Bào ngư

Bào ngư (ốc cửu khổng) là tên gọi chung cho các loài thân mềm chân bụng trong chi Haliotis - chi duy nhất của họ Haliotidae, liên họ Haliotoidea.

Đặc điểm sinh học

Hình dáng

Bào ngư có vỏ tầng thân phát triển lấn tầng xoắn ốc, khiến toàn thân bào ngư nom như một khối dẹt. Từ mép vỏ gần miệng có khoảng 7-9 gờ, xoắn tạo thành các lỗ (lý do tên gọi ốc cửu khổng) để thở với sự thoát nước từ mang.

Vỏ bào ngư phía ngoài có nhiều vân tím, nâu, xanh xen kẽ nhau, phụ thuộc vào từng loài thích nghi với môi trường sống riêng có; mặt trong có lớp xà cừ óng ánh. Vỏ rất cứng làm chủ yếu từ calci cacbonat gồm nhiều lớp xếp chồng lên nhau, có tác dụng phân tán lực khi bào ngư bị tấn công.

Chân bào ngư rộng, có cơ bám chắc vào đá đáy biển, giúp cho nó có thể sống được ở các vùng nước chảy mạnh.

Sinh thái học
Bào ngư bám vào đá ở vùng nước biển có độ mặn cao 2.5-3%, hay có sóng gió, xa cửa sông, nước trong.

Thức ăn của bào ngư gồm các loài rong tảo biên, mùn bã hữu cơ.

Bào ngư sinh sản hữu tính, thụ tinh ngoài, đẻ trứng vào mùa nóng, nghỉ hoạt động sinh dục mùa lạnh.

Phân loài

Lớp Chân bụng Gastropoda
Liên họ Haliotoidea
Họ Bào ngư cổ †Temnotropidae đã tuyệt chủng
Họ Bào ngư Haliotidae
Chi Bào ngư Haliotis bao gồm

