Chủ nghĩa toàn trị

Chủ nghĩa toàn trị () là một chế độ chính trị trong đó nhà nước áp đặt chế độ chuyên chế (authoritarian regime) và ý thức hệ của chính quyền lên tất cả mọi hoạt động cá nhân và công cộng trên mọi lĩnh vực bằng các chính sách áp chế mạnh mẽ cả về vật chất lẫn tinh thần, ý thức, tâm linh...

Những học giả có ảnh hưởng nhất về chủ nghĩa toàn trị, như Karl Popper, Hannah Arendt, Carl Friedrich, Zbigniew Brzezinski, và Juan Linz mỗi người có cách mô tả hơi khác nhau. Điểm chung của các định nghĩa là nhà nước cố gắng động viên toàn thể dân chúng trong việc hỗ trợ mục tiêu hoặc hệ tư tưởng của nhà nước và sự không khoan nhượng đối với những hoạt động chống lại mục tiêu đó, hoặc là sự kiểm soát toàn diện các cơ quan quyền lực nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp, công an, quân đội...); đồng thời nhà nước điều khiển các tổ chức quần chúng như công đoàn, các cơ quan truyền thông đại chúng, các cơ sở học thuật, các cơ sở tôn giáo như nhà thờ, các tổ chức chính trị như là các đảng phái chính trị. Các chế độ toàn trị duy trì kiểm soát bằng các công cụ như cảnh sát mật, các biện pháp tuyên truyền qua các phương tiện truyền thông, các quy định và các hạn chế tự do ngôn luận, việc sử dụng sự giám sát bằng truyền thông và đôi khi sử dụng các chiến thuật khủng bố. Các quốc gia độc tài quân sự, quân chủ chuyên chế đều là các thể chế toàn trị theo cách định nghĩa này. Tuy nhiên, sự phân loại và xác định rõ ràng các chế độ này chỉ là tương đối, bởi tùy theo các giai đoạn khác nhau mà mỗi nhà nước sẽ thi hành các chính sách có mức độ toàn trị khác nhau (ví dụ như Anh, Pháp, Hoa Kỳ trong Thế chiến 2 cũng thi hành các chính sách toàn trị nhằm đảm bảo an ninh quốc gia trong chiến tranh).

Chủ nghĩa phát xít mà điển hình là chủ nghĩa quốc xã được xem là kiểu chủ nghĩa toàn trị tuyệt đối.

Các chế độ toàn trị 

Tùy theo mô hình chính trị - xã hội mà một nước có thể bị xem là theo chế độ toàn trị.

Chủ nghĩa phát xít: các nước Đức, Ý, Nhật trong thập niên 1930, 1940 thế kỷ XX, Đế chế Đức từ 1933 tới 1945 dưới thời Đức Quốc xã.

Các nước tư bản phương Tây coi Liên Xô và các nước vệ tinh ở Khối phía Đông trong thời kỳ chủ nghĩa Stalin; các nước xã hội chủ nghĩa ở phương Đông như Trung Quốc, Việt Nam, Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ, Lào... là các nhà nước toàn trị
 Cộng hòa Dân chủ Đức: Tranh cãi là từ này có thể được dùng cho nhà nước Cộng hòa Dân chủ Đức (DDR) hay không. Eckhard Jesse (1994) đã dùng quan niệm của Juan José Linz, mà đã dựa vào một số đặc điểm để phân biệt giữa chế độ độc tài toàn trị và chế độ chuyên chế, để tìm hiểu về chế độ DDR. Theo ông, DDR dưới thời Walter Ulbricht là một chế độ toàn trị. Dưới thời Erich Honecker, DDR đã bớt ý thức hệ hóa ngay cả trong đảng Xã hội Thống nhất Đức (SED), cũng như bớt huy động quần chúng nên đã giảm xuống trở thành một chế độ chuyên chế.
 Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam: Điều 4 Hiến pháp năm 1980 quy định "Đảng Cộng sản Việt Nam, bộ đội tiên phong và bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân Việt Nam, được vũ trang bằng học thuyết Marx - Lenin, là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước, lãnh đạo xã hội." Đảng Cộng sản Việt Nam quyết định nhân sự mọi chức vụ cấp cao trong bộ máy chính quyền, trong quân đội cũng như trong các cơ quan truyền thông, các tổ chức quần chúng, các cơ quan học thuật.

