Chủ nghĩa nhân văn

Chủ nghĩa nhân văn hay chủ nghĩa nhân bản là một lập trường triết học nhấn mạnh tiềm năng cá nhân và xã hội cũng như quyền tự chủ của con người, những người được coi là điểm khởi đầu cho cuộc tìm hiểu đạo đức và triết học nghiêm túc.

Ý nghĩa của thuật ngữ “chủ nghĩa nhân văn” đã thay đổi theo các phong trào trí tuệ liên tiếp gắn liền với nó. Trong thời kỳ Phục hưng Ý, các tác phẩm cổ đã truyền cảm hứng cho các học giả Ý, làm phát sinh phong trào chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng. Trong Thời đại Khai sáng, các giá trị nhân văn được tái củng cố nhờ những tiến bộ trong khoa học và công nghệ, mang lại niềm tin cho con người trong việc khám phá thế giới. Đến đầu thế kỷ 20, các tổ chức ủng hộ chủ nghĩa nhân văn đã phát triển mạnh mẽ ở Châu Âu và Hoa Kỳ, và từ đó đã mở rộng ra toàn thế giới. Vào đầu thế kỷ 21, thuật ngữ này thường biểu thị sự tập trung vào hạnh phúc của con người và ủng hộ quyền tự do, quyền tự chủ và tiến bộ của con người. Nó coi nhân loại có trách nhiệm thúc đẩy và phát triển cá nhân, tán thành phẩm giá bình đẳng và vốn có của tất cả con người, đồng thời nhấn mạnh mối quan tâm đối với con người trong mối quan hệ với thế giới.

Bắt đầu từ thế kỷ 20, các phong trào nhân văn thường không mang tính tôn giáo và gắn liền với chủ nghĩa thế tục. Thông thường nhất, chủ nghĩa nhân văn đề cập đến một quan điểm phi thần học tập trung vào cơ quan con người và dựa vào khoa học và lý trí hơn là sự mặc khải từ một nguồn siêu nhiên để hiểu thế giới. Những người theo chủ nghĩa nhân văn có xu hướng ủng hộ nhân quyền, tự do ngôn luận, các chính sách tiến bộ và dân chủ. Những người có thế giới quan nhân văn cho rằng tôn giáo không phải là điều kiện tiên quyết của đạo đức và phản đối việc tôn giáo vướng mắc quá mức vào giáo dục và nhà nước.

Các tổ chức nhân văn đương đại hoạt động dưới sự bảo trợ của Humanists International. Các hiệp hội nhân văn nổi tiếng là Hiệp hội Nhân văn Vương quốc Anh và Hiệp hội Nhân văn Hoa Kỳ.

Từ nguyên 
Từ "chủ nghĩa nhân văn" bắt nguồn từ từ tiếng Latin humanitas, được Cicero và các nhà tư tưởng khác sử dụng lần đầu tiên ở La Mã cổ đại để mô tả các giá trị liên quan đến giáo dục khai phóng. Từ nguyên này tồn tại trong khái niệm đại học hiện đại về nhân văn - nghệ thuật, triết học, lịch sử, văn học và các ngành liên quan. Từ này xuất hiện trở lại trong thời kỳ Phục hưng Ý với tên umanista và đi vào tiếng Anh vào thế kỷ 16. Từ "nhân văn" được dùng để mô tả một nhóm sinh viên văn học cổ điển và những người ủng hộ nền giáo dục cổ điển.

Vào cuối thế kỷ 18, Thomas Howes là một trong nhiều đối thủ của Joseph Priestley trong các cuộc tranh chấp Đơn vị nổi tiếng. Do ý nghĩa học thuyết khác nhau của Nhất vị luận và Chủ nghĩa Nhất thể, Howes đã đặt ra "tên gọi chính xác hơn của những người theo chủ nghĩa nhân văn và chủ nghĩa nhân văn" khi đề cập đến những người như Priestley "những người duy trì nhân tính đơn thuần của Chúa Kitô". Nguồn gốc thần học này của chủ nghĩa nhân văn được coi là lỗi thời.

Vào đầu thế kỷ 19, thuật ngữ humanismus được sử dụng ở Đức với nhiều nghĩa và từ đó, nó quay trở lại tiếng Anh với hai ký hiệu riêng biệt; một thuật ngữ học thuật liên quan đến việc nghiên cứu văn học cổ điển và cách sử dụng phổ biến hơn nhằm biểu thị một cách tiếp cận phi tôn giáo đối với cuộc sống trái ngược với chủ nghĩa hữu thần. Có lẽ nhà thần học người Bavaria Friedrich Immanuel Niethammer đã đặt ra thuật ngữ chủ nghĩa nhân văn để mô tả chương trình giảng dạy cổ điển mới mà ông dự định cung cấp tại các trường trung học ở Đức. Chẳng bao lâu, các học giả khác như Georg Voigt và Jacob Burckhardt đã áp dụng thuật ngữ này. Vào thế kỷ 20, từ này đã được tinh chỉnh hơn nữa, mang ý nghĩa hiện đại về cách tiếp cận cuộc sống theo chủ nghĩa tự nhiên và tập trung vào hạnh phúc và tự do của con người.

Định nghĩa 
Không có một định nghĩa duy nhất và được chấp nhận rộng rãi về chủ nghĩa nhân văn, và các học giả đã đưa ra những ý nghĩa khác nhau cho thuật ngữ này. Đối với triết gia Sidney Hook, viết vào năm 1974, những người theo chủ nghĩa nhân văn phản đối việc áp đặt một nền văn hóa vào một số nền văn minh, không thuộc về một nhà thờ hay một tôn giáo chính thức nào, không ủng hộ các chế độ độc tài và không biện minh cho việc sử dụng bạo lực để cải cách xã hội. Hook cũng cho biết các nhà nhân văn ủng hộ việc xóa đói và cải thiện sức khỏe, nhà ở và giáo dục. Trong cùng một bộ sưu tập đã được biên tập, triết gia Nhân văn H. J. Blackham cho rằng chủ nghĩa nhân văn là một khái niệm tập trung vào việc cải thiện điều kiện xã hội của nhân loại bằng cách tăng cường quyền tự chủ và phẩm giá của tất cả con người. Năm 1999, Jeaneane D. Fowler cho biết định nghĩa về chủ nghĩa nhân văn nên bao gồm việc bác bỏ thần thánh và nhấn mạnh vào hạnh phúc và tự do của con người. Bà cũng lưu ý rằng vẫn còn thiếu hệ thống niềm tin hoặc học thuyết chung, nhưng nhìn chung, những người theo chủ nghĩa nhân văn hướng tới hạnh phúc và sự tự thỏa mãn.

Năm 2015, nhà nhân văn nổi tiếng Andrew Copson đã cố gắng định nghĩa chủ nghĩa nhân văn như sau:

 Chủ nghĩa nhân văn mang tính tự nhiên trong cách hiểu về vũ trụ; khoa học và sự tìm hiểu tự do sẽ giúp chúng ta hiểu biết nhiều hơn về vũ trụ.
 Cách tiếp cận khoa học này không hạ thấp con người xuống mức thấp hơn con người.
 Những người theo chủ nghĩa nhân văn coi trọng việc theo đuổi một cuộc sống hạnh phúc, có ý nghĩa và tự xác định.
 Chủ nghĩa nhân văn là đạo đức; đạo đức là con đường để con người cải thiện cuộc sống.
 Các nhà nhân văn tham gia vào hành động thiết thực để cải thiện điều kiện cá nhân và xã hội.

