Quận 3

Quận 3 là một quận nội thành nằm ở khu vực trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Quận 3 thuộc khu vực Sài Gòn – Bến Nghé trước đây, được Pháp thành lập từ năm 1920 và đến năm 1956 thì trở thành một phần Đô thành Sài Gòn của Việt Nam Cộng hòa

Địa lý

Quận 3 nằm ở trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Quận 1
Phía tây giáp Quận 10 và quận Tân Bình
Phía nam giáp Quận 1 và Quận 10
Phía bắc giáp quận Phú Nhuận và Quận 1.

Quận có diện tích 4,92 km², dân số năm 2019 là 190.375 người, mật độ dân số đạt 38.694 người/km².

Hành chính
Quận 3 có 12 phường trực thuộc, bao gồm: 1, 2, 3, 4, 5, 9, 10, 11, 12, 13, 14 và Võ Thị Sáu.

Lịch sử

Thời Pháp thuộc
Sau khi chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ, theo nghị định của Thống đốc Nam Kỳ, ngày 12 tháng 4 năm 1861, chính quyền Pháp thành lập thành phố Sài Gòn, trên địa bàn một số thôn của hai tổng: Bình Trị Thượng và Bình Trị Trung thuộc huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định. Địa giới hành chính lúc đầu của thành phố Sài Gòn chỉ gồm một phần của hai quận: Quận 1 và Quận 3 hiện nay. Tháng 1 năm 1877, Tổng thống Pháp công nhận thành phố Sài Gòn là thành phố loại I, đứng đầu là viên Đốc lý do Toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm.

Đến tháng 9 năm 1889, thành phố Sài Gòn được chia thành hai quận cảnh sát (arrondissement policier): Quận 1 và Quận 2, đứng đầu mỗi quận cảnh sát là vị Quận trưởng cảnh sát (Commissaire). Tháng 12 năm 1920, lập thêm Quận 3.

Ngày 27 tháng 4 năm 1931, Tổng thống Pháp ký sắc lệnh hợp nhất thành phố Sài Gòn và thành phố Chợ Lớn thành một đơn vị hành chính mới gọi là Khu (một số tài liệu gọi là "Địa phương") Sài Gòn - Chợ Lớn (Région Saigon - Cholon ou Région de Saigon - Cholon). Quận 3 thuộc Khu Sài Gòn - Chợ Lớn.

Ngày 30 tháng 6 năm 1951, Thủ tướng chính quyền Quốc gia Việt Nam ký sắc lệnh số 311-cab/SG đổi tên Khu Sài Gòn - Chợ Lớn thành Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn. Lúc này, Quận 3 thuộc Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn.

Thời Việt Nam Cộng hòa
Theo sắc lệnh số 143/NV ngày 22 tháng 10 năm 1956 của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm, Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn đổi tên thành Đô thành Sài Gòn. Khi đó, Quận 3 lại thuộc Đô thành Sài Gòn.

Ngày 27 tháng 3 năm 1959, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa ban hành Nghị định số 110-NV về việc phân chia 6 quận đang có thành 8 quận mới: Nhứt, Nhì, 3, Tư, 5, 6, 7 và 8 (trừ 3 quận: Nhứt, Nhì, 3 giữ nguyên, các quận còn lại đều đổi tên và thay đổi địa giới hành chính). Lúc này, Quận 3 trùng với địa giới Quận 3 cũ, có 5 phường: Bàn Cờ, Chí Hòa, Đài Chiến Sĩ, Trương Minh Giảng, Yên Đổ.

Năm 1962, Quận 3 giải thể phường Đài Chiến Sĩ; lập mới 6 phường: Cộng Hòa, Cư xá Đô Thành, Hiền Vương, Lê Văn Duyệt, Phan Đình Phùng và Phan Thanh Giản. Như thế lúc này quận có 10 phường.

Năm 1969, tách 2 phường Chí Hòa và Phan Thanh Giản để lập mới quận 10, như thế Quận 3 còn 8 phường.

Năm 1974, lập thêm phường Trần Quang Diệu tại Quận 3. Cho đến ngày 29 tháng 4 năm 1975, Quận 3 gồm 9 phường: Cộng Hòa, Cư xá Đô Thành, Bàn Cờ, Hiền Vương, Lê Văn Duyệt, Phan Đình Phùng, Trần Quang Diệu, Trương Minh Giảng, Yên Đổ.

Từ năm 1975 đến nay
Sau khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản Đô thành Sài Gòn và các vùng lân cận vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, ngày 3 tháng 5 năm 1975, thành phố Sài Gòn - Gia Định được thành lập. Lúc này, Quận 3 thuộc Thành phố Sài Gòn-Gia Định cho đến tháng 7 năm 1976.

