Họ Ô tác

Họ Ô tác (danh pháp khoa học: Otididae) là một số loài chim lớn sinh sống trên đất liền, chủ yếu gắn liền với các vùng đồng cỏ thảo nguyên khô và rộng tại Cựu Thế giới, theo truyền thống xếp trong bộ Sếu (Gruiformes), nhưng nghiên cứu phát sinh chủng loài gần đây cho thấy việc xếp như vậy làm cho bộ Sếu trở thành đa ngành và người ta tách các loài ô tác ra xếp trong bộ của chính chúng là Otidiformes

Đặc điểm
Các loài ô tác là chim ăn tạp và chim cơ hội, ăn các loại lá, chồi, hạt, quả, động vật không xương sống và động vật có xương sống nhỏ. và làm tổ trên mặt đất, làm cho trứng và con non trở nên rất dễ bị tổn thương trước những kẻ săn mồi. Chúng đi lại vững vàng trên đôi chân to khỏe có các ngón lớn trong khi tìm kiếm thức ăn. Chúng có các cánh dài và rộng với các đầu cánh giống như các ngón tay với kiểu bay nổi bật, nhưng phần lớn các loài ưa thích đi hoặc chạy hơn là bay. Nhiều loài có cách thức thể hiện mời gọi quan hệ tình dục lạ mắt, như phình to túi cổ họng hay dựng đứng các mào lông trau chuốt tỉ mỉ. Chim mái đẻ 3-5 trứng lốm đốm sẫm màu trong những chỗ chúng cào bới vào lòng đất và ấp trứng một mình. Ngoài mùa sinh sản, ô tác thích sống thành đàn, nhưng chúng rất thận trọng và rất khó tiếp cận trong khu vực sinh sống thoáng đãng mà chúng ưa thích.

Phần lớn các loài đang bị suy giảm hoặc đang nguy cấp do bị mất môi trường sống và bị săn bắn, thậm chí ngay cả tại các khu vực về mặt danh nghĩa thì chúng được bảo vệ. Một quần thể đáng kể chim ô tác sinh sống tại Hungary, nơi mà khu vực thảo nguyên Đông Âu kết thúc, gần thị trấn Dévaványa. Một quần thể lớn khác khoảng 6.000-7.000 con sống gần Saratov thuộc Nga. Tại Việt Nam, loài duy nhất được tìm thấy là Houbaropsis bengalensis (đồng nghĩa: Eupodotis bengalensis) với tên gọi là chim ô tác. Tại Trung Quốc, chim ô tác có tên gọi chung là bảo (鴇). Người Trung Quốc xưa coi chúng là các loài chim dâm dật.

Chi và loài
 Afrotis
 Afrotis afra: ô tác đen
 Afrotis afraoides: ô tác đuôi trắng
 Ardeotis (gộp cả Neotis)
 Ardeotis arabs: ô tác Ả Rập
 Ardeotis australis: ô tác Australia
 Ardeotis denhami (đồng nghĩa: Neotis denhami): ô tác Denham
 Ardeotis heuglinii (đồng nghĩa: Neotis heuglinii): ô tác Heuglin
 Ardeotis kori: ô tác Kori
 Ardeotis ludwigii (đồng nghĩa: Neotis ludwigii): ô tác Ludwig
 Ardeotis nigriceps: ô tác Đại Ấn, tại Ấn Độ.
 Ardeotis nuba (đồng nghĩa: Neotis nuba): ô tác Nubia
 Chlamydotis
 Chlamydotis macqueenii: ô tác Macqueen
 Chlamydotis undulata: ô tác Houbara
 Eupodotis
 Eupodotis caerulescens: ô tác lam
 Eupodotis senegalensis: ô tác bụng trắng
 Heterotetrax (tách ra từ Eupodotis)
 Heterotetrax humilis (đồng nghĩa: Eupodotis humilis): ô tác nâu nhỏ
 Heterotetrax rueppellii (đồng nghĩa: Eupodotis rueppellii): ô tác Rüppell
 Heterotetrax vigorsii (đồng nghĩa: Eupodotis vigorsii): ô tác Karoo
 Houbaropsis
 Houbaropsis bengalensis: ô tác Bengal
 Lissotis
 Lissotis hartlaubii: ô tác Hartlaub
 Lissotis melanogaster: ô tác bụng đen
 Lophotis
 Lophotis gindiana: ô tác mào nâu sẫm
 Lophotis ruficrista: ô tác mào đỏ 
 Lophotis savilei: ô tác Savile
 Otis
 Otis tarda: ô tác lớn
 Sypheotides
 Sypheotides indicus: ô tác Ấn Độ nhỏ
 Tetrax
 Tetrax tetrax: ô tác châu Âu nhỏ

Ô tác Macqueen gần đây đã được tách ra từ ô tác Houbara như là một loài riêng rẽ.

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài vẽ theo Cohen (2011).

Chú thích

Tham khảo
 Sibley, Charles G., Jon E. Ahlquist (1990): Phylogeny and Classification of the Birds: A Study in Molecular Evolution, New Haven, Nhà xuất bản đại học Yale, ISBN 0300040857
 Knox, Alan G., Martin Collinson, Andreas J. Helbig, David T. Parkin & George Sangster (tháng 10 năm 2002): Taxonomic recommendations for British birds, Ibis, 144 (4), các trang 707-710, 
 Ecology and conservation of Steppe-Land birds của Gerard Bota và ctv., International Symposium on Ecology and Conservation of Steppe-land birds. Lynx Edicions 2005. 343 trang. ISBN 84-87334-99-7

Liên kết ngoài
 
 

Ô tác Bengal tại www.nea.gov.vn 
Hình ảnh chim ô tác trên Internet Bird Collection
Họ Ô tác tại sibagu.com
Ô tác Nam Á

 
Ô tác, họ