Mãn kinh

Mãn kinh, hay còn gọi là giai đoạn mãn dục, là thời điểm kinh nguyệt vĩnh viễn chấm dứt, đánh dấu sự kết thúc của khả năng sinh sản. Nó thường xảy ra ở độ tuổi từ 45 đến 55, mặc dù thời gian chính xác có thể khác nhau. Mãn kinh thường là một thay đổi tự nhiên. Nó có thể xảy ra sớm hơn ở những người hút thuốc lá. Các nguyên nhân khác bao gồm phẫu thuật cắt bỏ cả hai buồng trứng hoặc một số loại hóa trị liệu. Ở cấp độ sinh lý, mãn kinh xảy ra do sự giảm sản xuất hormone estrogen và progesterone của buồng trứng. Mặc dù thường không cần thiết, nhưng có thể xác nhận chẩn đoán mãn kinh bằng cách đo nồng độ hormone trong máu hoặc nước tiểu. Mãn kinh là đối nghịch với menarche, thời điểm bắt đầu có kinh nguyệt của một bé gái.

Trong những năm trước mãn kinh, kinh nguyệt của phụ nữ thường trở nên bất thường, nghĩa là kinh nguyệt có thể kéo dài hoặc ngắn hơn, hoặc có thể ít hoặc nhiều máu hơn. Trong thời gian này, phụ nữ thường trải qua các cơn bốc hỏa; những cơn này thường kéo dài từ 30 giây đến 10 phút và có thể kèm theo ớn lạnh, đổ mồ hôi ban đêm và da đỏ ửng. Bốc hỏa có thể tái diễn trong vòng 4 đến 5 năm. Các triệu chứng khác có thể bao gồm khô âm đạo, khó ngủ và thay đổi tâm trạng. Mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng khác nhau giữa phụ nữ . Mãn kinh trước 45 tuổi được coi là "mãn kinh sớm" và khi suy buồng trứng/phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng xảy ra trước 40 tuổi được gọi là "suy buồng trứng sớm".

Các chuyên gia y tế thường định nghĩa thời kỳ mãn kinh là khi một phụ nữ không có kinh nguyệt trong một năm. Nó cũng có thể được định nghĩa bởi sự giảm sản xuất hormone của buồng trứng. Ở những người đã phẫu thuật cắt bỏ tử cung nhưng vẫn có buồng trứng hoạt động, thời kỳ mãn kinh được coi là chưa xảy ra. Sau khi cắt bỏ tử cung, các triệu chứng của mãn kinh thường xuất hiện sớm hơn. Mãn kinh do y học xảy ra khi cả hai buồng trứng đều được phẫu thuật cắt bỏ cùng với tử cung vì lý do y tế

Chỉ định chính cho việc điều trị mãn kinh là các triệu chứng và phòng ngừa loãng xương. Các triệu chứng nhẹ có thể được cải thiện với điều trị. Đối với chứng bốc hỏa, thường được khuyến cáo tránh hút thuốc, caffeine và rượu; ngủ khỏa thân trong phòng mát và sử dụng quạt có thể giúp ích. Phương pháp điều trị hiệu quả nhất cho các triệu chứng mãn kinh là liệu pháp hormone mãn kinh (MHT).

Nguyên gốc từ 
Mãn kinh theo nghĩa đen có nghĩa là "hết chu kỳ hàng tháng" (hết kinh nguyệt hàng tháng), từ gốc Hy Lạp "pausis" ("tạm dừng") và "mēn" ("tháng"). Đây là một thuật ngữ y học; từ tiếng Hy Lạp để chỉ kinh nguyệt thực sự khác nhau. Trong tiếng Hy Lạp cổ đại, kinh nguyệt được mô tả ở số nhiều, "ta emmēnia" ("hàng tháng"), và hậu duệ hiện đại của nó đã được rút ngắn thành "ta emmēna". Thuật ngữ y học tiếng Hy Lạp hiện đại là "emmenopausis" trong Katharevousa hoặc "emmenopausi" trong tiếng Hy Lạp Demotic. Người Hy Lạp cổ đại không đưa ra các khái niệm y học về bất kỳ triệu chứng nào liên quan đến việc hết kinh nguyệt và không sử dụng một từ cụ thể nào để chỉ thời kỳ này trong cuộc đời của người phụ nữ. Từ "mãn kinh" được các bác sĩ Pháp phát minh vào đầu thế kỷ XIX. Nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp đã được tái tạo vào thời điểm này và sinh viên y khoa Paris Charles-Pierre-Louis de Gardanne là người đã phát minh ra một biến thể của từ này vào năm 1812, được chỉnh sửa thành dạng tiếng Pháp cuối cùng vào năm 1821.

