Dế mèn

Họ Dế mèn (danh pháp khoa học: Gryllidae) là một họ côn trùng trong Bộ Cánh thẳng và có quan hệ gần với Phân bộ Châu chấu (Caelifera). Các thành viên họ này nói chung có cơ thể hình trụ, đầu tròn, và một cặp râu dài giống như anten roi. Cuối phần bụng có một cặp cerci (một loại phần phụ), con mái còn có một ovipositor (cơ quan dùng để đẻ trứng) dài. Chân sau thích hợp cho việc nhảy. Cặp cánh trước được chuyên biệt hóa thành một dạng cánh bảo vệ, cặp cánh sau có dạng màng, và được gập lại khi không sử dụng. Tuy nhiên, vài loài không có cánh. Các thành viên lớn nhất thuộc chi Brachytrupes, đặt chiều dài .

Có hơn 900 loài thuộc họ Dế mèn; chúng phân bố toàn cầu tại nơi có vĩ độ từ 55°Bắc đến 55°Nam, với độ đa dạng cao nhất là ở các miền nhiệt đới. Chúng xuất hiện tại nhiều môi trường, từ đồng cỏ, bụi rậm, và rừng tới đầm lầy, bãi biển và hang động. Các loài dế mèn đa số sống về đêm, và con trống có tiếng gáy to dai dẳng để thu hút con mái, dù vài loài không gáy được. 

Trong văn hóa, dế mèn được phản ánh qua câu chuyện Dế mèn phiêu lưu ký của nhà văn Tô Hoài. Hình ảnh dế mèn cũng được phác họa qua tác phẩm nổi tiếng Kamen Rider.

Nhánh học và phân loại

Mối quan hệ phát sinh loài của họ Gryllidae, được Darryl Gwynne tóm tắt năm 1995 từ những nghiên cứu của chính ông (từ các đặc điểm giải phẫu) và của các tác giả trước đó, được biểu diễn bằng cây phát sinh loài dưới đây, Orthoptera được chia làm hai nhóm chính, Ensifera (dế mèn sensu lato) và Caelifera (châu chấu). Hóa thạch Ensifera được tìm thấy từ thời kỳ Carbon muộn (300 Mya), còn dế mèn thực sự, Gryllidae từ thời kỳ kỷ Trias (250 tới 200 Mya).

Cây phát sinh loài của Gwynne, 1995:

Dế đực cánh màu nâu pha đen, không bóng mượt. Dế đực bụng nhỏ hơn. Dế đực không có máng đẻ trứng. Dế đực kêu để ve vãn con cái. Dế cái cánh màu đen, bóng mượt. Dế cái bụng to hơn vì bụng dế cái có trứng. Dế cái có máng đẻ trứng ở phần đuôi, giống cái kim khâu quần áo dể dế cái cắm xuống đất đẻ trứng. Dế cái không kêu được.

Hiện có hơn 900 loài thuộc Gryllidae (dế mèn thực sự). Họ này được chia ra các phân họ, và các chi tuyệt chủng (không được đặt vào phân họ nào) sau đây:

 Nhóm phân họ Gryllinae Laicharting, 1781
 Gryllinae Laicharting, 1781
 Gryllomiminae Gorochov, 1986
 Gryllomorphinae Saussure, 1877
 Gryllospeculinae † Gorochov, 1985
 Itarinae Shiraki, 1930
 Landrevinae Gorochov, 1982
 Sclerogryllinae Gorochov, 1985
 Nhóm phân họ Podoscirtinae 
 Euscyrtinae Gorochov, 1985
 Hapithinae Gorochov, 1986
 Pentacentrinae Saussure, 1878
 Podoscirtinae Saussure, 1878 
 Nhóm phân họ Phalangopsinae
 Cachoplistinae Saussure, 1877
 Luzarinae Hebard, 1928
 Paragryllinae Desutter-Grandcolas, 1987
 Phalangopsinae Blanchard, 1845
 Phaloriinae Gorochov, 1985
 Pteroplistinae Chopard, 1936

 Phân họ Eneopterinae Saussure, 1893
 Phân họ Nemobiinae Saussure, 1877
 Phân họ Oecanthinae Blanchard, 1845
 Phân họ Trigonidiinae Saussure, 1874
 Chi Gryllidium † Westwood, 1854
 Chi Liaonemobius † Ren, 1998
 Chi Lithogryllites † Cockerell, 1908
 Chi Menonia † George, 1936
 Chi Nanaripegryllus † Martins-Neto, 2002

Chú thích

Nguồn
 Gorochov, A.V. & Mostovski, M.B. 2008. Apterous crickets of the tribe Gryllini from South Africa and Namibia (Orthoptera: Gryllidae) . African Invertebrates 49 (1): 109–121.
 Lisa Gail Ryan, Berthold Laufer, Lafcadio Hearn (1996). Insect musicians & cricket champions: a cultural history of singing insects in China and Japan. China Books. ISBN 0-8351-2576-9.
 Franz Huber, Thomas Edwin Moore, Werner Loher (1989). Cricket behavior and neurobiology. Cornell University Press. ISBN 0-8014-2272-8.

Tham khảo
 
 
 house cricket 
 tropical house cricket 
 field crickets, Gryllus spp.

Họ Dế mèn