Charles IV của Pháp

Charles IV của Pháp và Carlos I của Navarra (18/19 tháng 6 năm 1294 - 1 tháng 2 năm 1328) là vua Pháp và Navarra và Bá tước xứ Champagne từ 1322 tới khi qua đời và là vị vua cuối cùng của nhà Capet.

Charles là người con thứ ba của Philippe IV; giống như cha mình, ông được biết đến với biệt danh "người đẹp" hay "người đẹp trai".. Vì mẹ của Charles là Juana I của Navarra, Charles được thừa kế xứ Navarra của mẹ và trở thành Charles I, vua xứ Navarra. 

Bắt đầu từ năm 1323, Charles phải đối mặt với một cuộc nổi dậy của nông dân ở Flanders, và vào năm 1324, ông đã đấu thầu không thành công để được bầu làm Hoàng đế La Mã Thần thánh. Với tư cách là Công tước xứ Guyenne, Vua Edward II của Anh là một chư hầu của Charles, nhưng ông không muốn bày tỏ lòng kính trọng đối với một vị vua khác. Để trả đũa, Charles đã chinh phục Công quốc Guyenne trong một cuộc xung đột được gọi là Chiến tranh Saint-Sardos (1324). Trong một hiệp định hòa bình, Edward II chấp nhận thề trung thành với Charles và nộp phạt. Đổi lại, Guyenne được trả lại cho Edward nhưng với lãnh thổ bị thu hẹp nhiều.

Trước Charles là 2 người anh trai cũng từng trị vì Pháp: Louis X và Philip V nhưng đều không có con trai nối dõi. Charles cũng vậy, ông qua đời ở tuổi 33 mà chỉ có một cô con gái sống sót, Blanche. Sau khi Charles băng hà, nhánh khác của dòng họ Capet lên trị vì và Philip VI lên ngôi.

Từ năm 1314 trước khi lên ngôi, Charles là Bá tước La Marche.

Tính cách và hôn nhân 
Nhờ quyền thừa kế của mẹ mình, Joan I của Navarre, Charles đã tuyên bố tước hiệu Charles I, Vua của Navarre. Từ năm 1314 đến khi lên ngôi, ông giữ danh hiệu Bá tước La Marche và lên ngôi Vua nước Pháp năm 1322 tại nhà thờ lớn ở Reims. Không giống như Philip IV và Philip V, Charles được cho là một vị vua tương đối bảo thủ "thắt lưng buộc bụng" – ông "thiên về hình thức và cứng cổ để bảo vệ các đặc quyền của mình", trong khi cũng không thích để thao túng họ theo mục đích của mình hoặc đạt được cải cách rộng lớn hơn.

Charles kết hôn với người vợ đầu tiên, Blanche xứ Burgundy, con gái của Otto IV, Bá tước xứ Burgundy, vào năm 1308, nhưng Blanche bị cuốn vào vụ bê bối Tour de Nesle năm 1314 và bị cầm tù. Sau khi Charles lên ngôi, ông từ chối trả tự do cho Blanche, cuộc hôn nhân của họ bị hủy bỏ và Blanche lui vào một tu viện. Người vợ thứ hai của ông, Marie xứ Luxembourg, con gái của Henry VII, Hoàng đế La Mã Thần thánh, qua đời sau khi sinh non.

Charles kết hôn lần nữa vào năm 1325, lần này là với Jeanne d'Évreux: bà là em họ đầu tiên của ông, và cuộc hôn nhân cần có sự chấp thuận của Giáo hoàng John XXII. Jeanne lên ngôi hoàng hậu năm 1326, trong một trong những lễ đăng quang của Pháp được ghi lại nhiều hơn. Buổi lễ thể hiện sự kết hợp của một tuyên bố chính trị, sự kiện xã hội và một "tuyên bố thời trang đắt tiền"; 1329. Lễ đăng quang cũng là lần xuất hiện đầu tiên của đầu bếp nổi tiếng thời trung cổ, Guillaume Tirel, khi đó chỉ là một người hầu cấp dưới.

Trong nửa đầu triều đại của mình, Charles phụ thuộc rất nhiều vào người chú của ông, Charles xứ Valois, để được tư vấn và đảm nhận các nhiệm vụ quân sự quan trọng. Charles of Valois là một ông trùm quyền lực theo đúng nghĩa của mình, một cố vấn quan trọng của Louis X, và ông đã ra giá cho quyền nhiếp chính vào năm 1316, ban đầu ủng hộ Joan, con gái của Louis X, trước khi cuối cùng đổi phe và ủng hộ Philip V. Charles of Valois hẳn đã nhận thức được rằng nếu Charles qua đời mà không có người thừa kế là nam giới, thì ông và những người thừa kế là nam giới của mình sẽ có quyền thừa kế vương miện.