Ngày 20 tháng 5 năm 1976, tổ chức hành chính thành phố Sài Gòn-Gia Định được sắp xếp lần 2 (theo quyết định số 301/UB ngày 20 tháng 5 năm 1976 của Ủy ban nhân dân Cách mạng thành phố Sài Gòn - Gia Định). Theo đó, vẫn giữ nguyên Quận 3 cũ có từ trước đó. Lúc này, các phường cũ đều giải thể, lập các phường mới có diện tích, dân số nhỏ hơn và mang tên số. Quận 3 có 25 phường và được đánh số từ 1 đến 25.

Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá VI, kỳ họp thứ 1 chính thức đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh. Quận 3 trở thành quận trực thuộc thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 12 tháng 9 năm 1981, giải thể 3 phường: 2, 4 và 6, địa bàn 3 phường giải thể nhập vào các phường kế cận với số lượng phường trực thuộc còn 22.

Ngày 26 tháng 8 năm 1982, theo Quyết định số 147-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng về việc giải thể 2 phường: 16 và 18, địa bàn 2 phường giải thể để sáp nhập vào các phường kế cận với số phường trực thuộc còn 20:
Giải thể Phường 16 để sáp nhập vào Phường 15 và Phường 17.
Giải thể Phường 18 để sáp nhập vào Phường 21.

Ngày 17 tháng 9 năm 1988, ngoài phường 1 và phường 3 không thay đổi, giải thể 18 phường còn lại và thay thế bằng 12 phường mang tên số mới: 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 và 14.

Ngày 9 tháng 12 năm 2020, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1111/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2021). Theo đó, sáp nhập Phường 6, Phường 7 và Phường 8 thành phường Võ Thị Sáu.

Quận 3 có 12 phường như hiện nay.

Thông tin thêm về các phường

Phường Cộng Hòa cũ: phường 1 và một phần phường 2 hiện nay
Phường Phan Đình Phùng cũ: phường 5 và một phần phường 2 hiện nay
Phường Bàn Cờ cũ: phường 3 hiện nay
Phường Cư Xá Đô Thành cũ: phường 4 hiện nay
Phường Hiền Vương (Đài Chiến Sĩ) cũ: một phần phường Võ Thị Sáu hiện nay
Phường Yên Đổ cũ: phường 9 và một phần phường Võ Thị Sáu hiện nay
Phường Lê Văn Duyệt cũ: các phường 10 và 11 hiện nay
Phường Trương Minh Giảng cũ: các phường 12 và 13 hiện nay
Phường Trần Quang Diệu cũ: phường 14 hiện nay.

Xã hội

Giáo dục
Quận 3 cũng là nơi có cơ sở của một số đại học lớn: 
Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (Cơ sở A và V)
Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh
Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh
Trường Đại học Sài Gòn (Khoa Quản trị - Kinh doanh, Khoa Kế toán - Tài chính)
Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh (Trung tâm Bồi dưỡng Nghiệp vụ và Ngoại ngữ)
Trường Đại học Văn Hiến
Các trường THPT công lập:
Trường Trung học phổ thông Nguyễn Thị Minh Khai
Trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn
Trường Trung học phổ thông Marie Curie
Trường Trung học phổ thông Nguyễn Thị Diệu
Trường Trung học phổ thông Lê Thị Hồng Gấm

Y tế
Quận 3 là nơi có cơ sở của một số bệnh viện lớn:
Bệnh viện Bình Dân: bệnh viện ngoại khoa đầu ngành phía Nam
Bệnh viện Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh viện Da Liễu Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh viện Tai Mũi Họng Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh viện Y học cổ truyền Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh Viện Mắt Thành phố Hồ Chí Minh 
Bệnh viện Mắt Quốc Tế Hoàn Mỹ Sài Gòn

Văn hóa - du lịch

Quận 3 là nơi tập trung các biệt thự thời Pháp thuộc và là quận có mật độ cây xanh cao. Ga Sài Gòn, chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Xá Lợi cũng nằm tại Quận 3.

Du lịch 
Quận 3 là 1 trong các khu vực trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung nhiều địa điểm du lịch và vui chơi nổi tiếng. Với hệ thống đường song song được quy hoạch hợp lý, mặc dù đa số các trục đường chính của Quận 3 là đường một chiều, khách du lịch vẫn có thể dễ dàng khám phá khu vực này khi di chuyển từ các quận lân cận như Quận 1, Quận Bình Thạnh, Quận 10.

Di tích lịch sử 
Hồ Con Rùa, Số 01 Công trường Quốc Tế, Phường Võ Thị Sáu.
Cơ sở Ban Tuyên huấn Xứ ủy Nam Bộ, 51/40/14 Cao Thắng, Phường 3.

Bảo tàng 
Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, 28 Võ Văn Tần, Phường Võ Thị Sáu
Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, 202 Võ Thị Sáu, Phường Võ Thị Sáu

Nhà thờ 
Nhà thờ Tân Định, 289 Hai Bà Trưng, Phường Võ Thị Sáu.
Nhà thờ dòng Chúa cứu thế Sài Gòn, 38 Kỳ Đồng, Phường 9.

