Ngữ hệ Nhật Bản-Lưu Cầu

Ngữ hệ Nhật Bản-Lưu Cầu hay họ ngôn ngữ Nhật Bản-Lưu Cầu là một nhóm ngôn ngữ tập trung tại Nhật Bản và Quần đảo Lưu Cầu đã phát triển độc lập với các ngôn ngữ khác sau nhiều thế kỷ. Ngữ hệ Nhật Bản được chia ra làm 2 nhóm chính: tiếng Nhật và Nhóm Lưu Cầu (Ryukyu). Chi tiếng Nhật chỉ gồm duy nhất tiếng Nhật. Chi Lưu Cầu (Ryukyu) chia làm 2 nhóm ngôn ngữ, một nhóm bao gồm trực tiếp các ngôn ngữ thành viên và nhóm còn lại tiếp tục phân thành 2 nhánh ngôn ngữ (hay trong một số trường hợp còn được định danh là tiểu nhóm ngôn ngữ, tùy thuộc vào mức độ chính xác của từng định nghĩa chi, nhóm, nhánh khác nhau đang được sử dụng). Ngữ hệ Nhật Bản có 12 ngôn ngữ thành viên, tất cả trong số đó đều đang được duy nhất những cư dân đang sống trên đất Nhật sử dụng.

Tuy các ngôn ngữ thuộc hệ này đã được phát triển biệt lập, nhiều nhà ngôn ngữ học vẫn đang tìm kiếm các liên hệ giữa chúng với các ngôn ngữ khác. Một thuyết được để ý nhất đề nghị xếp hệ này cùng với một ngôn ngữ đã mai một – tiếng Goguryeo – vào Nhóm Fuyu. Một thuyết khác nhắc đến những điểm giống nhau về ngữ pháp giữa các ngôn ngữ trong hệ này và tiếng Triều Tiên – tuy không giải thích được về sự khác biệt về từ vựng.

Sơ đồ của ngữ hệ Nhật Bản 
Sự phân chia cụ thể của ngữ hệ này như sau:

Ngữ hệ Nhật-Lưu
 Tiếng Nhật
 Tiếng Lưu (Ryukyu)
 Nhóm Yểm-Xung (Amami-Okinawa)
 Nhánh phía Bắc: 
 tiếng Yểm Mĩ (Amami-Oshima)
 Hỉ Giới (Kikai)
 Đức Chi Đảo (Toku-No-Shima).
 Nhánh phía Nam: 
 Xung Vắng Lương Bộ (Oki-No-Erabu)
 Xung Thằng (Okinawa)
 Quốc Đầu (Kunigami)
 Dữ Luận (Yoron).
 Nhóm Tiên Đảo (Sakishima): 
 Cung Cổ (Miyako) 
 Bát Trọng Sơn (Yaeyama) 
 Dữ Na Quốc (Yonaguni).

Nhiều nhà ngôn ngữ học lại có ý kiến khác về nhóm Lưu Cầu như sau đây:

 Nhóm ngôn ngữ Lưu Cầu (Ryukyuan)
 Nhóm Yểm Mĩ (Amami)
 Các giọng bắc: Ốc Cửu Đảo (Yakushima), Bắc Đại Đảo (Bắc Oshima)
 Các giọng nam: Dữ Luận (Yoron), Nam Đại Đảo (Nam Oshima)
 Nhóm Xung Thằng (Okinawa)
 Giọng Quốc Đầu (Kunigami), hay Bắc Xung Thằng (Bắc Okinawa)
 Giọng Xung Thằng (Okinawa), hay Nam Xung Thằng (Nam Okinawa)
 Nhóm Cung Cổ (Miyako)
 Nhóm Bát Trọng Sơn (Yaeyama)
 Nhóm Dữ Na Quốc (Yonaguni)

Trong các ngôn ngữ trên, tuyệt đại đa số là được sử dụng bởi một thiểu số rất ít người, một số ngôn ngữ chỉ có vài trăm người sử dụng. Ngoài tiếng Nhật, duy có một ngôn ngữ có số người sử dụng gần 1 triệu là tiếng miền Trung Okinawa (xem thêm Bàn đồ Okinawa, 1990). Tất cả 11 ngôn ngữ còn lại đều không thể dùng để giao tiếp với tiếng Nhật vì sự dị biệt tới mức không hiểu nổi giữa các ngôn ngữ này.

Các ngôn ngữ chính 
Bảng dưới tóm tắt một số đặc điểm của các ngôn ngữ chính trong ngữ hệ Nhật:

Tham khảo 

 Số liệu do S. Wurm và S. Hattori công bố vào năm 1981.
 Số liệu do M. Shibatani công bố vào năm 1990.
 James Patric, Academic Publications, Toba, Sueyoshi, 1983.
 Tư liệu năm 2000 của tổ chức WCD

Xem thêm 
 Ngôn ngữ tại Nhật Bản
 Tiếng Nhật Bản
 Tiếng Lưu
 Tiếng Ainu
 Người Ainu

Liên kết ngoài 
 Tiếng Nhật http://japanese.about.com/