Giáo phận Bùi Chu

Giáo phận Bùi Chu (tiếng Latinh: Dioecesis Buichuensis) là một giáo phận Công giáo Rôma tại Việt Nam. Giáo phận có nhiều xứ đạo lâu đời và gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng liên quan đến lịch sử hình thành và phát triển của Công giáo tại Việt Nam.

Tuy là giáo phận có diện tích nhỏ nhất ở Việt Nam (khoảng 1.350 km²) nhưng giáo phận Bùi Chu có số lượng cũng như mật độ tín hữu khá cao. Năm 2021, giáo phận có số giáo dân là 417.185 người, chiếm tỷ lệ 32,8% tổng dân số trên địa bàn giáo phận. Về nhân sự, giáo phận có 212 linh mục, gần 1000 nữ tu, 166 chủng sinh. Về cơ sở tổ chức, giáo phận có 13 giáo hạt với tổng số 159 giáo xứ, 17 chuẩn xứ, 425 giáo họ.

Giám mục chính tòa hiện nay của giáo phận là Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu.

Lịch sử
Ở châu Á, Việt Nam là nước đón nhận Tin Mừng khá sớm. Theo sử sách thì vào năm 1533 đã có những nhà truyền giáo đầu tiên tới Việt Nam, và những địa danh đầu tiên đón nhận Tin Mừng: Trà Lũ (giáo xứ Phú Nhai ngày nay), Quần Anh (sau kị húy đổi thành Quần Phương), và Ninh Cường đều là những miền đất thuộc giáo phận Bùi Chu. Từ thế kỷ 17, các thừa sai Dòng Tên, Hội Thừa sai Paris, Dòng Âu Tinh Chân đất, và nhất là Dòng Đa Minh truyền giáo tại đây.

Giáo phận Bùi Chu ngày nay chỉ thuộc địa bàn của sáu huyện và một phần thành phố, ở về phía đông nam giáp biển của tỉnh Nam Định, thuộc đồng bằng Bắc Bộ. Tuy nhiên, trước khi được hình thành như ngày hôm nay, giáo phận Bùi Chu thuộc Địa phận Đàng Ngoài (được thành lập năm 1659). Sau đó, giáo phận Bùi Chu thuộc Địa phận Đông Đàng Ngoài (được tách ra từ địa phận Đàng Ngoài vào năm 1679) rồi Địa phận Trung Đàng Ngoài (được tách ra từ địa phận Đông Đàng Ngoài vào năm 1848).
 
Vào năm 1936, Tòa Thánh đã tách phần đất tả ngạn sông Hồng của Địa phận Trung để thành lập Giáo phận Thái Bình, phần còn lại của Địa phận Trung là Giáo phận Bùi Chu ngày nay.

Tổng quan

Giáo phận Bùi Chu hiện nay nằm gọn trong tỉnh Nam Định, bao gồm sáu huyện Xuân Trường, Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng, Trực Ninh, Nam Trực, và một phần thành phố Nam Định (các xã Nam Phong, Nam Vân và phường Cửa Nam, cùng với giáo xứ Khoái Đồng). Khoái Đồng là giáo xứ duy nhất của giáo phận nằm ở hữu ngạn (Tây Bắc) sông Đào. Giáo phận được bao bọc bởi ba con sông lớn, tiếp giáp với ba giáo phận khác. Phía Đông Bắc giáp với Giáo phận Thái Bình bởi sông Hồng, phía Tây Bắc là sông Đào (nối sông Hồng với sông Đáy) giáp với Tổng giáo phận Hà Nội, và phía Tây Nam qua sông Đáy là Giáo phận Phát Diệm; phía Đông Nam là vịnh Bắc Bộ (biển Đông).

Giáo phận thuộc khu vực đồng bằng Bắc Bộ nên toàn bộ dân cư là người Kinh. Dân chúng Bùi Chu có khoảng 84% làm nông nghiệp, 5% làm muối và đi biển, 11% làm nghề thương mại, cơ khí kỹ nghệ, tiểu thủ công nghiệp...