Một số bác sĩ đã lưu ý rằng phụ nữ nông thôn không phàn nàn gì về việc hết kinh nguyệt, trong khi phụ nữ trung lưu thành thị lại có nhiều triệu chứng rắc rối. Các bác sĩ vào thời điểm đó coi các triệu chứng này là kết quả của lối sống ít vận động ở đô thị, uống rượu, ở trong nhà quá nhiều và ăn quá nhiều, thiếu trái cây và rau tươi.

Từ "mãn kinh" được tạo ra dành riêng cho phụ nữ, khi kết thúc khả năng sinh sản thường được biểu hiện bằng việc ngừng kinh nguyệt hàng tháng vĩnh viễn. Tuy nhiên, mãn kinh cũng tồn tại ở một số loài động vật khác, nhiều loài không có kinh nguyệt hàng tháng; trong trường hợp này, thuật ngữ này có nghĩa là sự kết thúc tự nhiên của khả năng sinh sản xảy ra trước khi kết thúc tuổi thọ tự nhiên.

Dấu hiệu và triệu chứng 

Trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi mãn kinh, chu kỳ kinh nguyệt vẫn đều nhưng khoảng cách giữa các chu kỳ bắt đầu dài ra. Nồng độ hormone bắt đầu biến động. Sự rụng trứng có thể không xảy ra ở mỗi chu kỳ.

Mãn kinh là thời điểm sau một năm kể từ ngày kinh nguyệt cuối cùng. Trong thời kỳ chuyển đổi mãn kinh và sau mãn kinh, phụ nữ có thể trải qua nhiều triệu chứng khác nhau. Tuy nhiên, đối với những phụ nữ bước vào quá trình chuyển đổi mãn kinh mà không có chu kỳ kinh nguyệt đều đặn (do phẫu thuật trước đó, các tình trạng y tế khác hoặc đang sử dụng biện pháp tránh thai nội tiết tố), mãn kinh không thể xác định bằng kiểu chảy máu và được định nghĩa là sự mất chức năng buồng trứng vĩnh viễn.

Âm đạo và tử cung 

rong quá trình chuyển đổi sang mãn kinh, chu kỳ kinh nguyệt có thể ngắn hơn (khoảng 2–7 ngày); các chu kỳ dài hơn vẫn có thể xảy ra. Có thể có hiện tượng chảy máu không đều (ít hơn, nhiều hơn, ra máu nhẹ). Chảy máu tử cung bất thường thường gặp ở phụ nữ đang gần đến tuổi mãn kinh do những thay đổi nội tiết tố đi kèm với quá trình chuyển đổi mãn kinh. Ra máu nhẹ hoặc chảy máu có thể đơn giản là do teo âm đạo, một vết loét lành tính (polyp hoặc tổn thương) hoặc có thể là phản ứng chức năng của nội mạc tử cung. Hiệp hội Mãn kinh và Mãn dục nam Châu Âu đã ban hành hướng dẫn đánh giá nội mạc tử cung, thường là nguồn chính gây ra hiện tượng ra máu nhẹ hoặc chảy máu.

Tuy nhiên, ở phụ nữ sau mãn kinh, bất kỳ hiện tượng chảy máu âm đạo không theo lịch trình nào cũng đáng lo ngại và cần được điều tra phù hợp để loại trừ khả năng mắc bệnh ác tính.

Các triệu chứng niệu sinh dục có thể xuất hiện trong thời kỳ mãn kinh và kéo dài đến giai đoạn sau mãn kinh bao gồm:

 Đau khi quan hệ tình dục
 Khô âm đạo
 Viêm âm đạo teo
 Cảm giác buồn tiểu và nóng rát

Các tác động vật lý khác 

Các triệu chứng vật lý phổ biến nhất của mãn kinh là đổ mồ hôi đêm dữ dội và bốc hỏa (còn được gọi là các triệu chứng vận mạch). Các vấn đề về giấc ngủ và mất ngủ cũng rất phổ biến. Các triệu chứng thực thể khác có thể được báo cáo là không đặc trưng cho thời kỳ mãn kinh nhưng có thể bị trầm trọng hơn do thời kỳ mãn kinh, chẳng hạn như thiếu năng lượng, đau nhức khớp, cứng khớp, đau lưng, ngực to ra, đau ngực, tim đập nhanh, nhức đầu, chóng mặt, khô, ngứa, da mỏng, da ngứa ran, bệnh rosacea, tăng cân, tiểu không tự chủ, đi tiểu gấp.