Chính sách đối nội 

Charles lên nắm quyền sau hai năm đầy rắc rối ở miền nam nước Pháp, nơi các quý tộc địa phương đã chống lại kế hoạch cải cách tài chính của anh trai ông là Philip V, và nơi anh trai của ông đã lâm bệnh nặng trong quá trình chinh phục vùng này. Charles đã thực hiện các bước nhanh chóng để khẳng định quyền kiểm soát của chính mình, xử tử Bá tước L'Isle-Jourdain, một quý tộc phương nam rắc rối, và tạo nên bước tiến hoàng gia của riêng mình. Charles, một vị vua tương đối có học thức, cũng thành lập một thư viện nổi tiếng ở Fontainebleau.

Trong sáu năm trị vì của ông, chính quyền của Charles ngày càng không được lòng dân. Ông đã làm giảm giá trị của đồng tiền để làm lợi cho mình, bán các văn phòng, tăng thuế, thực hiện các nhiệm vụ nặng nề và tịch thu tài sản từ kẻ thù hoặc những người anh ta không thích. Ông cũng tham gia chặt chẽ vào các vấn đề của người Do Thái trong thời kỳ này. Cha của Charles, Philip IV, đã tịch thu tài sản của nhiều người Do Thái vào năm 1306, và Charles đã thực hiện các bước mạnh mẽ, nhưng không được lòng dân, để kêu gọi các khoản nợ của Cơ đốc giáo đối với những tài khoản này. Sau sự sợ hãi về bệnh phong năm 1321, trong đó nhiều người Do Thái đã bị phạt vì bị cáo buộc tham gia vào một âm mưu đầu độc các giếng trên khắp nước Pháp thông qua những người phong địa phương, và Charles đã làm việc chăm chỉ để thực hiện những khoản tiền phạt này. Cuối cùng, Charles ít nhất đã đồng ý, hoặc tệ nhất là chủ động ra lệnh, trong việc trục xuất nhiều người Do Thái khỏi Pháp sau vụ hù dọa người phong hủi.

Chính sách đối ngoại

Charles và nước Anh 
Charles thừa hưởng một thời kỳ căng thẳng kéo dài giữa Anh và Pháp. Edward II, Vua nước Anh, với tư cách là Công tước xứ Aquitaine, có lòng kính trọng với Vua Pháp, nhưng ông đã thành công trong việc tránh bày tỏ lòng kính trọng dưới thời Louis X, anh trai của Charles, và chỉ tỏ lòng kính trọng với Philip V dưới áp lực lớn. Sau khi Charles lên ngôi, Edward lại tìm cách trốn tránh thanh toán. Một trong những yếu tố trong tranh chấp là tỉnh biên giới Agenais, một phần của Gascony và lần lượt là một phần của Aquitaine. Căng thẳng gia tăng vào tháng 11 năm 1323 sau khi một chư hầu của Pháp xây dựng bastide, một loại thị trấn kiên cố, ở Saint-Sardos, một phần của Agenais. Lực lượng Gascon phá hủy bastide, và đến lượt Charles tấn công Montpezat do người Anh trấn giữ: cuộc tấn công không thành công, nhưng trong Chiến tranh Saint-Sardos sau đó, chú và cố vấn đáng tin cậy của Charles xứ Valois, đã giành thành công quyền kiểm soát Aquitaine từ tay người Anh; đến năm 1324, Charles tuyên bố tước đoạt các vùng đất của Edward và đã chiếm toàn bộ Aquitaine ngoại trừ các khu vực ven biển.

Em gái của Charles là Isabella đã kết hôn với Vua Edward và được cử đến Pháp vào năm 1325 với sứ mệnh chính thức đàm phán hòa bình với anh trai mình; một cách không chính thức, một số nhà biên niên sử cho rằng bà cũng đang trốn tránh Hugh Despenser anh cả và Hugh trẻ hơn, những kẻ thù chính trị của bà ở Anh. Charles đã gửi một thông điệp thông qua Giáo hoàng John XXII tới Edward đề nghị rằng ông sẵn sàng đảo ngược việc tịch thu các vùng đất nếu Edward nhượng lại Agenais và tỏ lòng tôn kính đối với phần còn lại của các vùng đất. Đến lượt mình, Giáo hoàng đã đề xuất Isabella làm đại sứ. Charles đã gặp Isabella và được cho là đã chào đón cô đến Pháp. Hoàng tử trẻ Edward đã tham gia cùng Isabella vào cuối năm đó, người đã thay mặt cha mình bày tỏ lòng kính trọng đối với Charles như một cử chỉ hòa bình. Mặc dù vậy, Charles từ chối trả lại các vùng đất ở Aquitaine cho vua Anh, dẫn đến một thỏa thuận tạm thời, theo đó Edward tiếp tục quản lý các vùng lãnh thổ còn lại của Anh vào đầu năm 1326, trong khi Pháp tiếp tục chiếm phần còn lại.