Cách mô tả của phương Tây bị nghi ngờ hoặc bác bỏ bởi những tư tưởng chính trị hoặc nền văn hóa khác. Ví dụ như những người ủng hộ Chủ nghĩa Cộng sản coi họ là nền chuyên chính dân chủ của giai cấp vô sản, và coi các nước tư bản phương Tây là nhà nước dân chủ giả hiệu, còn thực chất đó là nhà nước toàn trị của giai cấp tư sản Theo những người cộng sản, các nước phương Tây tuy danh nghĩa là đa đảng, nhưng thực chất quyền thống trị chỉ nằm trong tay một hoặc một vài người (thường là các nhà tài phiệt) đứng sau thao túng các đảng phái

Tham khảo
 Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism (1958, new ed. 1966)
 John A. Armstrong, The Politics of Totalitarianism (New York: Random House, 1961)
 Franz Borkenau The Totalitarian Enemy, London, Faber and Faber 1940
 Karl Dietrich Bracher "The Disputed Concept of Totalitarianism," pages 11–33 from Totalitarianism Reconsidered edited by Ernest A. Menze (Port Washington, N.Y. / London: Kennikat Press, 1981), ISBN 0-8046-9268-8.
 Michel Foucault, The Birth of Biopolitics (in particular 7 tháng 3 năm 1979 course)
 Carl Friedrich và Z. K. Brzezinski, Totalitarian Dictatorship and Autocracy (2nd edn 1967)
 Zheliu Zhelev, The Fascism, 1982
 Guy Hermet with Pierre Hassner and Jacques Rupnik, Totalitarismes (Paris: Éditions Economica, 1984)
 Abbott Gleason Totalitarianism: The Inner History Of The Cold War, New York: Oxford University Press, (1995), ISBN 0-19-505017-7
 Jeane Kirkpatrick, Dictatorships and Double Standards: Rationalism and reason in politics (1982)
 Walter Laqueur The Fate of the Revolution Interpretations of Soviet History From 1917 to the Present, London: Collier Books, (1987) ISBN 0-02-034080-X.
 Juan Linz and Alfred Stepan, Problems Of Democratic Transition And Consolidation: Southern Europe, South America, And Post-Communist Europe, Baltimore: Johns Hopkins University Press, (1996), ISBN 0-8018-5157-2.
 Ludwig von Mises, Omnipotent Government: The Rise of the Total State and Total War (1944)
 Ewan Murray, Shut Up: Tale of Totalitarianism (2005)
 Stanley G. Payne, A History of Fascism (Routledge, 1996)
 .* Robert Jaulin L'Univers des totalitarismes (Paris: Loris Talmart, 1995)

 Giovanni Sartori, The Theory of Democracy Revisited (Chatham, N.J: Chatham House, 1987)
 Wolfgang Sauer, "National Socialism: totalitarianism or fascism?" pages 404-424 from The American Historical Review, Volume 73, Issue #2, tháng 12 năm 1967.
 Leonard Schapiro, Totalitarianism (London: The Pall Mall Press, 1972)
 J. L. Talmon, The Origins of Totalitarian Democracy, (1952)
 Slavoj Žižek, Did Somebody Say Totalitarianism? (London: Verso, 2001)
 Marcello Sorce Keller, "Why is Music so Ideological, Why Do Totalitarian States Take It So Seriously: A Personal View from History, and the Social Sciences", Journal of Musicological Research, XXVI(2007), no. 2-3, pp. 91–122

Liên kết ngoài 
 Totalitarianism  - Article on the origin and meaning of the term; gives many 20th century examples and contrasts with Authoritarianism
 FAES Totalitarism and Human Nature: How and Why Communism Failed 
 Oracle ThinkQuest Library definition

Chú thích

 
Chính trị thế kỷ 20
Chính trị thế kỷ 21
Chủ nghĩa chuyên chế
Chính thể
Triết học chính trị
Thuật ngữ khoa học chính trị
Chế độ chính trị
Học thuyết chính trị
Chủ nghĩa nhà nước
Cộng sản
Chủ nghĩa phát xít