Ảnh hưởng đến tâm trạng và trí nhớ 
Các triệu chứng tâm lý thường được báo cáo nhưng chúng không đặc trưng cho mãn kinh và có thể do các yếu tố khác gây ra. Chúng bao gồm lo lắng, trí nhớ kém, khó tập trung, tâm trạng chán nản, cáu kỉnh, thay đổi tâm trạng và giảm ham muốn tình dục.

Suy giảm nhận thức liên quan đến mãn kinh có thể bị nhầm lẫn với suy giảm nhận thức nhẹ xảy ra trước khi bị mất trí. Có bằng chứng cho thấy sự giảm sút nhỏ về trí nhớ bằng lời nói, trung bình, có thể do ảnh hưởng của mức độ estrogen giảm đối với não, hoặc có lẽ do giảm lưu lượng máu đến não trong thời kỳ bốc hỏa. Tuy nhiên, những triệu chứng này có xu hướng giảm dần ở hầu hết phụ nữ trong giai đoạn sau mãn kinh. Các báo cáo chủ quan về vấn đề trí nhớ và tập trung có liên quan đến một số yếu tố, chẳng hạn như thiếu ngủ và căng thẳng.

Tác động lâu dài

Sức khỏe tim mạch 
Việc tiếp xúc với estrogen nội sinh trong những năm sinh sản giúp phụ nữ bảo vệ chống lại bệnh tim mạch, nhưng khả năng bảo vệ này sẽ mất đi khoảng 10 năm sau khi bắt đầu mãn kinh. Quá trình chuyển đổi mãn kinh có liên quan đến việc tăng khối lượng mỡ (chủ yếu là mỡ nội tạng), tăng kháng insulin, rối loạn lipid máu và rối chức năng nội mô. Phụ nữ có các triệu chứng vận mạch trong thời kỳ mãn kinh có vẻ như có hồ sơ trao đổi chất tim mạch đặc biệt không thuận lợi, cũng như phụ nữ mãn kinh sớm (trước 45 tuổi). Những rủi ro này có thể được giảm bớt bằng cách quản lý các yếu tố nguy cơ, chẳng hạn như hút thuốc lá, tăng huyết áp, tăng lipid máu và trọng lượng cơ thể.

Sức khỏe của xương 
Tỷ lệ mất mật độ khoáng chất xương hàng năm cao nhất bắt đầu một năm trước kỳ kinh nguyệt cuối cùng và tiếp tục trong hai năm sau đó. Do đó, phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ cao bị giảm mật độ xương, loãng xương và gãy xương.

Các loài động vật khác 
Rất ít loài động vật trải qua thời kỳ mãn kinh: con người chỉ có thêm bốn loài khác mà ở đó con cái sống lâu hơn đáng kể so với khả năng sinh sản của chúng. Tất cả những loài khác đều là phân thứ bộ Cá voi: cá voi trắng, kỳ lân biển, cá voi sát thủ và cá voi đầu tròn vây ngắn. Lịch sử cuộc đời cho thấy mức độ lão hóa khác nhau; các sinh vật lão hóa nhanh (ví dụ, cá hồi Thái Bình Dương và thực vật hàng năm) không có giai đoạn sống sau sinh sản. Sự lão hóa dần dần được biểu hiện trong tất cả các loài động vật có vú có nhau thai.

Thời kỳ mãn kinh cũng đã được báo cáo ở nhiều loài động vật có xương sống khác nhưng những ví dụ này có xu hướng đến từ các cá thể bị nuôi nhốt và do đó chúng không nhất thiết đại diện cho những gì xảy ra ở các quần thể tự nhiên trong tự nhiên. Thời kỳ mãn kinh trong điều kiện nuôi nhốt đã được quan sát thấy ở một số loài linh trưởng không phải con người, bao gồm cả khỉ vàng và tinh tinh. Một số nghiên cứu cho thấy tinh tinh hoang dã không trải qua thời kỳ mãn kinh vì khả năng sinh sản của chúng suy giảm có liên quan đến sự suy giảm sức khỏe tổng thể. hời kỳ mãn kinh cũng đã được báo cáo ở nhiều loài động vật có xương sống khác trong điều kiện nuôi nhốt như voi và cá bảy màu. Chó không trải qua thời kỳ mãn kinh; chu kỳ động dục của chó trở nên không đều và không thường xuyên. Mặc dù chó cái lớn tuổi không được coi là những ứng cử viên tốt cho việc nhân giống, nhưng đã có những con non được sinh ra bởi những con vật già hơn. Những quan sát tương tự đã được thực hiện ở mèo.