Theo Liên minh Nhân văn và Đạo đức Quốc tế:Chủ nghĩa nhân văn là một quan điểm sống dân chủ và đạo đức, khẳng định con người có quyền và có trách nhiệm tạo ra ý nghĩa và hình dáng cho cuộc sống của chính mình. Nó tượng trưng cho việc xây dựng một xã hội nhân đạo hơn thông qua đạo đức dựa trên con người và các giá trị tự nhiên khác trên tinh thần lý trí và tự do tìm hiểu thông qua khả năng của con người. Nó không phải là hữu thần, và nó không chấp nhận những quan điểm siêu nhiên về thực tại.Từ điển định nghĩa chủ nghĩa nhân văn là một thế giới quan hoặc lập trường triết học. Theo Từ điển Merriam Webster, chủ nghĩa nhân văn là "... một học thuyết, thái độ hoặc cách sống tập trung vào lợi ích hoặc giá trị của con người; đặc biệt: một triết lý thường bác bỏ chủ nghĩa siêu nhiên và nhấn mạnh đến phẩm giá, giá trị và khả năng tự nhận thức của một cá nhân thông qua lý do".

Lịch sử

Tiền nhiệm 
Dấu vết của chủ nghĩa nhân văn có thể được tìm thấy trong triết học Hy Lạp cổ đại. Các triết gia tiền Socrates là những triết gia phương Tây đầu tiên cố gắng giải thích thế giới theo lý trí con người và quy luật tự nhiên mà không dựa vào thần thoại, truyền thống hay tôn giáo. Protagoras, sống ở Athens c. 440 TCN, đưa ra một số ý tưởng nhân văn cơ bản, mặc dù chỉ có những phần nhỏ trong tác phẩm của ông còn tồn tại. Ông đã đưa ra một trong những tuyên bố bất khả tri đầu tiên; theo một đoạn: "Về các vị thần, tôi không thể biết rằng chúng tồn tại hay chúng không tồn tại cũng như chúng có hình dạng như thế nào: vì nhiều điều ngăn cản tôi biết điều này, sự mù mờ của nó và sự ngắn ngủi của cuộc đời con người". Socrates nói về sự cần thiết phải “biết chính mình”; tư tưởng của ông đã thay đổi trọng tâm của triết học đương đại từ thiên nhiên sang con người và hạnh phúc của họ. Socrates, một người hữu thần bị xử tử vì chủ nghĩa vô thần, đã nghiên cứu bản chất của đạo đức bằng lý luận. Aristotle (384–322 TCN) dạy chủ nghĩa duy lý và một hệ thống đạo đức dựa trên bản chất con người cũng song hành với tư tưởng nhân văn. Vào thế kỷ thứ ba trước Công nguyên, Epicurus đã phát triển một triết lý có ảnh hưởng lớn, lấy con người làm trung tâm, tập trung vào việc đạt được eudaimonia. Chủ nghĩa sử thi tiếp tục lý thuyết nguyên tử của Democritus—một lý thuyết duy vật cho rằng đơn vị cơ bản của vũ trụ là một nguyên tử không thể phân chia được. Hạnh phúc của con người, cuộc sống tốt đẹp, tình bạn và việc tránh xa những điều thái quá là những thành phần chính của triết học Epicurean phát triển mạnh mẽ trong và ngoài thế giới hậu Hy Lạp. Các học giả lặp đi lặp lại quan điểm rằng những đặc điểm nhân văn trong tư tưởng Hy Lạp cổ đại là nguồn gốc của chủ nghĩa nhân văn 2.000 năm sau.

Các phong trào tiền thân khác đôi khi sử dụng từ vựng giống hoặc tương đương với chủ nghĩa nhân văn hiện đại của phương Tây có thể được tìm thấy trong triết học và tôn giáo Trung Quốc như Đạo giáo và Nho giáo.

Các bản dịch tiếng Ả Rập của văn học Hy Lạp cổ đại trong thời kỳ Nhà Abbas vào thế kỷ thứ tám và thứ chín đã ảnh hưởng đến các triết gia Hồi giáo. Nhiều nhà tư tưởng Hồi giáo thời trung cổ theo đuổi diễn ngôn mang tính nhân văn, hợp lý và khoa học trong quá trình tìm kiếm kiến thức, ý nghĩa và giá trị. Một loạt các tác phẩm Hồi giáo về tình yêu, thơ ca, lịch sử và thần học triết học cho thấy tư tưởng Hồi giáo thời trung cổ cởi mở với những ý tưởng nhân văn về chủ nghĩa cá nhân, đôi khi là chủ nghĩa thế tục, chủ nghĩa hoài nghi, chủ nghĩa tự do và tự do ngôn luận; các trường học được thành lập tại Baghdad, Basra và Isfahan.

Phục hưng 
Bài chi tiết: Chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng

Phong trào trí tuệ sau này được gọi là chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng lần đầu tiên xuất hiện ở Ý và có ảnh hưởng lớn đến cả văn hóa phương Tây đương thời và hiện đại. Chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng nổi lên ở Ý và mối quan tâm mới đến văn học và nghệ thuật xuất hiện ở Ý vào thế kỷ 13. Các học giả Ý đã khám phá ra tư tưởng Hy Lạp cổ đại, đặc biệt là của Aristotle, thông qua các bản dịch tiếng Ả Rập từ Châu Phi và Tây Ban Nha. Các trung tâm khác là Verona, Naples và Avignon. Petrarch, người thường được coi là cha đẻ của chủ nghĩa nhân văn, là một nhân vật quan trọng. Petrarch lớn lên ở Avignon; ông có thiên hướng đi học từ rất sớm và học cùng với người cha được giáo dục tốt của mình. Sự nhiệt tình của Petrarch đối với các văn bản cổ đã khiến ông khám phá ra những bản thảo như Pro Archia của Cicero và De Chorographia của Pomponius Mela có ảnh hưởng đến sự phát triển của thời Phục hưng. Petrarch đã viết những bài thơ Latinh như Canzoniere và De viris illustribus, trong đó ông mô tả những ý tưởng nhân văn. Đóng góp quan trọng nhất của ông là danh sách các cuốn sách phác thảo bốn lĩnh vực chính—hùng biện, triết học đạo đức, thơ ca và ngữ pháp—đã trở thành nền tảng của nghiên cứu nhân văn (studia humanitatis). Danh sách của Petrarch chủ yếu dựa vào các tác giả cổ đại, đặc biệt là Cicero.

Sự hồi sinh của các tác giả theo chủ nghĩa cổ điển tiếp tục sau cái chết của Petrarch. Chưởng ấn Florence và nhà nhân văn Coluccio Salutati đã biến thành phố của ông trở thành trung tâm nổi bật của chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng; Nhóm của ông bao gồm các nhà nhân văn nổi tiếng khác—trong đó có Leonardo Bruni, người đã khám phá lại, dịch và phổ biến các văn bản cổ. Những người theo chủ nghĩa nhân văn có ảnh hưởng nặng nề đến giáo dục. Vittorino da Feltre và Guarino Veronese đã tạo ra các trường học dựa trên các nguyên tắc nhân văn; chương trình giảng dạy của họ đã được áp dụng rộng rãi và đến thế kỷ 16, Paideia nhân văn là quan điểm chủ đạo của giáo dục dự bị đại học. Song song với những tiến bộ trong giáo dục, các nhà nhân văn thời Phục hưng đã đạt được tiến bộ trong các lĩnh vực như triết học, toán học và tôn giáo. Về triết học, Angelo Poliziano, Nicholas xứ Cusa và Marsilio Ficino đã đóng góp nhiều hơn vào sự hiểu biết của các nhà triết học cổ điển cổ đại và Giovanni Pico della Mirandola đã làm suy yếu sự thống trị của triết học Aristoteles bằng cách làm sống lại chủ nghĩa hoài nghi của Sextus Empiricus. Các nghiên cứu tôn giáo bị ảnh hưởng bởi sự phát triển của chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng khi Giáo hoàng Nicholas V khởi xướng việc dịch các văn bản Kinh thánh tiếng Do Thái và tiếng Hy Lạp, cũng như các văn bản khác bằng các ngôn ngữ đó sang tiếng Latinh đương thời.

