Củ Chi

Củ Chi là một huyện ngoại thành thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Củ Chi nằm về phía tây bắc Thành phố Hồ Chí Minh, cách trung tâm thành phố khoảng 33 km. Sông Sài Gòn chảy qua phía đông huyện, tạo thành một đoạn ranh giới giữa Thành phố Hồ Chí Minh với tỉnh Bình Dương. Huyện có vị trí địa lý:
Phía đông giáp các thành phố Thủ Dầu Một và Thuận An thuộc tỉnh Bình Dương qua sông Sài Gòn
Phía tây giáp thị xã Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh và huyện Đức Hòa, tỉnh Long An
Phía nam giáp huyện Đức Hòa, tỉnh Long An và huyện Hóc Môn
Phía bắc giáp thị xã Bến Cát và huyện Dầu Tiếng thuộc tỉnh Bình Dương qua sông Sài Gòn.

Huyện có diện tích 434,77 km², dân số năm 2019 là 462.047 người, mật độ dân số đạt 1.063 người/km².

Củ Chi nằm trong vùng chuyển tiếp giữa miền Tây Nam Bộ và Đông Nam Bộ, với độ cao giảm dần theo 2 hướng tây bắc, đông nam và đông bắc, tây nam. Độ cao trung bình so với mặt nước biển từ 8 m – 10 m.

Điều kiện tự nhiên
Huyện Củ Chi có hệ thống sông, kênh, rạch khá đa dạng. Sông Sài Gòn chịu chế độ ảnh hưởng dao động bán nhật triều, với mực nước triều bình quân thấp nhất là 1,2 m và cao nhất là 2,0 m. Các hệ thống kênh rạch tự nhiên khác, đa số chịu ảnh hưởng trực tiếp chế độ thủy văn của sông Sài Gòn như Rạch Tra, Rạch Sơn, Bến Mương … Riêng chỉ có kênh Thầy Cai chịu ảnh hưởng chế độ thủy văn của sông Vàm Cỏ Đông. Nhìn chung hệ thống sông, kênh, rạch trực tiếp chi phối chế độ thủy văn của huyện và nét nổi bật của dòng chảy và sự xâm nhập của thủy triều.

Lịch sử 
Thời nhà Nguyễn, Củ Chi thuộc huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, trấn Phiên An. Năm 1841, thuộc huyện Bình Long, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định (huyện Bình Long do một phần huyện Bình Dương tách ra).

Năm 1911, Củ Chi là một phần của quận Hóc Môn, tỉnh Gia Định. Năm 1957, Củ Chi trở thành quận của tỉnh Bình Dương, được thành lập trên cơ sở tách ba tổng: Long Tuy Thượng, Long Tuy Trung và Long Tuy Hạ, gồm mười bốn xã của quận Hóc Môn, tỉnh Gia Định.

Quận Củ Chi có ba tổng:
 Tổng Long Tuy Thượng có 06 xã: Phước Vĩnh Ninh, Tân Phú Trung, Bình Mỹ, Tân Hòa, Tân Thạnh Đông và Trung An;
 Tổng Long Tuy Trung có 04 xã: An Nhơn Tây, Nhuận Đức, Phú Hòa Đông và Phú Mỹ Hưng;
 Tổng Long Tuy Hạ có 04 xã: Tân An Hội, Phước Hiệp, Thái Mỹ và Trung Lập;

Quận lỵ đặt tại xã Tân An Hội.

Năm 1963, tỉnh Hậu Nghĩa được thành lập, nửa quận Củ Chi vẫn giữ tên cũ, thuộc tỉnh Hậu Nghĩa, nửa còn lại gọi là quận Phú Hoà, vẫn thuộc tỉnh Bình Dương.

 Quận Củ Chi (mới) gồm 06 xã: Tân An Hội, Phước Hiệp, Thái Mỹ, Trung Lập, Phước Vĩnh Ninh, Tân Phú Trung. Năm 1973 lập thêm xã Tân Thông Hội từ một phần xã Tân An Hội.
 Quận Phú Hòa gồm 08 xã: An Nhơn Tây, Bình Mỹ, Nhuận Đức, Phú Hòa Đông, Phú Mỹ Hưng, Tân Hòa, Tân Thạnh Đông và Trung An. Quận lỵ đặt tại Bến Cỏ, xã Phú Hòa Đông, sau dời về xã Tân Hòa. Năm 1972 chia xã Tân Hòa thành hai xã: Hòa Phú và Tân Thạnh Tây.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 quận Củ Chi của tỉnh Hậu Nghĩa hợp với quận Phú Hòa, tỉnh Bình Dương thành huyện Củ Chi, thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Đồng thời đổi tên xã Phước Vĩnh Ninh thành Phước Vĩnh An.

