Niêm hoa vi tiếu

Niêm hoa vi tiếu (chữ Hán: 拈花微笑, ja. nenge-mishō, nghĩa Việt: cầm hoa mỉm cười), gọi đầy đủ là Niêm hoa thuấn mục phá nhan vi tiếu (chữ Hán: 拈華瞬目破顏微笑; Đưa hoa ra, trong chớp mắt thì chuyển mặt mỉm cười), là một giai thoại Thiền nổi tiếng, kể rằng Phật Thích-ca thông qua hành động im lặng cầm hoa truyền tâm ấn Bát-nhã cho tôn giả Ma-ha Ca-diếp. Giai thoại này được cho là bắt nguồn từ giới Thiền tông Trung Quốc, nhằm dẫn chứng cho hệ truyền thừa Thiền tông bắt nguồn từ Phật Thích-ca.

Khái quát
Theo học giả Heinrich Dumoulin, giai thoại này được chép đầu tiên trong quyển Thiên thánh quảng đăng lục do Lý Tuân Úc biên soạn năm 1036.

Giai thoại này về sau được Hối Ông Ngộ Minh ghi chép thêm chi tiết trong quyển Liên đăng hội yếu vào năm 1183.

Quyển này còn ghi lại hệ thống truyền thừa của Thiền tông, từ 7 vị Phật quá khứ, đến Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, rồi 28 vị tổ Ấn Độ, sau đó truyền đến 6 vị tổ Trung Hoa, và khoảng 600 vị thiền sư Trung Hoa khác. Từ thời Tống trở đi, trong giới Thiền tông rất thịnh hành giai thoại này, căn cứ chủ yếu vào Đại Phạm Thiên vương vấn Phật quyết nghi kinh, nương vào thuyết cho rằng Tôn giả Ma-ha Ca-diếp là sơ Tổ của Thiền tông Ấn Độ.

Tuy nhiên, thuyết "Niêm hoa vi tiếu" vẫn còn nhiều vấn đề tồn nghi, chưa sáng tỏ. Nếu như sự kiện Tôn giả Ma-ha Ca-diếp giữ vai trò lãnh đạo tăng đoàn sau khi Đức Phật nhập diệt được ghi nhập rõ ràng trong kinh văn Phật giáo sơ kỳ thông qua Đại hội kết tập lần thứ nhất,, trong Kinh văn Đại thừa, sự kiện Ma-ha Ca-diếp nhận phó chúc chánh pháp từ Phật Thích-ca chỉ được nêu trong Niết-bàn kinh. Sự kiện "Niêm hoa vi tiếu" chỉ được nhắc đến nhiều trong các tài liệu Thiền tông như "Thiền tông tụng cổ liên châu thông tập","Tông thống biên niên",...

Xem thêm
Thiền tông
Tọa thiền
Huệ Năng

Chú thích

Tham khảo 
 Trung Quốc Phật giáo Phật khoa toàn thư
 Phật quang đại từ điển
 Welter, Albert. 2000. Mahākāśyapa’s Smile: Silent Transmission and the Kung-an (Kōan) Tradition. In The Kōan: Texts and Contexts in Zen Buddhism, edited by Steven Heine & Dale S. Wright. Oxford and New York: Oxford University Press, pp. 75–109.

Thiền tông