Năm 1326 sau khi đàm phán với Thomas Randolph, Bá tước thứ nhất của Moray, Charles gia hạn Liên minh Auld với Scotland thông qua Hiệp ước Corbeil (1326).

Trong khi đó, Isabella đã có mối quan hệ với nhà quý tộc người Anh lưu vong Roger Mortimer và từ chối quay trở lại Anh, thay vào đó đi đến Hainaut, nơi cô hứa hôn Hoàng tử Edward với Philippa, con gái của Bá tước địa phương. Sau đó, bà sử dụng số tiền này, cộng với khoản vay trước đó từ Charles, để gây dựng một đội quân đánh thuê và xâm lược nước Anh, phế truất chồng bà là Edward II, người sau đó bị ám sát vào năm 1327. Dưới sự chỉ đạo của Isabella, Edward III đồng ý hiệp ước hòa bình với Charles: Aquitaine sẽ được trả lại cho Edward, với việc Charles nhận được 50.000 livres, các lãnh thổ Limousin, Quercy, Agenais và Périgord, và hạt Bazas, để lại cho Edward trẻ một lãnh thổ bị thu hẹp đáng kể.

Cuộc nổi dậy ở Flanders 
Charles phải đối mặt với những vấn đề mới ở Flanders. Bá tước Flanders cai trị một "nhà nước vô cùng giàu có" theo truyền thống dẫn đến sự tồn tại tự trị ở rìa của nhà nước Pháp. Nhà vua Pháp thường được coi là có quyền thống trị đối với Flanders, nhưng dưới thời các vị vua trước đây, mối quan hệ đã trở nên căng thẳng. Philip V đã tránh một giải pháp quân sự cho vấn đề Flanders, thay vào đó cho phép Louis kế vị – Louis phần lớn đã chịu ảnh hưởng của Pháp và đã được nuôi dưỡng tại triều đình Pháp. Tuy nhiên, theo thời gian, lòng trung thành rõ ràng với người Pháp của Louis và sự thiếu liên kết chính trị trong chính Flanders bắt đầu làm xói mòn vị trí của ông trong chính quận. Năm 1323, một cuộc nổi dậy của nông dân do Nicolaas Zannekin lãnh đạo nổ ra, đe dọa vị trí của Louis và cuối cùng giam cầm ông ở Bruges.

Lúc đầu, Charles tương đối không quan tâm, vì theo nhiều cách, cuộc nổi dậy có thể giúp ích cho vương miện của Pháp bằng cách làm suy yếu vị thế của Bá tước vùng Flanders về lâu dài. Tuy nhiên, đến năm 1325, tình hình trở nên tồi tệ hơn và lập trường của Charles thay đổi. Cuộc nổi dậy không chỉ có nghĩa là Louis không thể trả cho Charles một số khoản tiền do ông theo các hiệp ước trước đó, mà quy mô của cuộc nổi dậy còn thể hiện mối đe dọa lớn hơn đối với trật tự phong kiến ​​ở chính nước Pháp, và đối với một số người, có vẻ như Charles đã thực sự không thể, đúng hơn là không muốn, can thiệp để bảo vệ chư hầu của mình. Theo đó, Pháp đã can thiệp.

Vào tháng 11 năm 1325, Charles tuyên bố những người nổi dậy phạm tội phản quốc và ra lệnh rút phép thông công cho họ, đồng thời huy động một đội quân. Louis ân xá cho những kẻ nổi loạn và sau đó được trả tự do, nhưng khi đã an toàn trở lại Paris, ông thay đổi lập trường và hứa với Charles sẽ không đồng ý với bất kỳ hiệp ước hòa bình riêng biệt nào. Mặc dù đã tập hợp lực lượng dọc theo biên giới, nhưng sự chú ý về mặt quân sự của Charles đã bị phân tâm bởi các vấn đề ở Gascony, và cuối cùng ông đã chọn giải quyết cuộc nổi loạn một cách hòa bình thông qua Hòa ước Arques năm 1326, trong đó Louis chỉ gián tiếp tham gia.

