Nghệ An

Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất Việt Nam, thuộc vùng Bắc Trung Bộ.

Trước đây, Nghệ An cùng với Hà Tĩnh có cùng một tên chung là Hoan Châu (trước đời Nhà Lý), Nghệ An châu (đời Nhà Lý, Trần), xứ Nghệ (năm 1490, đời vua Lê Thánh Tông), rồi trấn Nghệ An. Năm 1831, vua Minh Mạng chia trấn Nghệ An thành 2 tỉnh: Nghệ An (bắc sông Lam) và Hà Tĩnh (nam sông Lam). Từ 1976 đến 1991, Nghệ An và Hà Tĩnh sáp nhập thành tỉnh Nghệ Tĩnh. Từ năm 1991, Nghệ Tĩnh lại tách ra thành 2 tỉnh là Nghệ An và Hà Tĩnh như hiện nay.

Địa lý
trái|nhỏ|Địa giới tỉnh Nghệ An dưới thời vua Minh Mạng (năm 1838).
Hành chính Nghệ An Việt Nam thời Minh Mạng năm 1838 biên giới Nghệ An Giáp Thái Lan , phía Đông giáp biển đông và Đảo Hải Nam Trung Quốc,  phía bắc giáp Thanh Hóa phía nam giáp Hà Tĩnh.

Vị trí địa lý 
Tỉnh Nghệ An thuộc vùng Bắc Trung Bộ, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Biển Đông
Phía tây giáp tỉnh Xiêng Khoảng, Lào
Phía tây nam giáp tỉnh Borikhamxay, Lào
Phía tây bắc giáp tỉnh Hủa Phăn, Lào
Phía nam giáp tỉnh Hà Tĩnh
Phía bắc giáp tỉnh Thanh Hóa.

Các điểm cực của tỉnh Nghệ An: 

 Điểm cực bắc tại: xã Thông Thụ, huyện Quế Phong.
 Điểm cực đông tại: xã Quỳnh Lập, thị xã Hoàng Mai.
 Điểm cực tây tại: xã Mường Ải, huyện Kỳ Sơn.
 Điểm cực nam tại: xã Nam Kim, huyện Nam Đàn.

Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố Vinh, nằm cách thủ đô Hà Nội 291 km về phía nam. Tỉnh Nghệ An có đường biên giới dài 419 km trên bộ và đường bờ biển ở phía đông dài 82 km.

Điều kiện tự nhiên 

Nghệ An nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có 2 mùa rõ rệt là hè và đông. Từ tháng 4 đến tháng 8 dương lịch hàng năm, tỉnh chịu ảnh hưởng của gió phơn tây nam khô và nóng. Vào mùa đông, chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc lạnh và ẩm ướt. Nghệ An có đường biên giới với Lào dài 419 km, là tỉnh có đường biên giới dài trên bộ dài nhất Việt Nam.

Diện tích: 16.490,25 km².
Lượng mưa trung bình hàng năm: 1.670 mm.
Nhiệt độ trung bình: 24,6 °C.
Số giờ nắng trong năm: 1.420 giờ.
Độ ẩm tương đối trung bình: 86-87%.
Vĩ độ: 18°33′ đến 19°25′ vĩ bắc.
Kinh độ: 102°53′ đến 105°46′ kinh đông.

Nghệ An là một tỉnh có đầy đủ địa hình núi cao, trung du, đồng bằng và ven biển. Phía Tây là dãy núi Bắc Trường Sơn. Tỉnh có 10 huyện miền núi, trong số đó 5 huyện là miền núi cao. Các huyện miền núi này tạo thành miền Tây Nghệ An. Có 9 huyện trong số trên nằm trong Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Các huyện, thị còn lại là trung du và ven biển, trong đó Hoàng Mai, Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghi Lộc, và Cửa Lò giáp biển.

Hành chính

Tỉnh Nghệ An có 21 đơn vị cấp huyện, bao gồm 1 thành phố, 3 thị xã và 17 huyện với 460 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 411 xã, 32 phường và 17 thị trấn.

Dân cư 

Dân số Nghệ An (theo điều tra dân số năm 2019) có 3.327.791 người. Trên toàn tỉnh Nghệ An có nhiều dân tộc cùng sinh sống như người Thái, người Mường bên cạnh dân tộc chính là người Kinh. Cùng thời điểm này, Nghệ An có 37 dân tộc cùng người nước ngoài sinh sống.

Qua kết quả sơ bộ Tổng điều tra, tại thời điểm 0 giờ ngày 01 tháng 4 năm 2019, tỉnh Nghệ An có 848.977 hộ với 3.327.791 người và là tỉnh có dân số đông thứ 4 cả nước. Như vậy, sau 10 năm từ 2009 đến 2019, dân số tỉnh Nghệ An đã tăng 415.750 người (dân số năm 2009 là 2.912.041 người), tỷ lệ tăng dân số bình quân năm giai đoạn 2009-2019 là 1,33%.

Dân cư ở Nghệ An phân bố không đồng đều, tại khu vực các huyện đồng bằng Diễn Châu, Nghi Lộc, Đô Lương, Quỳnh Lưu, Yên Thành, Nam Đàn, Hưng Nguyên, thành phố Vinh, thị xã Cửa Lò, Hoàng Mai có mật độ cao, hơn 500 người/km². Đối với các huyện Nghĩa Đàn, Thanh Chương, Quỳ Hợp, Anh Sơn, Tân Kỳ thì mật độ dân số trung bình khá đông, khoảng 130-250 người/km², nhưng ở những huyện này mật độ cao chỉ tập trung ở các khu vực thung lũng, các nơi ở sâu trong núi thì rất thưa thớt. Các huyện phía Tây có mật độ trên dưới 50 người/km² như: Quỳ Châu, Con Cuông, Kỳ Sơn, Tương Dương, Quế Phong đều có mật độ dân số rất thấp, nguyên nhân là do địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt, giao thông khó khăn. Trong số các huyện đồng bằng ven biển thì huyện Diễn Châu là đông dân nhất, Thanh Chương là huyện miền núi có dân số lớn nhất, là huyện miền núi duy nhất ở Việt Nam có dân số vượt ngưỡng hơn 250.000 người. Tỷ lệ đô thị hóa tính đến năm 2021 đạt 33%.

Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, toàn tỉnh có 11 tôn giáo khác nhau đạt 287.232 người, nhiều nhất là Công giáo có 287.064 người, tiếp theo là Phật giáo có 1.079 người. Còn lại các tôn giáo khác như đạo Tin Lành có 58 người, Hồi giáo có 12 người, Minh Lý đạo có năm người, Phật giáo Hòa Hảo, đạo Cao Đài, Tịnh độ cư sĩ Phật hội Việt Nam mỗi tôn giáo có ba người, Minh Sư đạo, Baha'i giáo mỗi tôn giáo có hai người và 1 người theo Tứ Ân Hiếu Nghĩa.

Lịch sử

Nghệ An là một vùng đất có lịch sử định cư lâu đời. Các di chỉ thuộc Văn hóa Quỳnh Văn thuộc thời kỳ đồ đá mới được phát hiện tại Quỳnh Lưu vào những năm 1930 cho thấy khu vực này đã được định cư bởi nhóm cư dân ven biển biết làm đồ gốm, thuần dưỡng súc vật cách đây khoảng 6000 năm. Giai đoạn hậu đồ đá mới có các di chỉ như Hang Thẩm Hoi, hang Đồng Trương... Nghệ An cũng là địa bàn sinh sống của cư dân Đông Sơn với di chỉ Làng Vạc. Tại đây vào năm 1991, phát hiện được tổng cộng 347 ngôi mộ. Làng Vạc là khu mộ táng lớn nhất, có mật độ cao nhất trong văn hóa Đông Sơn.

Theo cổ tích Hùng Vương thì vùng Nghệ An và Hà Tĩnh vốn thuộc nước Việt Thường, kinh đô là vùng chân núi Hồng Lĩnh. Đến thời Hùng Vương thì trở thành bộ Hoài Hoan và bộ Cửu Đức trong 15 bộ của nước Văn Lang.

Đầu thời kỳ Bắc thuộc, vùng đất Nghệ An lần lượt thuộc các quận Cửu Chân, Cửu Đức của Nhà Hán, nhà Đông Ngô, nhà Tấn và Lưu Tống. Đến nhà Lương (502-557) thì chia đặt làm Đức Châu, Lỵ Châu và Minh Châu.

Năm 598, nhà Tùy đổi Đức Châu làm Hoan Châu, Lỵ Châu làm Trí Châu. Năm 607 thì hợp cả Minh Châu, Trí Châu và Hoan Châu thuộc quận Nhật Nam. Năm 618, nhà Đường chia quận Nhật Nam làm Đức Châu, Lạo Châu, Minh Châu và Hoan Châu. Năm 627 thì đổi Đức Châu lại làm Hoan Châu, còn Hoan Châu cũ thì đổi làm Diễn Châu.

Trong thế kỷ VIII, Nghệ An là địa bàn chính của khởi nghĩa Mai Hắc Đế chống lại Nhà Đường. Ông xây thành Vạn An ở Sa Nam (Nam Đàn).

Trong thời kỳ độc lập tự chủ, Nhà Ngô, Nhà Đinh và Nhà Tiền Lê đều gọi là Hoan Châu.

Nhà Lý thì đổi làm trại gọi là Nghệ An châu trại. Năm Thiên Thành thứ 2 (1030) đổi tên là Nghệ An châu, mà Diễn Châu thì đứng riêng làm một châu.

Năm 1285, trước họa xâm lăng của quân xâm lược Nguyên Mông, vua Trần Nhân Tông đã dựa và nguồn nhân lực hùng hậu của vùng đất này.

Năm 1375, nhà Trần lập ra Diễn Châu Lộ, chia Hoan Châu làm 4 lộ: Nhật Nam, Nghệ An Nam, Nghệ An Bắc, Nghệ An Trung (còn gọi là Nghệ An Phủ).

Năm 1397, đời Trần Thuận Tông, đổi trấn Nghệ An làm trấn Lâm An và đổi trấn Diễn Châu làm trấn Vọng Giang.

Đời Hồ Hán Thương, năm Khai Đại 1 (1403) đổi trấn Diễn Châu làm phủ Linh Nguyên.

Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nhà Minh, năm 1424, Lê Lợi tiến quân vào xứ Nghệ, lập đại bản doanh ở đây trong 4 năm. Nhà Lê năm 1428 lập đạo Hải Tây, sau đặt làm Nghệ An thừa tuyên. Năm 1490 đổi làm Xứ Nghệ.

Trong thời kỳ Nội chiến Lê Mạc, Nghệ An là địa bàn tranh giành ác liệt giữa Nhà Mạc và Nhà Lê. Nhà Mạc thường xuyên dùng thủy quân tiến công bọc hậu vào địa bàn Thanh Hóa của các vua Lê. Năm 1535, Mạc Đăng Lượng và em Mạc Đăng Hào đưa hơn một vạn quân vào trấn thủ đất Hoan Châu.

Đến thời Nhà Tây Sơn, xứ Nghệ được đổi làm Nghĩa An trấn. Hoàng đế Quang Trung còn cho xây Phượng Hoàng Trung Đô ở thành phố Vinh ngày nay, với ý định đặt thủ đô của Việt Nam tại đây, thay thế kinh đô Phú Xuân. Tuy nhiên dự án này chìm vào quên lãng khi ông qua đời.