Các giá trị nhân văn lan rộng từ Ý vào thế kỷ 15. Sinh viên, học giả sang Ý học tập trước khi trở về quê hương mang theo những thông điệp nhân văn. Các nhà in dành riêng cho các văn bản cổ được thành lập ở Venice, Basel và Paris. Vào cuối thế kỷ 15, trung tâm của chủ nghĩa nhân văn đã chuyển từ Ý sang Bắc Âu, với Erasmus ở Rotterdam là học giả nhân văn hàng đầu. Hiệu quả lâu dài nhất của chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng là chương trình và phương pháp giáo dục của nó. Những người theo chủ nghĩa nhân văn nhấn mạnh vào tầm quan trọng của văn học cổ điển trong việc cung cấp kỷ luật trí tuệ, tiêu chuẩn đạo đức và khẩu vị văn minh cho giới thượng lưu—một cách tiếp cận giáo dục đã đạt đến kỷ nguyên đương đại.

Thời kỳ khai sáng 
Trong Thời đại Khai sáng, những ý tưởng nhân văn lại nổi lên, lần này xa hơn từ tôn giáo và văn học cổ điển. Khoa học và chủ nghĩa trí tuệ tiến bộ, và các nhà nhân văn lập luận rằng tính hợp lý có thể thay thế chủ nghĩa thần linh như một phương tiện để hiểu thế giới. Các giá trị nhân văn, chẳng hạn như lòng khoan dung và phản đối chế độ nô lệ, bắt đầu hình thành. Những ý tưởng triết học, xã hội và chính trị mới xuất hiện. Một số nhà tư tưởng bác bỏ chủ nghĩa hữu thần một cách thẳng thừng; và chủ nghĩa vô thần, thần giáo và sự thù địch với tôn giáo có tổ chức được hình thành. Trong thời kỳ Khai sáng, Baruch Spinoza đã định nghĩa lại Thiên Chúa là biểu tượng cho tổng thể của tự nhiên; Spinoza bị buộc tội theo chủ nghĩa vô thần nhưng vẫn giữ im lặng về vấn đề này. Chủ nghĩa tự nhiên cũng được thúc đẩy bởi các Encyclopédistes nổi tiếng. Nam tước d'Holbach đã viết Hệ thống Tự nhiên mang tính bút chiến, tuyên bố rằng tôn giáo được xây dựng trên sự sợ hãi và đã giúp đỡ những kẻ bạo chúa trong suốt lịch sử. Diderot và Helvetius đã kết hợp chủ nghĩa duy vật của họ với sự phê phán chính trị sắc bén.

Cũng trong thời kỳ Khai sáng, quan niệm trừu tượng về con người bắt đầu hình thành - một thời điểm quan trọng cho việc xây dựng triết học nhân văn. Những lời kêu gọi trước đây đối với “đàn ông” giờ chuyển sang “quý ông”; để minh họa quan điểm này, học giả Tony Davies chỉ ra các tài liệu chính trị như Khế ước xã hội (1762) của Rousseau, trong đó ông nói "Con người sinh ra tự do, nhưng ở khắp mọi nơi đều bị xiềng xích". Tương tự như vậy, Quyền con người của Thomas Paine sử dụng dạng số ít của từ này, bộc lộ một quan niệm phổ quát về "con người". Song song đó, chủ nghĩa kinh nghiệm Baconian—mặc dù bản thân nó không phải là chủ nghĩa nhân văn—dẫn đến chủ nghĩa duy vật của Thomas Hobbes.

Học giả J. Brent Crosson lập luận rằng, mặc dù có niềm tin rộng rãi rằng sự ra đời của chủ nghĩa nhân văn chỉ là chuyện của châu Âu, nhưng tư tưởng trí tuệ từ châu Phi và châu Á cũng đóng góp đáng kể. Ông cũng lưu ý rằng trong thời kỳ khai sáng, con người phổ quát không bao gồm tất cả mọi người mà được định hình bởi giới tính và chủng tộc. Theo Crosson, sự chuyển đổi từ con người sang con người bắt đầu trong thời kỳ khai sáng và vẫn đang tiếp diễn. Crosson cũng lập luận rằng sự khai sáng, đặc biệt là ở Anh, không chỉ tạo ra khái niệm về con người phổ quát mà còn sinh ra những ý tưởng giả khoa học, chẳng hạn như những ý tưởng về sự khác biệt giữa các chủng tộc, đã định hình nên lịch sử châu Âu.

Từ Darwin đến thời đại hiện nay 
Triết gia người Pháp Auguste Comte (1798–1857) đã đưa ra ý tưởng—mà đôi khi được cho là của Thomas Paine—về một "tôn giáo của nhân loại". Theo học giả Tony Davies, đây vốn là một giáo phái vô thần dựa trên một số nguyên lý nhân văn và có một số thành viên nổi bật nhưng nhanh chóng suy tàn. Tuy nhiên, nó vẫn có ảnh hưởng trong thế kỷ 19, và chủ nghĩa nhân văn cũng như sự bác bỏ chủ nghĩa siêu nhiên của nó được lặp lại trong các tác phẩm của các tác giả sau này như Oscar Wilde, George Holyoake—người đặt ra từ chủ nghĩa thế tục—George Eliot, Émile Zola và E. S. Beesly. Cuốn The Age of Reason của Paine, cùng với những lời phê bình Kinh thánh thế kỷ 19 của các nhà Hegel người Đức David Strauss và Ludwig Feuerbach, cũng góp phần tạo ra những hình thức mới của chủ nghĩa nhân văn.

Những tiến bộ trong khoa học và triết học đã cung cấp cho các học giả những lựa chọn thay thế khác cho niềm tin tôn giáo. Lý thuyết về chọn lọc tự nhiên của Charles Darwin đã đưa ra cho các nhà tự nhiên học lời giải thích về tính đa dạng của các loài. Lý thuyết của Darwin cũng cho rằng con người chỉ đơn giản là một loài tự nhiên, mâu thuẫn với quan điểm thần học truyền thống coi con người cao hơn động vật. Các triết gia Ludwig Feuerbach, Friedrich Nietzsche, và Karl Marx tấn công tôn giáo trên nhiều cơ sở, còn các nhà thần học David Strauss và Julius Wellhausen đặt câu hỏi về Kinh thánh. Song song đó, chủ nghĩa vị lợi được phát triển ở Anh thông qua các tác phẩm của Jeremy Bentham và John Stuart Mill. Chủ nghĩa vị lợi, một triết lý đạo đức, tập trung vào hạnh phúc của con người, nhằm mục đích loại bỏ nỗi đau của con người và động vật bằng các phương tiện tự nhiên. Ở châu Âu và Mỹ, khi các phê bình triết học về niềm tin hữu thần ngày càng gia tăng, phần lớn xã hội đã xa lánh tôn giáo. Các xã hội có đạo đức được hình thành, dẫn tới phong trào nhân văn đương đại.

Sự trỗi dậy của chủ nghĩa duy lý và phương pháp khoa học được tiếp nối vào cuối thế kỷ 19 ở Anh với sự khởi đầu của nhiều hiệp hội duy lý và đạo đức, chẳng hạn như Hiệp hội Thế tục Quốc gia, Liên minh Đạo đức và Hiệp hội Báo chí Duy lý. Trong thế kỷ 20, chủ nghĩa nhân văn được thúc đẩy hơn nữa nhờ công trình của các triết gia như A. J. Ayer, Antony Flew và Bertrand Russell, những người ủng hộ chủ nghĩa vô thần trong cuốn Tại sao tôi không phải là người theo đạo Cơ đốc đã phổ biến rộng rãi hơn nữa các ý tưởng nhân văn. Năm 1963, Hiệp hội Nhân văn Anh phát triển từ Liên minh Đạo đức và sáp nhập với nhiều nhóm đạo đức và duy lý nhỏ hơn. Ở những nơi khác ở châu Âu, các tổ chức nhân văn cũng phát triển mạnh mẽ. Ở Hà Lan, Liên minh Nhân văn Hà Lan đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi sau Thế chiến thứ hai; ở Na Uy, Hiệp hội Nhân văn Na Uy đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi.

