Danh sách cuộc nội chiến

Thuật ngữ nội chiến và chiến tranh trong nước thường được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng từ nội chiến được sử dụng nhiều hơn. Nó ám chỉ bất kỳ cuộc xung đột nào xảy ra trong cùng một quốc gia duy nhất, bất kể sự tham gia là của lực lượng dân sự hay quân sự. Vì vậy bất kỳ một cuộc chiến tranh nào xảy ra liên tiếp hoặc kéo dài giữa các phe phái trong cùng một quốc gia, đều được định nghĩa là nội chiến. Trong địa lý chính trị hiện đại từ sau năm 1945, từ nội chiến cũng được sử dụng nhưng mang ý nghĩa rộng hơn để chỉ bất kỳ cuộc xung đột quân sự có quy mô lớn trong một quốc gia. Trong nhiều trường hợp, đôi khi nó cũng bị nhầm lẫn với các thuật ngữ khác như nổi loạn, dấy loạn hay đảo chính quân sự.

Thuật ngữ Latin bellum civile (nghĩa là nội chiến) lần đầu tiên được sử dụng trong các cuộc nội chiến của người La Mã vào thế kỷ thứ 1 TCN. Thuật ngữ civilis mang một ý nghĩa rất đặc trưng là "Công dân La Mã". Từ nội chiến (civil war) trong tiếng Anh được sử dụng lần đầu tiên vào năm 1651 để ám chỉ cuộc Nội chiến Anh. Kể từ thế kỷ thứ 17, thuật ngữ này ngay lập tức tỏ ra có hiệu lực để chỉ các cuộc xung đột lịch sử khác có ít nhất một bên tuyên bố đại diện cho xã hội dân sự của nước này (chứ không phải là một triều đại phong kiến hay quyền lực của một đế quốc).

Các cuộc nội chiến trong quá khứ

Cổ đại và Trung cổ 

Đây là danh sách bao gồm các cuộc nội chiến do các lực lượng quân sự và dân sự tham gia vào. Không tính đến những cuộc chiến tranh hay xung đột giữa các thị tộc, gia tộc, lãnh chúa hoặc triều đại, chiến tranh kế thừa, v.v… Một số cuộc chiến tranh giành quyền kế vị đôi lúc còn được mô tả là một cuộc Nội Chiến trong nền văn học hiện đại, ví dụ như cuộc Nội chiến Ottoman hoặc Nội chiến Hồi giáo.

Các cuộc nội chiến La Mã (danh sách bao gồm một loạt các cuộc nội chiến từ thời kỳ cuối của Cộng hòa La Mã và Đế quốc La Mã, giữa năm 100 TCN và năm 400 CN)
Loạn An Sử, 755-763
Loạn 12 Sứ quân (Việt Nam), 944–968
Nội chiến Na Uy, 1130–1240
Hỗn loạn, 1135–1153 (ám chỉ đến cuộc hỗn loạn dưới triều đại của Vua Stephen của Anh)
Nội chiến trong cuộc thập tự chinh Vương quốc Jerusalem giữa Vua Baldwin III và Nữ hoàng thái hậu Melisende (1152–1153).
Chiến tranh Hussite (Bohemia), 1420–1434
Đại chiến Phong kiến tại Nga, 1425–1453
Chiến tranh Ōnin (Nhật Bản), 1467–1477
Thời kỳ Sengoku (Nhật Bản), 1467–1615
Khởi nghĩa nhân dân vào cuối thời Trung Cổ
Chiến tranh Nông dân Đức, 1524–1525
Cuộc chiến của Hai Anh Em, 1529-1532 ở Đế chế Inca