Năm đầu niên hiệu Gia Long lại đặt làm Nghệ An trấn.

Năm 1831, vua Minh Mệnh chia trấn Nghệ An thành 2 tỉnh: Nghệ An (phía Bắc sông Lam); Hà Tĩnh (phía nam sông Lam). Sau đó hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh sáp nhập lại, lấy tên là tỉnh An Tĩnh.

Trong thời kỳ thuộc địa, người Pháp đã cắt một số các phủ huyện thuộc tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh thuộc xứ Trung Kỳ cho Lào thuộc Pháp vào các năm 1895 và 1903, bao gồm các vùng: phủ Trấn Biên (khoảng phía Đông Nam tỉnh Hủa Phăn), phủ Trấn Ninh (Xiêng Khoảng), (phủ Trấn Định (Borikhamxay, Khăm Muộn)...

Xứ Nghệ là nơi ghi dấu ấn đầu tiên của truyền thống đấu tranh cách mạng vô sản ở Việt Nam với cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931, mở đầu cho cách mạng vô sản trong cả nước. Nghệ Tĩnh cũng là quê hương của nhiều chí sĩ như Phan Bội Châu, Nguyễn Xuân Ôn, Đặng Thái Thân, Phan Đình Phùng; các lãnh đạo Cộng sản như Hồ Chí Minh, Nguyễn Thị Minh Khai, Phùng Chí Kiên , Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Trần Quốc Hoàn, Nguyễn Phong Sắc, Nguyễn Duy Trinh, Nguyễn Sinh Hùng, Vương Đình Huệ, ...

Nghệ An có truyền thống hiếu học, có nhiều dòng họ, nhiều làng học nổi tiếng, là cái nôi sản sinh cho đất nước nhiều danh tướng, lương thần, nhiều nhà khoa học, nhà văn hoá có tầm cỡ quốc gia và quốc tế. Số người Nghệ Tĩnh đậu đại khoa thời phong kiến (tiến sĩ trở lên) xếp thứ 4 toàn quốc (sau Hải Dương, Bắc Ninh, Hà Nội).

Sau năm 1954, tỉnh Nghệ An có tỉnh lị là thị xã Vinh và 12 huyện: Anh Sơn, Con Cuông, Diễn Châu, Hưng Nguyên, Nam Đàn, Nghi Lộc, Nghĩa Đàn, Quỳ Châu, Quỳnh Lưu, Thanh Chương, Tương Dương, Yên Thành.

Ngày 17 tháng 5 năm 1961, chia huyện Tương Dương thành 2 huyện: Tương Dương và Kỳ Sơn.

Ngày 19 tháng 4 năm 1963, chia huyện Anh Sơn thành 2 huyện: Anh Sơn và Đô Lương; chia huyện Quỳ Châu (cũ) thành 3 huyện: Quỳ Châu, Quỳ Hợp và Quế Phong; thành lập huyện Tân Kỳ từ một phần 2 huyện Nghĩa Đàn và Anh Sơn; chuyển thị xã Vinh thành thành phố Vinh.

Từ năm 1976 đến 1991, Nghệ An và Hà Tĩnh là một tỉnh và được gọi là tỉnh Nghệ Tĩnh.

Năm 1991, tỉnh Nghệ Tĩnh lại tách ra thành Nghệ An và Hà Tĩnh như ngày nay. Khi tách ra, tỉnh Nghệ An có 18 đơn vị hành chính gồm thành phố Vinh (tỉnh lị) và 17 huyện: Anh Sơn, Con Cuông, Diễn Châu, Đô Lương, Hưng Nguyên, Kỳ Sơn, Nam Đàn, Nghi Lộc, Nghĩa Đàn, Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Quỳnh Lưu, Tân Kỳ, Thanh Chương, Tương Dương, Yên Thành.

Ngày 13 tháng 8 năm 1993, thành phố Vinh được công nhận là đô thị loại II.

Ngày 29 tháng 8 năm 1994, thành lập thị xã Cửa Lò trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của huyện Nghi Lộc.

Ngày 15 tháng 11 năm 2007, thành lập thị xã Thái Hòa trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của huyện Nghĩa Đàn.

Ngày 5 tháng 9 năm 2008, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1210/QĐ-TTg công nhận thành phố Vinh là đô thị loại I.

Ngày 3 tháng 4 năm 2013, thành lập thị xã Hoàng Mai trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của huyện Quỳnh Lưu. Từ đó, tỉnh  Nghệ An có 1 thành phố, 3 thị xã và 17 huyện.

Giao thông
Vị trí này tạo cho Nghệ An có vai trò quan trọng trong mối giao lưu kinh tế - xã hội Bắc - Nam, xây dựng và phát triển kinh tế biển, kinh tế đối ngoại và mở rộng hợp tác quốc tế. Nghệ An nằm trên các tuyến đường quốc lộ Bắc - Nam (tuyến quốc  lộ 1A dài 91 km đi qua thị xã Hoàng Mai, các huyện Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghi Lộc, Hưng Nguyên và thành phố Vinh; đường Hồ Chí Minh chạy song  song với Quốc lộ 1 dài 132 km đi qua các huyện Quỳnh Lưu, Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, Anh Sơn, Thanh Chương và thị xã Thái Hòa; quốc lộ 15 ở phía tây dài 149 km chạy xuyên suốt tỉnh). Tỉnh có tuyến đường sắt Bắc Nam dài 94 km chạy qua.

Có Quốc lộ 1, quốc lộ 46, quốc lộ 46B, quốc lộ 7, quốc lộ 15, quốc lộ 48A, quốc lộ 48C, đường Hồ Chí Minh, đường cao tốc Nghi Sơn – Diễn Châu, đường cao tốc Diễn Châu – Bãi Vọt, đường sắt Bắc - Nam đi qua.

