Họ Bạc má

Họ Bạc má (danh pháp khoa học: Paridae), là một họ lớn chứa các loài chim nhỏ có dạng sẻ, sinh sống ở Bắc bán cầu và châu Phi. Phần lớn các loài trước đây được gộp trong chi Parus.

Những loài chim này chủ yếu là chim nhỏ nhưng chắc nịch, sinh sống ở đồng rừng với mỏ ngắn và mập. Một số loài có mào. Chúng là những loài chim dễ thích nghi, với thức ăn hỗn hợp, bao gồm các loại hạt và sâu bọ. Nhiều loài sinh sống cận kề những nơi con người sinh sống và dám đến những chỗ nuôi chim để kiếm hạt và quả, cũng như học cách lấy các loại thức ăn khác.

Các loài chim này làm tổ trong các hốc, đẻ các trứng với vỏ có đốm màu.

Hệ thống học 
Gần đây, chi lớn Parus dần dà được chia tách thành vài chi khác nhau (như chỉ ra dưới đây), trong việc này những người tiên phong là các nhà điểu học Bắc Mỹ và ở mức độ hạn chế hơn (như tình trạng hiện tại) là các nhà điểu học của phần còn lại trên thế giới. Trong khi vào giữa thập niên 1990, chỉ có các chi Pseudopodoces, Baeolophus, Melanochlora và Sylviparus được coi là được hỗ trợ đủ mạnh nhờ các dữ liệu có sẵn như là các chi khác biệt với chi Parus . Hiện nay, kiểu sắp xếp này được coi là cận ngành như được chỉ ra bởi phân tích chuỗi mtDNA cytochrome b và chi Parus tốt nhất nên hạn chế trong nhánh Parus major - Parus fasciiventer, và thậm chí những họ hàng gần gũi nhất của loài thứ hai nói trên có thể được coi như là chi khác biệt .

Trong phân loại của Sibley và Ahlquist, họ Paridae được mở rộng ra nhiều hơn để gộp cả các nhóm có quan hệ họ hàng như các loài phàn tước và bạc má đuôi dài, nhưng trong khi nhóm thứ nhất là hoàn toàn gần gũi với họ Bạc má và có thể đưa vào họ này một cách tin cậy được, cùng với Stenostiridae, thì nhóm bạc má đuôi dài lại không phải như thế. Trên thực tế, hai loài bạc má trán vàng và chim mào vàng có thể có quan hệ họ hàng đối với phần còn lại của họ Bạc má còn xa hơn cả mối quan hệ họ hàng giữa nhóm phàn tước với phần còn lại của họ Bạc má. Nếu như hai họ hiện tại này được gộp chung vào họ Paridae thì nhóm các loài bạc má trong bài này chỉ được coi là phân họ Parinae.

Một cách khác, tất cả các loài bạc má – ngoại trừ việc bảo lưu 2 chi đơn loài như đề cập ở dưới đây (Sylviparus, Melanochlora), cũng có thể cả chi Cyanistes, và không gộp bạc má đất Hume vào – có thể gộp đống trong chi Parus. Trong bất kỳ trường hợp nào, bốn nhánh chính của bạc má "điển hình" có thể được công nhận:
 Các loài bạc má mũ đen và họ hàng của chúng (Poecile gộp cả Sittiparus)
 Các loài bạc má mào dài (chi Baeolophus và Lophophanes)
 Các loài bạc má thường có má trắng và mào lông (chi Periparus gộp cả Pardaliparus) với màu sắc dịu hơn
 Các loài bạc má trong Parus nghĩa hẹp (gộp cả Melaniparus và Macholophus).

Tuy thế, các mối quan hệ liên nhánh giữa chúng cũng như các mối quan hệ của nhiều loài trong mỗi nhánh vẫn chưa được giải quyết tốt; phân tích hình thái và địa sinh học có thể đưa ra bức tranh thực tế hơn so với các dữ liệu phân tử đang có.

Các loài bạc má có lẽ đã định cư tại Bắc Mỹ hai lần, có thể là vào khoảng thời gian trong Tiền-Trung Pliocen. Đầu tiên là các tổ tiên của chi Baeolophus; các loài bạc má chi Poecile đã tới đây hơi muộn hơn.