Cận đại (1550–1800) 
Nội chiến thời Lê Trung hưng, 1533–1789
Nội chiến Nam Bắc triều, 1533–1677
Trịnh Nguyễn Phân tranh, 1627–1772; 1774–1775
Chiến tranh Tây Sơn – Chúa Nguyễn, 1771–1785
Chiến tranh Tây Sơn – Chúa Trịnh, 1786–1789
Chiến tranh Tôn giáo Pháp, 1562–1598
Rokosz xứ Zebrzydowski, 1606–1609 ở trong Khối thịnh vượng chung Ba Lan-Lithuania
Chiến tranh Ba Mươi Năm, 1618–1648 giữa người Tin Lành và người Công giáo La Mã ở trong Đế quốc La Mã Thần thánh
Nổi loạn Khmelnytsky, 1648-1657
Chiến tranh Ba Vương Quốc (Anh, Ireland, Scotland), 1639–1651 bao gồm một loạt cuộc nội chiến như:
 Chiến tranh Liên minh Ireland
 Nội chiến Anh, 1642–1651
 Scotland trong Chiến tranh Ba Vương Quốc, 1644–1652
 Nội chiến Anh lần thứ nhất, 1642–1646
 Nội chiến Anh lần thứ hai, 1648–1649
 Nội chiến Anh lần thứ ba, 1650–1651
Rokosz xứ Lubomirski, 1665–1666 ở trong Khối thịnh vượng chung Ba Lan-Lithuania
Pugachev nổi dậy (Nga), 1773–1775
Chiến tranh Vendée Pháp, 1793-1804 là cuộc chiến giữa lực lượng phe Cộng hòa và phe Bảo hoàng, một phần của cuộc Chiến tranh Cách mạng Pháp

Hiện đại (1800–1945) 
Chiến tranh giành độc lập Nam Mỹ, 1808–1829
Nội chiến Argentina, 1810–1880
Nội chiến Zulu, 1817–1819
Chiến tranh Tự Do (Nội chiến Bồ Đào Nha), 1828–1834.
Nội chiến Chile, 1829-1830
Chiến tranh Carlist, 1833–1839, 1846–1849, 1872–1876 tại Tây Ban Nha
Nội chiến Uruguay, 1839-1851
Chiến tranh Māori (New Zealand) 1845–1872
Chiến tranh Sonderbund (Thụy Sĩ), Tháng 11, 1847
Cách mạng 1851 (Chile)
Thái Bình Thiên Quốc (Trung Quốc), 1851–1864
Chảy máu Kansas, 1854–1858
Chiến tranh Cải Cách (México) 1857–1861
Nội chiến Mỹ, 1861–1865
Nội chiến Đức; thường được biết đến với tên gọi Chiến tranh Áo-Phổ (1866)
Chiến tranh Klang; còn được biết đến với tên gọi Nội chiến Selangor, 1867–1874
Chiến tranh Boshin (Nhật Bản), 1868–1869
Chiến tranh Tây Nam (Nhật Bản), 1877
Nội chiến Jementah, 1879
Nội chiến Chile, 1891
Chiến tranh Nghìn Ngày, 1899-1902 tại Colombia
Cách mạng Mexico, 1910-1920
Nội chiến Nga, 1917–1921
Nội chiến Phần Lan, 1918
Nội chiến Ireland, 1922–1923
Nội chiến Trung Quốc, 1928–1937, 1945–1949
Nội chiến Áo, 12 tháng 2 đến 16 tháng 2 năm 1934
Nội chiến Tây Ban Nha, 1936–1939
Chiến tranh giải phóng dân tộc Nam Tư, 1941–1945