Charles và Đế chế La Mã thần thánh 

Charles cũng chịu trách nhiệm định hình cuộc đời của cháu trai mình, Hoàng đế La Mã Thần thánh Charles IV. Sau này, tên ban đầu là Wenceslaus, đến triều đình Pháp năm 1323, khi mới 7 tuổi, nơi ông được nhận dưới sự bảo trợ của nhà vua Pháp. Charles đã cho cháu trai của mình một nền giáo dục tiên tiến đặc biệt theo tiêu chuẩn thời đó, sắp xếp cho cuộc hôn nhân của ông với Blanche of Valois, và cũng đổi tên cho ông.

Charles và các cuộc thập tự chinh 
Các cuộc thập tự chinh vẫn là một nguyên nhân phổ biến ở Pháp trong triều đại của Charles. Cha của ông, Philip IV, đã đưa Pháp vào một cuộc thập tự chinh mới và anh trai của ông, Philip V, đã chuẩn bị thực hiện kế hoạch cho một cuộc xâm lược mới vào năm 1320. Tuy nhiên, kế hoạch của họ đã bị hủy bỏ, dẫn đến Cuộc thập tự chinh của Shepherds' Crusade và không chính thức.

Charles giao cho Charles xứ Valois đàm phán với Giáo hoàng John XXII về một cuộc thập tự chinh mới. Charles, một nhà thập tự chinh nhạy bén đã vượt qua thập tự giá vào năm 1323, có một lịch sử về những âm mưu ngoại giao ở Levant – ông đã cố gắng trở thành hoàng đế Byzantine trước đó trong sự nghiệp của mình. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đã thất bại vì những lo ngại của Giáo hoàng liệu Charles IV có thực sự sử dụng bất kỳ khoản tiền nào quyên góp được cho một cuộc thập tự chinh cho cuộc thập tự chinh thực sự hay không, hay liệu chúng sẽ bị lãng phí vào các hoạt động chung hơn của vương miện Pháp. Các cuộc đàm phán của Charles of Valois cũng bị vượt qua bởi cuộc xung đột với Anh về Gascony.

Sau cái chết của Charles xứ Valois, Charles ngày càng quan tâm đến sự can thiệp của Pháp vào Byzantium, chiếm thập tự giá vào năm 1326. Andronicus II đã đáp lại bằng cách cử một phái viên đến Paris vào năm 1327, đề xuất hòa bình và thảo luận về liên minh giáo hội. Tuy nhiên, một phái viên Pháp được cử đến đáp lễ cùng với sự ban phước của Giáo hoàng John vào cuối năm đó, tuy nhiên, Byzantium đang chìm trong nội chiến và các cuộc đàm phán thất bại. Cái chết của Charles vào năm sau đã ngăn cản bất kỳ sự can thiệp nào của Pháp vào Byzantium.

Qua đời và di sản 
Charles IV qua đời năm 1328 tại Lâu đài Vincennes, Val-de-Marne, và được mai táng với người vợ thứ ba, Jeanne d'Évreux, tại Vương cung thánh đường Saint Denis, với trái tim được chôn cất tại nhà thờ Couvent des Jacobins hiện đã bị phá hủy ở Paris.

Giống như những người anh em trước đó của mình, Charles qua đời mà không có người thừa kế là nam giới còn sống sót, do đó đã chấm dứt dòng dõi trực tiếp của triều đại Capetian. Mười hai năm trước, một quy tắc chống lại sự kế vị của phụ nữ, được cho là bắt nguồn từ Luật Salic, đã được công nhận – với một số ý kiến phản đối – là quyền kiểm soát việc kế vị ngai vàng của Pháp. Việc áp dụng quy tắc này đã cấm cô con gái một tuổi của Charles là Mary, Jeanne d'Évreux, kế vị làm quốc vương, nhưng Jeanne cũng đang mang thai vào thời điểm Charles qua đời. Vì bà có thể đã sinh con trai, nên một chế độ nhiếp chính được thiết lập dưới quyền của người thừa kế được cho là Philip xứ Valois, con trai của Charles xứ Valois và là thành viên của Nhà Valois, nhánh cao cấp nhất tiếp theo của triều đại Capetian.