Danh sách các giáo xứ
Dưới đây là danh sách chưa đầy đủ các giáo xứ và xứ tùy cùng địa điểm tọa lạc của nhà thờ xứ:

Hạt Báo Đáp
Hạt Báo Đáp gồm 11 giáo xứ nằm trên địa bàn một phần thành phố Nam Định (giáo xứ Khoái Đồng) và huyện Nam Trực, xếp theo ABC:
 Bách Tính - xã Nam Hồng, huyện Nam Trực
 Báo Đáp - xã Hồng Quang, huyện Nam Trực
 Cổ Ra - xã Nam Cường, huyện Nam Trực
 Dương A - xã Nam Thắng, huyện Nam Trực
 Hồng Quang - xã Hồng Quang, huyện Nam Trực
 Hưng Nhượng - xã Nam Lợi, huyện Nam Trực
 Khoái Đồng: 127 Lê Hồng Phong, phường Nguyễn Du, thành phố Nam Định
 Lã Điền - xã Điền xã, huyện Nam Trực
 Nam Dương - xã Nam Dương, huyện Nam Trực
 Phong Lộc - xã Nam Phong, thành phố Nam Định
 Trực Chính - Thị trấn Nam Giang, huyện Nam Trực

Hạt Bùi Chu
Hạt Bùi Chu gồm 12 giáo xứ nằm trên phần phía tây huyện Xuân Trường, xếp theo ABC:
 Chính Tòa - xã Xuân Ngọc, huyện Xuân Trường
 Cát Xuyên - xã Xuân Thành, huyện Xuân Trường
 Hạc Châu - xã Xuân Châu, huyện Xuân Trường
 Kiên Lao - xã Xuân Tiến, huyện Xuân Trường
 Liên Thượng - xã Xuân Ngọc, huyện Xuân Trường
 Liên Thủy - xã Xuân Ngọc, huyện Xuân Trường
 Lục Thủy - xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường
 Ngọc Tiên - xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường
 Thánh Danh - xã Xuân Tiến, huyện Xuân Trường
 Thủy Nhai - xã Xuân Thủy, huyện Xuân Trường
 Trung Linh - xã Xuân Ngọc, huyện Xuân Trường
 Xuân Dương - xã Xuân Hòa, huyện Xuân Trường

Hạt Đại Đồng
Hạt Đại Đồng gồm 13 giáo xứ nằm trên phần phía đông huyện Giao Thủy, xếp theo ABC:
 Ấp Lũ (Trà Lũ) - xã Giao An, huyện Giao Thủy
 Đại Đồng - xã Giao Lạc, huyện Giao Thủy
 Định Hải - xã Hồng Thuận, huyện Giao Thủy
 Hà Cát - xã Hồng Thuận, huyện Giao Thủy
 Hoành Đông - xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy
 Lạc Nam - xã Giao Lạc, huyện Giao Thủy
 Minh Đường - xã Giao Thanh, huyện Giao Thủy
 Phú Hương - xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy
 Phú Ninh - xã Giao Xuân, huyện Giao Thủy
 Phú Thọ - xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy
 Thanh Thủy - xã Giao An, huyện Giao Thủy
 Thiện Giáo - xã Giao Hương, huyện Giao Thủy
 Thuận Thành - xã Hồng Thuận, huyện Giao Thủy

Hạt Kiên Chính

Hạt Kiên Chính gồm 18 giáo xứ nằm trên phần phía đông huyện Hải Hậu, xếp theo ABC:
 Hải Điền - xã Hải Đông, huyện Hải Hậu

 Hòa Định - xã Hải Lý, huyện Hải Hậu
 Kiên Chính - xã Hải Chính, huyện Hải Hậu
 Liên Phú - xã Hải Tây, huyện Hải Hậu
 Long Châu - xã Hải Hòa, huyện Hải Hậu
 Phú Hóa - Thị trấn Thịnh Long, huyện Hải Hậu
 Phương Chính - xã Hải Triều, huyện Hải Hậu
 Quế Phương - xã Hải Tây, huyện Hải Hậu
 Tân An - xã Hải Lý, huyện Hải Hậu
 Tang Điền - xã Hải Chính, huyện Hải Hậu
 Tây Cát - xã Hải Đông, huyện Hải Hậu
 Thịnh Long - Thị trấn Thịnh Long, huyện Hải Hậu
 Trung Châu - Thị trấn Thịnh Long, huyện Hải Hậu
 Trung Phương - xã Hải Quang, huyện Hải Hậu
 Văn Lý - xã Hải Lý, huyện Hải Hậu
 Xuân Đài - xã Hải Hòa, huyện Hải Hậu
 Xuân Hà - xã Hải Đông, huyện Hải Hậu
 Xương Điền - xã Hải Lý, huyện Hải Hậu

