Quân khu 1, Quân đội nhân dân Việt Nam

Quân khu 1 là đơn vị quân sự cấp quân khu, trực thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam, có nhiệm vụ tổ chức, xây dựng, quản lý và chỉ huy quân đội chiến đấu cùng giặc ngoại xâm, bảo vệ vùng sáu tỉnh phía Bắc Việt Nam là Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Giang, Bắc Kạn, Bắc Ninh và Thái Nguyên. Trụ sở Bộ Tư lệnh đặt tại tổ dân phố Đồng Thịnh, thị trấn Hóa Thượng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.

Lịch sử hình thành

Trong kháng chiến chống Pháp 
Ngày 25 tháng 1 năm 1941, thành lập Chiến khu Bắc Sơn-Võ Nhai.

Ngày 4 tháng 6 năm 1945, Tổng Bộ Việt Minh Quyết định thành lập Khu Giải phóng Việt Bắc gồm các tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Hà Giang, Tuyên Quang và một phần các tỉnh Bắc Giang, Phú Thọ, Yên Bái, Vĩnh Yên...

Ngày 16 tháng 10 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Sắc lệnh tuyên bố tổ chức, kiện toàn, thành lập 12 Chiến khu trong cả nước. Chiến khu 1 bao gồm các tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Ninh, Quảng Yên, Hà Giang, Tuyên Quang, Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Vĩnh Yên, Phúc Yên, Lai Châu, Sơn La và Châu Mai Đà (thuộc Hòa Bình).Ông Lê Quảng Ba được bổ nhiệm làm Khu trưởng và ông Tạ Xuân Thu làm Chính ủy Khu.

Ngày 17 tháng 3 năm 1946, Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Trường Quân chính Bắc Sơn thuộc Chiến khu 1 với nhiệm vụ huấn luyện cán bộ trung đội, đại đội được bố trí tại xóm Cầu Tre, Đồng Quang, Đồng Hỷ, Thái Nguyên.

Ngày 19 tháng 8 năm 1946, Báo Chiến khu (tờ báo của lực lượng vũ trang Chiến khu 1) ra đời.

Ngày 28 tháng 11 năm 1946, Chính phủ ra Sắc lệnh 518/CP phân chia Chiến khu 1 thành 4 Chiến khu (1, 10, 12, 14) theo vùng chỉ đạo kháng chiến. Khi đó Chiến khu 1 bao gồm các tỉnh: Cao Bằng, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Phúc Yên, do Chu Văn Tấn làm Khu trưởng..

Ngày 16 tháng 2 năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 19/SL về tổ chức Tòa án binh khu trên toàn cõi Việt Nam. Quy định mỗi chiến khu có một tòa án binh, với chức năng xét xử những vụ án liên quan đến lĩnh vực quân sự.

Ngày 1 tháng 5 năm 1947, Trường Du kích Lam Sơn thuộc Ban Dân quân Chiến khu 1 được thành lập, với nhiệm vụ đào tạo cán bộ trung đội, đại đội. Giữa tháng 5 năm 1947, thành lập Trường Bổ túc Quân chính Chiến khu 1.

Ngày 25 tháng 1 năm 1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 120/SL bãi bỏ cấp Khu, sáp nhập Khu thành Liên khu. Khi đó, Chiến khu 1 và Chiến khu 12 sáp nhập lại thành Liên khu 1 gồm các tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Bắc Giang, Phúc Yên, Quảng Yên và Hải Ninh, do Chu Văn Tấn làm Liên khu trưởng, Lê Hoà làm Liên khu phó, Nguyễn Trọng Vĩnh làm Chính trị uỷ viên. Cũng trong ngày đó, Ủy ban kháng chiến và Ủy ban hành chính Liên khu thống nhất thành Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu.

Ngày 3 tháng 11 năm 1948, Tổng Chính ủy ra chỉ thị về việc thi hành chế độ Chính ủy trong quân đội. Thực hiện Nghị quyết Trung ương, Bộ Tư lệnh Liên khu đã phổ biến quán triệt, hướng dẫn, chỉ đạo hình thành cơ quan chuyên môn giúp việc cho Chính ủy. Ở Liên khu bộ, Phòng Chính trị làm tham mưu giúp Bộ Tư lệnh Liên khu chỉ đạo thành lập 3 ban đó là Tổ chức, Tuyên huấn và Kiểm tra.