Ở Hoa Kỳ, chủ nghĩa nhân văn phát triển với sự trợ giúp của những nhân vật quan trọng của Giáo hội Nhất thể. Các tạp chí nhân văn bắt đầu xuất hiện, bao gồm The New Humanist, xuất bản Tuyên ngôn Nhân văn I vào năm 1933. Liên minh Đạo đức Hoa Kỳ nổi lên từ các xã hội nhỏ, mới thành lập, theo chủ nghĩa đạo đức. Hiệp hội Nhân văn Hoa Kỳ (AHA) được thành lập vào năm 1941 và trở nên phổ biến như một số đối tác ở Châu Âu. AHA lan rộng đến tất cả các bang và một số nhân vật nổi tiếng như Isaac Asimov, John Dewey, Erich Fromm, Paul Kurtz, Carl Sagan và Gene Roddenberry đã trở thành thành viên. Các tổ chức nhân văn từ khắp các châu lục đã thành lập Liên minh Đạo đức và Nhân văn Quốc tế (IHEU), hiện được gọi là Nhân văn Quốc tế, và thúc đẩy chương trình nghị sự nhân văn thông qua các tổ chức Liên hợp quốc UNESCO và UNICEF.

Chủ nghĩa nhân văn đa dạng 
Những nhà tự nhiên học đầu thế kỷ 20, những người xem chủ nghĩa nhân văn của họ như một tôn giáo và tham gia vào các giáo đoàn giống như nhà thờ, đã sử dụng thuật ngữ "chủ nghĩa nhân văn tôn giáo". Chủ nghĩa nhân văn tôn giáo xuất hiện chủ yếu ở Mỹ và hiện nay hiếm khi được thực hành. Hiệp hội Nhân văn Hoa Kỳ phát sinh từ chủ nghĩa nhân văn tôn giáo. Thuật ngữ tương tự đã được các nhóm tôn giáo như Quaker sử dụng để mô tả thần học nhân văn của họ. 

Thuật ngữ "chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng" được đặt cho một truyền thống cải cách văn hóa và giáo dục được thực hiện bởi các thủ tướng dân sự và giáo hội, nhà sưu tập sách, nhà giáo dục và nhà văn phát triển trong thế kỷ 14 và đầu thế kỷ 15. Vào cuối thế kỷ 15, những học giả này bắt đầu được gọi là umanisti (những nhà nhân văn). Trong khi nguồn gốc của chủ nghĩa nhân văn hiện đại có thể bắt nguồn từ thời Phục hưng, thì chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng lại rất khác..Các thuật ngữ khác sử dụng "chủ nghĩa nhân văn" trong tên của họ bao gồm:

 Chủ nghĩa nhân văn Kitô giáo: một dòng lịch sử vào cuối thời Trung cổ trong đó các học giả Kitô giáo kết hợp đức tin Kitô giáo với sự quan tâm đến thời cổ đại và tập trung vào hạnh phúc của con người.
 Chủ nghĩa nhân văn đạo đức: một từ đồng nghĩa với Văn hóa đạo đức, nổi bật ở Mỹ vào đầu thế kỷ 20 và tập trung vào mối quan hệ giữa con người với nhau. 
 Chủ nghĩa nhân văn khoa học: điều này nhấn mạnh niềm tin vào phương pháp khoa học như một thành phần của chủ nghĩa nhân văn như được mô tả trong các tác phẩm của John Dewey và Julian Huxley; chủ nghĩa nhân văn khoa học phần lớn đồng nghĩa với chủ nghĩa nhân văn thế tục.
 Chủ nghĩa nhân văn thế tục: được đặt ra vào giữa thế kỷ 20, ban đầu nó là một nỗ lực nhằm bôi nhọ chủ nghĩa nhân văn, nhưng một số hiệp hội nhân văn đã chấp nhận thuật ngữ này. Chủ nghĩa nhân văn thế tục đồng nghĩa với phong trào nhân văn đương thời.
 Chủ nghĩa nhân văn Marxist: một trong một số trường phái đối thủ của tư tưởng Marxist chấp nhận các nguyên lý nhân văn cơ bản như chủ nghĩa thế tục và chủ nghĩa tự nhiên, nhưng khác với các nhánh khác của chủ nghĩa nhân văn vì quan điểm mơ hồ của nó về dân chủ và bác bỏ ý chí tự do.
 Chủ nghĩa nhân văn kỹ thuật số: một khuôn khổ triết học và đạo đức mới nổi nhằm tìm cách bảo tồn và phát huy các giá trị, phẩm giá và hạnh phúc của con người trong bối cảnh tiến bộ công nghệ nhanh chóng, đặc biệt là trong lĩnh vực kỹ thuật số.

Triết lý 
Immanuel Kant đã cung cấp cơ sở triết học hiện đại cho câu chuyện nhân văn. Lý thuyết về triết học phê phán của ông đã hình thành nền tảng của thế giới tri thức, bảo vệ chủ nghĩa duy lý và đặt nền tảng cho nó trong thế giới thực nghiệm. Ông cũng ủng hộ ý tưởng về quyền tự chủ đạo đức của cá nhân, đây là nền tảng cho triết lý của ông. Theo Kant, đạo đức là sản phẩm của cách sống con người chứ không phải là một tập hợp các giá trị cố định. Thay vì một quy tắc đạo đức phổ quát, Kant đề xuất một quy trình phổ quát nhằm định hình nền đạo đức khác nhau giữa các nhóm người.

Chủ nghĩa nhân văn gắn liền với tính hợp lý. Đối với những người theo chủ nghĩa nhân văn, con người là sinh vật có lý trí, lý trí và phương pháp khoa học là phương tiện đi tìm chân lý. Những người theo chủ nghĩa nhân văn cho rằng khoa học và tính hợp lý đã thúc đẩy sự phát triển thành công trong nhiều lĩnh vực khác nhau trong khi việc viện dẫn các hiện tượng siêu nhiên không giải thích được thế giới một cách mạch lạc. Một dạng suy nghĩ phi lý là quy nạp. Các nhà nhân văn hoài nghi về những lời giải thích về hiện tượng tự nhiên hoặc bệnh tật dựa vào các tác nhân ẩn giấu.

Quyền tự chủ của con người là một dấu hiệu khác của triết học nhân văn. Để con người có thể tự chủ, niềm tin và hành động của họ phải là kết quả của lý trí của chính họ. Đối với những người theo chủ nghĩa nhân văn, quyền tự chủ đề cao phẩm giá của mỗi cá nhân; không có quyền tự chủ, nhân tính của con người bị giảm sút. Những người theo chủ nghĩa nhân văn cũng coi bản chất con người là phổ quát, không phân biệt chủng tộc và địa vị xã hội, làm giảm tầm quan trọng của bản sắc tập thể và biểu thị tầm quan trọng của cá nhân.