Xã hội và văn hóa

Thái độ và kinh nghiệm 
Quá trình chuyển đổi mãn kinh là một quá trình liên quan đến những thay đổi về nội tiết tố, kinh nguyệt và thường là rối loạn vận mạch. Tuy nhiên, trải nghiệm mãn kinh nói chung chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi các yếu tố tâm lý và xã hội, chẳng hạn như kinh nghiệm trong quá khứ, lối sống, ý nghĩa xã hội và văn hóa của mãn kinh và hoàn cảnh xã hội và vật chất của người phụ nữ. Mãn kinh được mô tả là một trải nghiệm sinh học - tâm lý - xã hội, với các yếu tố xã hội và văn hóa đóng vai trò quan trọng trong cách trải nghiệm và cảm nhận mãn kinh. 

Quan niệm của phụ nữ về mãn kinh ảnh hưởng đến cách họ nhìn nhận nó: những phụ nữ coi mãn kinh là một tình trạng y tế đánh giá nó tiêu cực hơn đáng kể so với những người coi nó là một sự chuyển đổi trong cuộc sống hoặc một biểu tượng của quá trình lão hóa. Có một số bằng chứng cho thấy những thái độ và kỳ vọng tiêu cực trước thời kỳ mãn kinh có thể dự đoán được trải nghiệm triệu chứng trong thời kỳ mãn kinh, và thật thú vị, niềm tin và thái độ đối với mãn kinh có xu hướng tích cực hơn ở phụ nữ sau mãn kinh so với phụ nữ tiền mãn kinh.  Phụ nữ có thái độ tiêu cực hơn đối với mãn kinh báo cáo nhiều triệu chứng hơn trong quá trình chuyển đổi này.

Mãn kinh là một giai đoạn của cuộc đời được trải nghiệm theo những cách khác nhau. Nó có thể được đặc trưng bởi những thách thức cá nhân, những thay đổi trong vai trò cá nhân trong gia đình và xã hội. Cách tiếp cận của phụ nữ đối với những thay đổi trong thời kỳ mãn kinh bị ảnh hưởng bởi nền tảng cá nhân, gia đình và văn hóa xã hội của họ. Phụ nữ từ các vùng miền và quốc gia khác nhau cũng có những thái độ khác nhau. Phụ nữ sau mãn kinh có thái độ tích cực hơn đối với mãn kinh so với phụ nữ tiền hoặc mãn kinh. Các yếu tố ảnh hưởng khác đến thái độ đối với mãn kinh bao gồm tuổi, triệu chứng mãn kinh, trạng thái tâm lý và kinh tế xã hội, nghề nghiệp và dân tộc.

Dân tộc và địa lý đóng vai trò trong trải nghiệm mãn kinh. Phụ nữ Mỹ thuộc các dân tộc khác nhau báo cáo các loại tác động của mãn kinh khác nhau đáng kể. Một nghiên cứu lớn cho thấy phụ nữ da trắng có nhiều khả năng báo cáo các triệu chứng tâm lý, trong khi phụ nữ Mỹ gốc Phi có nhiều khả năng báo cáo các triệu chứng vận mạch.

Có thể có sự khác biệt trong trải nghiệm của phụ nữ từ các nền tảng dân tộc khác nhau về mãn kinh và chăm sóc. Phụ nữ nhập cư báo cáo nhiều triệu chứng vận mạch và các triệu chứng vật lý khác và sức khỏe tinh thần kém hơn phụ nữ không nhập cư và hầu hết đều không hài lòng với việc chăm sóc mà họ nhận được. Các chiến lược tự quản lý các triệu chứng mãn kinh cũng bị ảnh hưởng bởi văn hóa.