Hạt Lạc Đạo
Hạt Lạc Đạo gồm 18 giáo xứ nằm trên phần giữa huyện Nghĩa Hưng, xếp theo ABC:
 Âm Sa - xã Nghĩa Phú, huyện Nghĩa Hưng
 Bình Hải - xã Nghĩa Phú, huyện Nghĩa Hưng
 Đài Môn - xã Nghĩa Phú, huyện Nghĩa Hưng
 Đồng Liêu - xã Nghĩa Lạc, huyện Nghĩa Hưng
 Đồng Nghĩa - xã Nghĩa Hồng, huyện Nghĩa Hưng
 Đồng Nhân - xã Nghĩa Lạc, huyện Nghĩa Hưng
 Đồng Quỹ - xã Nghĩa Hồng, huyện Nghĩa Hưng
 Đồng Tâm - xã Nghĩa Lạc, huyện Nghĩa Hưng
 Giang Liêu - xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng
 Giáp Nghĩa - xã Nghĩa Hồng, huyện Nghĩa Hưng
 Giáp Phú - xã Nghĩa Hồng, huyện Nghĩa Hưng
 Lạc Đạo - xã Nghĩa Lạc, huyện Nghĩa Hưng
 Lạc Hồng - xã Nghĩa Phong, huyện Nghĩa Hưng
 Liêu Ngạn - xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng
 Nam Phú - xã Nghĩa Hồng, huyện Nghĩa Hưng
 Quần Lạc - xã Nghĩa Phong, huyện Nghĩa Hưng
 Tân Bơn - xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng
 Thuần Hậu - xã Nghĩa Phú, huyện Nghĩa Hưng

Hạt Liễu Đề
Hạt Liễu Đề gồm 12 giáo xứ nằm trên phần phía bắc huyện Nghĩa Hưng cùng với một phần nhỏ các huyện Nam Trực và Trực Ninh, xếp theo ABC:
 Chương Nghĩa - xã Hoàng Nam, huyện Nghĩa Hưng
 Cốc Thành - xã Nghĩa Đồng, huyện Nghĩa Hưng
 Đại Đê - xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng
 Hà Dương - xã Nghĩa Châu, huyện Nghĩa Hưng
 Liễu Đề - Thị trấn Liễu Đề, huyện Nghĩa Hưng
 Lý Nghĩa - xã Nghĩa Châu, huyện Nghĩa Hưng
 Nam Trực - xã Nam Tiến, huyện Nam Trực
 Ngoại Đông - xã Nam Thái, huyện Nam Trực
 Quần Liêu - xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng
 Quỹ Đê - xã Trực Mỹ, huyện Trực Ninh
 Quỹ Ngoại - xã Trực Mỹ, huyện Trực Ninh
 Thạch Bi - xã Nam Thái, huyện Nam Trực

Hạt Ninh Cường
Hạt Ninh Cường gồm 11 giáo xứ nằm trên địa bàn 5 xã thuộc huyện Trực Ninh ở phía nam sông Ninh Cơ và một phần nhỏ huyện Hải Hậu, xếp theo ABC:
 An Đạo - xã Hải An, huyện Hải Hậu
 An Nghĩa - xã Hải An, huyện Hải Hậu
 Đông Bình - xã Trực Phú, huyện Trực Ninh
 Lác Môn - xã Trực Hùng, huyện Trực Ninh
 Ninh Cường - Thị trấn Ninh Cường, huyện Trực Ninh
 Tân Châu - xã Trực Hùng, huyện Trực Ninh
 Tân Cường - xã Trực Cường, huyện Trực Ninh
 Tân Lý - xã Trực Hùng, huyện Trực Ninh
 Tân Phường - xã Trực Hùng, huyện Trực Ninh
 Tây Đường - xã Trực Phú, huyện Trực Ninh
 Tích Tín - xã Trực Đại và xã Trực Thái, huyện Trực Ninh

Hạt Phú Nhai

Hạt Phú Nhai gồm 11 giáo xứ nằm trên phần phía đông huyện Xuân Trường, xếp theo ABC:
 An Phú - xã Xuân Đài, huyện Xuân Trường
 Cát Phú - xã Xuân Phú, huyện Xuân Trường
 Kính Danh - xã Xuân Trung, huyện Xuân Trường
 Lạc Thành - xã Xuân Phú, huyện Xuân Trường
 Nam Điền - xã Xuân Vinh, huyện Xuân Trường
 Thánh Mẫu(Nghiệp Thổ) - xã Thọ Nghiệp, huyện Xuân Trường
 Phú Nhai - xã Xuân Phương, huyện Xuân Trường
 Phù Sa - xã Xuân Phú, huyện Xuân Trường
 Quần Cống - xã Thọ Nghiệp, huyện Xuân Trường
 Thánh Thể - xã Thọ Nghiệp, huyện Xuân Trường
 Vạn Lộc - xã Xuân Phong, huyện Xuân Trường