Sau hai tháng, Jeanne hạ sinh một cô con gái khác, Blanche, và do đó Philip trở thành vua và vào tháng 5, Philip được phong vương và lên ngôi Philip VI. Tuy nhiên, Edward III của Anh lập luận rằng mặc dù luật Salic nên cấm phụ nữ thừa kế, nhưng nó không cấm thừa kế thông qua một dòng dõi nữ - theo lập luận này, Edward III, con trai của Nữ hoàng Isabella, vợ của Edward II và con gái của Philip IV, lẽ ra đã thừa kế ngai vàng, tạo cơ sở cho yêu sách của ông trong Chiến tranh Trăm năm sau đó (1337–1453).

Gia đình và sự kế vị 
Charles kết hôn ba lần và có bảy người con hợp pháp. Năm 1308, ông kết hôn với Blanche xứ Burgundy, con gái của Otto IV, Bá tước xứ Burgundy. Cuộc hôn nhân tan vỡ vào năm 1322. Họ có hai người con:

 Philip (tháng 1 năm 1314 – tháng 3 năm 1322)
 Joan (1315 – 17 tháng 5 năm 1321).

Năm 1322, Charles kết hôn với Marie xứ Luxembourg, con gái của Hoàng đế La Mã Thần thánh Henry VII. Họ có hai đứa con:

 Marie (sinh và mất 1323).
 Louis (sinh và mất tháng 3 năm 1324).

Vào ngày 5 tháng 7 năm 1324, Charles kết hôn với Joan of Évreux (1310–71), con gái của Louis, Bá tước Évreux. Ba người con của họ là:

 Jeanne (tháng 5 năm 1326 – tháng 1 năm 1327)
 Marie (1327 – 6 tháng 10 năm 1341)
 Blanche (1 tháng 4 năm 1328 – 8 tháng 2 năm 1393), kết hôn với Philip, Công tước xứ Orléans và Bá tước Valois, con trai út của Vua Philip VI của Pháp, họ không có con.

Tất cả trừ một người con của Charles đều chết trẻ. Chỉ có cô con gái út của ông, Blanche, sống sót đến tuổi trưởng thành. Tình cờ, Blanche được sinh ra hai tháng sau khi Charles qua đời. Trong hai tháng đó, anh họ của Charles là Philip làm nhiếp chính trong khi chờ đứa trẻ chào đời. Sau khi một đứa trẻ gái được sinh ra, nhiếp chính đã kế vị ngai vàng với tên gọi Vua Philip VI của Pháp, trở thành vị vua Pháp đầu tiên của Nhà Valois.

Tham khảo 

 Ainsworth, Peter. Representing Royalty: Kings, Queens and Captains in Some Early Fifteenth Century Manuscripts of Froissart's Chroniques. in Kooper (ed) 2006.
 Echols, Anne and Marty Williams. (1992) An Annotated Index of Medieval Women. Princeton: Markus Wiener.
 Geanakoplos, Deno. (1975) Byzantium and the Crusades: 1261–1354. in Hazard (ed) 1975.
 Given-Wilson, Chris and Nigel Saul (eds). (2002) Fourteenth Century England, Volume 2. Woodridge: Boydell Press.
 Hassall, Arthur. (2009) France Mediaeval and Modern: a History. BiblioBazaar.
 Hazard, Harry H. (ed), (1975) A History of the Crusades: The Fourteenth and Fifteenth Centuries, Volume 3. Wisconsin: Wisconsin Press.
 Holmes, George. (2000) Europe, Hierarchy and Revolt, 1320–1450, 2nd edition. Oxford: Blackwell.
 Housley, Norman. (1986) The Avignon papacy and the Crusades, 1305–1378. Oxford: Clarendon Press.
 Kibler, William W. (1995) Medieval France: an Encyclopedia. London: Routledge.
 Kooper, Erik (ed). (2006) The Medieval Chronicle IV. Amsterdam: Rodopi.
 Lord, Carla. (2002) Queen Isabella at the Court of France. in Given-Wilson and Saul (eds) (2002).
 Neillands, Robin. (2001) The Hundred Years War. London: Routledge.
 Nirenberg, David. (1996) Communities of Violence: Persecution of Minorities in the Middle Ages. Princeton: Princeton University Press.
 Sumption, Jonathan. (1999) The Hundred Years War: Trial by Battle. Philadelphia: Pennsylvania University Press.
 TeBrake, William Henry. (1994) A Plague of Insurrection: Popular Politics and Peasant Revolt in Flanders, 1323–1328. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
 Vauchez, André, Richard Barrie Dobson and Michael Lapidge. (2000) Encyclopedia of the Middle Ages, Volume 1. Cambridge: James Clark.
 Wagner, John. A. (2006) Encyclopedia of the Hundred Years War. Westport: Greenwood Press.

 Weir, Alison, Isabella

Vua Pháp
Charles 01
Vương triều Capet
C