưng chỉ có hai Sí thiên sứ được nhắc tên là Seraphiel và Metatron (trong đó, Seraphiel được miêu tả là có cái đầu của phượng hoàng). Các sí thiên sứ thường xuyên cháy sáng khiến ánh sáng phát ra từ họ sáng chói đến nỗi không một ai, thậm chí là các thiên sứ khác, có thể nhìn trực tiếp được.

Trí thiên sứ (Cherubim) 

Trí thiên sứ (chữ Hán: 智天使, tiếng Anh: cherubim; tiếng Hebrew: כְּרוּבִים, krūvîm, có thể mượn từ tiếng Akkad: 𒅗𒊒𒁍 karābu, "được phù hộ" hay 𒅗𒊑𒁍 karibu, "thần phù hộ") được nhắc đến trong rất nhiều sách khác nhau, như Sách Sáng Thế 3:24, Sách Êdêkien 10:12-14, Sách Các Vua quyển thứ nhất 6: 23-28 và Sách Khải Huyền 4:6-8. "Người trục xuất con người, và ở phía đông vườn Ê-đen, Người đặt các thần hộ giá với lưỡi gươm sáng loé, để canh giữ đường đến cây trường sinh." (St 3:24)

Vai trò của các Cherubim trở nên quen thuộc với dân Do Thái từ khi ông Môsê cho phép đúc hai tượng Cherubim bằng vàng đặt ở đầu của hòm bia. Chính từ đó mà Thiên Chúa đã ban sấm ngôn (Xh 25,18-22; 37,7; Ds 7,89). Vì thế mà có thành ngữ "Thiên Chúa ngự trên các Cherubim" (1Sam 4,4; 2 Sam 6,2; Is 37,16). Đến khi vua Salomon xây cất đền thờ tại Giêrusalem, ông cũng duy trì tập tục đó, tạc hai tượng Cherubim bằng gỗ ôliu chạm vàng, đứng hai bên cạnh hòm bia, phủ cánh che rợp hòm bia (1V 6 23-28). Vì thế, các Trí thiên sứ Cherubim (bản Kinh Thánh tiếng Anh có đề cập đến tên gọi này) được gọi là các thiên sứ hộ giá và đứng đầu trong phẩm trật thiên sứ vì luôn kề cạnh bên Thiên Chúa.

Hình dáng của các Trí thiên sứ được miêu tả trong sách Êdêkien 1: 5-12 theo thị kiến của nhà tiên tri này như sau: "Đây là dáng vẻ của chúng: chúng trông giống như người ta. Mỗi sinh vật có bốn mặt và bốn cánh. Còn chân của chúng thì thẳng; bàn chân tựa bàn chân con bê, lấp lánh như đồng sáng loáng. Bên dưới cánh, có những bàn tay giống tay người quay về bốn phía; mặt và cánh của bốn sinh vật cũng đều như thế. Cánh của chúng giáp vào nhau. Lúc đi, chúng không quay mặt vào nhau, nhưng cứ thẳng phía trước mặt mà tiến. Còn bộ mặt của chúng, thì chúng đều có mặt người, cả bốn đều có mặt sư tử bên phải, cả bốn đều có mặt bò rừng bên trái, cả bốn đều có mặt phượng hoàng. Đó là mặt của chúng. Còn cánh của chúng thì giương lên cao. Mỗi sinh vật có hai cánh giáp vào nhau và hai cánh khác phủ thân mình. Chúng cứ thẳng phía trước mặt mà đi, thần khí đẩy phía nào, chúng đi phía đó; lúc đi chúng không quay mặt vào nhau." Nhiều sách cho rằng, các Trí thiên sứ được Thiên Chúa giao nhiệm vụ cai quản cây trường sinh trong vườn Địa Đàng và ngai tòa của Ngài. Ngoài ra, nhiều người cũng nhầm lẫn hình dáng các Trí thiên sứ với các thiên sứ mang hình dáng là những đứa trẻ có cánh.

Tọa thiên sứ (Ophanim/Thronos)

Tọa thiên sứ (chữ Hán: 座天使, tiếng Anh: ophanim, tiếng Hebrew: אוֹפַנִּים, ofanim, "bánh xe") hay Thronos (tiếng Hy Lạp: θρόνος, "ngai vàng") cũng xuất hiện nhiều trong Kinh Thánh như: Sách Khải Huyền 11:16 và Thư gửi tín hữu Côlôxê 1: 16. Các Ophanim được miêu tả dưới hình dạng những bánh xe, có nhiều mắt trên vành bánh (theo thị kiến của tiên tri Êdêkien 1:15-21). Tọa thiên sứ thì có hình dáng là chiếc ngai vàng.  Các thiên sứ này biểu tượng cho công lý và quyền uy của Thiên Chúa. Cùng với Sí thiên sứ và Trí thiên sứ, các Tọa thiên sứ không bao giờ ngủ mà canh giữ cho ngai tòa của Thiên Chúa.

