Cá giáp xương

Lớp Cá giáp xương (danh pháp khoa học: Osteostraci) là một nhóm cá không hàm có giáp bằng chất xương, được gọi chung là cá giáp ("Ostracodermi"), đã từng sinh sống tại khu vực ngày nay là Bắc Mỹ, châu Âu và Nga, từ Trung Silur tới Hậu Devon.

Về mặt giải phẫu, nhóm cá giáp xương, đặc biệt là các loài trong kỷ Devon, là tiến hóa nhất trong số các dạng cá không hàm đã biết. Điều này là do sự phát triển của các cặp vây, cũng như giải phẫu hộp sọ phức tạp của chúng. Tuy nhiên, cá giáp xương có quan hệ họ hàng gần với các dạng cá không hàm khác hơn là so với các dạng động vật có xương sống có hàm khác do các tai trong của chúng được hình thành bởi hai cặp ống hình bán nguyệt, tương tự như tai trong ở các loài cá mút đá (khoảng 40 loài trong bộ Petromyzontiformes) còn sinh tồn, chứ không phải ba cặp như ở tai trong của động vật có xương sống có hàm.

Phân loại
Phân loại lấy theo Janvier (1981), Carroll (1988), Janvier (1997) trong "The Tree of Life", Adrian & Wilson (1994) và Mark-Kurik & Janvier (1995) chia Osteostraci ra như sau:
 Ateleaspidae (cận ngành)
 Tannuaspidida (Tannuaspis)
 Cornuta = Cephalaspididae sensu lato?
 Cephalaspidida
 Cephalaspididae sensu stricto
 Zenaspidida
 Zenaspididae
 Benneviaspidida
 Benneviaspididae
 Boreaspididae
 Kiaeraspidida
 Kiaeraspididae
 Axinaspidoidea
 Axinaspis
 Nectaspis
 Acrotomaspididae
 Thyestiida
 Auchenaspis
 Procephalaspis
 Witaaspis
 Thyestidae
 Dartmuthiidae
 Sclerodontidae
 Tremataspididae

Các chi sau là không chắc chắn thuộc về Osteostraci.
 Balticaspis
 Camptaspis
 Ectinaspis
 Escuminaspis
 Ilemoraspis
 Levesquaspis
 Securiaspis
 Superciliaspis
 Turinea
 Waengsjoeaspis
 Wladysagitta
 Yvonaspis

Phân loại lấy theo Sansom (2009) chia Osteostraci ra như sau:

 Atelaspididae (cận ngành)
 Hemicyclaspis (trong phân loại trên đây gộp trong Atelaspididae).
 Cornuta
 Cephalaspis
 Zenaspidida
 Wladysagitta
 Spangenhelmaspis
 Parametereoaspididae
 Zenaspididae
 Zychaspis
 Pattenaspis
 Hildenaspis
 Mimetaspis
 Waengsjoeaspis
 Camptaspis
 Yvonaspis
 Benneviaspidida
 Ectinaspis
 Securiaspis
 Benneviaspididae
 Boreaspidoidei
 Hoelaspis
 Severaspis
 Boreaspididae
 Thyestiida
 Ilemoraspis
 Procephalaspis
 Auchenaspis
 Thyestidae
 Witaaspis
 Kiaeraspidoidea
 Didymaspis
 Kiaeraspididae
 Norselaspis
 Axinaspidoidea
 Nectaspis
 Axinaspis
 Acrotomaspidinae
 Tremataspidoidea
 Tyriaspis
 Saaremaaspis
 Tremataspididae (gồm cả Dartmuthiidae và Sclerodontidae)

Chú thích

Tham khảo

 Janvier Philippe. Early Vertebrates, Oxford-New York: Nhà in Đại học Oxford, 1998. ISBN 0-19-854047-7
 Long John A. The Rise of Fishes: 500 Million Years of Evolution, Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 1996. ISBN 0-8018-5438-5
Cá giáp xương tại academic.emporia.edu 

O
Cá tiền sử
Cá kỷ Silur
Cá kỷ Devon