Đảng Cần lao Nhân vị

Đảng Cần lao Nhân vị Việt Nam là một chính đảng quốc gia tồn tại và hoạt động tại Việt Nam từ ngày 8 tháng 8 năm 1954 đến ngày 1 tháng 11 năm 1963 do Tổng bí thư Ngô Đình Nhu thành lập tại Thủ đô Sài Gòn với lãnh tụ của Đảng là Tổng thống Ngô Đình Diệm, Đảng này tồn tại dựa trên chủ thuyết Nhân vị (Personalism) bằng việc kết hợp triết lý của triết gia Pháp Emmanuel Mounier và Nho giáo của triết gia Trung Quốc Khổng Tử. Bài hát của Đảng này là "Nhân dân Cách mạng Việt Nam".

Chủ thuyết
Thuyết Nhân vị của Đảng được ông Ngô Đình Nhu đề xuất và diễn giải ra để làm ý thức hệ trung dung đúng đắn giữa chủ nghĩa tư bản (bao gồm chủ nghĩa cá nhân và kinh tế thị trường) và chủ nghĩa cộng sản (bao gồm chủ nghĩa tập thể và kinh tế kế hoạch), và lấy con người làm trung tâm chính giữa nhằm làm nền tảng xã hội nhân văn mà trong đó mang đậm tinh thần dân tộc. Cụ thể thì căn cứ theo nhận xét của triết gia Joseph Dusserre trong cuốn Les deux fronts thì trong xã hội tư bản chủ nghĩa, con người chỉ là mối tiêu thụ cần chiếu cố, còn xã hội cộng sản chủ nghĩa thì coi con người như công cụ sản xuất. Cả hai đều bất cập dựa trên chủ nghĩa triết học duy vật trong khi thuyết Nhân vị cho rằng con người có cả khung thể xác lẫn tâm linh nên có hẳn vị trí riêng. Ngoài nhu cầu tiêu thụ và khả năng sản xuất, con người ta có ý hướng thượng cao siêu tự nhiên nên cũng cần phải trung dung cả vật chất lẫn tâm linh.

Theo chủ nghĩa Nhân vị đó thì mục đích là đạt đến "Tam Nhân", gồm:
Tương quan cá nhân và nội tại
Cá nhân và cộng đồng
Cá nhân và siêu nhiên
Nội tại là đào tạo bề sâu của con người gồm có tự do và trách nhiệm. Cộng đồng là phát triển bề rộng của con người gồm gia đình, xã hội, quốc gia-dân tộc,nhân loại, và thiên nhiên. Siêu nhiên là củng cố bề cao của con người về tín ngưỡng để đạt "Chân, Thiện, Mỹ".

Để đạt rõ mục đích "Tam Nhân" thì cần "Tam Giác" gồm cảnh giác về sức khỏe, cảnh giác về đạo đức và tác phong, và cảnh giác về trí tuệ. Từ "Tam Giác", phương thức thì là ta dùng "Tam Túc". "Tam Túc" gồm có tự túc về tư tưởng và ý thức hệ để suy luận tìm chính nghĩa, tự túc về công nghệ-kỹ thuật để khai thác khả năng, và tự túc về tổ chức để phát huy sáng kiến. Có chính nghĩa thì mới thu dụng được khả năng; có khả năng thì mới đóng góp sáng kiến để mà xây dựng và tổ chức. Phương trình là lấy "Tam Giác" làm nền, "Tam Túc" làm phương tiện hầu thực hiện "Tam Nhân". Vì lấy con người làm gốc nên chủ nghĩa này có tên là "Nhân vị".

Chủ thuyết của Đảng này chi phối nhiều chính sách và các đạo luật ban hành trong thời Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam. Đặc biệt đường lối phát triển kinh tế của Việt Nam Cộng hòa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cần lao Nhân vị đi theo con đường thứ ba khi dung hòa chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tập thể. Hệ tư tưởng nhân vị là hệ tư tưởng pha trộn chủ nghĩa duy linh gắn với tôn giáo tín ngưỡng và chủ nghĩa cá nhân trên một số khía cạnh, nhưng tùy theo đường lối cụ thể và pha trộn với lý tưởng khác để phân thuộc cánh tả hay cánh hữu (cực tả đến cực hữu).

Lịch sử

Từ năm 1950, Ngô Đình Nhu đã cho tập hợp một số nhân vật theo chủ nghĩa quốc gia, lập ra nhóm "Tinh thần" để bàn luận về chính sự. Trong số những thành viên phải kể Trần Quốc Bửu, Trần Văn Đỗ, Nguyễn Tăng Nguyên. Nhóm này còn cho xuất bản tờ Xã hội, mỗi tuần một số. Thành viên cũng tổ chức những buổi họp ở Sài Gòn, Đà Lạt, Huế, Hà Nội, và Hải Phòng.