Nhà triết học và người ủng hộ chủ nghĩa nhân văn Corliss Lamont, trong cuốn sách Triết học của chủ nghĩa nhân văn (1997), đã nêu:Trong đạo đức nhân văn, mục đích chính của suy nghĩ và hành động là thúc đẩy lợi ích của con người trần thế này nhằm mang lại vinh quang lớn hơn cho con người. Khẩu hiệu của Chủ nghĩa Nhân văn là hạnh phúc cho toàn thể nhân loại trong kiếp này, trái ngược với sự cứu rỗi linh hồn cá nhân ở kiếp sau và sự tôn vinh một Đấng Tối cao siêu nhiên... Nó chân thành chào đón mọi thú vui lành mạnh và nâng cao cuộc sống, từ những thú vui mãnh liệt của tuổi trẻ đến những thú vui chiêm nghiệm của tuổi trưởng thành, từ những thú vui đơn giản là ăn uống, ánh nắng mặt trời và thể thao, đến sự trân trọng phức tạp hơn đối với nghệ thuật và văn học, tình bạn và sự hiệp thông xã hội.

Chủ đề

Đạo đức 
Thái độ nhân văn đối với đạo đức đã thay đổi kể từ khi bắt đầu. Bắt đầu từ thế kỷ 18, các nhà nhân văn đã hướng tới một lập trường khách quan và phổ quát về đạo đức. Cả triết học vị lợi—nhằm mục đích gia tăng hạnh phúc và giảm bớt đau khổ của con người—và đạo đức học Kant, trong đó tuyên bố rằng con người nên hành động phù hợp với những châm ngôn mà con người có thể mong muốn để trở thành quy luật phổ quát, đã định hình nên câu chuyện đạo đức nhân văn cho đến đầu thế kỷ 20. Bởi vì các khái niệm về ý chí tự do và lý trí không dựa trên chủ nghĩa tự nhiên khoa học, nên ảnh hưởng của chúng đối với những người theo chủ nghĩa nhân văn vẫn tồn tại vào đầu thế kỷ 20 nhưng đã bị suy giảm bởi sự tiến bộ xã hội và chủ nghĩa quân bình. Là một phần của những thay đổi xã hội vào cuối thế kỷ 20, đạo đức nhân văn đã phát triển để hỗ trợ chủ nghĩa thế tục, dân quyền, quyền tự chủ cá nhân, khoan dung tôn giáo, chủ nghĩa đa văn hóa và chủ nghĩa quốc tế.

Sự phê phán theo chủ nghĩa tự nhiên đối với đạo đức nhân văn là sự phủ nhận sự tồn tại của đạo đức. Đối với những người hoài nghi theo chủ nghĩa tự nhiên, đạo đức không được thiết lập sẵn trong con người trong quá trình tiến hóa của họ; con người chủ yếu là ích kỷ và tự cho mình là trung tâm. Bảo vệ đạo đức nhân văn, triết gia nhân văn John R. Shook đưa ra ba quan sát dẫn đến việc ông chấp nhận đạo đức. Theo Shook, homo sapiens có một khái niệm về đạo đức hẳn đã có với loài người kể từ khi bắt đầu lịch sử loài người, phát triển bằng cách nhận biết và suy nghĩ về các hành vi. Ông cho biết thêm đạo đức là phổ biến trong các nền văn hóa của con người và tất cả các nền văn hóa đều cố gắng nâng cao trình độ đạo đức của mình. Shook kết luận rằng mặc dù đạo đức ban đầu được tạo ra bởi gen của chúng ta, nhưng văn hóa đã định hình đạo đức con người và tiếp tục như vậy. Ông gọi "chủ nghĩa tự nhiên đạo đức" là quan điểm cho rằng đạo đức là một hiện tượng tự nhiên, có thể được nghiên cứu một cách khoa học và là một công cụ chứ không phải là một tập hợp các học thuyết được sử dụng để phát triển văn hóa con người.

Nhà triết học nhân văn Brian Ellis ủng hộ một lý thuyết đạo đức nhân văn xã hội gọi là "chủ nghĩa vị lợi hợp đồng xã hội", dựa trên chủ nghĩa tự nhiên và sự đồng cảm của Hume, lý thuyết đạo đức của Aristoteles và chủ nghĩa duy tâm của Kant. Theo Ellis, đạo đức nên hướng tới eudaimonia, một khái niệm của Aristoteles kết hợp một cuộc sống thỏa mãn với đức hạnh và hạnh phúc bằng cách cải thiện xã hội trên toàn thế giới. Nhà nhân văn Andrew Copson áp dụng cách tiếp cận đạo đức theo chủ nghĩa hệ quả và vị lợi; theo Copson, mọi đặc điểm đạo đức nhân văn đều hướng tới phúc lợi con người. Triết gia Stephen Law nhấn mạnh một số nguyên tắc đạo đức nhân văn; tôn trọng quyền tự chủ đạo đức cá nhân, bác bỏ các mệnh lệnh đạo đức do Chúa ban, mục đích vì hạnh phúc của con người và "nhấn mạnh vai trò của lý trí trong việc đưa ra các phán đoán về đạo đức". 

Cách tiếp cận vô thần của chủ nghĩa nhân văn đối với đạo đức đã khiến các nhà bình luận tôn giáo chỉ trích. Sự cần thiết của một vị thần cung cấp các bộ học thuyết để đạo đức tồn tại là một lập luận phổ biến; theo nhân vật Ivan Karamázov của Dostoevsky trong Anh em nhà Karamazov, "nếu Chúa không tồn tại thì mọi thứ đều được phép". Lập luận này cho thấy sự hỗn loạn sẽ xảy ra nếu niềm tin tôn giáo biến mất. Đối với những người theo chủ nghĩa nhân văn, chủ nghĩa hữu thần là một trở ngại cho đạo đức hơn là một điều kiện tiên quyết cho nó. Theo các nhà nhân văn, hành động chỉ vì sợ hãi, tuân thủ giáo điều và mong được khen thưởng là động cơ ích kỷ hơn là đạo đức. Những người theo chủ nghĩa nhân văn chỉ ra tính chủ quan của những mệnh lệnh thiêng liêng được cho là khách quan bằng cách đề cập đến tình huống khó xử Euthyphro, do Socrates đặt ra ban đầu: "Chúa ra lệnh điều gì đó vì nó tốt hay điều gì đó tốt vì Chúa ra lệnh cho nó?" Nếu sự tốt lành độc lập với Thiên Chúa thì con người có thể đạt tới sự tốt lành mà không cần tôn giáo nhưng thuyết tương đối sẽ nảy sinh nếu Thiên Chúa tạo ra sự tốt lành. Một lập luận khác chống lại sự chỉ trích tôn giáo này là bản chất đạo đức do con người tạo ra, thậm chí thông qua các phương tiện tôn giáo. Việc giải thích thánh thư hầu như luôn bao gồm lý luận của con người; những người giải thích khác nhau đưa ra những lý thuyết trái ngược nhau.

Tôn giáo 
Chủ nghĩa nhân văn được nhiều người coi là phản đối tôn giáo. Nhà triết học tôn giáo David Kline, truy tìm nguồn gốc của sự thù địch này kể từ thời Phục hưng, khi các quan điểm nhân văn phá vỡ trật tự tôn giáo được xác định trước đó. Kline mô tả một số cách mà phản đề này đã phát triển. Kline lưu ý rằng sự xuất hiện của kiến thức tự tin do con người tạo ra, vốn là một phương pháp nhận thức luận mới, đã đẩy nhà thờ ra khỏi vị trí uy quyền của nó. Kline sử dụng mô hình của những người không theo chủ nghĩa nhân văn như Copernicus, Kepler và Galileo để minh họa cách các khám phá khoa học bổ sung vào việc giải cấu trúc câu chuyện tôn giáo ủng hộ kiến thức do con người tạo ra. Điều này cuối cùng đã tách số phận của con người khỏi ý muốn thiêng liêng, thúc đẩy những thay đổi chính trị và xã hội. Mối quan hệ giữa nhà nước và công dân thay đổi khi các nguyên tắc nhân văn công dân xuất hiện; người dân không còn phải phục tùng các chế độ quân chủ có nền tảng tôn giáo mà có thể theo đuổi vận mệnh của riêng mình. Kline cũng chỉ ra các khía cạnh của niềm tin cá nhân đã làm tăng thêm sự thù địch giữa chủ nghĩa nhân văn và tôn giáo. Chủ nghĩa nhân văn gắn liền với những nhà tư tưởng lỗi lạc, những người ủng hộ việc chống lại sự tồn tại của Chúa bằng những lập luận duy lý. Sự phê phán chủ nghĩa hữu thần tiếp tục diễn ra thông qua các cuộc cách mạng nhân văn ở châu Âu, thách thức các thế giới quan, thái độ và mê tín tôn giáo trên cơ sở hợp lý—một xu hướng tiếp tục kéo dài đến thế kỷ 20.