Ngày 4 tháng 11 năm 1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 127/SL hợp nhất Liên khu 1 và Liên khu 10 thành Liên khu Việt Bắc do Chu Văn Tấn làm Chủ tịch, Bùi Quang Tạo làm Phó Chủ tịch, Lê Quảng Ba làm đặc phái viên của Bộ ở Liên khu. Tính đến thời điểm này, Liên khu Việt Bắc gồm 17 tỉnh là Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Bắc Ninh, Lai Châu, Sơn La. Lê Quảng Ba bổ nhiệm làm Tư lệnh, Chu Văn Tấn làm Chính ủy..

Trong kháng chiến chống Mỹ 
Ngày 3 tháng 6 năm 1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 017/SL thành lập các Quân khu trong đó có Quân khu Việt Bắc gồm 10 tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Vĩnh phúc. Lê Quảng Ba làm Tư lệnh Quân khu, Chu Văn Tấn làm Chính ủy Quân khu.

Sau ngày thống nhất đất nước 
Ngày 24 tháng 5 năm 1976, sáp nhập Quân khu Tây Bắc và Quân khu Việt Bắc thành Quân khu 1 gồm các tỉnh: Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Thái, Hoàng Liên Sơn, Vĩnh Phú, Hà Tuyên, Sơn La, Lai Châu. Năm 1978, nhập thêm 2 tỉnh Hà Bắc và Quảng Ninh (tách ra từ Quân khu 3) và tách ra các tỉnh Vĩnh Phú, Hà Tuyên, Sơn La, Lai Châu để thành lập Quân khu 2.

Năm 1979, tách Quảng Ninh để thành lập Đặc khu Quảng Ninh.

Trong chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979, hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn là chiến trường trọng điểm kiềm chân gần 20 sư đoàn quân Trung Quốc xâm lược. Sau năm 1979 đến năm 1989, địa bàn quân khu I luôn trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu, đánh bại các âm mưu lấn chiếm của quân đội Trung Quốc. Đây là thời kỳ lực lượng vũ trang quân khu phát triển mạnh mẽ nhất, quy mô quân chủ lực có các quân đoàn 14, 26, quân đoàn bổ trợ với 11 sư đoàn bộ binh và hàng chục trung, lữ đoàn bộ binh, binh chủng độc lập, tổng quân số có lúc lên đến 200.000 người.

Từ năm 2000 đến nay 
Địa bàn hiện tại bao gồm 6 tỉnh: Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Bắc Giang (Đông Bắc Bộ) và Bắc Ninh (Đồng Bằng Sông Hồng).

Tên gọi qua các thời kỳ 
 25/1/1941: Chiến khu Bắc Sơn-Võ Nhai
 16/10/1945: Chiến khu 1
 25/1/1948: Liên khu 1
 04/11/1949: Liên khu Việt Bắc
 03/6/1957: Quân khu Việt Bắc
 24/5/1976: Quân khu 1

Lãnh đạo hiện nay
 Tư lệnhː Trung tướng Nguyễn Hồng Thái (sinh năm 1969)
 Chính ủyː Trung tướng Dương Đình Thông (sinh năm 1964)
 Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởngː Thiếu tướng Nguyễn Huy Cảnh  (sinh năm 1968)
 Phó Tư lệnh phụ trách công tác hậu cần, kỹ thuật: Thiếu tướng Đỗ Văn Tuấn
 Phó Tư lệnh phụ trách công tác kinh tế, đối ngoại: Thiếu tướng Hoàng Văn Hữu (sinh năm 1966)
 Phó Chính ủy: Thiếu tướng Nguyễn Đình Chiêu (sinh năm 1967)

Tổ chức Đảng bộ Quân khu
Từ năm 2006 thực hiện chế độ Chính ủy, Chính trị viên trong Quân đội. Tổ chức Đảng bộ trong Quân khu 1 theo phân cấp như sau:
 Đảng bộ Quân khu 1 là cao nhất.
 Đảng bộ Bộ Tham mưu, Cục Chính trị, Cục Hậu cần, Cục Kỹ thuật, các Sư đoàn, Lữ đoàn, Bộ chỉ huy quân sự tỉnh (tương đương cấp Sư đoàn)
 Đảng bộ các đơn vị cơ sở trực thuộc các Cục, Sư đoàn (tương đương cấp Tiểu đoàn và Trung đoàn)
 Chi bộ các cơ quan đơn vị trực thuộc các đơn vị cơ sở (tương đương cấp Đại đội)

