Bắc Sơn (nghệ sĩ)

Bắc Sơn (1931 – 2005) là một nhạc sĩ, diễn viên, giáo viên người Việt Nam. Trong sự nghiệp của mình, ông đã viết khoảng 500 ca khúc nhạc nhẹ, nhạc không lời, đặc biệt những ca khúc âm hưởng dân ca Nam bộ, tham gia góp mặt trong 60 bộ phim, là tác giả của khoảng 80 kịch bản phim và 100 vở kịch nói.

Cuộc đời và sự nghiệp 
Bắc Sơn tên thật Trương Văn Khuê, sinh ngày 25 tháng 12 năm 1931. Ông sinh ra và lớn lên tại xã Phước Lộc (nay là thị trấn Long Thành), huyện Long Thành, Đồng Nai. Năm ông 14 tuổi, cha ông hy sinh trong khi tham gia kháng chiến chống Pháp.

Từ năm 1952 đến 1977, ông là giáo viên dạy học ở nhiều tỉnh. Ông chuyển vào Sài Gòn năm 1965 và bắt đầu được biết đến khi thực hiện chương trình "Quê Ngoại" trên truyền hình.

Bài nhạc đầu tiên của ông là Giòng Đồng Nai sáng tác năm 1955 mà tận bốn năm sau mới được ca sĩ Anh Ngọc hát. Tiếp theo là một loạt bài Sóng vỗ bờ xa, Tình người ra biển, Nắng lên cho đẹp... Trong đó bài Nắng lên cho đẹp được dùng làm nhạc hiệu mở đầu chương trình Hương Quê hằng ngày trên Đài truyền hình Sài Gòn.

Các bài nhạc nổi tiếng nhất của ông đều mang âm hưởng dân ca Nam bộ như Còn thương rau đắng mọc sau hè, Sa mưa giông, Em đi trên cỏ non, Tháng mấy anh về, Gió đưa bông sậy, Còn thương góc bếp chái hè, Con sáo sậu, Bông bí vàng... Riêng bài Còn thương rau đắng mọc sau hè được ông viết làm nhạc nền cho vở kịch truyền hình "Bếp lửa ấm" phát trên Đài Truyền hình Sài Gòn ngày 27 tháng 11 năm 1974. Người trình bày đầu tiên ca khúc này là ca sĩ Hoàng Oanh. Sau 1975, ca sĩ Hương Lan ghi âm lại tại Pháp và bài nhạc nhanh chóng phổ biến. Ca khúc này được Cục Nghệ thuật Biểu diễn chính thức cho phép lưu hành tại Việt Nam từ tháng 5 năm 2017. Ngoài ra, ông còn viết 5 tập nhạc truyện: Hoa đào năm ngoái, Bông bí vàng, Còn thương rau đắng mọc sau hè, Duyên ta như mây, Về thăm quê ngoại. Điều đặc biệt là Bắc Sơn rất ít xuất bản nhạc của mình vì chính ông tự nhận "bài nào cũng lỗ to".

Bắc Sơn còn là một diễn viên nổi tiếng, ông tham gia diễn xuất trong khoảng 60 phim điện ảnh. Một vai được nhiều người biết tới như Sỹ (phim Xa và gần), Năm Ngưu (phim Vùng gió xoáy), Hai Bạc Liêu (phim Người tìm vàng), Phúc (phim Cô Nhíp), ông Tư (phim Con chó phèn)... Vai diễn Năm Ngưu trong phim Vùng gió xoáy đã giúp ông đoạt giải "Diễn viên xuất sắc" tại Liên hoan Phim toàn quốc lần thứ 9. Ngoài diễn xuất, Bắc Sơn cũng là tác giả của 80 kịch bản phim.

Bắc Sơn mất ngày 23 tháng 2 năm 2005, sau thời gian điều trị căn bệnh ung thư phổi.

Vinh danh 
Bắc Sơn được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú ngày 3 tháng 2 năm 1997. Năm 2016, quỹ học bổng mang tên ông được An Nông Group lập ra mục đích để trao cho con em nghệ sĩ nghèo, công nhân hậu đài có hoàn cảnh khó khăn được đến trường. Ngoài ra, gia đình nhạc sĩ Bắc Sơn xây dựng 3 ngôi trường dành cho con em công nhân các khu chế xuất và khu công nghiệp ở huyện Bình Chánh, tỉnh Long An. Trong đêm nhạc ngày 27 tháng 10 năm 2016, công ty Tượng sáp Việt đã trưng bày tượng sáp nhạc sĩ Bắc Sơn trong số 100 tượng sáp do công ty thực hiện nhằm tôn vinh những người có đóng góp trong văn hóa nghệ thuật Việt Nam.

Sáng tác

Trữ tình

16 cung đàn (1958)
Bông bí vàng
Bông bưởi hoa cau
Buồn một mình
Bức tranh cao nguyên
Cây khế sau hè
Cha
Chỉ sợ em thành núi biếc
Chùm bông hoa khế
Chùm bông sua đũa (Bắc Sơn & Ngọc Bích)
Chùm hoa phượng nhỏ
Cối khuya
Con Tư Bến Tre
Còn nghe thương thầm
Con sáo sậu
Còn thương góc bếp chái hè
Còn thương rau đắng mọc sau hè (1974)
Dấu chân trên cỏ
Đi sống cuộc đời
Đôi mắt liêu trai
Đêm nghe bài vọng cổ
Em đi trên cỏ non
Giấc ngủ trên tay
Gió đưa bông sậy
Giọt sương nhớ lá
Giòng Đồng Nai (1955)
Hai mùa mưa nắng
Hoa nở xuân tình (1958)
Lặng lẽ
Lũy tre làng
Mẹ ngồi sàng gạo
Mình gặp nhau chăng (1958)
Mùa bông điên điển
Mùa bông điên điển 2
Mưa nắng cao nguyên
Nắng lên cho đẹp (1956)
Ngõ trúc vắng
Ngủ dưới chân mẹ (thơ Kiên Giang)
Người thủy thủ trầm lặng
Nhạc đêm
Qua nhịp cầu tre
Sa mưa giông
Sóng vỗ bờ xa (1956)
Tháng mấy em về
Thầm hỏi
Tiếng hát luống cày (1958)
Tình người ra biển (1956)
Về thăm quê ngoại
Vườn ổi sau hè
Đêm nghe bài vọng cổ

Hùng ca
Hợp soạn với Phùng Sửu năm 1960

Tiếng gọi thao trường
Thanh niên thế hệ mới
Vùng lên

Không lời

Lan
Lạnh
Mùa hoa sim năm sau
Suối mưa

Thiếu nhi

Cho đẹp tuổi xanh
Đường Sài Gòn
Ganh đua
Lời buồn người mù
Màu xanh tương lai
Nối thêm mối dây
Về hè
Thương đời mồ côi
Tiếng hót họa mi

Kịch
Mỗi vở dài khoảng 60 phút.

Lưu Bình Dương Lễ (1956)
Những kẻ có lòng (1960)

Chú thích

Tham khảo
Bắc Sơn  trên trang của Bộ Văn hóa-Thông tin
Bắc Sơn  trên trang Giai Điệu Xanh

B
B
B
B
Nhạc sĩ nhạc vàng
Nhạc sĩ nhạc tình tự quê hương
Nhạc sĩ Việt Nam Cộng hòa
Người họ Trương tại Việt Nam
Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 20
Nhạc sĩ Việt Nam thế kỷ 21
Phim và người giành giải Liên hoan phim Việt Nam
Nhạc sĩ hùng ca Việt Nam