Họ Hoa tán

Họ Hoa tán (Umbelliferae) hay họ Cần tây (Apiaceae), có khi gọi là họ Cà rốt (cả hai tên gọi này đều được ICBN cho phép, nhưng tên gọi Apiaceae là mới hơn) là một họ của các loài thực vật thường là có mùi thơm với các thân cây rỗng, bao gồm các cây như mùi tây, cà rốt, thì là và các loài cây tương tự khác. Nó là một họ lớn với khoảng 430-440 chi và trên 3.700 loài đã biết. Tên gọi ban đầu Umbelliferae có nguồn gốc từ sự nở hoa trong dạng "tán" kép.

Các hoa nhỏ là đồng tâm với 5 đài hoa nhỏ, 5 cánh hoa và 5 nhị hoa.

Họ này có một số loài có độc tính cao, chẳng hạn như cây độc cần, là loài cây đã được sử dụng để hành hình Socrates và cũng được sử dụng để tẩm độc các đầu mũi tên. Nhưng họ này cũng chứa nhiều loại cây có ích lợi cao cho con người như cà rốt, mùi tây, ca rum và thì là. Nhiều loài cây trong họ này, chẳng hạn cà rốt hoang có các tính chất của estrogen (hooc môn sinh dục nữ), và được sử dụng trong y học truyền thống để kiểm soát sinh đẻ. Nổi tiếng nhất trong số loài cây dùng cho việc này là loài thì là khổng lồ đã tuyệt chủng, a ngụy (chi Ferula hay cụ thể là loài Ferula tingitana).

Các loài cây đáng chú ý là:
 Anethum graveolens - thì là (thìa là)
 Anthriscus cerefolium -  tế diệp cần 
 Angelica spp. - đương quy, bạch chỉ
 Apium graveolens - cần tây
 Carum carvi - ca rum
 Centella asiatica - rau má mơ
 Conium maculatum - cần độc, sâm độc
 Coriandrum sativum - mùi ta, rau mùi
 Cuminum cyminum - thì là Ai Cập
 Daucus carota - cà rốt
 Eryngium foetidum - mùi tàu
 Foeniculum vulgare - tiểu hồi hương, tiểu hồi, thì là Trung Á, phê-nôn
 Myrrhis odorata - điềm một dược
 Oenanthe javanica - cần ta, cần nước
 Pastinaca sativa - củ cải vàng
 Petroselinum spp. - mùi tây
 Pimpinella anisum - tiểu hồi cần, anit
 Levisticum officinale - cần núi

