Lịch sử hành chính Bình Định

Bình Định là một tỉnh thuộc duyên hải Nam Trung Bộ, Việt Nam. Bài này viết về lịch sử hành chính trên địa bàn tỉnh Bình Định.

Trước năm 1954 
Từ xa xưa, tỉnh Bình Định vốn là đất cũ của vương quốc Chăm Pa. Từ năm 1471, vùng đất Bình Định nằm dưới sự kiểm soát của các vương triều Việt Nam. Vua Lê Thánh Tông cho lập phủ Hoài Nhân (Hoài Nhơn) trực thuộc thừa tuyên Quảng Nam, gồm 3 huyện: Bồng Sơn, Phù Ly, Tuy Viễn.

Năm 1832, vua Minh Mạng cho đổi trấn Bình Định thành tỉnh Bình Định, đồng thời chia huyện Phù Ly thành hai huyện Phù Mỹ và Phù Cát, chia huyện Tuy Viễn thành hai huyện Tuy Viễn và Tuy Phước. Tỉnh Bình Định lúc này gồm 2 phủ: phủ Hoài Nhơn gồm 3 huyện Bồng Sơn, Phù Mỹ, Phù Cát và phủ An Nhơn gồm 2 huyện Tuy Phước, Tuy Viễn.

Tỉnh Bình Định nằm dưới quyền cai quản của tổng đốc Bình Phú (Bình Định, Phú Yên).

Năm 1888, cắt 18 làng của huyện Tuy Viễn nhập vào nha kinh lý An Khê thành lập huyện Bình Khê (nay là các huyện Tây Sơn, Vĩnh Thạnh) trực thuộc phủ An Nhơn.

Năm 1899, vua Thành Thái ra chỉ dụ cắt các tổng phía Tây huyện Bồng Sơn thành lập huyện Hoài Ân trực thuộc phủ Hoài Nhơn.

Dưới thời Pháp thuộc, tỉnh Bình Định được nhiều lần sáp nhập với tỉnh Phú Yên thành tỉnh Bình Phú, nhưng sau đó lại tách ra (1890 - 1899, 1913 - 1921).

Từ thập niên 1920, thực dân Pháp bỏ cấp phủ, đổi phủ ngang huyện, các huyện do phủ kiêm lý thì được đổi tên theo phủ cai quản trước đó. Lúc này tỉnh Bình Định có 3 phủ: Hoài Nhơn (huyện Bồng Sơn cũ), An Nhơn (huyện Tuy Viễn cũ), Tuy Phước và 4 huyện đồng cấp: Hoài Ân, Phù Mỹ, Phù Cát, Bình Khê.

Từ năm 1954 đến 1975 
Từ năm 1954, tỉnh Bình Định nằm dưới sự quản lý hành chính của chính quyền Việt Nam Cộng hoà. Tỉnh Bình Định khi đó gồm các quận: An Nhơn, An Túc (nguyên là vùng An Khê của tỉnh Gia Lai), Bình Khê, Hoài An, Hoài Nhơn, Phù Cát, Phù Mỹ, Tam Quan, Tuy Phước.

Năm 1955, thành lập nha hành chính Vĩnh Thạnh, sau cải thành quận Vĩnh Thạnh.

Ngày 30 tháng 9 năm 1970, Thủ tướng Việt Nam Cộng hoà ra sắc lệnh thành lập thị xã Quy Nhơn trực thuộc trung ương, trên cơ sở tách xã Quy Nhơn và một số ấp các xã vùng ven của quận Tuy Phước, đồng thời lập hai quận Nhơn Bình và Nhơn Định trực thuộc thị xã Quy Nhơn. Thị xã vẫn giữ vai trò là tỉnh lỵ của tỉnh Bình Định.

Từ năm 1975 đến nay
Tháng 2 năm 1976: hai tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định hợp nhất thành tỉnh Nghĩa Bình. Khi mới hợp nhất, trên địa bàn tỉnh Bình Định cũ gồm có: thị xã Quy Nhơn (tỉnh lỵ của tỉnh Nghĩa Bình), các huyện: An Nhơn, Hoài Ân, Hoài Nhơn, Phù Cát, Phù Mỹ, Phước Vân (hợp nhất hai huyện Tuy Phước, Vân Canh), Tây Sơn (hợp nhất hai huyện Bình Khê, Vĩnh Thạnh)

Ngày 24 tháng 8 năm 1981: chia tách một số huyện thuộc tỉnh Nghĩa Bình.

 Chia huyện Phước Vân thành hai huyện Tuy Phước, Vân Canh.
 Chia huyện Tây Sơn thành hai huyện Tây Sơn, Vĩnh Thạnh.
 Chia huyện Hoài Ân thành hai huyện Hoài Ân, An Lão.

Ngày 3 tháng 7 năm 1986: mở rộng thị xã Quy Nhơn, đồng thời nâng cấp thị xã Quy Nhơn lên thành phố Quy Nhơn trực thuộc tỉnh Nghĩa Bình.

 Sáp nhập xã Phước Thạnh của huyện Tuy Phước vào thị xã Quy Nhơn, đổi tên xã Phước Thạnh thành xã Nhơn Thạnh (nay là hai phường Bùi Thị Xuân và Trần Quang Diệu).

Ngày 30 tháng 6 năm 1989: chia tỉnh Nghĩa Bình thành 2 tỉnh: Quảng Ngãi và Bình Định. Tỉnh Bình Định có 11 đơn vị hành chính gồm: Thành phố Quy Nhơn (Tỉnh lỵ) và 10 huyện: Hoài Ân, An Lão, Phù Mỹ, Phú Cát, An Nhơn, Tây Sơn, Vĩnh Thạnh, Vân Canh, Tuy Phước và Hoài Nhơn. 

Ngày 15 tháng 11 năm 2005: mở rộng thành phố Quy Nhơn .

 Sáp nhập xã Phước Mỹ của huyện Tuy Phước vào thành phố Quy Nhơn.

Ngày 28 tháng 11 năm 2011: thành lập thị xã An Nhơn trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện An Nhơn.

Ngày 22 tháng 4 năm 2020: thành lập thị xã Hoài Nhơn trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Hoài Nhơn.

Hiện nay, tỉnh Bình Định có 11 đơn vị hành chính cấp huyện bao gồm 1 thành phố (Quy Nhơn), 2 thị xã (An Nhơn, Hoài Nhơn) và 8 huyện (An Lão, Hoài Ân, Phù Cát, Phù Mỹ, Tây Sơn, Tuy Phước, Vân Canh, Vĩnh Thạnh).

Chú thích

Lịch sử Bình Định
Hành chính Bình Định