Theo Stephen Law, việc tuân theo chủ nghĩa nhân văn theo chủ nghĩa thế tục đã đặt con người vào thế đối đầu với tôn giáo, đặc biệt là các tôn giáo thống trị quốc gia đang cố gắng duy trì những đặc quyền đã đạt được trong những thế kỷ qua. Đáng lưu ý những người theo tôn giáo có thể là những người theo chủ nghĩa thế tục. Law lưu ý rằng chủ nghĩa thế tục bị chỉ trích vì đàn áp quyền tự do ngôn luận của những người theo tôn giáo nhưng kiên quyết phủ nhận cáo buộc đó; thay vào đó, ông nói, chủ nghĩa thế tục bảo vệ loại tự do này nhưng phản đối địa vị đặc quyền của các quan điểm tôn giáo.

Theo Andrew Copson, chủ nghĩa nhân văn không phải là không tương thích với một số khía cạnh của tôn giáo. Ông nhận thấy rằng các thành phần như tín ngưỡng, thực hành, bản sắc và văn hóa có thể cùng tồn tại, cho phép một cá nhân chỉ theo một số học thuyết tôn giáo cũng được xác định là một nhà nhân văn. Copson nói thêm rằng các nhà phê bình tôn giáo thường coi chủ nghĩa nhân văn là kẻ thù của tôn giáo nhưng hầu hết những người theo chủ nghĩa nhân văn đều là những người ủng hộ sự khoan dung tôn giáo hoặc thể hiện sự tò mò về tác động của tôn giáo trong xã hội và chính trị, đồng thời bình luận: "Chỉ một số ít thường xuyên bị xúc phạm bởi niềm tin sai lầm của người khác".

Ý nghĩa của cuộc sống 
Vào thế kỷ 19, cùng với sự suy tàn của tôn giáo và mục đích luận kèm theo của nó, câu hỏi về ý nghĩa cuộc sống trở nên nổi bật hơn. Không giống như các tôn giáo, chủ nghĩa nhân văn không có quan điểm rõ ràng về ý nghĩa cuộc sống. Những người theo chủ nghĩa nhân văn thường nói rằng con người sáng tạo hơn là khám phá ý nghĩa. Trong khi các triết gia như Nietzsche và Sartre viết về ý nghĩa cuộc sống trong một thế giới vô thần thì tác phẩm của Albert Camus đã phản ánh và định hình chủ nghĩa nhân văn. Trong cuốn Huyền thoại về Sisyphus của Camus, ông trích dẫn một câu chuyện thần thoại Hy Lạp, trong đó người anh hùng phi lý Sisyphus có số phận phải đẩy một tảng đá nặng lên một ngọn đồi; tảng đá trượt trở lại và anh ta phải lặp lại nhiệm vụ. Sisyphus phủ nhận Chúa và những ý nghĩa định sẵn của cuộc sống, nhưng lập luận rằng cuộc sống có giá trị và ý nghĩa, và mỗi cá nhân có thể tạo ra ý nghĩa cuộc sống của mình. Do đó, Camus nhấn mạnh tầm quan trọng của quyền tự quyết cá nhân và quyền tự quyết nằm ở trung tâm của chủ nghĩa nhân văn.

Những cách giải thích theo chủ nghĩa nhân văn cá nhân về ý nghĩa cuộc sống khác nhau, từ việc theo đuổi hạnh phúc mà không liều lĩnh và thái quá cho đến việc tham gia vào lịch sử loài người và kết nối với những người thân yêu, động vật và thực vật. Một số câu trả lời gần giống với câu trả lời của tôn giáo. diễn ngôn nếu lời kêu gọi thần thánh bị bỏ qua. Theo giáo sư nhân văn Peter Derks, các yếu tố góp phần tạo nên ý nghĩa của cuộc sống là mục đích sống xứng đáng về mặt đạo đức, sự tự đánh giá tích cực, sự hiểu biết về môi trường của mình, được người khác nhìn nhận và thấu hiểu, khả năng kết nối cảm xúc với người khác và khao khát có được ý nghĩa trong cuộc sống. Giáo sư nhân văn Anthony B. Pinn đặt ý nghĩa của cuộc sống vào việc tìm kiếm cái mà ông gọi là "tính chủ quan phức tạp". Pinn, người đang ủng hộ một tôn giáo nhân văn, phi thần được lấy cảm hứng từ các nền văn hóa châu Phi, nói rằng việc tìm kiếm ý nghĩa không bao giờ đạt được của cuộc sống sẽ góp phần mang lại hạnh phúc, và các nghi lễ và nghi lễ, là dịp để suy ngẫm, tạo cơ hội để đánh giá. ý nghĩa của cuộc sống, cải thiện hạnh phúc.

Trong đời sống công cộng

Trong chính trị 
Dấu ấn của chủ nghĩa nhân văn đương đại trong chính trị là nhu cầu về chủ nghĩa thế tục. Triết gia Alan Haworth cho biết chủ nghĩa thế tục mang lại sự đối xử công bằng cho mọi công dân của một quốc gia vì tất cả đều được đối xử không phân biệt đối xử; tôn giáo là vấn đề riêng tư và nhà nước không có quyền gì đối với vấn đề này. Ông cũng lập luận rằng chủ nghĩa thế tục giúp ích cho tính đa dạng và đa dạng, vốn là những khía cạnh cơ bản của thế giới hiện đại của chúng ta. Trong khi chủ nghĩa man rợ và bạo lực có thể được tìm thấy ở hầu hết các nền văn minh, Haworth lưu ý rằng tôn giáo thường thúc đẩy những lời hùng biện và tạo điều kiện cho những hành động này. Ông cũng cho biết các giá trị của sự chăm chỉ, trung thực và bác ái được tìm thấy ở các nền văn minh khác. Theo Haworth, chủ nghĩa nhân văn phản đối sự phi lý của chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa toàn trị, cho dù đây là một phần của chủ nghĩa phát xít hay chủ nghĩa cộng sản Marxist-Leninist.

Theo giáo sư Joseph O. Baker, trong lý luận chính trị, chủ nghĩa nhân văn đương đại được hình thành bởi hai khuynh hướng chính; thứ nhất là chủ nghĩa cá nhân và thứ hai thiên về chủ nghĩa tập thể. Quỹ đạo của mỗi xu hướng có thể lần lượt dẫn tới chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa xã hội, nhưng vẫn tồn tại một loạt các kết hợp. Những người theo chủ nghĩa nhân văn theo chủ nghĩa cá nhân thường có quan điểm triết học về chủ nghĩa nhân văn; trong chính trị, những người này có khuynh hướng theo chủ nghĩa tự do và trong đạo đức có xu hướng đi theo cách tiếp cận khoa học. Những người theo chủ nghĩa tập thể có quan điểm thực dụng hơn về chủ nghĩa nhân văn, thiên về chủ nghĩa xã hội và có cách tiếp cận nhân đạo đối với đạo đức. Nhóm thứ hai có mối liên hệ với tư tưởng của Marx thời trẻ, đặc biệt là quan điểm nhân học bác bỏ thực tiễn chính trị của ông. Một yếu tố đẩy nhiều nhà nhân văn ra khỏi quan điểm tự do là những hậu quả của chủ nghĩa tân tự do hoặc chủ nghĩa tư bản mà họ cảm thấy nó kéo theo.