Kinh tế – xã hội 

Năm 2019, GRDP toàn tỉnh tăng trưởng 9,03% so với năm 2018, GRDP thực tế đạt 88.258 tỉ đồng, cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng. Thu ngân sách ước đạt 15.500 tỷ đồng, đạt 114,8% dự toán và tăng 10,2% so với thực hiện năm 2018. Chi ngân sách năm 2019 ước đạt 24.945,44 tỷ đồng, đạt 102,5% dự toán.

Năm 2018, Nghệ An là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 4 về số dân, xếp thứ 10 về Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 54 về GRDP bình quân đầu người, đứng thứ 19 về tốc độ tăng trưởng GRDP. Với 3.157.100 người dân, số liệu kinh tế - xã hội thống kê GRDP đạt 115.676 tỉ Đồng (tương ứng với 5,0240 tỉ USD), GRDP bình quân đầu người đạt 36,64 triệu đồng (tương ứng với 1.591 USD), tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 8,77%.

Công nghiệp 
Hiện nay ngành công nghiệp của Nghệ An tập trung phát triển ở 3 khu vực là Vinh - Cửa Lò gắn với Khu kinh tế Đông Nam, Khu vực Hoàng Mai và khu vực Phủ Quỳ. Phấn đấu phát triển nhiều ngành công nghiệp có thế mạnh như các ngành chế biến thực phẩm - đồ uống, chế biến thủy hải sản, dệt may, vật liệu xây dựng, cơ khí, sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ, chế tác đá mỹ nghệ, đá trang trí, sản xuất bao bì, nhựa, giấy... Trong bảng xếp hạng về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2014, tỉnh Nghệ An xếp ở vị trí thứ 28/63 tỉnh thành.
GDP 2014 đạt gần 8%.
Thu nhập bình quân đầu người 2019 dự kiến sẽ đạt khoảng 1.685 USD/người, tương đương khoảng 38,5 triệu đồng/người. Tuy nhiên, khoảng cách thu nhập không đồng đều, thành phố Vinh là trên 3.600 USD/người, các huyện Diễn Châu, Nghi Lộc, Quỳnh Lưu,... có mức dao động khoảng từ 1.800 - 2.500 USD/người, nhưng các huyện miền núi phía Tây lại rất thấp, có huyện dưới 1.000 USD/người.Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Nghệ An các khu công nghiệp sau:

Khu kinh tế Đông Nam
 Khu công nghiệp đô thị Việt Nam Singapore VSIP 
Khu công nghiệp Bắc Vinh
Khu công nghiệp Nam Cấm
Khu công nghiệp Nghi Phú
Khu công nghiệp Hưng Đông
Khu công nghiệp Cửa Lò
Khu công nghiệp Hoàng Mai1,2
Khu công nghiệp Đông Hồi
Khu công nghiệp Phủ Quỳ
Khu công nghiệp Tân Thắng
khu công nghiệp Diễn Hồng - Diễn Châu
Khu công nghiệp Hưng Lộc
 Khu công nghiệp WHA Nghệ An
 Khu công nghiệp Thọ Lộc - Diễn Châu

Du lịch 

Có bãi tắm Cửa Lò là khu nghỉ mát; Khu du lịch biển diễn Thành, huyện Diễn Châu - một bãi biển hoang sơ và lãng mạn; khu di tích Hồ Chí Minh, khu di tích đền Cuông. Năm 2008, Khu du lịch Bãi Lữ được đưa vào khai thác.

Nghệ An là xứ sở của những lễ hội cổ truyền diễn ra trên sông nước như lễ hội Cầu Ngư, Rước hến, Đua thuyền... Lễ hội làm sống lại những kỳ tích lịch sử được nâng lên thành huyền thoại, giàu chất sử thi, đậm đà tính nhân văn như lễ hội đền Cuông, lễ hội đền Khai Long, lễ hội làng Vạn Lộc, làng Sen, lễ hội đền Quả Sơn. Miền núi có các lễ hội như Hang Bua, lễ hội Xàng Khan, lễ Mừng nhà mới, lễ Uống rượu cần. Lễ hội Đền Tiên Đô (Tiên Đô Miếu) ở Đặng Sơn vào lễ khai hạ mồng 7 tháng giêng và Lễ kỵ nhật 16/6 của 3 thần bản cảnh- Thành Hoàng nơi thờ Phó Quốc vương Mạc Đăng Lượng thượng thượng thượng đẳng thần, Binh nhung Đại tướng Hoàng Trần Ích thượng đẳng thần, Hoàng Bá Kỳ Đoan túc tôn thần.

Nghệ An còn lưu giữ được nhiều di tích văn hoá lịch sử, nhiều danh lam thắng cảnh, lễ hội văn hoá truyền thống - đó là những yếu tố thuận lợi giúp cho du lịch Nghệ Antriển.

Về du lịch biển, Nghệ An có 82 km bờ biển với nhiều bãi tắm đẹp hấp dẫn khách du lịch quốc tế như bãi biển Cửa Lò, Cửa Hội; Nghi Thiết, Bãi Lữ (Nghi Lộc), Quỳnh Bảng, Quỳnh Nghĩa (Quỳnh Lưu),Quỳnh Phương(Hoàng Mai), Diễn Thành (Diễn Châu). Đồng thời Nghệ An rất có lợi thế phát triển du lịch văn hóa. Hiện nay Nghệ An có trên 1 ngàn di tích lịch sử văn hóa, trong đó có gần 200 di tích lịch sử văn hoá được xếp hạng, đặc biệt là Khu di tích Kim Liên, quê hương của chủ tịch Hồ Chí Minh, hàng năm đón xấp xỉ 2 triệu lượt nhân dân và du khách đến tham quan nghiên cứu.