Phân loại 

Bảng dưới đây liệt kê 442 chi theo APG II thuộc về họ này, được chia theo bốn phân họ như sau:
 Họ APIACEAE
 Hermas: Có một số hỗ trợ cho vị trí là chị em của [Saniculoideae + Apioideae]
 Klotzschia: Có thể thuộc Azorelloideae hoặc Apioideae hoặc trong trục chính ngay phía trên Azorelloideae 
 Platysace: Vị trí trong Mackinlayoideae lấy theo Chandler & Plunkett 2004, nhưng có lẽ không chính xác; nó có thể là chị em với các thành viên khác của Apioideae (Henwood & Hart 2001; Andersson và ctv., 2006).
 Apioideae: Khoảng 400 chi/3.200 loài
 Aciphylla
 Acronema
 Adenosciadium
 Aegokeras (bao gồm cả Olymposciadium)
 Aegopodium
 Aethusa
 Aframmi
 Afrocarum (bao gồm cả Baumiella)
 Afroligusticum
 Afrosison
 Agasyllis
 Agrocharis (bao gồm cả Caucaliopsis, Gynophyge)
 Ainsworthia
 Aletes
 Alococarpum
 Alposelinum
 Ammi: cần ami
 Ammiopsis
 Ammodaucus
 Ammoides
 Ammoselinum
 Anethum: thì là
 Angelica (bao gồm cả Callisace, Coelopleurum, Gomphopetalum, Ostericum, Physolophium, Porphyroscias, Xanthogalum): Bạch chỉ, đương quy, tiền hồ.
 Angelocarpa
 Anginon (bao gồm cả Rhyticarpus)
 Angoseseli (bao gồm cả Merinogyne)
 Anisopoda
 Anisosciadium
 Anisotome
 Annesorhiza
 X Anthrichaerophyllum
 Anthriscus: nga sâm
 Aphanopleura
 Apiastrum
 Apium (bao gồm cả Helosciadium): cần tây, cần tàu.
 Apodicarpum
 Arafoe
 Arcuatopterus
 Arracacia (bao gồm cả Nematosciadium, Velaea)
 Artedia
 Asciadium
 Astomaea (bao gồm cả Astoma, Astomatopsis)
 Astrodaucus
 Astydamia
 Athamanta (bao gồm cả Bubon)
 Aulacospermum
 Austropeucedanum
 Autumnalia
 Azilia
 Berula
 Bifora
 Bilacunaria
 Bonannia
 Bunium (bao gồm cả Buniella, Diaphycarpus, Wallrothia)
 Bupleurum: sài hồ, búp rận
 Cachrys
 Calyptrosciadium
 Capnophyllum (bao gồm cả Sclerosciadium)
 Carlesia: sơn hồi hương
 Caropsis (bao gồm cả Thorella)
 Carum
 Caucalis (bao gồm cả Ageomoron)
 Cenolophium
 Cephalopodium
 Chaerophyllopsis
 Chaerophyllum (bao gồm cả Chrysophae)
 Chaetosciadium
 Chamaele
 Chamaesciadium
 Chamaesium
 Chamarea (bao gồm cả Schlechterosciadium)
 Changium
 Chlaenosciadium
 Choritaenia
 Chuanminshen
 Chymsydia
 Cicuta: độc cần
 Cnidiocarpa
 Cnidium: giần sàng, xà sàng
 Coaxana
 Conioselinum: sơn khung
 Conium: độc sâm
 Conopodium (bao gồm cả Butinia)
 Coriandrum (bao gồm cả Coriandropsis, Keramocarpus): rau mùi, mùi, ngò, nguyên tuy.
 Cortia
 Cortiella
 Cotopaxia
 Coulterophytum
 Coxella
 Crithmum
 Cryptotaenia (bao gồm cả Lereschia): áp nhị cần, an chi
 Cuminum
 Cyathoselinum
 Cyclorhiza
 Cyclospermum (bao gồm cả Ciclospermum)
 Cymbocarpum
 Cymopterus (bao gồm cả Aulospermum, Coloptera, Coriophyllus)
 Cynosciadium
 Dactylaea
 Dasispermum (bao gồm cả Heteroptilis)
 Daucosma
 Daucus (bao gồm cả Pomelia): cà rốt
 Demavendia
 Dethawia
 Dicyclophora
 Dimorphosciadium
 Diplolophium
 Diplotaenia
 Distichoselinum
 Donnellsmithia (bao gồm cả Schiedophytum)
 Dorema
 Dracosciadium
 Ducrosia
 Dystaenia
 Echinophora
 Elaeoselinum
 Elaeosticta (bao gồm cả Muretia)
 Eleutherospermum
 Enantiophylla
 Endressia (bao gồm cả Leuceres)
 Eremodaucus
 Ergocarpon
 Erigenia
 Eriocycla (bao gồm cả Cremastosciadium, Petrosciadium)
 Eriosynaphe
 Erythroselinum
 Eurytaenia
 Exoacantha
 Falcaria
 Fergania
 Ferula (bao gồm cả Buniotrinia, Euryangium, Merwia, Narthex, Schumannia, Scorodosma, Soranthus, Talassia)
 Ferulago (bao gồm cả Lophosciadium)
 Ferulopsis