Tổ chức chính quyền

Cơ quan trực thuộc 
 Văn phòng
 Thanh tra quốc phòng
 Phòng Tài chính
 Phòng Khoa học Quân sự
 Phòng Điều tra hình sự
 Phòng Thi hành án
Bộ Tham mưu

Tham mưu trưởngː Thiếu tướng Nguyễn Huy Cảnh

Phó Tham mưu trưởngː Thiếu tướng Hà Quang Vinh (2016-) Sư đoàn trưởng Sư Đoàn 3 (2013-2016)

Phó Tham mưu trưởng: Đại tá Hoàng Văn Năm (4.2020-) Sư đoàn trưởng Sư Đoàn 3 (9.2018-4.2020)

Phó Tham mưu trưởng: Đại tá Lê Xuân Thuân (12.2022 -), CHT BCHQS tỉnh Lạng Sơn (2018 - 2022), Sư đoàn trưởng sư đoàn 3 (2016-2018)

Phó Tham mưu trưởng: Đại tá Nguyễn Khắc Huy (03.2023 -), Sư đoàn trưởng Sư đoàn 346 (2018-3.2023)
Cục Chính trị

Chủ nhiệm: Thiếu tướng  Lê Văn Thơ (11.2022-nay) Chính ủy BCHQS tỉnh Bắc Kạn (2017-2020)
Phó chủ nhiệm (2020-2022)

Phó Chủ nhiệm, Bí thư Đảng ủy Cục: Thiếu tướng La Công Phương (Nguyên Chính ủy Sư đoàn 3)

Phó chủ nhiệm: Đại tá Ngô Hồng Thái

Phó Chủ nhiệm: Đại tá Dương Văn Quang (7.2023-nay) nguyên Chính ủy Sư đoàn 3

Cục Hậu cần
Chủ nhiệm: Đại tá Trần Minh Toản
Chính ủy: Đại tá Nguyễn Hùng Mạnh
Phó Chủ nhiệm: Đại tá Nguyễn Văn Hát
Phó Chủ nhiệm: Đại tá Nguyễn Trọng Hiệp
Cục Kỹ thuật
Chủ nhiệm: Đại tá Vũ Trọng Hợp (12.2022-nay)
Chính ủy: Đại tá Nguyễn Cao Khánh
Phó chủ nhiệm: Đại tá Lương Thanh Bình
Phó chủ nhiệm: Đại tá Nguyễn Văn Thắng

Đơn vị trực thuộc Quân khu 
 Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Cao Bằng

Chỉ huy trưởng: Đại tá Đàm Minh Diện  (07.2019-)

Chính ủy: Đại tá Nông Tiến Dũng          (4.2022-nay)

 Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Bắc Kạn

Chỉ huy trưởng: Đại tá Nguyễn Đình Huỳnh (4.2020-)

Chính ủy: Đại tá Lã Văn Hào                         (4.2022-) 

 Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Lạng Sơn

Chỉ huy trưởng: Đại tá Trần Xuân Mạnh (12.2022-nay)

Chính ủy: Đại tá Lê Văn Bền                    (2019-)

 Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Bắc Giang

Chỉ huy trưởng: Đại tá Phạm Văn Tạo   ( 5.2023-nay)

Chính ủy: Đại tá Vũ Đức Hiền                 (02.2020-)

 Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Thái Nguyên

Chỉ huy trưởng: Đại tá Nguyễn Văn Đồng (6.2019-)

Chính ủy: Đại tá Ma Công Học                (12.2022-nay)

 Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Bắc Ninh

Chỉ huy trưởng: Đại tá Nghiêm Đình Trung (02.2020-)

Chính ủy: Đại tá Vũ Bá Bộ                          (10.2021-)

 Sư đoàn bộ binh 3- Sao Vàng - Lạng Giang, Bắc Giang
Sư đoàn Bộ binh 346 - Đoàn Tân Trào - Phú Lương, Thái Nguyên
 Sư đoàn Bộ binh 306.