Đền chùa 
Chùa Xá Lợi, 89 Bà Huyện Thanh Quan, Phường Võ Thị Sáu.
Chùa Vĩnh Nghiêm (Thành phố Hồ Chí Minh), 339 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường Võ Thị Sáu.
Chùa Chantarangsay (Chùa Khmer), 164/235 Trần Quốc Thảo, Phường 14.
Chùa Pháp Hoa (Thành phố Hồ Chí Minh), 220A Lê Văn Sỹ, Phường 14.

Khu vui chơi 
Nhà thiếu nhi Quận 3, 185 Cách Mạng Tháng Tám, Phường 4
Nhà thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh, 169 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường Võ Thị Sáu.

Giao thông
Quận 3 có những con đường lớn như: Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Lý Chính Thắng, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thị Minh Khai, Bà Huyện Thanh Quan, Lê Văn Sỹ, Hai Bà Trưng, Điện Biên Phủ,... Đặc biệt, trục đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa - Nguyễn Văn Trỗi (Phú Nhuận) còn được gọi là "con đường ngoại giao" vì nối sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất với dinh Độc Lập - một tòa nhà mang tính lịch sử của Thành phố Hồ Chí Minh.
Quận 3, Quận 1 và Quận 5 là ba quận còn mang những nét đặc trưng nhất của trung tâm đô thành Sài Gòn xưa.

Đường phố
Đường số 1 Cư xá Đô ThànhĐường số 2 Cư xá Đô ThànhĐường số 3 Cư xá Đô ThànhĐường số 4 Cư xá Đô thànhĐường số 5 Cư xá Đô ThànhĐường số 6 Cư xá Đô ThànhĐường số 7 Cư xá Đô ThànhBà Huyện Thanh QuanBàn CờCách Mạng Tháng TámCao ThắngĐiện Biên PhủĐoàn Công BửuĐỗ Thị LờiHai Bà TrưngHoàng SaHồ Xuân HươngHuỳnh Tịnh CủaKỳ ĐồngLê Ngô CátLê Quý ĐônLê Văn SỹLý Chính ThắngLý Thái TổNam Kỳ Khởi NghĩaNgô Thời NhiệmNguyễn Đình ChiểuNguyễn HiềnNguyễn Phúc NguyênNguyễn Sơn HàNguyễn Thị DiệuNguyễn Thị Minh KhaiNguyễn Thiện ThuậtNguyễn ThôngNguyễn Thượng HiềnNguyễn Văn MaiPhạm Đình ToáiPhạm Ngọc ThạchPasteurRạch Bùng BinhSư Thiện ChiếuTrần Cao VânTrần Huy LiệuTrần Minh QuyềnTrần Quang DiệuTrần Quốc ThảoTrần Quốc ToảnTrần Văn ĐangTrương ĐịnhTrương QuyềnTrường SaTú XươngVõ Thị SáuVõ Văn TầnVườn Chuối

Tên đường của Quận 3 trước và sau năm 1975 
Đường Cư Xá Đô Thành nay là đường Nguyễn Hiền.
Đường Lê Văn Duyệt nay là đường Cách Mạng Tháng Tám.
Đường Phan Thanh Giản nay là đường Điện Biên Phủ.
Đường Trương Minh Giảng nay là hai đường Trần Quốc Thảo và Lê Văn Sỹ (được gọi tên Lê Văn Sỹ từ ngay sau 1975).
Đường Trương Minh Ký nay là đường Lê Văn Sỹ.
Đường Trương Tấn Bửu nay là đường Trần Huy Liệu.
Đường Yên Đổ nay là đường Lý Chính Thắng.
Đường Công Lý nay là đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa (được gọi tên Nam Kỳ Khởi Nghĩa từ ngay sau 1975).
Đường Phan Đình Phùng nay là đường Nguyễn Đình Chiểu.
Đường Đốc Phủ Thạnh nay là đường Nguyễn Sơn Hà.
Đường Trương Minh Ký nay là đường Nguyễn Thị Diệu.
Đường Hồng Thập Tự nay là đường Nguyễn Thị Minh Khai (sau 1975 cải thành Xô Viết Nghệ Tĩnh, đến thập niên 1990 cải thành Nguyễn Thị Minh Khai).
Đường Duy Tân nay là đường Phạm Ngọc Thạch.
Đường Lê Văn Thạnh nay là đường Sư Thiện Chiếu.
Đường Nguyễn Đình Chiểu nay là đường Trần Quốc Toản.
Đường Đoàn Thị Điểm nay là đường Trương Định.
Đường Trần Tấn Phát nay là đường Trương Quyền.
Đường Hiền Vương nay là đường Võ Thị Sáu.
Đường Trần Quý Cáp nay là đường Võ Văn Tần.
Đường Nhất Linh và Hoàng Đạo (Nguyễn Thông nối dài) nay là đường Trần Văn Đang.

Hệ thống đường sắt đô thị 
 Tuyến số 2 (Đang xây dựng): (Quận 1) ← Ga Dân Chủ - Ga Hòa Hưng - Ga Lê Thị Riêng → (Quận Tân Bình)

Tổng lãnh sự quán các nước tại Quận 3

Chú thích