Chủ nghĩa nhân văn là một phần của cả hai dòng tư tưởng lớn của thế kỷ 20—chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa Mác. Chủ nghĩa xã hội đầu thế kỷ 19 được kết nối với chủ nghĩa nhân văn. Vào thế kỷ 20, cách giải thích mang tính nhân văn về chủ nghĩa Marx tập trung vào các tác phẩm đầu tiên của Marx, xem chủ nghĩa Marx không phải là "chủ nghĩa xã hội khoa học" mà là một sự phê phán triết học nhằm khắc phục "sự tha hóa". Ở Hoa Kỳ, chủ nghĩa tự do chủ yếu gắn liền với các nguyên tắc nhân văn, khác với cách sử dụng cùng một từ của người Châu Âu, vốn có ý nghĩa kinh tế. Vào thời kỳ hậu 1945, Jean-Paul Sartre và các nhà hiện sinh Pháp khác ủng hộ chủ nghĩa nhân văn, liên kết nó với chủ nghĩa xã hội trong khi cố gắng giữ thái độ trung lập trong Chiến tranh Lạnh.

Trong tâm lý học và tư vấn 
Bài chi tiết: Tâm lý học nhân văn

Tư vấn nhân văn là tâm lý học ứng dụng lấy cảm hứng từ chủ nghĩa nhân văn, là một xu hướng chính của tư vấn. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau như thảo luận và tư duy phản biện, giải đáp nỗi lo lắng hiện hữu và tập trung vào các khía cạnh xã hội và chính trị của vấn đề. Tư vấn nhân văn tập trung vào việc tôn trọng thế giới quan của khách hàng và đặt nó vào bối cảnh văn hóa phù hợp. Cách tiếp cận này nhấn mạnh động lực vốn có của một cá nhân hướng tới sự tự thực hiện và sáng tạo. Nó cũng thừa nhận tầm quan trọng của các câu hỏi đạo đức về sự tương tác của một người với mọi người theo thế giới quan của một người. Điều này được kiểm tra bằng quá trình đối thoại. Tư vấn nhân văn có nguồn gốc từ Hà Lan sau Thế chiến II.

Tư vấn nhân văn dựa trên công trình của các nhà tâm lý học Carl Rogers và Abraham Maslow. Nó giới thiệu một tâm lý nhân văn, tích cực để đáp lại những gì Rogers và Maslow coi là quan điểm quá bi quan về phân tâm học vào đầu những năm 1960. Các nguồn khác bao gồm các triết lý của chủ nghĩa hiện sinh và hiện tượng học.

Một số tổ chức tư vấn hiện đại có nguồn gốc nhân văn, như Hiệp hội Tư vấn và Trị liệu Tâm lý Anh, được thành lập bởi Harold Blackham, được ông phát triển cùng với Dịch vụ Tư vấn Nhân văn của Hiệp hội Nhân văn Anh. Việc chăm sóc mục vụ nhân văn thời hiện đại ở Anh và Hà Lan dựa trên các yếu tố của tâm lý nhân văn.

Nhân khẩu học 
Dữ liệu nhân khẩu học về các nhà nhân văn rất thưa thớt. Học giả Yasmin Trejo đã xem xét kết quả Nghiên cứu Cảnh quan Tôn giáo năm 2014 của Trung tâm Nghiên cứu Pew. Trejo không dùng sự tự nhận dạng để đo lường những người theo chủ nghĩa nhân văn mà kết hợp câu trả lời của hai câu hỏi: "Bạn tin vào Chúa hay một linh hồn vũ trụ?" (cô ấy chọn những người trả lời 'không') và "khi nói đến câu hỏi đúng hay sai, bạn dựa vào điều nào sau đây để được hướng dẫn nhiều nhất?" (chọn câu trả lời 'thông tin khoa học' và 'triết học và lý trí'). Theo Trejo, hầu hết những người theo chủ nghĩa nhân văn xác định là vô thần hoặc bất khả tri (37% và 18%), 29% là "không có gì đặc biệt", trong khi 16% những người theo chủ nghĩa nhân văn xác định là có tôn giáo. Cô cũng nhận thấy hầu hết những người theo chủ nghĩa nhân văn (80%) đều được nuôi dưỡng trong nền tảng tôn giáo.  Sáu mươi phần trăm những người theo chủ nghĩa nhân văn kết hôn với vợ/chồng không theo tôn giáo, trong khi một phần tư kết hôn với người theo đạo Thiên chúa. Có sự phân biệt giới tính giữa những người theo chủ nghĩa nhân văn: 67% là nam giới. Trejo nói rằng điều này có thể được giải thích bởi thực tế là nhiều nam giới tự nhận mình là người vô thần, trong khi phụ nữ có mối liên hệ chặt chẽ hơn với tôn giáo do tính xã hội hóa, ảnh hưởng của cộng đồng và các khuôn mẫu; một số phụ nữ, đặc biệt là những người Latin theo Công giáo, phải theo đạo và nhiều người trong số họ tuân theo những mong đợi của cộng đồng. Những phát hiện khác ghi nhận trình độ học vấn cao của hầu hết những người theo chủ nghĩa nhân văn, cho thấy địa vị kinh tế xã hội cao hơn. Dân số những người theo chủ nghĩa nhân văn áp đảo người da trắng không phải gốc Tây Ban Nha; theo Trejo, điều này là do các nhóm thiểu số thường rất sùng đạo.

Phê bình 
Sự chỉ trích chủ nghĩa nhân văn tập trung vào việc tuân thủ nhân quyền, điều mà một số nhà phê bình gọi là "phương Tây". Các nhà phê bình cho rằng các giá trị nhân văn đã trở thành công cụ thống trị đạo đức của phương Tây, là một hình thức của chủ nghĩa thực dân mới dẫn đến áp bức và thiếu đa dạng về đạo đức. Các nhà phê bình khác, cụ thể là các nhà nữ quyền, các nhà hoạt động da đen, các nhà phê bình hậu thuộc địa, và những người ủng hộ đồng tính nam và đồng tính nữ, nói rằng chủ nghĩa nhân văn là một triết lý áp bức vì nó không thoát khỏi những thành kiến của những người đàn ông da trắng, dị tính đã hình thành nên nó. Giáo sư lịch sử Samuel Moyn tấn công chủ nghĩa nhân văn vì mối liên hệ của nó với nhân quyền. Theo Moyn, khái niệm nhân quyền trong những năm 1960 là lời tuyên bố đấu tranh chống thực dân, nhưng ý tưởng đó sau đó đã biến thành một tầm nhìn không tưởng không tưởng, thay thế cho những điều không tưởng đã thất bại của thế kỷ 20. Do đó, việc sử dụng thuật hùng biện về nhân quyền theo chủ nghĩa nhân văn đã biến nhân quyền thành một công cụ đạo đức không thực tế và cuối cùng là phi chính trị. Ông cũng lưu ý đến điểm chung giữa chủ nghĩa nhân văn và diễn ngôn Công giáo về phẩm giá con người.