Sư đoàn Kinh tế quốc phòng 338 - Lộc Bình, Cao Lộc, Lạng Sơn
Sư đoàn Kinh tế quốc phòng 799 - Bảo Lâm, Cao Bằng
Lữ đoàn Pháo binh 382 Thịnh Đức, Thành phố Thái Nguyên
Lữ đoàn Phòng không 210 Thành phố Thái Nguyên
Lữ đoàn Công binh 575 Hóa Trung, Đồng Hỷ, Thái Nguyên
Lữ đoàn Tăng - Thiết giáp 409 Yên Thế, Bắc Giang
Lữ đoàn Thông tin 601 Hóa Thượng, Đồng Hỷ, Thái Nguyên
 Trường Quân sự Quân khu 1 Thượng Đình, Phú Bình, Thái Nguyên
Hiệu trưởng: Đại tá Nguyễn Xuân Phong

Chính ủy: Đại tá Trần Thanh
 Trường Cao đẳng nghề số 1 - Thành phố Thái Nguyên, Thái Nguyên
 Trường bắn Quốc gia Khu vực 1 Lục Ngạn,Bắc Giang
Chính ủy: Đại tá Đặng Xuân Hùng
 Công ty Việt Bắc Thành phố Thái Nguyên, Thái Nguyên

Đơn vị trực thuộc Cục 
 Bệnh viện Quân y 110, Cục Hậu cần (cơ sở 1 Thành phố Bắc Ninh, cơ sở 2 Thành phố Bắc Giang (cơ sở 2 nguyên là BV Quân y 43 quân đoàn 2)
 Bệnh viện Quân y 91, Cục Hậu cần Phổ Yên,Thái Nguyên
 Trung đoàn Vận tải 651, Cục Hậu cần Hóa Thượng,Đồng Hỷ,Thái Nguyên
 Phân đội (tiểu đoàn) Đặc công 20 (còn gọi: Đặc công Việt Bắc), Bộ Tham mưu 
 Tiểu đoàn Pháo binh 13, Bộ Tham mưu
 Tiểu đoàn Phòng hóa 23, Bộ Tham mưu
 Tiểu đoàn Trinh sát 31, Bộ Tham mưu
 Toà án Quân sự, Cục Chính trị
 Viện kiểm sát Quân sự, Cục Chính trị
 Đoàn An điều dưỡng 16, Cục Chính trị
 Kho K15, Cục Kỹ thuật
 Kho K21, Cục Kỹ thuật
 Kho K23, Cục Kỹ thuật
 Kho K56, Cục Kỹ thuật
 Kho K818, Cục Kỹ thuật
 Xưởng X79, Cục Kỹ thuật
Tiểu đoàn 97, Bộ Tham mưu
Tiểu đoàn 15 (Vệ binh - Kiểm soát quân sự - Quân nhạc), Bộ Tham mưu
Trại giam T82

Chỉ huy và Lãnh đạo qua các thời kỳ

Tư lệnh

Chính ủy, Phó Tư lệnh về Chính trị

Tham mưu trưởng

Phó Tư lệnh 
 1970–1978, Đào Triệu Minh, Đại tá
 1974–1976, Trương Cao Dũng, Đại tá
 1974–1978, Lê Thùy, Trung tướng
 1979–1979, Nguyễn Sùng Lãm, Trung tướng (1986)
 1979–1983, Phạm Như Vưu, Thiếu tướng
 1979–1987, Nguyễn Hữu Lê, Thiếu tướng
 1980–1987, Nguyễn Xuân Trà, Thiếu tướng
 1981–1987, Vũ Đức Thái, Thiếu tướng
 1983–1987, Nam Hồ, Thiếu tướng
 1988–1994, Vũ Việt Hồng, Thiếu tướng
 1993–1995, Phạm Quang Bào, Thiếu tướng
 1995–1997, Nguyễn Ngọc Văn, Trung tướng (2002), Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng (2000–2004)
 1995–2002, Nông Ngọc Toản (1940), Thiếu tướng
 2000–2010, Dương Công Sửu, Trung tướng (2008) nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Lạng Sơn (1990–2000)
 2004–2005, Trương Quang Khánh, Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng
 2005–2007, Nguyễn Quốc Khánh, Trung tướng, Phó Tổng Tham mưu trưởng
 2007–2013, Nguyễn Văn Trình, Thiếu tướng (2008), nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên(2000–2007)
 2010–3.2015, Dương Hiền, Thiếu tướng (2009),nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Lạng Sơn(2000–2010)
 2011–4.2015, Ngô Xuân Thứ, Thiếu tướng (2011), nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Bắc Ninh (2005–2011)
 2013–3.2020, Phan Văn Tường, Thiếu tướng (2013),nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên (2011–2013)
 3.2015–5.2016, Ngô Minh Tiến, Thiếu tướng (2015), Trung tướng (2019)
 4.2015–5.2020, Hoàng Công Hàm, Thiếu tướng (2015), nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Lạng Sơn (2010–2015)
 7.2016–10.2017, Trần Hồng Minh, Thiếu tướng (2014), nguyên Tư lệnh Binh chủng Công binh
 10.2017–2.2018, 6.2020- nay,  Trần Văn Kình, Thiếu tướng (2017) nguyên Sư trưởng Sư đoàn 3
 3.2018–nay, Lê Anh Tuấn, Thiếu tướng (2018), nguyên Phó tham mưu trưởng Quân khu 1.
4.2020–nay, Hoàng Văn Hữu, nguyên Phó tham mưu trưởng Quân khu 1 (7.2019- 4.2020)