Khu di tích lịch sử Kim Liên, cách trung tâm thành phố Vinh 12 km về phía Tây Nam, là khu di tích tưởng niệm Hồ Chí Minh tại xã Kim Liên, huyện Nam Đàn. Nơi đây gắn với thời niên thiếu của Hồ Chí Minh và còn lưu giữ những kỷ niệm thuở nhỏ của cậu bé Nguyễn Sinh Cung, những dấu tích và những kỷ vật của gia đình.

Làng Sen, quê nội của Hồ Chí Minh, tên chữ là Kim Liên (bông sen vàng). Làng có nhiều hồ thả sen suốt hai bên đường làng. Ngôi nhà của Hồ Chí Minh sống thuở nhỏ dựng bằng tre và gỗ, 5 gian, lợp tranh. Trong nhà có những đồ dùng giống như các gia đình nông dân: phản gỗ, chõng tre, cái võng gai, bàn thờ... Nhà được dựng năm 1901 do công sức và tiền của dân làng góp lại làm tặng ông Nguyễn Sinh Sắc, cha của Hồ Chí Minh khi ông Sắc đỗ Phó Bảng đem lại vinh dự cho cả làng.

Cách làng Sen 2 km là làng Chùa (tên chữ là Hoàng Trù) - quê ngoại của Hồ Chí Minh - và cũng là nơi ông cất tiếng khóc chào đời, được mẹ nuôi dạy những năm ấu thơ.

Khu du lịch thành phố Vinh nằm ở vị trí giao thông thuận tiện, có quốc lộ 1a và tuyến đường sắt Bắc - Nam chạy qua, có sân bay Vinh nằm cách trung tâm thành phố không xa. Thành phố Vinh còn là đầu mối giao thông quan trọng giữa miền Bắc và miền Nam. Khách đi du lịch theo tuyến Quốc lộ 1 ngày càng tăng, lượng du khách đến với Nghệ An theo đó cũng tăng.

Thành phố Vinh từ lâu đã hấp dẫn du khách bởi một quần thể khu du lịch với những nét đặc trưng tiêu biểu của một đô thị xứ Nghệ. Đến với thành phố Vinh, du khách có thể tham gia vào nhiều loại hình du lịch như: du lịch nghiên cứu, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng.

Cách thành phố Vinh 120 km về phía Tây Nam, Vườn Quốc gia Pù Mát thuộc huyện Con Cuông, nằm trên sườn Đông của dải Trường Sơn, dọc theo biên giới Việt Lào. Nơi đây có một số loài động vật, thực vật quý hiếm cần phải được bảo tồn nghiêm ngặt như: sao la, thỏ vằn, niệc cổ hung và một số loài thực vật như pơ mu, sa mu, sao hải nam... Nơi đây đã được UNESCO đưa vào danh sách các khu dự trữ sinh quyển thế giới với tên gọi Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An. Đến Diễn châu, du khách rẽ về phía tây theo đường 7 về Đặng Sơn thăm Di tích lịch sử quốc gia Nhà thờ họ Hoàng Trần do gia đình cụ Hoàng Quýnh - Nguyễn thị Đào xây dựng lại năm 1884 - gắn với cơ sở hoạt động thời kỳ 1930-1945 hoặc ra thăm Bãi Dâu Ba Ra.

Hiện nay, nhiều tổ chức bảo vệ môi trường thế giới cũng như trong nước, đang có các dự án để bảo tồn và phát triển vườn quốc gia Pù Mát, khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống tạo thành khu du lịch sinh thái hấp dẫn.

Khu du lịch Cửa Lò là điểm du lịch biển hấp dẫn với bãi cát trắng mịn chạy dài gần 10 km, thông ra Hòn Ngư, Hòn Mắt, Đảo Lan Châu e ấp ven bờ như một nét chấm phá của bức tranh thủy mạc. Tất cả đã tạo ra cho Cửa Lò có một sức hấp dẫn mạnh mẽ với du khách thập phương.

Nghệ An còn là nơi có nhiều món ăn ngon, đặc sản nổi tiếng: cháo lươn Vinh, cơm lam, nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn, cam xã Đoài... là những sản phẩm du lịch có sức cuốn hút khách du lịch quốc tế và trong nước.

Với nhiều lắm những danh lam thắng cảnh, hệ thống di tích, văn hoá phong phú về số lượng, độc đáo về nội dung, đa dạng về loại hình, Nghệ An đang là miền đất hứa, là địa chỉ du lịch hấp dẫn đối với du khách.

Xã hội 

Ngày 27/11, trong kỳ họp lần thứ 9 Ủy ban Liên Chính phủ Công ước UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể diễn ra tại Pháp, Tổ chức Giáo dục Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc đã chính thức công nhận dân ca ví, dặm Nghệ Tĩnh của Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Thành phố kết nghĩa
Nghệ An có nhiều thành phố kết nghĩa trên khắp thế giới, nhiều thành phố trong số này là thủ đô của các quốc gia tương ứng:

Lãnh Đạo Tỉnh Nghệ An

Chủ Tịch Tỉnh Nghệ An
 Phan Đình Trạc Chủ tịch Tỉnh Nghệ An Giám Đốc công An Tỉnh Nghệ An.
Hồ Xuân Hùng chủ tịch tỉnh Nghệ An. 
 Hồ Đức Phớc chủ tịch tỉnh Nghệ An. 
 Nguyễn Xuân Đường chủ tịch tỉnh Nghệ An. 
 Thái Thanh Quý Chủ tịch Tỉnh Nghệ An. 
 Nguyễn Đức Trung chủ tịch Nghệ An.