Giáo sư nhân chủng học Talal Asad cho rằng chủ nghĩa nhân văn là một dự án của tính hiện đại và là sự tiếp nối thế tục hóa của thần học Cơ đốc giáo phương Tây. Theo Asad, giống như Giáo hội Công giáo đã truyền bá học thuyết Kitô giáo về tình yêu tới Châu Phi và Châu Á đồng thời hỗ trợ phần lớn dân số của họ làm nô lệ, các giá trị nhân văn đôi khi là cái cớ để các nước phương Tây mở rộng ảnh hưởng của họ sang các khu vực khác của đất nước. thế giới nhân đạo hóa “những kẻ man rợ”. Asad cũng cho biết chủ nghĩa nhân văn không phải là một hiện tượng thuần túy thế tục mà lấy ý tưởng về bản chất của nhân loại từ Cơ đốc giáo. Theo Asad, chủ nghĩa nhân văn phương Tây không thể kết hợp các truyền thống nhân văn khác, chẳng hạn như các truyền thống từ Ấn Độ và Trung Quốc, nếu không gộp lại và cuối cùng loại bỏ chúng.

Giáo sư xã hội học Didier Fassin đã tuyên bố rằng việc chủ nghĩa nhân văn tập trung vào sự đồng cảm và lòng trắc ẩn, thay vì lòng tốt và công lý, là một vấn đề. Theo Fassin, chủ nghĩa nhân văn bắt nguồn từ truyền thống Cơ đốc giáo, đặc biệt là Dụ ngôn Người Samari nhân lành, trong đó sự đồng cảm được phổ cập. Fassin cũng lập luận rằng bản chất trung tâm của chủ nghĩa nhân văn, sự thiêng liêng của sự sống con người, là một chiến thắng tôn giáo được giấu trong lớp vỏ thế tục.

Lời chỉ trích chính từ những người theo đạo Tin lành, chẳng hạn như Tim LaHaye, là chủ nghĩa nhân văn phá hủy các giá trị đạo đức và gia đình truyền thống. Theo Corliss Lamont, lời chỉ trích này là một chiến dịch độc hại của những kẻ cuồng tín tôn giáo, cái gọi là Đa số Đạo đức, những người cần một vật tế thần ma quỷ để tập hợp những người theo họ. Các đối thủ tôn giáo khác khinh miệt chủ nghĩa nhân văn bằng cách cho rằng nó mang tính vật chất, từ đó làm giảm tính nhân văn vì nó phủ nhận bản chất tinh thần và nhu cầu của con người. Ngoài ra, vì mục tiêu của cuộc sống là đạt được của cải vật chất nên chủ nghĩa nhân văn tạo ra lòng tham và tính ích kỷ. Đáp lại lời chỉ trích này, Norman khẳng định rằng hoàn toàn không có lý do gì các nhà nhân văn phải cam kết với quan điểm rằng thứ duy nhất đáng sống là 'của cải vật chất'. Ông cho rằng lời buộc tội như vậy là dựa trên sự hiểu biết “cẩu thả” về chủ nghĩa duy vật. Tuy nhiên, ông thừa nhận có sự "căng thẳng" trong chủ nghĩa nhân văn vì ủng hộ kiến thức khoa học nên nó dường như cam kết với một quan niệm duy vật coi con người là hệ thống vật chất và do đó không khác nhiều so với bất kỳ thứ gì khác trong vũ trụ.

Chủ nghĩa phản nhân văn 
Bài chi tiết: Chủ nghĩa phản nhân văn

Chủ nghĩa phản nhân văn là một lý thuyết triết học bác bỏ chủ nghĩa nhân văn như một hệ tư tưởng tiền khoa học. Lập luận này phát triển trong thế kỷ 19 và 20 song song với sự tiến bộ của chủ nghĩa nhân văn. Các nhà tư tưởng nổi tiếng đặt câu hỏi về tính siêu hình của chủ nghĩa nhân văn và bản chất con người trong khái niệm tự do của nó. Nietzsche, trong khi rời khỏi quan điểm nhân văn, ủng hộ Khai sáng, đã chỉ trích chủ nghĩa nhân văn vì ảo tưởng về một số chủ đề, đặc biệt là bản chất của sự thật. Theo Nietzsche, sự thật khách quan là một ảo tưởng nhân hình và chủ nghĩa nhân văn là vô nghĩa, và việc thay thế chủ nghĩa hữu thần bằng lý trí và khoa học chỉ đơn giản là thay thế tôn giáo này bằng tôn giáo khác.

Theo Karl Marx, chủ nghĩa nhân văn là một dự án tư sản cố gắng thể hiện mình là cấp tiến một cách không chính xác. Sau sự tàn bạo của Thế chiến thứ hai, các câu hỏi về bản chất con người và khái niệm về con người đã được đổi mới. Trong Chiến tranh Lạnh, nhà triết học Marxist có ảnh hưởng Louis Althusser đã đưa ra thuật ngữ "chủ nghĩa phản nhân văn lý thuyết" để tấn công cả chủ nghĩa nhân văn và các trào lưu xã hội chủ nghĩa giống nhân văn, tránh những cách giải thích mang tính cấu trúc và hình thức hơn về Marx. Theo Althusser, những tác phẩm đầu tiên của Marx cộng hưởng với chủ nghĩa duy tâm nhân văn của Hegel, Kant và Feuerbach, nhưng Marx đã chuyển hướng hoàn toàn sang chủ nghĩa xã hội khoa học vào năm 1845, bác bỏ các khái niệm như bản chất của con người.

Các tổ chức nhân văn 
Các tổ chức nhân văn tồn tại ở một số nước. Humanists International là một tổ chức toàn cầu.Ba quốc gia có số lượng tổ chức thành viên Quốc tế Nhân văn nhiều nhất là Anh, Ấn Độ và Mỹ. Tổ chức nhân văn lớn nhất là Hiệp hội Nhân văn Na Uy. Những người theo chủ nghĩa nhân văn Vương quốc Anh—trước đây là Hiệp hội Nhân văn Anh—và Hiệp hội Nhân văn Hoa Kỳ là hai trong số những tổ chức nhân văn lâu đời nhất.

Năm 2015, Tổ chức Nhân văn Vương quốc Anh có trụ sở tại London có khoảng 28.000 thành viên. Thành viên của nó bao gồm một số người nổi tiếng như Richard Dawkins, Brian Cox, Salman Rushdie, Polly Toynbee và Stephen Fry, những người được biết đến vì tham gia vào các cuộc tranh luận công khai, thúc đẩy chủ nghĩa thế tục và phản đối việc nhà nước tài trợ cho các tổ chức dựa trên đức tin. Các nhà nhân văn Vương quốc Anh tổ chức và tiến hành các nghi lễ phi tôn giáo cho đám cưới, đặt tên, mừng tuổi và tang lễ.

Hiệp hội Nhân văn Hoa Kỳ (AHA) được thành lập vào năm 1941 từ các hiệp hội nhân văn trước đó. Tạp chí The Humanist của nó là sự tiếp nối của ấn phẩm trước đó The Humanist Bulletin. Năm 1953, AHA thành lập giải thưởng "Nhà nhân văn của năm" để vinh danh những cá nhân thúc đẩy khoa học. Đến những năm 1970, nó đã trở thành một tổ chức được công nhận rộng rãi, khởi xướng các chiến dịch ủng hộ quyền phá thai và phản đối các chính sách phân biệt đối xử. Điều này dẫn đến việc tổ chức này trở thành mục tiêu của quyền tôn giáo vào những năm 1980.

Chú thích

Xem thêm

 Chủ nghĩa nhân văn Kitô giáo
 Chủ nghĩa duy con người
 Nhân văn học
 Chủ nghĩa nhân đạo
 Chủ nghĩa hậu thần
 Một số lựa chọn thay thế cho Mười Điều Răn
 Tuyên bố Amsterdam 2002
 Tổ chức cộng đồng
 Chủ nghĩa hiện sinh là một chủ nghĩa nhân văn
 Chủ nghĩa duy vật
 Chủ nghĩa nhân văn tôn giáo

 
Triết học tôn giáo
Phong trào triết học
Triết lý của cuộc sống
Tư tưởng tự do
Trường phái và truyền thống triết học