 Foeniculum: hồi hương, tiểu hồi hương, tiểu hồi
 Frommia
 Froriepia
 Fuernrohria
 Galagania (bao gồm cả Korovinia)
 Geocaryum (bao gồm cả Balansaea, Biasolettia, Freyera)
 Gingidia (bao gồm cả Gingidium)
 Glaucosciadium
 Glehnia (bao gồm cả Phellopterus): hải sa sâm, bắc sa sâm, liêu sa sâm
 Glia
 Glochidotheca (bao gồm cả Turgeniopsis)
 Gongylosciadium
 Grafia (bao gồm cả Hladnikia)
 Grammosciadium
 Guillonea
 Halosciastrum
 Haplosciadium
 Haplosphaera
 Harbouria
 Harrysmithia
 Haussknechtia
 Hellenocarum
 Heptaptera (bao gồm cả Colladonia)
 Heracleum: vũ thảo, cần dại, độc hoạt
 Heteromorpha
 Heterosciadium
 Hladnikia
 Hohenackeria (bao gồm cả Keracia)
 Horstrissea
 Hyalolaena (bao gồm cả Hymenolyma)
 Hymenolaena (bao gồm cả Renarda)
 Imperatoria
 Itasina (bao gồm cả Thunbergiella)
 Johrenia
 Johreniopsis
 Kadenia
 Kafirnigania
 Kalakia
 Kandaharia
 Karatavia
 Karnataka
 Kedarnatha
 Keraymonia
 Kitagawia
 Komarovia
 Korshinskia
 Kosopoljanskia
 Kozlovia (bao gồm cả Albertia)
 Krasnovia
 Krubera
 Kundmannia
 Ladyginia (bao gồm cả Spongiosyndesmus)
 Lagoecia
 Lalldhwojia
 Laser
 Laserpitium (bao gồm cả Siler)
 Lecokia
 Ledebouriella
 Lefebvrea
 Leibergia
 Leutea
 Levisticum: âu đương quy
 Lichtensteinia
 Lignocarpa
 Ligusticella
 Ligusticopsis
 Ligusticum: xuyên khung, cảo bản
 Lilaeopsis (bao gồm cả Crantzia)
 Limnosciadium
 Lipskya
 Lisaea
 Lomatium (bao gồm cả Cogswellia, Cusickia, Cynomarathrum, Leptotaenia)
 Lomatocarpa
 Macrosciadium
 Magadania
 Magydaris
 Malabaila
 Mandenovia
 Margotia
 Marlothiella
 Mastigosciadium
 Mathiasella
 Mediasia
 Meeboldia
 Melanosciadium
 Melanoselinum
 Merwiopsis
 Meum
 Microsciadium
 Mogoltavia
 Molopospermum
 Monizia
 Musineon
 Myrrhidendron
 Myrrhis
 Myrrhoides (bao gồm cả Physocaulis)
 Naufraga
 Neoconopodium
 Neogoezia
 Neonelsonia
 Neoparrya
 Neoturczaninovia
 Niphogeton (bao gồm cả Oreosciadium, Triphylleion, Urbanosciadium)
 Nirarathamnos
 Nothosmyrnium (bao gồm cả Macrochlaena)
 Notiosciadium
 Notopterygium: khương hoạt
 Ochotia
 Oedibasis
 Oenanthe (bao gồm cả Actinanthus, Oenosciadium, Stephanorossia, Volkensiella): cần nước, cần ta, cần trâu, cần chỉ.
 Oligocladus
 Oliveria
 Opopanax (bao gồm cả Crenosciadium)
 Oreocome
 Oreomyrrhis (bao gồm cả Caldasia)
 Oreonana (bao gồm cả Drudeophytum)
 Oreoschimperella (bao gồm cả Schimperella)
 Oreoxis
 Orlaya
 Ormopterum
 Ormosciadium
 Ormosolenia
 Orogenia
 Osmorhiza (bao gồm cả Elleimataenia, Washingtonia): hương căn
 Ottoa
 Oxypolis (bao gồm cả Tiedemannia)
 Pachyctenium
 Pachypleurum (bao gồm cả Arpitium, Gaya): hậu lăng
 Palimbia
 Pancicia
 Paraligusticum
 Paraselinum
 Parasilaus (bao gồm cả Scaphospermum)
 Pastinaca: âu phòng phong
 Pastinacopsis: băng phòng phong
 Paulita (bao gồm cả Neopaulia, Paulia)
 Pedinopetalum
 Perideridia (bao gồm cả Eulophus, Podosciadium, Taeniopleurum)
 Perissocoeleum
 Petroedmondia
 Petroselinum: mùi tây, âu cần, rau mùi tây, ngò
 Peucedanum (bao gồm cả Cynorrhiza, Opoidea)
 Phellolophium
 Phlojodicarpus
 Physospermopsis (bao gồm cả Haploseseli)
 Physospermum (bao gồm cả Danaa)
 Physotrichia
 Pilopleura
 Pimpinella (bao gồm cả Albovia, Gymnosciadium, Platyraphe, Reutera, Similisinocarum, Spiroceratium, Trachysciadium, Tragium, Tragoselinum): tiểu hồi cần, tiểu nhân sâm, phòng phong, cần hôi, băng biên
 Pinacantha
 Pinda
 Pituranthos (bao gồm cả Deverra)