Nhân Vật Lãnh Đạo Khác Của Tỉnh Nghệ An 
 
 Nguyễn Đình Lộc bộ trưởng bộ tư pháp 
 Trương Đình Tuyển bộ trưởng bộ công thương. 
 Nguyễn Đình Trung Chủ tịch Tỉnh Đắc Lắc .
 Nguyễn Hồng Thái giám đốc công an việt nam.
 Nguyễn Sinh Hùng, Chủ tịch Quốc hội Việt Nam khóa XIII giai đoạn (2011-2016).
 Nguyễn Vân Chi, Phu nhân Chủ tịch Quốc hội Việt Nam.

Nhân Vật Lịch sử khác
 Mai Hắc Đế Vua việt .
 Hồ Hưng Dật Thái Thú Diễn Châu Thủy Tổ Họ Hồ Việt Nam
 Nguyễn Hội Thiền Sư Nhà Buôn Bán Ông Tổ Nghề Làm Muối.
 Hồ Xuân Hương được unesco công nhận danh nhân văn hóa thế giới. 
 Nguyễn Xí Đại công thần khai quốc nhà lê. 
 Hồ Phi Tích  quan việt nam.
 Nguyễn Sinh Sắc phó bảng 
 Nguyễn Thiếp quân sư và là nhà xây dựng Phượng Hoàng Trung Đô thủ đô kinh đô mới của việt nam. 
 Nguyễn Kế Sài quan nhà lê. 
 Nguyễn Thức Tự thầy giáo nổi tiếng.
 Nguyễn Sư Hồi quan nhà lê 
 Đinh Văn Chấp Tiến sĩ 
 Hoàng Trọng Mậu thông thạo cổ văn Trung Quốc
 Nguyễn Thức Canh là một chiến sĩ cách mạng Việt Nam, và là một bác sĩ đã từng làm việc ở Trung Quốc.
 Đặng Nguyên Cẩn (đỗ Phó bảng)
 Đặng Thái Thân đỗ đầu xứ
Hoàng Trọng Mậu, cử nhân 
 Vương Thúc Quý đỗ Cử nhân 
 Đặng Thúc Hứa, đỗ Cử nhân
 Đặng Tử Kính, đỗ Cử nhân
 Nguyễn Thức Đường chiến sĩ cách mạng.
 Nguyễn Phong Sắc lãnh đạo đảng.
 Hồ Tùng Mậu, đảng viên của hai Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Cộng sản Trung Quốc, Tổng Thanh tra Chính phủ Việt Nam.
 Hồ Đức Việt, Ủy viên Bộ chính trị ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X, nguyên Trưởng ban Tổ chức Trung ương.
 Hồ Sĩ Dương, tể tướng.
 Hồ Sĩ Đống, nhà thơ và đại quan của nhà Lê trung hưng.
 Hồ Học Lãm, nhà chính trị.
 Đoàn Như Hài tướng quân.
 Bạch Liêu trạng nguyên.
 Hoàng Kiêm Ông đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân khoa thi Giáp Thìn 1904.
 Lý Nhật Quang,  là một hoàng tử và quan nhà Lý tri châu Nghệ An. 
 Trùng Quang Đế Vị vua xưng đế ở nghệ an đóng kinh đô ở Nghệ An.
 Nguyễn Cảnh Chân quan nhà trần 
 Đặng Tất quan nhà trần.
 Nguyễn Súy thái phó nhà trần
 Đặng Dung, quan nhà trần.
 Nguyễn Cảnh Dị, quan nhà trần.
 Lê Ninh và truyền thuyết về Đình Long Thái ở đô lương Nghệ An.
 Nguyễn Cảnh Hoan, quan nhà lê.
 Phan Công Tích, quan nhà lê.
 Nguyễn Hữu Chỉnh là nhà quân sự, chính trị có ảnh hưởng lớn của Đại Việt.
 Ngô Đình Giao ,Giáo sư, TSKH Kinh tế
 Chu Phúc Cổn, quan nhà lê
 Ngô Trí Tri, tiến sĩ cách mạng
 Ngô Trí Hòa, tiến sĩ cách mạng.
 Đặng Văn Thụy, tiến sĩ
 Nguyễn Xuân Ôn, tiến sĩ cách mạng.
 Cao Xuân Dục quan nhà nguyễn.
Ngô Phương Lan, Hoa hậu Thế giới người Việt.   
 Cao Xuân Huy, Phó Giáo sư. 
 Cao Huy Đỉnh Giáo sư đoạt Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn Học Nghệ thuật.
 Phan Mạnh Quỳnh ca sĩ nổi tiếng bài hát "Em Là Vợ Người Ta".
 Nguyễn Thị Phương Thảo Cháu Nguyễn Cảnh Chân, Người Nghệ An, là một nữ doanh nhân, tỷ phú, Chủ tịch Hội đồng quản trị của VietJet Air, Phó chủ tịch thường trực Hội đồng quản trị Ngân hàng HDBank...[Bà là người Việt Nam thứ 2 và cũng là nữ tỷ phú đầu tiên được Forbes ghi nhận là tỉ phú USD, chỉ sau ông Phạm Nhật Vượng.
 Đinh Bô Cương,danh thần
 Nguyễn Cảnh Huy,danh thần
 Nguyễn Cảnh Kiên,danh thần
 Nguyễn Cảnh Hà,danh thần
 Nguyễn Cảnh Quế,danh thần
 Chu Tất Thắng,danh thần
 Nguyễn Tiến Tài,danh thần
 Phạm Kinh Vĩ,danh thần
 Trần Hưng Nhượng,danh thần
 Nguyễn Lâm Thái, danh thần
 Nguyễn Cảnh Hoan, danh tướng
 Phan Đà,danh tướng
Trần Hưng Học,danh tướng.
 Chu Dy Hiến,  danh sĩ.
Nguyễn Đình Cổn,danh sĩ .
 Đinh Nhật Thận,danh sĩ .
Phan Sĩ Thục,danh sĩ .
Hồ Sĩ Tạo, danh sĩ .
 Nguyễn Hữu Điển chí sĩ .
 Trần Tấn,Các chí sĩ.
 Tôn Quang Phiệt, nhà cách mạng
 Nguyễn Sĩ Sách, nhà cách mạng
 Tôn Thị Quế, nhà cách mạng
 Nguyễn Côn,Phó thủ tướng
 Võ Thúc Đồng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp.
 Trần Văn Hằng, Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội
 Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ chính trị ĐCSVN
 Phan Trung Lý, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Quốc hội
 Trần Sĩ Thanh,Tổng Kiểm toán Nhà nước.
 Đặng Thai Mai; giáo sư
 Nguyễn Duy Quý; giáo sư VS
 Trần Đình Hượu; giáo sư
 Hoàng Đình Cầu;giáo sư bác sĩ.
 Nguyễn Tài Cẩn; giáo sư NGND
 Nguyễn Nghĩa Thìn; giáo sư tiến sĩ.
Nguyễn Sĩ Dũng. Tiến sĩ.
 Lê Ngọc Hoa, PCT UBND tỉnh Nghệ An
 Nguyễn Tài Tuệ,Các nghệ sĩ: Nhạc sĩ.
 Đinh Thìn; nghệ sĩ ưu tú.
 Hồng Lựu.nghệ sĩ nhân dân.
 Võ Quý Huân, Các nhà Kho học: Kỹ sư
 Nguyễn Đệ (Ba Trung) Trung tướng nguyên Tư lệnh QK9;
  Đặng Xuân Loan, Trung tướng
 Lê Nam Thắng - nguyên tư lệnh QK4, Thiếu tướng
 Thiếu tướng GS, TS Nguyễn Phùng Hồng;
 Nguyễn Cảnh Hiền, Thiếu tướngPhó tư lệnh Bộ đội biên phòng.
 Thiếu tướng Nguyễn Trọng Nhưỡng.
  Lê Đình Đệ, Thiếu tướng.
 Nguyễn Đình Minh, Thiếu tướng
 Nguyễn Thủ Thanh; Thiếu tướng.
 Nguyễn Thế Công Thiếu tướng
 Nguyễn Ngọc Độ  Thiếu tướng
 Đậu Đình Toàn,Thiếu tướng.
 Nguyễn Hùng Lĩnh Thiếu tướng.
 Trần Minh Đạo Thiếu tướng.
 Nguyễn Sĩ Hội Thiếu tướng.
 Trần Võ Dũng Trung tướng.
 Lê Văn Minh, Thiếu tướng Tư lệnh vùng 4 Cảnh sát Biển..

