Họ Trầm

Họ Trầm (danh pháp khoa học: Thymelaeaceae) là một họ thực vật có hoa. Ngoại trừ mối quan hệ chị em với họ Tepuianthaceae, người ta biết rất ít về các mối quan hệ của nó với các họ khác trong bộ Cẩm quỳ.

Các ước tính gần đây về số lượng loài trong họ này nằm trong khoảng từ 500  tới 800 hay 891 loài. Họ này phân bổ rộng khắp thế giới với mật độ tập trung cao tại khu vực nhiệt đới châu Phi, đông nam châu Á và Australasia. Các chi tập trung chủ yếu tại châu Phi. Các loài bao gồm chủ yếu là các loài cây thân gỗ và cây bụi, với một ít loài là dây leo và cây thân thảo. Nhiều loài gây ngộ độc nếu ăn phải.

Tên gọi trầm là lấy theo tên gọi thông thường của các loài trong chi Aquilaria, do tại Việt Nam có lẽ không có các loài thuộc chi Thymelaea. Dạng chủ yếu là cây gỗ và cây bụi, với một ít là dây leo hay cây thân thảo.

Kinh tế
Một vài chi có tầm quan trọng kinh tế:
 Aquilaria: Chi Dó trầm, gồm các loài dó trầm (dó bầu, trầm hương), dó me, dó quýt cung cấp gỗ cũng như một loại nguyên liệu quý hiếm là trầm hương dùng trong sản xuất hương và nước hoa.
 Daphne: Chi Thụy hương, được trồng vì hoa của chúng có mùi thơm.
 Gonystylus: Có giá trị vì gỗ cứng có màu trắng
 Loài Rhamnoneuron balansae: Cây dó giấy làm giấy dó.

Phân loại
Phần lớn các tác giả chia họ này thành 4 phân họ, nhưng B.E. Herber chia Thymelaeaceae thành 2 phân họ. Ông giữ lại phân họ Gonostyloideae nhưng đổi tên nó thành Octolepidoideae. Ba phân họ truyền thống khác (Synandrodaphnoideae, Aquilarioideae, Thymelaeoideae) được gộp lại thành phân họ Thymelaeoideae nghĩa rộng(sensu lato) và bị giáng cấp tương ứng thành các tông là Synandrodaphneae, Aquilarieae và Daphneae. Phân họ Octolepidoideae không chia thành các tông nhưng tạm thời chia thành 2 nhóm không chính thức là nhóm Octolepis và nhóm Gonystylus. Tương tự, tông Daphneae không chia thành phân tông mà phân chia không chính thức thành 4 nhóm là nhóm Linostoma, nhóm Daphne, nhóm Phaleria và nhóm Gnidia. Tổng cộng 45 chi được Herber công nhận được gộp nhóm như sau. Ba chi trong Daphneae được đặt ở vị trí incertae sedis (không gán vào nhóm cụ thể nào hoặc nằm trong nhóm riêng của chính chúng).
 Octolepidoideae
 Nhóm Octolepis: Arnhemia, Deltaria, Lethedon, Octolepis, Solmsia.
 Nhóm Gonystylus: Aetoxylon, Amyxa, Gonystylus.
 Thymelaeoideae
 Synandrodaphneae: Synandrodaphne.
 Aquilarieae: Aquilaria, Gyrinops.
 Daphneae
 Nhóm Linostoma: Craterosiphon, Dicranolepis, Enkleia, Jedda, Linostoma, Lophostoma, Synaptolepis.
 Nhóm Phaleria: Peddiea, Phaleria.
 Nhóm Daphne: Daphne, Daphnopsis, Diarthron, Dirca, Edgeworthia, Funifera, Goodallia, Lagetta, Ovidia, Rhamnoneuron, Schoenobiblus, Stellera, Thymelaea, Wikstroemia.
 Nhóm Gnidia: Dais, Drapetes, Gnidia, Kelleria, Lachnaea, Passerina, Pimelea, Struthiola.
 Incertae sedis: Linodendron, Stephanodaphne, Lasiadenia.

Các chi
Peter F. Stevens của APG công nhận 46-50 chi trong họ Thymelaeaceae. Chúng được liệt kê dưới đây. B. E. Herber công nhận 45 chi, loại bỏ Tepuianthus ra khỏi họ, nhập Atemnosiphon và Englerodaphne vào chi Gnidia, Eriosolena vào chi Daphne, và Thecanthes vào chi PimeleaCác chi có số loài lớn nhất bao gồm: Gnidia (160), Pimelea (110), Daphne (95), Wikstroemia (70), Daphnopsis (65), Struthiola (35), Lachnaea (30), Thymelaea (30), Phaleria (30) và Gonystylus (25).
{| border="0" 
| valign="top" | 
 Aetoxylon Amyxa Aquilaria Arnhemia Atemnosiphon Craterosiphon Dais Daphne Daphnopsis Deltaria Diarthron Dicranolepis Dirca Drapetes Edgeworthia Englerodaphne Enkleia| valign="top" |
 Eriosolena Funifera Gnidia Gonystylus Goodallia Gyrinops Jedda
 Kelleria
 Lachnaea
 Lagetta
 Lasiadenia
 Lethedon
 Linodendron
 Linostoma
 Lophostoma
 Octolepis
 Ovidia
| valign="top" | 
 Passerina
 Peddiea
 Phaleria
 Pimelea
 Rhamnoneuron (cây dó giấy)
 Schoenobiblus
 Solmsia
 Stellera
 Stephanodaphne
 Struthiola
 Synandrodaphne = Gilgiodaphne
 Synaptolepis
 Tepuianthus
 Thecanthes
 Thymelaea
 Wikstroemia (Chi Niệt dó)
|}

Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài phân tử đầu tiên cho họ Thymelaeaceae được công bố năm 2002. Nó dựa trên 2 khu vực của DNA lạp lục. Chúng là gen rbcL và không gian liên gen giữa các gen phiên mã trnL và trnF của RNA. Bốn mươi mốt loài được lấy mẫu. Năm 2008, Marline Rautenbach đã thực hiện một nghiên cứu phát sinh chủng loài trong đó 143 loài dược lấy mẫu. Việc lấy mẫu chủ yếu tập trung trong nhóm Gnidia, nhưng việc lấy mẫu trong phần còn lại của họ đã được thực hiện tích cực trong các nghiên cứu trước đó. Bổ sung cho các dữ liệu rbcL và trnL-F, các chuỗi của khu vực ITS (không gian phiên mã nội tại) của nrDNA (DNA ribosome nhân) cũng được sử dụng. Tất cả các nhánh được hỗ trợ mạnh trong các nghiên cứu trước đó đã được phục hồi với sự hỗ trợ thống kê thậm chí còn mạnh hơn.

Cây phát sinh dưới đây lấy từ cây phát sinh của Rautenbach (2002).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 
 
 Thymelaeaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa: Miêu tả, minh họa, nhận dạng, thông tin tra cứu . http://delta-intkey.com 

Trầm