 Pleurospermopsis
 Pleurospermum (bao gồm cả Pterocyclus)
 Podistera (bao gồm cả Orumbella)
 Polemannia
 Polylophium
 Polytaenia (bao gồm cả Pleiotaenia)
 Polyzygus
 Portenschlagiella (bao gồm cả Portenschlagia)
 Postiella
 Prangos (bao gồm cả Cryptodiscus, Koelzella, Neocryptodiscus)
 Prionosciadium (bao gồm cả Langlassea)
 Psammogeton
 Pseudocarum
 Pseudocymopterus
 Pseudorlaya
 Pseudoselinum
 Pseudotaenidia
 Pternopetalum (bao gồm cả Cryptotaeniopsis): cách ẩn
 Pterygopleurum
 Pteryxia
 Ptilimnium (bao gồm cả Discopleura, Harperella, Harperia)
 Ptychotis
 Pycnocycla
 Pyramidoptera
 Registaniella
 Rhabdosciadium
 Rhodosciadium (bao gồm cả Deanea)
 Rhopalosciadium
 Rhysopterus
 Ridolfia
 Rouya
 Rumia
 Rupiphila
 Rutheopsis (bao gồm cả Gliopsis, Ruthea)
 Sajanella (bao gồm cả Sajania)
 Saposhnikovia: phòng phong
 Scaligeria
 Scandia
 Scandix (bao gồm cả Scandicium)
 Schoenolaena
 Schrenkia
 Schtschurowskia
 Schulzia
 Sclerochorton
 Sclerotiaria
 Scrithacola
 Selinopsis
 Selinum
 Semenovia (bao gồm cả Neoplatytaenia, Platytaenia)
 Seseli (bao gồm cả Elaeopleurum, Libanotis, Lomatopodium, Pseudammi): tây phong cần, nham phong
 Seselopsis
 Shoshonea
 Silaum (bao gồm cả Silaus)
 Sinocarum: tiểu cần
 Sinodielsia: điền cần
 Sinolimprichtia
 Sison
 Sium
 Smyrniopsis
 Smyrnium
 Sonderina
 Spermolepis (bao gồm cả Leptocaulis)
 Sphaenolobium
 Sphaerosciadium
 Sphallerocarpus
 Sphenocarpus
 Sphenosciadium
 Spuriodaucus
 Spuriopimpinella
 Stefanoffia
 Stenocoelium
 Stewartiella
 Stoibrax (bao gồm cả Brachyapium, Tragiopsis)
 Symphyoloma
 Szovitsia
 Taenidia
 Tamamschjania
 Tauschia (bao gồm cả Deweya, Hesperogenia, Museniopsis)
 Tetrataenium
 Thamnosciadium
 Thapsia (bao gồm cả Kenopleurum)
 Thaspium
 Thecocarpus
 Tilingia
 Tinguarra
 Todaroa
 Tommasinia
 Tongoloa
 Tordyliopsis
 Tordylium (bao gồm cả Synelcosciadium)
 Torilis: tô li
 Tornabenea
 Trachydium
 Trachyspermum: khồm, hoa khồm
 Transcaucasia
 Trepocarpus
 Tricholaser
 Trigonosciadium
 Trinia (bao gồm cả Triniella)
 Trochiscanthes
 Turczaninoviella
 Turgenia
 Vanasushava
 Vicatia
 Vvedenskya
 Visnaga: vinh ga
 Xatardia
 Yabea
 Zeravschania
 Zizia
 Zosima (bao gồm cả Pichleria)
 Azorelloideae: Khoảng 21 chi/155 loài
 Asteriscium (bao gồm cả Bustillosia)
 Azorella (bao gồm cả Apleura, Microsciadium)
 Bolax
 Bowlesia
 Dichosciadium (bao gồm cả Dichopetalum)
 Dickinsia
 Diplaspis
 Diposis
 Domeykoa
 Drusa
 Eremocharis
 Gymnophyton
 Homalocarpus
 Huanaca (bao gồm cả Trisciadium)
 Laretia
 Mulinum
 Oschatzia
 Pozoa
 Schizeilema
 Spananthe
 Stilbocarpa
 Mackinlayoideae: Khoảng 10 chi/98 loài
Actinotus
Apiopetalum
Centella (bao gồm cả Trisanthus): rau má
Chlaenosciadium
Eryngium: mùi tàu, ngò tây, ngò gai
Mackinlaya
Micropleura
Pentapeltis
Schoenolaena
Xanthosia (có thể bao gồm cả Pentapeltis)
 Saniculoideae: Khoảng 10-11 chi/355 loài, chia ra làm 2 tông, với chi Phlyctidocarpa có thể thuộc về phân họ này.
 Tông Saniculeae
 Actinolema
 Alepidea
 Arctopus
 Astrantia
 Eryngium
 Hacquetia (bao gồm cả Dondia). Có thể gộp trong chi Sanicula.
 Petagnaea (đồng nghĩa: Petagnia)
 Sanicula: sanh cần
 Tông Steganotaenieae
 Polemanniopsis
 Steganotaenia
 Tông Phlyctidocarpeae
 Phlyctidocarpa.

Các chi loại khỏi họ 
 Hydrocotyle
 Neosciadium
 Trachymene (bao gồm cả Uldinia, Dominia, Maidenia)

Phát sinh chủng loài 
Biểu đồ dưới đây vẽ theo APG

Chú thích

Tham khảo