Ngày 20 tháng 5 năm 1976, chính quyền lập thêm hai xã mới: Phạm Văn Cội 1 (từ phần đất cắt ra của xã Nhuận Đức) và Phạm Văn Cội 2 (từ các phần đất cắt ra của các xã Phú Mỹ Hưng và An Nhơn Tây). Như thế huyện Củ Chi bao gồm 18 xã: An Nhơn Tây, Bình Mỹ, Hòa Phú, Nhuận Đức, Phạm Văn Cội 1, Phạm Văn Cội 2, Phú Hòa Đông, Phú Mỹ Hưng, Phước Hiệp, Phước Vĩnh An, Tân An Hội, Tân Phú Trung, Tân Thạnh Đông, Tân Thạnh Tây, Tân Thông Hội, Thái Mỹ, Trung An và Trung Lập.

Ngày 11 tháng 7 năm 1983: 
Chia xã Trung Lập thành hai xã: Trung Lập Thượng và Trung Lập Hạ 
Chia xã Phước Hiệp thành hai xã: Phước Hiệp và Phước Thạnh 
Đổi tên xã Phạm Văn Cội 1 thành Phạm Văn Cội
Giải thể xã Phạm Văn Cội 2 để sáp nhập với 2 ấp: Phú Trung, Phú Bình của xã Phú Mỹ Hưng, 2 ấp: Xóm Chùa, Xóm Thuốc của xã An Nhơn Tây thành xã An Phú. 

Ngày 1 tháng 2 năm 1985, thành lập thị trấn Củ Chi từ phần đất cắt ra của xã Tân An Hội. 

Như thế, huyện Củ Chi bao gồm 01 thị trấn và 20 xã, phân chia đơn vị hành chính này giữ ổn định cho đến nay.

Hành chính
Huyện Củ Chi có 21 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Củ Chi và 20 xã: An Nhơn Tây, An Phú, Bình Mỹ, Hòa Phú, Nhuận Đức, Phạm Văn Cội, Phú Hòa Đông, Phú Mỹ Hưng, Phước Hiệp, Phước Thạnh, Phước Vĩnh An, Tân An Hội, Tân Phú Trung, Tân Thạnh Đông, Tân Thạnh Tây, Tân Thông Hội, Thái Mỹ, Trung An, Trung Lập Hạ, Trung Lập Thượng.

Giao thông
Có quốc lộ 22, đường xuyên Á (AH1) và đường vành đai 3 và 4 đi qua.

Hệ thống đường sắt đô thị 
 Tuyến số 2 (Đang xây dựng/giải phóng mặt bằng): (Hóc Môn) ← Ga An Hạ - Ga Hương lộ 2 ... - Ga Tỉnh lộ 7