Các Tọa thiên sứ dường như có mối quan hệ mật thiết với các Trí thiên sứ. "Khi các thần hộ giá dừng lại, các bánh xe cũng dừng lại, khi các thần hộ giá cất mình lên, các bánh xe cũng cất lên theo, bởi vì thần khí của sinh vật ở trong các bánh xe." (Êdêkien 10:17)

Cấp hai
Cấp hai là nhóm các thiên sứ làm việc như những vị quản trị thiên đàng và phụ trách các vật thụ tạo.

Chủ thiên sứ (Dominions)
Chủ thiên sứ (chữ Hán: 主天使, tiếng Anh: dominions; tiếng Latinh: dominationes, tiếng Hy Lạp: kyriotētes) được coi là những thiên sứ điều phối hoạt động của các thiên sứ cấp dưới. Nhiệm vụ chính của họ là giữ gìn vũ trụ theo đúng quỹ đạo bằng cách gửi sức mạnh cho những nhà quản trị các quốc gia. Chủ thiên sứ được miêu tả với hình dạng giống như thần linh xinh đẹp, có đôi cánh lông vũ như hình tượng chung của các thiên sứ. Tuy nhiên, để phân biệt với các thiên sứ khác, các Chủ thiên sứ có thanh gươm ánh sáng gắn chặt vào đầu.

Lực thiên sứ (Virtutes)
Lực thiên sứ (chữ Hán: 力天使, tiếng Anh: Vitures; Latinh: Virtutes) có nhiệm vụ giám sát sự chuyển động của các thiên thể để đảm bảo rằng vũ trụ tuân theo chuyển động tự nhiên. Họ tăng thêm sức mạnh cho những nhân vật tài năng dưới trần gian. Virtutes có nghĩa là quyền năng, sức mạnh và uy lực. Lực thiên sứ là các thiên sứ luôn sẵn sàng, dũng cảm thi hành những việc phi thường.

Năng thiên sứ (Powers)
Năng thiên sứ (chữ Hán: 能天使, tiếng Anh: Powers; Latinh: Potestates) giám sát sự phân chia năng lực giữa nhân loại, giữ vững ranh giới giữa thiên đàng và trần gian. Năng thiên sứ mang hình dạng rực rỡ màu sắc và sương khói mờ ảo.

Cấp ba
Là những thiên sứ hoạt động như là sứ giả của Thiên Chúa hoặc là đạo binh thiên quốc.

Quyền thiên sứ (Principalities) 
Quyền thiên sứ (chữ Hán: 權天使, tiếng Anh: principalities, tiếng Hy Lạp: Αρχαιος, Latinh: principatus) thường xuất hiện để cộng tác năng lực với Năng thiên sứ. Quyền thiên sứ được tạo hình có đội ​​một vương miện và mang theo một cây gậy. Nhiệm vụ của họ là thực hiện tấn phong cho các lãnh chúa xứ sở và gìn giữ thế giới vật chất, giám sát các nhóm người. Họ là những quan thầy và bảo hộ cho các vương quốc trên Trái Đất. Ngoài ra, Quyền thiên sứ còn truyền cảm hứng và tư tưởng cho chúng sinh trong lĩnh vực nghệ thuật và khoa học.

Đại thiên sứ (Archangels)

Đại thiên sứ (chữ Hán: 大天使, tiếng Anh: archangels, tiếng Hy Lạp: ἀρχάνγελος, dịch nguyên từ tiếng Hebrew: רַב־מַלְאָך "rav‘mal'ákh", ghép của hai từ "arch - rav" cấp cao và "angelos - mal'ákh" sứ giả) 
chỉ xuất hiện hai lần trong Tân Ước (Thêxalônica 4:16 và Giuđa 1:09). Người ta biết nhiều đến ba đại thiên sứ là Michael, Raphael và Gabriel. Trong Sách Tôbia (được Công giáo và Chính Thống giáo chấp nhận) còn đề cập đến đại thiên sứ Raphael khi Raphael nói với Tôbia rằng ông là "một trong bảy người hầu cận trước mặt Chúa" (hàm ý sáu người còn lại có Michael và Gabriel).

Thiên sứ (Angels)

Thiên sứ (chữ Hán: 天使, tiếng Hy Lạp: ἄγγελος, tiếng Hebrew: מַלְאָכִים mal'akhim, nghĩa là "sứ giả") là cấp độ thấp nhất của hệ thống thiên sứ và được biết đến nhiều nhất. Họ là những tạo vật theo dõi công việc của chúng sinh dưới trần gian. Có nhiều loại thiên sứ khác nhau, với các chức năng khác nhau. Trong Công giáo Rôma, có thiên sứ hộ thủ (hoặc thiên sứ bản mệnh) được tin là thiên sứ theo dõi và hướng dẫn cho mỗi cá nhân.

Chú thích

 
Kitô giáo
Do Thái giáo
Kinh Thánh
Thần học
Truyền thuyết Kitô giáo