Bộ gen

Trong lĩnh vực sinh học phân tử và di truyền học, thuật ngữ bộ gen dùng để chỉ tất cả các vật chất di truyền chứa trong một cá thể sinh vật. Những vật chất di truyền này gồm DNA ở nhiễm sắc thể, DNA ngoài nhiễm sắc thể (như DNA vòng ở ti thể, ở lục lạp nếu có), cả các RNA (nếu là RNA virut), có thể mang thông tin di truyền ở vùng mã hóa hoặc không mã hóa.  Thuật ngữ này dịch từ nguyên gốc tiếng Anh là genome, cũng đã được dịch là hệ gen. Môn khoa học chuyên nghiên cứu về bộ gen được gọi là hệ gen học (genomics). Nhiều kiến thức thuộc lĩnh vực này được đề cập ở tạp chí Genome Research.

Từ nguyên 
nhỏ|Bộ gen chính ở người phân bố trên 46 nhiễm sắc thể, cũng gọi là bộ gen lưỡng bội. (Trong ảnh không biểu hiện bộ gen ti thể).
 Thuật ngữ genome được giáo sư người Đức là Hans Winkler, đề xuất vào năm 1920, mà từ điển Oxford gợi ý rằng cái tên này là sự pha trộn giữa các từ gen và nhiễm sắc thể.
nhỏ|Sơ đồ biểu hiện các phần của một bộ gen nhân sơ (vi khuẩn).
 Tuy nhiên, bộ gen của một sinh vật bao gồm tất cả các vật chất mang thông tin di truyền, dù ở nhiễm sắc thể hay ở ngoài nhiễm sắc thể. Nhưng ở các sinh vật có nhiễm sắc thể (sinh vật có cấu tạo tế bào), có tác giả gọi axit nucleic ở nhiễm sắc thể như là bộ gen chính, còn ở ngoài là bộ gen phụ. Chẳng hạn ở người, mỗi cá thể có bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội là 2n = 46, thì tập hợp tất cả các DNA ở mọi nhiễm sắc thể tạo nên bộ gen chính, còn gọi là bộ gen lưỡng bội; còn lại các gen trong ti thể, ở ngoài nhân được coi là phụ, mặc dù có tầm quan trọng nhất định và đột biến có thể gây bệnh, như một bệnh gây động kinh di truyền theo dòng mẹ.

Bộ gen virut 
Bộ gen virut có thể có DNA hoặc RNA tùy loại.
 Các bệnh như đậu mùa, herpes và thủy đậu là do các virut DNA gây ra: bộ gen của chúng là phân tử DNA.
 Các bệnh như AIDS và Covid-19 là do virut RNA gây ra: bộ gen của chúng là RNA. Khi chúng xâm nhiễm vào vật chủ (người, dơi), phân tử RNA sẽ được enzym phiên mã ngược tạo nên DNA bổ sung của chúng, rồi từ đó nhân đôi thành DNA hai mạch chèn vào nhiễm sắc thể của vật chủ.

Bộ gen nhân sơ 
Nhân sơ (Prokaryotes) có cấu tạo đơn bào, nhưng bộ gen của chúng được phân biệt thành hai phần: hầu hết các gen phân bố ở một phân tử DNA vòng lớn gọi là nhiễm sắc thể nhân sơ (viết tắt: DNA-NST), còn lại phân bố ở các plasmit có số lượng rất không ổn định.

Đặc điểm một số bộ gen 
Dưới đây là bảng giới thiệu một số bộ gen đại diện.

Xem thêm 

 Bacterial genome size
 Cryoconservation of animal genetic resources
 Genome Browser
 Genome Compiler
 Genome topology
 Genome-wide association study
 List of sequenced animal genomes
 List of sequenced archaeal genomes
 List of sequenced bacterial genomes
 List of sequenced eukaryotic genomes
 List of sequenced fungi genomes
 List of sequenced plant genomes
 List of sequenced plastomes
 List of sequenced protist genomes
 Metagenomics
 Microbiome
 Molecular epidemiology
 Molecular pathological epidemiology
 Molecular pathology
 Nucleic acid sequence
 Pan-genome
 Precision medicine
 Regulator gene  
 Sequenceome
 Whole genome sequencing

Tham khảo

Hình ảnh

Nguồn trích dẫn

Liên kết ngoài 

 UCSC Genome Browser – view the genome and annotations for more than 80 organisms.
 genomecenter.howard.edu
 Build a DNA Molecule
 Some comparative genome sizes
 DNA Interactive: The History of DNA Science
 DNA From The Beginning
 All About The Human Genome Project—from Genome.gov
 Animal genome size database
 Plant genome size database
 GOLD:Genomes OnLine Database
 The Genome News Network
 NCBI Entrez Genome Project database
 NCBI Genome Primer
 GeneCards—an integrated database of human genes
 BBC News – Final genome 'chapter' published
 IMG (The Integrated Microbial Genomes system)—for genome analysis by the DOE-JGI
 GeKnome Technologies Next-Gen Sequencing Data Analysis—next-generation sequencing data analysis for Illumina and 454 Service from GeKnome Technologies.

Di truyền học
Di truyền phân tử
Lập bản đồ di truyền
DNA
RNA
Hệ gen học