Tuyến đường
Các đường đặt tên sốCác đường đặt tên chữAn Nhơn TâyBa SaBà ThiênBàu GiãBàu LáchBàu TrâmBàu TreBến CỏBến ĐìnhBến SìnhBến SúcBến ThanBình MỹBùi Thị BùngBùi Thị ĐiệtBùi Thị HeBùi Thị LànhBùi Thị MộngBùi Thị NgọnCan TrườngCao Thị BèoCao Thị ĐáoCao Thị ĐậuCá LăngCây BàiCây DaCây GõCây TrắcCây Trôm-Mỹ KhánhDụ Thị HồiDương Thị HènDương Thị PhuaDương Thị TènDương Thị YêmĐào Thị ThơmĐặng Thị BìaĐặng Thị ChínhĐặng Thị NguyênĐặng Thị ThưaĐặng Thị TôĐinh Thị KiệmĐình KiếpĐoàn Triết MinhĐoàn Thị MốiĐồng Thị ThiệmĐỗ Đăng ĐộĐỗ Đăng TuyểnĐỗ Đình NhânĐỗ Ngọc DuĐỗ Quang CơĐỗ Thị ChuồiĐỗ Thị CóĐỗ Thị NamĐỗ Thị PhốĐỗ Thị SânĐỗ Thị XíchGiáp HảiGiồng CátGốc RưngHà Duy PhiênHà Thị KiểmHà Văn LâuHoàng Bá HuânHồ Thị BưngHồ Thị DẹpHồ Thị GừngHồ Thị LaiHồ Văn TắngHồng Thị ThaoHố BòHuỳnh Minh MươngHuỳnh Thị BẳngHuỳnh Thị ChínhHuỳnh Thị CưỡngHuỳnh Thị DầnHuỳnh Thị ĐátHuỳnh Thị HuềHuỳnh Thị ỢtHuỳnh Thị QuyếnHuỳnh Thị ThơmHuỳnh Thị VânHuỳnh Thị XăngHuỳnh Thị XưaHuỳnh Văn CọHứa Thị HônKênh ĐenKênh ĐôngKim CươngLáng Cát Giồng SaoLáng TheLê CẩnLê Đức LinhLê Minh NhựtLê Thị ÂnLê Thị BayLê Thị ChínhLê Thị ChìLê Thị ChừngLê Thị DệtLê Thị ĐảoLê Thị GiótLê Thị HổiLê Thị KhánhLê Thị KịaLê Thị LơnLê Thị NgàLê Thị NghiênLê Thị NghĩLê Thị NửaLê Thị RạchLê Thị SắcLê Thị SắtLê Thị SếnLê Thị SiêngLê Thị SọcLê Thị VuiLê Thọ XuânLê Vĩnh HuyLiêu Bình HươngLinh Quang VinhLưu Khai HồngLý HuỳnhLý Thị ChừngLý Thị HuêLý Thị XâmMai Thị BuộiMai Thị ChứngMỹ KhánhNgô Thị NàoNgô Thị PhệnNgô Thị PhiệnNgô Trí HòaNguyễn Đại NăngNguyễn Đình HuânNguyễn GiaoNguyễn Kim CươngNguyễn Phong SắcNguyễn Phú TrúNguyễn Thị BâuNguyễn Thị BềnNguyễn Thị BiNguyễn Thị BưngNguyễn Thị CầnNguyễn Thị ChắcNguyễn Thị ChâuNguyễn Thị ChiênNguyễn Thị ChiếuNguyễn Thị ChỉNguyễn Thị ChuẩnNguyễn Thị ChuỗiNguyễn Thị DaNguyễn Thị DònNguyễn Thị DồiNguyễn Thị DưỡngNguyễn Thị ĐátNguyễn Thị ĐặngNguyễn Thị ĐâyNguyễn Thị ĐóNguyễn Thị HaiNguyễn Thị HeNguyễn Thị HéNguyễn Thị HẹNguyễn Thị KéoNguyễn Thị KiệpNguyễn Thị LanNguyễn Thị LắmNguyễn Thị LắngNguyễn Thị LộcNguyễn Thị LừaNguyễn Thị MăngNguyễn Thị MyNguyễn Thị NáoNguyễn Thị NàNguyễn Thị NâuNguyễn Thị NêNguyễn Thị NếpNguyễn Thị NghiêmNguyễn Thị NgoạnNguyễn Thị NgọtNguyễn Thị NhiaNguyễn Thị NhuNguyễn Thị NhúngNguyễn Thị NhươngNguyễn Thị NỉNguyễn Thị NịNguyễn Thị NữaNguyễn Thị NyNguyễn Thị PhiaNguyễn Thị QuáNguyễn Thị QuơNguyễn Thị QuyênNguyễn Thị RànhNguyễn Thị RạngNguyễn Thị RõNguyễn Thị RưNguyễn Thị SảngNguyễn Thị SeNguyễn Thị SửaNguyễn Thị SươngNguyễn Thị TấmNguyễn Thị ThảnhNguyễn Thị ThạoNguyễn Thị ThắngNguyễn Thị ThiNguyễn Thị ThởNguyễn Thị ThônNguyễn Thị ThươngNguyễn Thị TiếpNguyễn Thị TiệpNguyễn Thị TriệuNguyễn Thị TrongNguyễn Thị VuiNguyễn Thị XạnhNguyễn Văn HoàiNguyễn Văn KhạNguyễn Văn NìNguyễn Văn OnNguyễn Văn TiệpNguyễn Văn TỷNguyễn Viết XuânNhuận ĐứcNhữ Tiến HiếnNinh TốnÔng Ích ĐườngPhạm Hữu TâmPhạm Phú TiếtPhạm Thị ĐiệpPhạm Thị ĐiệuPhạm Thị GắngPhạm Thị LiềnPhạm Thị QuớiPhạm Thị RựcPhạm Thị ThanPhạm Thị ThàngPhạm Thị ThungPhạm Thị TrămPhạm Thị TríchPhạm Thị XạPhạm Văn ChèoPhạm Văn CộiPhan Thị CộngPhan Thị HốiPhan Thị SệnPhan Thị SửuPhú HiệpPhú ThuậnPhùng Thị LiếuQuốc lộ 22Sông LuSuối LộiTam TânTân BìnhTăng Thị HộiTỉnh lộ 15Tỉnh lộ 2Tỉnh lộ 8Tỉnh lộ 7Trần Thị BàuTrần Thị CẩmTrần Thị ChọnTrần Thị DưTrần Thị HảiTrần Thị HiếuTrần Thị HồTrần Thị HyTrần Thị KhoeTrần Thị KiềuTrần Thị LanTrần Thị LộcTrần Thị LơnTrần Thị NgầnTrần Thị NgonTrần Thị NịTrần Thị RộngTrần Thị ThuậnTrần Thị TiaTrần Thị TuaTrần Thị TriênTrần Thị TròTrần Thị XongTrần Tử BìnhTrần Văn ChẩmTrình Thị GắtTrung AnTrung HưngTrung LậpTrương Thị BuônTrương Thị KiệnTrương Thị NguýtTrương Thị ThơmVõ Thị BàngVõ Thị DònVõ Thị DuVõ Thị ĐốngVõ Thị HếtVõ Thị HồngVõ Thị LiaVõ Thị LòngVõ Thị LợiVõ Thị MậnVõ Thị MẹoVõ Thị NghỉVõ Thị NhúaVõ Thị TráiVõ Văn BíchVõ Văn ĐiềuVũ Duy ChíVũ Tụ