Hạt Quần Phương
Hạt Quần Phường gồm 18 giáo xứ nằm trên phần phía tây huyện Hải Hậu và một phần nhỏ các huyện Trực Ninh, Xuân Trường, xếp theo ABC:
 Cồn Vẽ - xã Hải Anh, huyện Hải Hậu
 Giáp Nam - xã Hải Phương, huyện Hải Hậu
 Hai Giáp - xã Hải Anh, huyện Hải Hậu
 Hải Nhuận - xã Hải Lộc, huyện Hải Hậu
 Hưng Nghĩa - xã Hải Hưng, huyện Hải Hậu
 Kim Thành - xã Hải Vân, huyện Hải Hậu
 Nam Đường - xã Hải Đường, huyện Hải Hậu
 Nam Hòa - xã Hải Minh, huyện Hải Hậu
 Phạm Pháo - xã Hải Minh, huyện Hải Hậu
 Phạm Rị - xã Hải Trung, huyện Hải Hậu
 Phú Hải - xã Hải Phúc, huyện Hải Hậu
 Quần Phương - Thị trấn Yên Định, huyện Hải Hậu
 Tân Bồi - xã Hải Minh, huyện Hải Hậu
 Trại Đáy - xã Hải Minh, huyện Hải Hậu
 Triệu Thông - xã Hải Bắc, huyện Hải Hậu
 Trung Thành - xã Hải Vân, huyện Hải Hậu
 Tùng Nhì - xã Trục Thắng, huyện Trực Ninh
 Xuân Dục - xã Xuân Ninh, huyện Xuân Trường

Hạt Quỹ Nhất
Hạt Quỹ Nhất gồm 18 giáo xứ nằm trên phần phía nam huyện Nghĩa Hưng, xếp theo ABC:
 Ân Phú - xã Nghĩa Hải, huyện Nghĩa Hưng
 Chỉ Thiện - xã Nghĩa Thành, huyện Nghĩa Hưng
 Giáo Lạc - xã Nghĩa Tân, huyện Nghĩa Hưng
 Lạc Thiện - xã Nghĩa Thành, huyện Nghĩa Hưng
 Nghĩa Dục - xã Nghĩa Hải, huyện Nghĩa Hưng
 Ngọc Lâm - xã Nghĩa Hải, huyện Nghĩa Hưng
 Ninh Hải - xã Phúc Thắng, huyện Nghĩa Hưng
 Phú Giáo - xã Nghĩa Hải, huyện Nghĩa Hưng
 Phúc Điền - xã Nam Điền, huyện Nghĩa Hưng
 Phúc Đông - Thị trấn Rạng Đông, huyện Nghĩa Hưng
 Phương Lạc - xã Nghĩa Bình, huyện Nghĩa Hưng
 Quần Vinh - xã Phúc Thắng, huyện Nghĩa Hưng
 Quỹ Nhất - Thị trấn Quỹ Nhất, huyện Nghĩa Hưng
 Rạng Đông - Thị trấn Rạng Đông, huyện Nghĩa Hưng
 Tây Thành - xã Nghĩa Thành, huyện Nghĩa Hưng
 Thượng Trại - xã Nghĩa Hùng, huyện Nghĩa Hưng
 Văn Giáo - xã Nghĩa Hùng, huyện Nghĩa Hưng
 Vinh Phú - xã Nghĩa Lợi, huyện Nghĩa Hưng

Hạt Thức Hóa
Hạt Thức Hóa gồm 11 giáo xứ nằm trên phần phía tây huyện Giao Thủy, xếp theo ABC:
 Diêm Điền - xã Bình Hòa, huyện Giao Thủy
 Du Hiếu - xã Giao Thịnh, huyện Giao Thủy
 Duyên Thọ - xã Giao Nhân, huyện Giao Thủy
 Hoành Nhị - xã Giao Hà, huyện Giao Thủy
 Mộc Đức - xã Giao Thịnh, huyện Giao Thủy
 Ngưỡng Nhân - xã Giao Nhân, huyện Giao Thủy
 Phong Lâm - xã Giao Phong, huyện Giao Thủy
 Phú Vinh - xã Giao Xuân, huyện Giao Thủy
 Quất Lâm - Thị trấn Quất Lâm, huyện Giao Thủy
 Sa Châu - xã Giao Châu, huyện Giao Thủy
 Thức Hóa - xã Giao Thịnh, huyện Giao Thủy