Sau Thế Chiến II (1945 tới nay) 
Nội chiến Hy Lạp, 1946–1949
Nội chiến Paraguay, 1947
Nội chiến Palestine, 1947–48
Nội chiến Costa Rica, 1948
La Violencia, 1948–1958
Chiến tranh Triều Tiên, 1950-1953 giữa Đại Hàn Dân Quốc và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
Nội chiến Lào, 1953-1975 
Khủng hoảng Congo, 1960-1966
Nội chiến Bắc Yemen, 1962-1970
Nội chiến Dominica, 1963
Chiến tranh Rhodesia Bush, 1965–1980
Nội chiến Síp, 1967–1974
Nội chiến Nigeria, 1967–1970
Rối Loạn, 1969–1998 
Nội chiến Campuchia 1970-1975
Nội chiến Pakistan, 1971
Nội chiến Liban, 1975–1990
Nội chiến Mozambique, 1975–1992
Nội chiến Afghanistan, 1989-1992 
Nội chiến Angola, 1975-2002 
Campuchia, 1978–1993, 1997–1998
Nội chiến Nicaragua, 1979–1990
Nội chiến Salvador (El Salvador), 1979–1991
Nội chiến Peru, 1980–2000
Nội chiến Sudan lần thứ hai, 1983-2005
Nội chiến Sri Lanka, 1983–2009
Nội chiến Liberia lần thứ nhất, 1989-1996
Nội chiến Rwanda, 1990–1993
Xung đột Casamance, 1990–2006
Nội chiến Georgia, 1991-1993
Nội chiến Sierra Leone, 1991–2002
Nội chiến Algeri, 1991–2002
Nội chiến Tajikistan, 1992-1997
Nội chiến Burundi, 1993–2005
Nội chiến Yemen, 1994
Chiến tranh Chechnya, 1994-1996
Nội chiến Iraq Kurdish, 1994–1997
Chiến tranh Congo lần thứ nhất, 1996–1997
Nội chiến Congo, 1997-1999 tại Congo-Brazzaville
Nội chiến Nepal, 1996–2006
Nổi loạn tại Albania 1997, 1997
Nội chiến Congo, 1997-1999
Nội chiến Guinea-Bissau, 1998–1999
Chiến tranh Kosovo, 1998–1999
Chiến tranh Congo lần thứ hai, 1998-2003
Nội chiến Liberia lần thứ hai, 1999-2003
Chiến tranh Chechnya lần thứ hai, 1999-2009
Nổi loạn Albania tại Macedonia, 2001
Nội chiến Ivoria, 2002-2007,
Chiến tranh Darfur, 2003-2009
Nổi loạn Haiti năm 2004, 2004
Xung đột Fatah–Hamas (Nội chiến Palestine) lần thứ ba, 2006–2009

Các cuộc nội chiến đang tiếp diễn 
Dưới đây là các cuộc nội chiến vẫn đang tiếp diễn cho tới hiện nay (2011). Chỉ duy nhất các cuộc xung đột được định nghĩa là nội chiến mới được làm thành danh sách tại đây. Xem Danh sách các cuộc xung đột quân sự đang tiếp diễn và danh sách các phong trào hoạt động ly khai cho các danh sách với một phạm vi rộng hơn.

Xung đột vũ trang Colombia, từ năm 1964.
Nội chiến Afghanistan, từ năm 1992.
Nội chiến Uganda, từ năm 1987.
Nội chiến Somali, từ năm 1991.
Bạo loạn Sa'dah, từ năm 2004 tại Yemen
Nội chiến Chad, từ năm 2005, một phần của cuộc Chiến tranh Darfur.
Nội chiến Iraq, từ năm 2007, một phần lớn của cuộc Chiến tranh Iraq, từ năm 2003.
Nội chiến Libya, 2011.
Nội chiến Bờ Biển Ngà 2011, 2011 tại Bờ Biển Ngà
Nội chiến Syria, từ năm 2011.
Nội chiến Yemen 2015, từ năm 2015.

Số khác 
 Nổi loạn tại Philippines
 Nổi loạn tại Đông Bắc Ấn Độ
 Các cuộc bạo loạn bắc Ấn Độ 2017
 Xung đột Papua
 Chiến tranh Tây Bắc Pakistan
 Nổi loạn của người Shi’ite tại Yemen
 Chiến tranh ma túy México
 Xung đột du mục Sudan

Tham khảo

Xem thêm 
 Danh sách các cuộc đảo chính và âm mưu đảo chính
 Danh sách các cuộc cách mạng và cuộc nổi loạn
 Danh sách các cuộc chiến tranh giành độc lập (giải phóng dân tộc)
 Danh sách các cuộc nội chiến La Mã
 Danh sách các cuộc nội chiến Anh
 Chiến tranh đang tiếp diễn
 Chiến tranh ủy nhiệm

Danh sách liên quan đến lịch sử
Nội chiến