Kinh tế
Vùng đất Củ Chi phát triển về cả nông nghiệp, công nghiệp và du lịch. Khu công nghiệp Tây Bắc Củ Chi thu hút nhiều doanh nghiệp đầu tư trong và ngoài nước với tỷ lệ thuê đất đạt 98% tương đương 387 ha. Huyện có Đường Xuyên Á nối với Campuchia qua Cửa khẩu kinh tế Mộc Bài của tỉnh Tây Ninh nên giao thương phát triển.

Hiện nay trên địa bàn huyện Củ Chi đã và đang hình thành một số khu đô thị mới như khu đô thị Thiên Phú Garden, khu đô thị Bến Thành - Tây Bắc, khu đô thị Bella Vista City...

Giáo dục

Các trường THPT

Di tích, đền đài
Huyện Củ Chi có địa đạo Củ Chi nổi tiếng trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Củ Chi cũng có Đền tưởng niệm Bến Dược - Củ Chi. Hiện nay địa đạo Củ Chi được bảo tồn ở hai khu vực: Bến Dược (thuộc xã Phú Mỹ Hưng), Bến Đình (thuộc xã Nhuận Đức). Địa đạo Củ Chi là một hệ thống phòng thủ trong lòng đất ở huyện Củ Chi, cách Thành phố Hồ Chí Minh 70 km về hướng tây-bắc. Hệ thống này được Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đào trong thời kỳ Chiến tranh Đông Dương và Chiến tranh Việt Nam. Hệ thống địa đạo bao gồm bệnh xá, nhiều phòng ở, nhà bếp, kho chứa, phòng làm việc, hệ thống đường ngầm dưới lòng đất. Hệ thống địa đạo dài khoảng 200 km và có các hệ thống thông hơi vào vị trí các bụi cây. Địa đạo Củ Chi được xây dựng trên vùng đất được mệnh danh là "đất thép", nằm ở điểm cuối Đường mòn Hồ Chí Minh. Trong Chiến dịch Tết Mậu Thân 1968, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đã sử dụng hệ thống địa đạo này để tấn công vào Sài Gòn.

Đặc sản

Những con bê khoảng 5 tháng tuổi được gọi là bò tơ và bò tơ đặc sản vùng Củ Chi, những quán đặc sản bò tơ như quán Xuân Đào, Hồng Đào trên quốc lộ 22, hướng từ Củ Chi về lại Thành phố Hồ Chí Minh. Thịt bê ở đây được tuyển chọn rất kỹ lưỡng từ những con bò tơ đủ độ tuổi nhất định, lúc đó thịt bò mềm, tươi và ngon. Miếng bò ở đây được lấy từ khúc thịt ngon nhất, sau đó cắt thành những khoanh tròn không quá mỏng, bằng một nửa bàn tay, rồi luộc lên. Khi chín thịt rất chắc, thơm và ngọt. Thịt bò được cắt thành miếng vuông nhỏ, ướp gia vị đậm đà, dùng xiên que xâu vào xen kẽ với hành tây, đem nướng lên tỏa mùi thơm.