Các loài theo trật tự phân loại
 Các loài phàn tước và "chích" Stenostirid có thể gộp vào đây.
 Chi Cephalopyrus
 Phàn tước mũ lửa, Cephalopyrus flammiceps
 Chi Sylviparus
 Bạc má rừng, Sylviparus modestus
 Chi Melanochlora
 Chim mào vàng, Melanochlora sultanea. Ba chi đơn loài trên đây có thể gần với các loài phàn tước hơn là với các loài bạc má còn lại.
 Chi Periparus - trước đây trong chi Parus.
 Bạc má than, Periparus ater – có thể cận ngành
 Bạc má cánh đốm hay bạc má mào đen, Periparus melanolophus (thường gộp trong Periparus ater)
 Bạc má ngực đen hay bạc má gáy hung, Periparus rufonuchalis
 Bạc má huyệt hung, Periparus rubidiventris
 Chi Pardaliparus: Đôi khi gộp trong Periparus.
 Bạc má bụng vàng, Pardaliparus venustulus
 Bạc má tao nhã, Pardaliparus elegans - có lẽ cận ngành
 Bạc má Palawan, Pardaliparus amabilis
 Chi Baeolophus
 Bạc má mặt vênh Baeolophus wollweberi
 Bạc má sồi Baeolophus inornatus
 Bạc má bách xù Baeolophus ridgwayi
 Bạc má mào lông Baeolophus bicolor
 Bạc má mào đen Baeolophus atricristatus
 Chi Lophophanes - trước đây trong chi Parus
 Bạc má mào xám, Lophophanes dichrous
 Bạc má mào, Lophophanes cristatus
 Chi Sittiparus
 Bạc má trán trắng, Sittiparus semilarvatus
 Bạc má bụng nâu, Sittiparus castaneoventris
 Bạc má khoang, Sittiparus varius
 Bạc má Iriomote, Sittiparus olivaceus
 Bạc má Owston, Sittiparus owstoni
 Chi Poecile – trước đây trong chi Parus
 Bạc má trán trắng Poecile superciliosus
 Bạc má Sombre Poecile lugubris
 Bạc má Père David Poecile davidi
 Bạc má đầm lầy Poecile palustris
 Bạc má Caspi Poecile hyrcanus (thường gộp trong P. lugubris)
 Bạc má yếm đen Poecile hypermelaenus
 Bạc má liễu Poecile montanus
 Bạc má Songar Poecile songarus (thường gộp trong P. montanus)
 Bạc má Tứ Xuyên Poecile weigoldicus
 Bạc má Siberi hay Bạc má đầu xám Poecile cinctus
 Bạc má phương bắc Poecile hudsonicus
 Bạc má lưng hung Poecile rufescens
 Bạc má mũ đen Poecile atricapillus
 Bạc má Carolina Poecile carolinensis
 Bạc má núi Poecile gambeli
 Bạc má Mexico Poecile sclateri
 Chi Cyanistes - trước đây trong chi Parus
 Sẻ ngô xanh, Cyanistes caeruleus
 Bạc má thiên thanh, Cyanistes cyanus
 Bạc má lam Canary, Cyanistes teneriffae
 Chi Pseudopodoces
 Sẻ ngô đất Hume, Pseudopodoces humilis (trước đây gọi là "giẻ cùi đất Hume"). Loài này được di chuyển từ họ Quạ (Corvidae) để đặt vào họ này gần đây.
 Chi Parus
 Bạc má lưng xanh, Parus monticolus
 Bạc má lớn, Parus major
 Bạc má Nhật Bản, Parus minor (thường gộp trong P. major)
 Bạc má lưng xám, Parus cinereus
 Chi Machlolophus - trước đây trong chi Parus
 Bạc má cánh trắng,Machlolophus nuchalis
 Bạc má vàng, Machlolophus holsti 
 Bạc má mào, Machlolophus spilonotus
 Bạc má mày đen Himalaya, Machlolophus xanthogenys
 Bạc má mày đen Ấn Độ, Machlolophus aplonotus
 Chi Melaniparus - trước đây trong chi Parus
 Bạc má vai trắng, Melaniparus guineensis
 Bạc má đen cánh trắng, Melaniparus leucomelas
 Bạc má bụng hung, Melaniparus rufiventris
 Bạc má ngực nâu vàng, Melaniparus pallidiventris
 Bạc má bụng trắng, Melaniparus albiventris
 Bạc má Carp, Melaniparus carpi
 Bạc má đen miền nam, Melaniparus niger
 Bạc má tối màu, Melaniparus funereus 
 Bạc má Miombo, Melaniparus griseiventris
 Bạc má ngực sọc, Melaniparus fasciiventer 
 Bạc má Somali, Melaniparus thruppi
 Bạc má họng đỏ, Melaniparus fringillinus 
 Bạc má lưng đen, Melaniparus leuconotus 
 Bạc má xám tro, Melaniparus cinerascens 
 Bạc má xám, Melaniparus afer

Tham khảo
 Del Hoyo J.; Elliot A. & Christie D. (chủ biên). (2006). Handbook of the Birds of the World. Quyển 12: Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions. ISBN 9788496553422
 Slikas Beth; Sheldon Frederick H.; Gill Frank B. (1996): Phylogeny of titmice (Paridae): I. Estimate of relationships among subgenera based on DNA-DNA hybridization. Journal of Avian Biology  27: 70-82.

Liên kết ngoài 

 Internet Bird Collection: Video về bạc má

 
Bạc má