Phó Chính ủy 
 1954–1956, Nguyễn Kim Ngọc
 1955–1959, Lê Đình Thiệp, Thiếu tướng
 1960–1978, Dương Đại Lâm, Đại tá
 1969–1979, Vũ Quốc Vinh, Đại tá
 1978–1979, Nguyễn Trọng Yên, Thiếu tướng
 2007–2010, Đinh Thế Hòa, Thiếu tướng (2007)
 2010–2011, Nguyễn Sỹ Thăng, Trung tướng (2011)
 2012–2016, Trần Xuân Quang, Thiếu tướng (2010), nguyên Cục trưởng Cục Chính trị, Quân khu 1
 2015- 6.2018, Dương Đình Thông, Thiếu tướng
6.2018–nay, Nguyễn Đình Chiêu, Thiếu tướng, nguyên phó chủ nhiệm chính trị Quân khu 1

Chỉ huy nổi bật có quân hàm cấp tướng 
 2012–2018, Vũ Bá Kính, Thiếu tướng (2012), Cục trưởng Cục Chính trị Quân khu 1
 2011–2016, Trần Hữu Hoàn, Thiếu tướng (2011), Tham mưu phó Quân khu 1, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Cao Bằng
 8.2014–nay, Lê Hùng, Thiếu tướng (12.2014), Phó Tham mưu trưởng Quân khu 1, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Cao Bằng
 2012–2016, Triệu Văn Ngô, Thiếu tướng (2012), Phó Tham mưu trưởng Quân khu 1, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Bắc Kạn
2010–2012, Nguyễn Ngọc Sơn (thiếu tướng), Phó tham mưu trưởng Quân khu 1, Phó giám đốc Học viện Kỹ thuật Quân sự (2012–2017)
2018–nay, Nguyễn Đình Long, Thiếu tướng (2016), Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 1.
2015–nay, Ngô Quang Hưng, Thiếu tướng (2019), Phó chủ nhiêm chính trị Quân khu 1.
2015–2020, Nguyễn Đăng Bảo, Thiếu tướng(2019), Phó tham mưu trưởng Quân khu 1.
2020–, Hà Quang Vinh, Thiếu tướng (2020), Phó Tham mưu trưởng Quân khu 1

Khen thưởng
 Huân chương Sao vàng
 02 Huân chương Hồ Chí Minh
 Huân chương Độc lập hạng Nhì
 02 Huân chương Quân công hạng Nhất
 Huân chương Quân công hạng Ba

Trang bị 
 Xe Cứu hộ đa năng hạng Trung SRF

Xem thêm
 Khu 1
 Liên khu Việt Bắc
 Quân khu Tây Bắc
 Quân khu Việt Bắc

Chú thích

Liên kết ngoài 
 Trang của quân khu 1 trên báo Quân đội nhân dân

 
Huân chương Sao Vàng
Huân chương Hồ Chí Minh
Huân chương Độc lập hạng Nhì
Huân chương Quân công hạng Nhất
Bộ Quốc phòng Việt Nam
Đơn vị quân sự thành lập năm 1945