Năm 1953, nhóm Tinh thần chính thức gia nhập chính trường, lấy tên là "Công nông Chánh Đảng" (chữ Nho: 工農政黨) .Cùng tham gia là Huỳnh Hữu Nghĩa, Ngô Đình Cẩn, Trần Trung Dung, Trần Chánh Thành, và Nguyễn Đình Thuần. Sang đầu năm 1954 thì danh xưng "Cần lao Nhân vị Cách mạng Đảng" (chữ Nho: 勤勞人位革命黨) ra đời. Đảng cũng được sự ủng hộ của một số tổ chức như Phong trào Dân chúng Liên hiệp và Hội Cựu chiến binh Cứu quốc.

Đảng chính thức ra mắt ngày 8 tháng 8 năm 1954 khi đảng viên ra tranh cử với tôn chỉ "Nhân vị + cộng đồng = đồng tiến". Năm 1955, Ngô Đình Nhu lên làm thủ lĩnh của Đảng Cần lao Nhân vị.

Tổ chức
Đây là một đảng có danh nghĩa công khai nhưng lại có tổ chức gần như bí mật do vướng phải một nền tảng dân chủ và tự do theo Hiến pháp nước Việt Nam Cộng hòa. Đây là Đảng cầm quyền ở thời Đệ nhất Cộng hòa và các Đảng viên Đảng này nắm các chức vụ chủ chốt trong các cơ quan nhà nước, đặc biệt là các cơ quan an ninh và quân đội trong thời kỳ Ngô Đình Diệm nắm giữ chức vụ tổng thống của nền cộng hòa tại Nam Việt Nam.
Cùng với đảng Cần lao Nhân vị là tổ chức Phong trào Cách mạng Quốc gia của phía đảng này dùng để điều khiển nhiều đoàn thể khác như Liên đoàn Công chức Cách mạng Quốc gia. Phong trào Cách mạng Quốc gia ở Nam phần do Ngô Đình Nhu chủ tọa trong khi Phong trào ở Trung phần thuộc sự điều khiển của Ngô Đình Cẩn. Năm 1958 thì thành lập Đoàn Thanh Niên Cộng Hoà để đào tạo nhân sự thêm sâu rộng, nhất là ở các vùng nông thôn. Tính đến năm 1955 thì Đảng Cần lao Nhân vị mới chỉ có 10.000 đảng viên. Bốn năm sau thì con số đảng viên của Đảng này tăng vọt nhanh chóng lên đỉnh điểm thành 1.500.000. Nhận xét của một số chuyên gia là Đảng Cần lao Nhân vị Việt Nam dùng chung một mẫu với đảng Cộng sản Việt Nam tại Miền Bắc Việt Nam và Phong trào Cách mạng Quốc gia của phe Quốc gia ở Miền Nam Việt Nam được tổ chức như mặt trận Việt Minh của chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa của đảng Lao động Việt Nam (hoặc ngày này là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam của đảng Cộng sản Việt Nam) để củng cố địa vị của đảng.

Ngoài ra bên phụ nữ thì Đảng có Phong trào Liên đới Phụ nữ do bà dân biểu Trần Lệ Xuân (vợ ông Tổng bí thư Ngô Đình Nhu) lãnh đạo, mở lớp huấn luyện quân sự cho các thiếu nữ. Tổ chức này hình thành năm 1961 còn có các chức năng nhân văn từ thiện và ủy lạo như kêu gọi hiến máu, giao thuốc men đến dân quê, thăm viếng bệnh nhân trong nhà thương, viết thư thăm hỏi binh lính tiền tuyến.

Sau cuộc đảo chính do lực lượng tướng lĩnh thuộc Quân đội Việt Nam Cộng hòa tiến hành dưới sự hậu thuẫn của Chính phủ Mỹ, lật đổ chính thể Đệ Nhất Cộng hòa và giết chết hai anh em Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu vào tháng 11 năm 1963, đảng này đã bị chế độ Đệ nhị Cộng hòa cấm hoạt động.

Xem thêm
Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam
Việt Nam Cộng hoà
Ngô Đình Nhu
Ngô Đình Diệm
Ngô Đình Cẩn
Trần Lệ Xuân

Tham khảo

Thư mục
Demery, Monique Brinson. Finding the Dragon Lady. New York: Public Affairs, 2013.
Dommen, Arthur. The Indochinese Experience of the French and the Americans: Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam. Bloomington, IN: Đại học Indiana Press, 2001.
Nguyễn Văn Minh. Dòng họ Ngô-Đình: Ước mơ chưa đạt. Garden Grove, CA: Hoàng Nguyên Xuất-bản, 2003.
Penniman, Howard R. Elections in South Vietnam. Stanford, CA: Hoover Institution on War, Revolution and Peace, 1972.
 

 
Cựu đảng phái chính trị Việt Nam
Lịch sử Việt Nam Cộng hòa
Khởi đầu năm 1954 ở Việt Nam