Hạt Tương Nam
Hạt Tương Nam gồm 9 giáo xứ nằm trên địa bàn huyện Trực Ninh và một phần nhỏ huyện Nam Trực, xếp theo ABC:
 An Lãng - xã Trực Chính, huyện Trực Ninh
 Lã Điền - xã Điền xã, huyện Nam Trưc
 Nam Hưng - xã Nam Lợi, huyện Nam Trực
 Nam Lạng - xã Trực Tuấn, huyện Trực Ninh
 Phong Lộc - xã Nam Phong, thành phố Nam Định
 Phú An - Thị trấn Cát Thành, huyện Trực Ninh
 Trang Hậu - xã Nam Hải, huyện Nam Trực
 Trung Lao - xã Trung Đông, huyện Trực Ninh
 Tương Nam - xã Nam Thanh, huyện Nam Trực

Hạt Tứ Trùng
Hạt Tứ Trùng gồm 18 giáo xứ nằm trên phần phía tây huyện Hải Hậu giáp sông Ninh Cơ (trừ khu vực Thịnh Long), xếp theo ABC:
 An Bài - Thị trấn Cồn, huyện Hải Hậu
 An Cư - xã Hải Tân, huyện Hải Hậu
 Giáp Năm - xã Hải Ninh, huyện Hải Hậu
 Lục Phương - xã Hải Cường, huyện Hải Hậu
 Nam Phương - xã Hải Sơn, huyện Hải Hậu
 Ninh Mỹ - xã Hải Giang, huyện Hải Hậu
 Ninh Sa - xã Hải Giang, huyện Hải Hậu
 Phú Văn - xã Hải Ninh, huyện Hải Hậu
 Phúc Hải - xã Hải Phong, huyện Hải Hậu
 Trung Hòa - xã Hải Phú, huyện Hải Hậu
 Trùng Phương - xã Hải Đường, huyện Hải Hậu
 Tư Khẩn - xã Hải Châu, huyện Hải Hậu
 Tứ Trùng - xã Hải Tân, huyện Hải Hậu
 Xuân Chính - xã Hải Xuân, huyện Hải Hậu
 Xuân Hòa - xã Hải Hòa, huyện Hải Hậu
 Xuân Hóa - xã Hải Xuân, huyện Hải Hậu
Xuân Hương- xã Hải Xuân, huyện Hải Hậu
 Xuân Thủy - xã Hải Xuân, huyện Hải Hậu

Các danh địa trong giáo phận

Nhà thờ chính tòa và Tòa giám mục

Tòa giám mục giáo phận đặt tại xã Xuân Ngọc, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.

Trung tâm hành hương
 Vương cung thánh đường Phú Nhai

Các nhà thờ lớn, chủng viện và tu viện
Đại chủng viện Bùi Chu đã trở lại hoạt động từ năm 2008 sau gần 50 năm bị đóng cửa, cơ sở của chủng viện được xây mới bên cạnh Tòa giám mục.

Giáo phận hiện có 5 hội dòng nữ tu đang hoạt động là: Dòng Đa Minh Bùi Chu, Dòng Mến Thánh Giá Kiên Lao, Dòng con Đức Mẹ Mân Côi (nhà chính đặt tại giáo xứ Trung Linh), Dòng Thừa sai Đức Mẹ Trinh Vương (nhà chính Liên Thủy), và Dòng Đức Mẹ Thăm viếng (nhà chính Liên Thủy). Giáo phận Bùi Chu cũng từng là nơi một dòng tu cho nam được thành lập là Dòng Đồng Công.

Các nhà thờ trong giáo phận chủ yếu được xây dựng theo các phong cách kiến trúc Gothic và Baroque, chịu ảnh hưởng của kiến trúc cổ Việt Nam. Trong đó có những nhà thờ chủ yếu theo kiến trúc Nam, với vật liệu chính là gỗ, cung thánh được sơn son thiếp vàng hay mặt tiền nhà thờ xây theo kiểu cổng tam quan. Giáo phận hiện có 12 Đền thánh (Shrine), trong đó Đền thánh Phú Nhai đồng thời là một Vương cung Thánh đường từ năm 2008. Một số nhà thờ lớn trong giáo phận:
 Đền thánh Kiên Lao
 Đền thánh Trung Lao
 Đền thánh Phương Chính
 Đền thánh Báo Đáp
 Đền thánh Ninh Cường
 Đền thánh Đại Đồng
 Đền thánh Hưng Nghĩa
 Đền thánh Sa Châu
 Đền thánh Thức Hóa
 Đền thánh Liễu Đề
 Đền thánh Quần Phuơng

Các đời giám mục quản nhiệm 

Ghi chú:
: Giám mục chính tòa
: Giám mục phó, Giám mục phụ tá hoặc Giám quản Tông Tòa, Đại diện Tông tòa

Xem thêm

Chú thích

Liên kết ngoài

Bùi Chu