Bò tơ phổ biến nhất là món bò luộc, được cuộn lại cùng rau rừng bằng bánh tráng, thịt bò tơ được chế biến thành rất nhiều món khác nhau, tăng thêm sự lựa chọn khi thực khách muốn đổi món như bò nhúng hèm, bò nướng vỉ, chả đùm bò, lòng bò hấp gừng, bờ tơ nướng lụi còn có món bò tơ kho sả ăn với cơm cháy và món bò tơ nướng mọi và bò tơ kho sả nguyên liệu với đầy đủ thịt và gân bò, ăn chung với cơm cháy, bò tơ nướng mọi tức là chỉ có thịt bò tơ tươi nướng cùng lửa trên bếp than hồng chứ không qua bất cứ công đoạn chế biến nào khác, khoảng 500gr thịt bò tươi sẽ được mang ra với dạng nguyên khối và vừa ăn, vừa xẻ thịt, vừa nướng ngoài ra còn bò tơ nướng mè với những chỗ thịt ngon như đùi, thăn rồi thái đều từng miếng mỏng vừa ăn ướp với ít hạt nêm, tiêu, dầu, hành tỏi băm và hạt mè  và món cháo dựng bò trong cháo có gân bò, móng bò nấu với đậu phộng, đậu xanh, đậu trắng, khoai, củ mì, khi cháo sôi thả rau má, mồng tơi, cải to, ăn ngọt và mát.
Ngoài ra ở xã như là Tân Thạnh Đông có truyền thống trồng cây thuốc và nở rộ gần đây là chăn nuôi bò sữa. Xã Phú Hòa Đông,Tân Thạnh Tây có nghề làm báng tráng rất phát triển. Ngoài ra khi nhắc đến Củ Chi, củ mì cũng là một món đặc sản nổi tiếng.
Ngoài ra khi nhắc đến Củ Chi, củ mì cũng là một món đặc sản nổi tiếng vì đây là một loại củ mà khi xưa bộ đội ta hay sử dụng để cứu đói. Củ mì luộc lá dứa chấm muối mè được xem là một món không thể không thử đối với du khách khi đến địa đạo Củ Chi. Ngoài ra, củ mì được dằm nhuyễn cuộn với thịt luộc và rau sống cũng là một món độc đáo.

Bài hát  
Củ Chi lồng, Cô Út Củ Chi, tiếng hát người nữ du kích Củ Chi,...

Công trình 
Huyện Củ Chi có công viên hỏa táng tư nhân đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh là công viên hỏa táng Tháp Long Thọ tọa lạc tại đường Nguyễn Văn Khạ, xã Phú Hòa Đông.
Là nơi đặt một trong những nghĩa trang chính sách của Thành phố Hồ Chí Minh. Tọa lạc tại đường Cây Bài, xã Phú Hoà Đông, nghĩa trang chính sách Thành phố Hồ Chí Minh huyện Củ Chi thông với công viên hỏa táng Tháp Long Thọ và là nơi an nghỉ của những người có công với cách mạng, thương binh hoặc các Bà Mẹ VNAH, những người trong diện chính sách,...
Tượng đài Củ Chi Đất thép Thành đồng, tượng đài được thi công từ ngày ngày 12 tháng 8 năm 2003, với chiều cao 14m, nặng khoảng 270 tấn bằng đá granit. Tác giả là nhà điêu khắc Nguyễn Quốc Thắng và Hội đồng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh tham gia sáng tác. Tượng đài khắc hoạ tinh thần dũng cảm ngoan cường của Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng, người chiến sĩ giải phóng quân và dân quân du kích huyện Củ Chi trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước vĩ đại
Trung tâm thương mại Satra Centre Mall với quy mô hơn 12.000m2, đây là công trình trung tâm thương mại đầu tiên của huyện Củ Chi nằm tại TL8, ấp Thạnh An, xã Trung An.

Người nổi tiếng 
Phan Văn Khải - nguyên Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam - quê ở xã Tân Thông Hội.
Lê Minh Trí - Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và là đại biểu quốc hội Việt Nam khóa XIV nhiệm kì 2016-2021.
Thiếu tướng Đào Công Danh - Phó Giám đốc Công an Thành phố Hồ Chí Minh 
Đại tá Đoàn Văn Chón - Phó Giám đốc Công an Thành phố Hồ Chí Minh 
Đại tá Nguyễn Thanh Hưởng - Phó Giám đốc Công an Thành phố Hồ Chí Minh 
Đại tá Trần Cường- Nguyên phó Giám đốc Công an Thành phố Hồ Chí Minh, chủ nhiệm câu lạc bộ Công an Hưu Trí Thành phố Hồ Chí Minh
Thượng tướng Phan Trung Kiên - Thứ trưởng  Bộ Quốc phòng
Mai Lương Khôi - thứ trưởng Bộ Tư pháp

Tham khảo

Liên kết ngoài