.* Nguyễn Minh Tuấn, Bảng nhãn.

 Phạm Nguyễn Du, Đình nguyên, Hoàng giáp.
 Nguyễn Ngọc, song nguyên Hoàng giáp.
 Nguyễn Hữu Chính, Hoàng giáp.
 Phạm Huy,Tiến sĩ
 Nguyễn Khuê, Tiến sĩ
 Đinh Văn Phác, Tiến sĩ
 Đinh Văn Chất, Tiến sĩ
 Nguyễn Huy Nhu, Tiến sĩ
 Phạm Huy Thuyến (Phó Thuyến), Phó bảng
 Thích Minh Châu,Tiến sĩ ngôn ngữ và phật học Đại lão hòa thượng.
  Đinh Hồng Phiên Đốc học Quảng Nam Đinh
 Đinh Văn Chấp, Nhà giáo.
 Trần Văn Cung,Nhà cách mạng.
 Nguyễn Trọng Đạt,Danh tướng:  Quận công.
 Trần Văn Quang,Danh tướng.
 Hoàng Đan,Danh tướng.
 Nguyễn Quốc Thước,Danh tướng:  Quận công. 
 Nguyễn Mạnh Đẩu,Danh tướng  Quận công.  
 Nguyễn Bá Tuấn,Danh tướng.  Quận công 
 Phạm Hồng Minh,Danh tướng.  Quận công 
 Võ Văn Việt, Danh tướng.
 Nguyễn Duy Trinh, Nhà ngoại giao: Bộ trưởng.
 Hoài Thanh, Hoài Chân, Văn nhân, Nhà phê bình văn học.
Giáo sư Nguyễn Đình Chú
 Vương Đình Huệ, Bộ trưởng Bộ tài chính (2011 - 2013), Trưởng ban Kinh tế Trung ương (2012 - 2016), Phó Thủ tướng Chính phủ (2016 - 2020), Bí thư Thành ủy Hà Nội (2020 - 2021), Chủ tịch Quốc hội Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam.
 Nguyễn Trường Tộ: nhà canh tân
 Phạm Hồng Thái: liệt sĩ cách mạng
 Lê Thiết Hùng: tướng lĩnh đầu tiên
 Đinh Bạt Tụy ở thôn Bùi Ngoạ, xã Hưng Trung đậu "nhất giáp đệ nhất giáp chế khoa xuất thân" kỳ thi đình năm 1554 (bia số 15 tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám).
 Phạm Hồng Sơn: Trung tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam
 Phạm Văn Quyến: Cầu thủ bóng đá.
 Nguyễn Đức Đạt; Đình nguyên, Thám hoa.
 Thám hoa Nguyễn Văn Giao đời Nguyễn
 Vương Hữu Phu, Đình nguyên Tiến sĩ (khoa Canh Tuất- 1910)..
Nguyễn Tư Nghiêm, Danh họa
 Tạ Quang Bửu,Nhà khoa học
 Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn,
 Tạ Quang Ngọc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng
 Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng,
 Phạm Thị Thanh Trà, ủy viên ban chấp hành trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Nội Vụ, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo GS. TSKH
 Bành Tiến Long, Thứ trưởng bộ tư pháp - Hiệu trưởng trường đại học Luật HN PGS TS
 Hoàng Thế Liên, giáo sư hóa học
 Nguyễn Thạc Cát, Giáo sư
 Nguyễn Văn Trương (anh hùng lao động) Giáo sư
 Phạm Như Cương, Giáo sư
 Nguyễn Thúc Hào, Giáo sư
  Nguyễn Thúc Tùng, Giáo sư.
  Nguyễn Văn Hường, Giáo sư
 Nguyễn Văn Ngọ, Giáo sư
 Nguyễn Thúc Hải, Giáo sư
 Nguyễn Đình Bảng, Trưởng đoàn đàm phát Thương mại Việt Mỹ Nguyễn Đình Lương, Phó Viện trưởng VKSND tối cao Dương Thanh Biểu;
 Nguyễn Thị Thiều Hoa, Giáo sư toán học
  Nguyễn Xuân Quỳnh, Giáo sư.
 Tạ Quang Hải, Giáo sư toán học nguyên chủ nhiệm khoa Toán Đại học Vinh;
 Phạm Thị Ngọc Yến, ĐHBK Hà Nội,Giáo sư Tiến sĩ.
