Họ Cỏ roi ngựa

Họ Cỏ roi ngựa (danh pháp khoa học: Verbenaceae), đôi khi được gọi là họ Tếch (lấy theo chi Tectona, tuy nhiên tên gọi này là thiếu chính xác khi hiểu họ Verbenaceae theo nghĩa hẹp) là một họ được cho là có quan hệ họ hàng gần gũi với họ Hoa môi (Lamiaceae hay Labiatae), và ranh giới giữa hai họ đã từ lâu là không rõ ràng nhưng các đặc trưng để định kiểu cho hai họ này dường như là hội tụ lại một điểm. Các nghiên cứu phát sinh loài gần đây đã chỉ ra rằng một vài chi đã đặt nhầm vào họ Verbenaceae và chúng đã được xếp lại vào họ Lamiaceae. Chi Mắm (Avicennia) đôi khi được đặt trong họ Verbenaceae hoặc trong họ riêng của chính nó là Avicenniaceae, hiện tại đã được đặt trong họ Ô rô (Acanthaceae). Trong khi đó phần cơ bản của họ Verbenaceae đã được chứng minh là có quan hệ họ hàng gần gũi với các thành viên khác của bộ Lamiales nghĩa rộng (sensu lato) hơn là với họ Lamiaceae.

Theo định nghĩa rộng của nó, họ Verbenaceae là họ chủ yếu của các loài thực vật nhiệt đới với các dạng hoa đầu, hoa cụm với các hoa nhỏ. Họ này bao gồm khoảng 90 chi và gần 2.000 loài cây thân gỗ, cây bụi và cây thân thảo. Theo định nghĩa hẹp, nó chỉ chứa 30-34 chi với 775 loài. Cỏ roi ngựa được cho là có tính chất làm tăng tiết sữa.

Các chi quan trọng là:
 Cỏ roi ngựa hương chanh (Aloysia citrodora)
 Cỏ roi ngựa: các loài trong chi Verbena.

Đặc điểm 
Họ này là những cây gỗ lớn, nhỡ, nhỏ hoặc cây bụi hay cây thân thảo. Lá thường mọc đối hoặc mọc vòng, hai cặp đối liên tiếp tạo thành hình chữ thập, lá hình trứng ngược, trứng trái xoan, hoặc trái xoan, không có lá kèm, thường đơn, đôi khi kép chân vịt hoặc kép lông chim. Cành khi non thường hình vuông. Hoa thường lưỡng tính (đôi khi đa tính); đài thường đều; tràng hơi không đều hoặc ít khi 2 môi với các thùy xếp lợp; nhị thường 4, đôi khi 5 hoặc 2, đỉnh trên ống tràng và xen kẽ với các thùy của tràng; lá noãn 2, hợp thành bầu thượng 2-4 ô; vòi thường dính ở đỉnh bầu. Quả thông thường là quả hạch, ít khi gồm 4 tiêu hạch khô hoặc quả nang chẻ ô.

Các chi

Theo nghĩa hẹp 
Họ Cỏ roi ngựa hiện nay được công nhận theo nghĩa hẹp và chia thành 8 tông cùng các chi không xếp trong tông nào như sau:
 Tông Casselieae
 Casselia (gồm cả Timotocia)
 Parodianthus
 Tamonea (gồm cả Ghinia)
 Tông Citharexyleae
 Baillonia. Có thể gộp trong Citharexylum.
 Citharexylum
 Rehdera
 Tông Duranteae
 Bouchea
 Chascanum (gồm cả Plexipus, Svensonia)
 Duranta: Chuỗi ngọc
 Recordia (gồm cả Verbenoxylum)
 Stachytarpheta (gồm cả Ubochea): Hoàng thảo cách, hải tiên
 Verbenoxylum
 Tông Lantaneae
 Acantholippia
 Aloysia (gồm cả Xeroaloysia)
 Coelocarpum
 Isidroa
 Lantana (gồm cả Camara, Riedelia): Trâm ổi
 Lippia (gồm cả Burroughsia, Diphyllocalyx, Dipterocalyx, Goniostachyum, Zappania)
 Nashia
 Phyla: Dây lức
 Tông Neospartoneae
 Lampayo hay Lampaya
 Neosparton
 Tông Petreeae
 Petrea: Bông xanh
 Xolocotzia
 Tông Priveae
 Pitraea (gồm cả Castelia)
 Priva
 Tông Verbeneae
 Glandularia
 Hierobotana
 Junellia (gồm cả Thryothamnus, Urbania Phil., 1891)
 Mulguraea
 Verbena (gồm cả Monopyrena, Stylodon): Cỏ roi ngựa
 Ngoài các tông
 Diostea. Có thể gộp trong Dipyrena hoặc xếp trong tông Neospartoneae.
 Dipyrena
 Rhaphithamnus

Theo nghĩa rộng 
Theo nghĩa rộng họ cỏ Roi ngựa bao gồm các chi nói trên cộng với các chi dưới đây mà về cơ bản chuyển sang họ Hoa môi.

Họ Hoa môi nghĩa rộng 

 Adelosa
 Aegiphila
 Amasonia
 Archboldia
 Callicarpa: Tu hú, tử châu, nàng nàng
 Caryopteris: Bạc hà núi
 Clerodendrum: Ngọc nữ, mơ (không phải cây mơ thuộc chi Prunus), chỉ thiên, xích đồng v.v
 Congea
 Cornutia
 Faradaya
 Garrettia
 Glossocarya
 Gmelina: Lõi thọ
 Holmskioldia
 Hosea
 Huxleya
 Hymenopyramis
 Karomia

 Monochilus
 Neorapinia
 Oncinocalyx
 Oxera
 Paravitex
 Peronema
 Petitia
 Petraeovitex
 Premna: Cách
 Pseudocarpidium
 Schnabelia
 Sphenodesme
 Symphorema
 Tectona: Tếch
 Teijsmanniodendron
 Tetraclea
 Teucridium
 Tsoongia: Thọ hoa
 Vitex: Bình linh, đẹn
 Viticipremna

Khác 
 Avicennia: họ Acanthaceae.
 Asepalum: họ Cyclocheilaceae / Orobanchaceae.
 Cyclocheilon: họ Cyclocheilaceae / Orobanchaceae.
 Nesogenes: họ Nesogenaceae / Orobanchaceae.
 Dimetra: họ Oleaceae.
 Nyctanthes: họ Oleaceae.
 Phryma: họ Phrymaceae.
 Campylostachys: họ Stilbaceae.
 Euthystachys: họ Stilbaceae.
 Stilbe: họ Stilbaceae.
 Thesmophora: họ Stilbaceae.
 Geunsia Blume, 1823: đồng nghĩa của Callicarpa họ Lamiaceae.
 Surfacea: đồng nghĩa của Premna họ Lamiaceae.

Hình ảnh

Ghi chú