Tiếng Tetum

Tiếng Tetum, hay tiếng Tetun, là một ngôn ngữ Nam Đảo được nói tại đảo Timor. Nó hiện diện tại huyện Belu của Tây Timor thuộc Indonesia, và dọc theo biên giới Đông Timor, nơi nó là một ngôn ngữ chính thức. Tại Đông Timor, một dạng tiếng Tetum được creole hóa gọi là "Tetun Dili" hay "Tetun Prasa" được dùng phổ biến như ngôn ngữ thứ hai; người nói tiếng Tetum và Tetun Dili không thông hiểu được nhau. Ngoài sự đơn giản hóa về ngữ pháp thường bắt gặp ở các ngôn ngữ creole, Tetun Dili cũng được ảnh hưởng rất nhiều bởi tiếng Bồ Đào Nha.

Các dạng/phương ngữ

Tiếng Tetum có bốn dạng/phương:

Tetun-Dili, hay Tetun-Prasa (nghĩa đen là "Tetum thành thị"), được nói tại thủ đô Dili và những vùng xung quanh tại phía bắc Đông Timor. Ethnologue phân loại nó là một ngôn ngữ creole dựa trên tiếng Tetum.
Tetun-Terik được nói tại vùng bờ biển phía nam và tây nam.
Tetun-Belu được nói quanh vùng biên giới giữa Đông Timor và Tây Timor.
Phương ngữ Nana'ek hiện diện tại làng Metinaro

Lịch sử
Mặc dù tiếng Bồ Đào Nha là ngôn ngữ chính thức của Timor thuộc Bồ Đào Nha cho đến năm 1975. phương ngữ Tetun-Prasa luôn là ngôn ngữ chính chiếm ưu thế ở phần phía đông của hòn đảo. Khi Indonesia chiếm đóng Đông Timor năm 1975 và sáp nhập Đông Timor thành tỉnh thứ 27, việc sử dụng tiếng Bồ Đào Nha bị cấm đoán và tiếng Indonesia là ngôn ngữ chính thức duy nhất, nhưng Nhà thờ Công giáo La Mã đã thông qua việc sử dụng tiếng Tetum làm ngôn ngữ hành lễ, khiến đây trở thành tiêu điểm của bản sắc văn hóa và dân tộc Đông Timor. Năm 2002, khi Đông Timor độc lập, tiếng Tetum và tiếng Bồ Đào Nha được tuyên bố là ngôn ngữ chính thức.

Chỉ dẫn

Tham khảo

Xem thêm 
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
Peace Corps East Timor Tetun Language Manual (2003) 
Intensive Tetun language courses at Dili Institute of Technology
Pictures from a Portuguese language course, using Tetum, published in the East Timorese newspaper Lia Foun in Díli (from Wikimedia Commons)
Tetun  website with sound files
Teach yourself Tetum... an interview with some information on the history of Tetum
Wordfinder (Tetun/English minidictionary) and other publications available from Dili Institute of Technology website
A Traveller's Dictionary in Tetun-English and English-Tetun includes some information on grammar, based on the Tetun-Terik dialect
Ethnologue report for Tetum
Sebastião Aparício da Silva Project for the Protection and Promotion of East Timorese Languages 
Suara Timor Lorosae Daily newspaper in Tetum and Indonesian
Jornal Nacional Semanário Tetum page 
Tetum dictionaries 
Tetun 1, Tetun 2 Tetun writing courses for East Timorese university students, by Catharina Williams-van Klinken, Dili Institute of Technology

Liên kết ngoài

Ngôn ngữ tại Đông Timor
Ngôn ngữ tại Indonesia
Ngôn ngữ Timor-Babar
Ngôn ngữ chủ-động-tân