Phan Anh Việt, Trung tướng Giáo sư Nguyên Phó Tổng cục 2 BQP, Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng Việt Nam;
 Hoàng Nghĩa Khánh,Trung tướng, Phó Giáo sư nguyên Cục trưởng Cục Tác chiến BTTM.
 Trần Đình Mai, Đại tá, PGS.TS Giảng viên Học viện Lục Quân Đà Lạt, Tổng giám đốc Binh đoàn Trường Sơn:
  Lương Sỹ Nhung, Thiếu tướng Nhà văn, dịch giả.
 Văn Tùng; nhà báo .
 Hàm Châu; PGS.TS.
 Trần Văn Thụy giảng viên trường đại học y khoa Hà Nội.
  Trần Đình Hiếu, Tiến sĩ nguyên vụ trưởng UB Kế hoạch Nhà nước.
 Nguyễn Phong Phú, Thiếu tướngnguyên Trưởng bộ phận thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương 6(2), Tổng cục Chính trị, BQP, nguyên Chủ nhiệm Chính trị, Quân khu 4.
Trần Đình Phương, Tiến sĩ Vụ trưởng Bộ Văn Hoá-TT.
Hà Hữu Đức, Nghệ sĩ xuất sắc của Liên đoàn Nhiếp ảnh Thế giới (FIAP).
 Trần Huyền, Anh hùng tình báo quân đội.
 Nguyễn Quang Hồng, PGS.TS Sử học.
 Hồ Khải Đại ; Hội viên sáng lập Hội nhà văn Việt Nam.
 Tạ Quang Đạm; Nhà báo.
 Hồ Đệ Trung tướng.
 Nguyễn Ngọc Hà,Thiếu tướng Phó Tư lệnh Quân khu 4.
 Nguyễn Bá Quýnh quan nhà lê.
  Phạm Đình Toái,danh sĩ.
 Hoàng Văn Hoan, danh sĩ.
 Hồ Đức Việt; nhà báo chính khách
 Hồ Anh Dũng; Trung tướng
 Lê Nam Phong; Trung tướng, PGS, TS,
  Phan Đức Dư NGND(Giám đốc Học viện An ninh nhân dân);
 Lê Tất Thắng, Thiếu tướng Phó Tư lệnh Quân khu 4;
 Phan Cự Đệ; Giáo sư
 Phan Nguyên Di Giáo sư
 Nguyễn Minh Châu nhà văn (tác giả 'Dấu chân người lính);
  Bùi Hiển; nhà văn.
  Tú Mỡ; nhà thơ.
  Hoàng Trung Thông, nhà thơ.
 Dương Quân, nhà thơ trào phúng.
 Hoàng Nhật Tân (Hoàng Thanh Đạm) nhà nghiên cứu sử học và dịch giả, con trai Hoàng Văn Hoan,
 Dương Viên, nguyên Tổng thư ký hội mỹ thuật tạo hình Việt Nam.
 Dương Văn Lan, nguyên Hiệu trưởng trường Đại học Ngoại thương Hà Nội; nguyên Giám đốc Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam.
 Dương Như Xuyên, Phó Giáo sư, tiến sĩ, nguyên Giám đốc Trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh Nghệ An.
 An Thuyên,  Thiếu tướng, Nhạc sĩ .
 Ánh Dương; Nhạc sĩ.
 Cù Chính Lan, anh hùng
 Phan Văn Trinh, anh hùng
 Vũ Văn Huynh, anh hùng
 Hoàng Hữu Nhất, anh hùng
 Hoàng Quốc Đông, anh hùng
Nguyễn Thị Hồng, anh hùng
 Nguyễn Đình Khoa, giám đốc máy bay,anh hùng việt nam.
 Nguyễn Thị Minh Châu; anh hùng .
 Hồ Mẫu Ngoạt, Ủy viên Trung ương Đảng, Chánh văn phòng Tổng bí thư.
 Lê Thanh Thản Chủ tịch tập đoàn Mường thanh.
 Hồ Tông Thốc, là một vị quan, nhà sử học của Việt Nam.

 Nguyễn Kế Hưng Quan nhà Lê. 

 Nguyễn Trọng Thưởng Quan nhà Lê ..vv

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 
 
 Dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh được vinh danh

Lãnh đạo tỉnh Nghệ An
 
Bắc Trung Bộ
Tỉnh ven biển Việt Nam
Vịnh Bắc Bộ