Hai nghiên cứu đa quốc gia về phụ nữ châu Á cho thấy bốc hỏa không phải là triệu chứng được báo cáo phổ biến nhất, thay vào đó là đau nhức cơ thể và khớp, vấn đề trí nhớ, mất ngủ, cáu kỉnh và đau nửa đầu. Trong một nghiên cứu khác so sánh trải nghiệm mãn kinh giữa phụ nữ da trắng Úc và phụ nữ ở Lào, phụ nữ Úc báo cáo tỷ lệ trầm cảm cao hơn, cũng như sợ hãi lão hóa, tăng cân và ung thư - những nỗi sợ không được phụ nữ Lào báo cáo, những người coi mãn kinh là một sự kiện tích cực.

Dường như phụ nữ Nhật Bản trải qua các tác động của mãn kinh, hay konenki, theo cách khác với phụ nữ Mỹ. Phụ nữ Nhật Bản báo cáo tỷ lệ bốc hỏa và đổ mồ hôi đêm thấp hơn; điều này có thể được quy cho nhiều yếu tố, cả sinh học và xã hội. Mãn kinh ở Nhật Bản được coi là một triệu chứng của quá trình lão hóa tất yếu, chứ không phải là một "cuộc chuyển đổi mang tính cách mạng", hoặc một "bệnh thiếu hụt" cần được quản lý.

Trong văn hóa Nhật Bản, việc báo cáo các triệu chứng vận mạch đã tăng lên, với nghiên cứu được tiến hành vào năm 2005 cho thấy trong số 140 người tham gia Nhật Bản, bốc hỏa có tỷ lệ lưu hành là 22,1%.. Đây là gần gấp đôi so với 20 năm trước đó. Mặc dù nguyên nhân chính xác của điều này vẫn chưa được biết, các yếu tố góp phần có thể bao gồm những thay đổi đáng kể trong chế độ ăn uống, việc y học hóa ngày càng tăng đối với phụ nữ trung niên và sự chú ý của giới truyền thông đối với chủ đề này. Tuy nhiên, việc báo cáo các triệu chứng vận mạch vẫn thấp hơn đáng kể so với Bắc Mỹ.

Ngoài ra, trong khi hầu hết phụ nữ ở Hoa Kỳ dường như có cái nhìn tiêu cực về mãn kinh như một thời kỳ suy giảm hoặc xuống cấp, một số nghiên cứu dường như chỉ ra rằng phụ nữ từ một số nền văn hóa châu Á có hiểu biết về mãn kinh tập trung vào cảm giác giải phóng và tôn vinh giải phóng khỏi nguy cơ mang thai. Khác với những kết luận này, một nghiên cứu dường như cho thấy rằng nhiều phụ nữ Mỹ "trải nghiệm thời kỳ này như một thời kỳ giải phóng và tự hiện thực hóa".

Tác động đến công việc 
Tuổi trung niên thường là giai đoạn của cuộc đời khi nam giới và phụ nữ phải đối mặt với những sự kiện và trách nhiệm đòi hỏi khắt khe trong cuộc sống, chẳng hạn như công việc, vấn đề sức khỏe và vai trò chăm sóc. Ví dụ, vào năm 2018 ở Vương quốc Anh, phụ nữ từ 45-54 tuổi báo cáo mức độ căng thẳng liên quan đến công việc cao hơn nam giới hoặc phụ nữ ở bất kỳ nhóm tuổi nào khác. Bốc hỏa thường được báo cáo là đặc biệt gây đau khổ tại nơi làm việc và dẫn đến sự xấu hổ và lo lắng về khả năng bị kỳ thị.

Trong văn hóa đại chúng 
Trong những năm gần đây, nhiều người nổi tiếng đã nói về trải nghiệm mãn kinh của họ, điều này đã khiến nó ít trở thành điều cấm kỵ hơn vì đã nâng cao nhận thức về các triệu chứng suy nhược. Điều này đã dẫn đến việc các chương trình truyền hình phát sóng những nội dung về mãn kinh để giúp phụ nữ trải qua các triệu chứng. Ở Anh, Lorraine Kelly đã trở thành người ủng hộ việc khuyến khích phụ nữ nói về trải nghiệm của họ, bao gồm cả việc chia sẻ trải nghiệm của riêng mình. Điều này đã dẫn đến việc ngày càng nhiều phụ nữ tìm kiếm phương pháp điều trị như HRT. Davina McCall cũng dẫn đầu một chiến dịch nâng cao nhận thức dựa trên một bộ phim tài liệu trên Channel 4.

Xem thêm
 Mãn dục ở nam giới

Chú thích 

Phụ khoa
Nội tiết học
Lão hóa
Tuổi trung niên
Chu kỳ kinh nguyệt
Mãn kinh