 Haliotis alfredensis Reeve, 1846 - đồng nghĩa: Haliotis speciosa Reeve, 1846
 Haliotis asinina Linné, 1758 (Bào ngư hình vành tai)
 Haliotis australis Gmelin, 1791
 Haliotis brazieri Angas, 1869 – đồng nghĩa: Haliotis melculus
 Haliotis brazieri f. hargravesi (Cox, 1869) - đồng nghĩa: Haliotis ethologus, Haliotis hargravesi
 Haliotis clathrata Reeve, 1846
 Haliotis coccoradiata Reeve, 1846
 Haliotis corrugata Wood, 1828
 Haliotis cracherodii Leach, 1814
Haliotis cracherodii californiensis
Haliotis cracherodii cracherodii
 Haliotis cyclobates Péron, 1816
 Haliotis dalli Henderson, 1915
 Haliotis dalli dalli Henderson, 1915
 Haliotis dalli roberti McLean, 1970 – đồng nghĩa: Haliotis roberti
 Haliotis discus Reeve, 1846
 Haliotis discus discus Reeve, 1846
 Haliotis discus hannai Ino, 1953
 Haliotis dissona (Iredale, 1929)
 Haliotis diversicolor - đồng nghĩa: Haliotis aquatilis
 Haliotis diversicolor diversicolor Reeve, 1846
 Haliotis diversicolor squamata Reeve, 1846 - đồng nghĩa:Haliotis squamata
 Haliotis diversicolor supertexta
 Haliotis dringi
 Haliotis elegans Philippi, 1844
 Haliotis emmae
 Haliotis exigua
 Haliotis fatui Geiger, 1999
 Haliotis fulgens
 Haliotis fulgens fulgens Philippi, 1845
 Haliotis fulgens guadalupensis Talmadge, 1964
 Haliotis fulgens turveri Bartsch, 1942
 Haliotis gigantea Gmelin, 1791
 Haliotis glabra Gmelin, 1791
 Haliotis iris Gmelin, 1791
 Haliotis jacnensis Reeve, 1846
 Haliotis kamtschatkana
 Haliotis kamtschatkana assimilis Dall, 1878 - đồng nghĩa:Haliotis assimilis
 Haliotis kamtschatkana kamtschatkana Jonas, 1845
 Haliotis laevigata Donovan, 1808
 Haliotis madaka (Habe, 1977)
 Haliotis mariae Wood, 1828
 Haliotis marfaloni
 Haliotis midae Linné, 1758
 Haliotis mykonosensis Owen, Hanavan & Hall, 2001
 Haliotis ovina (Bào ngư hình bầu dục) Gmelin, 1791
 Haliotis ovina volcanius Patamakanthin & Eng, 2007
 Haliotis ovina f. patamakanthini Dekker, Regter, & Gras, 2001 - đồng nghĩa:Haliotis patamakanthini
 Haliotis parva Linné, 1758
 Haliotis planata
 Haliotis pourtalesii Dall, 1881
Haliotis pourtalesii aurantium Simone, 1998
Haliotis pourtalesii pourtalesii Dall, 1881
 Haliotis pulcherrima Gmelin, 1791
 Haliotis pustulata Reeve, 1846
 Haliotis queketti E.A. Smith, 1910
 Haliotis roei Gray, 1826
 Haliotis rubiginosa Reeve, 1846 - đồng nghĩa:Haliotis howensis
 Haliotis rubra Leach, 1814
 Haliotis rubra conicopora Péron, 1816 - đồng nghĩa:Haliotis conicopora
 Haliotis rubra rubra Leach, 1814 - đồng nghĩa:Haliotis ancile 
 Haliotis rufescens Swainson, 1822
 Haliotis rugosa Lamarck, 1822 - đồng nghĩa:Haliotis multiperforata
 Haliotis scalaris (Leach, 1814)
 Haliotis scalaris emmae Reeve, 1846
 Haliotis scalaris scalaris (Leach, 1814)
 Haliotis schmackenmuut
 Haliotis semiplicata Menke, 1843
 Haliotis sorenseniBatsch, 1940
 Haliotis spadicea Donovan, 1808
 Haliotis squamosa Gray, 1826
 Haliotis stomatiaeformis Reeve, 1846
 Haliotis supertexta Lischke, 1870
 Haliotis thailandis Dekker & Pakamanthin, 2001
 Haliotis tuberculata Linné, 1758 – đồng nghĩa: Haliotis varia, Haliotis barbouri
 Haliotis tuberculata coccinea Reeve, 1846
 Haliotis tuberculata f. lamellosa Lamarck, 1822
 Haliotis tuberculata fernandesi Owen, Grace, & Afonso
 Haliotis tuberculata marmorata Linné, 1758 - đồng nghĩa: Haliotis virginea, Haliotis rosacea
 Haliotis tuberculata tuberculata Linné, 1758
 Haliotis unilateralis Lamarck, 1822
 Haliotis varia Linné, 1758
 Haliotis varia f. dohrniana Dunker, 1863 - đồng nghĩa:Haliotis dohrniana Dunker, 1863
 Haliotis varia f. planata G.B. Sowerby II, 1882
 Haliotis virginea Gmelin, 1791
 Haliotis virginea crispata Gould, 1847
 Haliotis virginea huttoni Filhol, 1880
 Haliotis virginea morioria Powell, 1938
 Haliotis virginea stewartae Jones & Owen, 2004
 Haliotis virginea virginea Gmelin, 1791
 Haliotis walallensis Stearns, 1899 - đồng nghĩa:Haliotis fulgens var. walallensis Stearns, 1899

Phân bố

 Việt Nam: vịnh Hạ Long, Bạch Long Vĩ, Cát Bà, Cô Tô, Khánh Hòa (hòn Nội, hòn Trà Là, hòn Tầm, hòn Tre, vịnh Vân Phong), quần đảo Trường Sa, Côn Đảo, đảo Phú Quốc, hòn Thơm, hòn Vang, hòn Mây Rút, mũi Ông Đội, mũi Đất Đỏ, đảo Thổ Chu.

Công năng
Thịt bào ngư là một nguyên liệu làm các món đặc hải sản; vỏ bào ngư được dùng làm đồ mỹ nghệ.

Thực phẩm
Bào ngư được sử dụng nhiều trong ẩm thực nhằm làm tăng cường calci cho cơ thể. Một số phương pháp chế biến là:
 Hấp cách thủy
 Nấu cháo
 Gỏi sống
 Xào tỏi
 Hầm với bồ câu
 Nấu lẩu

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 
Abalone: Species Diversity 
ABMAP: The Abalone Mapping Project
Abalone biology 
Conchology
Hardy's Internet Guide to Marine Gastropods: Shell Catalog 
book on crafting with Abalone Shell
Imagemap of worldwide abalone distribution 
Oman’s Abalone Harvest  
Pro abalone diver, Mallacoota, Victoria (1967) 
Tathra NSW(1961), Abalone (1963) 
 
 
 
 
 

Bào ngư hình bầu dục Haliotis ovina
Bào ngư hình vành tai Haliotis asinina

Họ Bào ngư
Động vật thân mềm ăn được‎