Lý (âm nhạc)

Lý, trong âm nhạc dân gian Việt Nam, là một trong rất nhiều làn điệu dân ca của người Việt. mộc mạc, giản dị. Lý cùng với các làn điệu khác như hò, cò lả, nam ai, nam bình, hát xoan, hát xẩm, hát ru,... tạo những nét độc đáo của dân ca Việt Nam. Điệu lý đặc biệt phát triển ở Trung Bộ và Nam Bộ, miền Trung là trung tâm của các điệu lý.

Hát lý được phân biệt với hò vì không gắn liền với một động tác lao động hay giao duyên. Lý cũng có nhạc tính cố định hơn hò, câu hát đều đặn, trong khi hò có thể thêm câu dài câu ngắn, tùy người hát.

 Lý Bắc Bộ 
lý con cò
lý con cóc
lý con khỉ
Lý con sáo
 Lý cây đa
lý đầu cầu
 lý hái hoa
lý bông dừa
lý ba tri
lý cái mơn
lý cháo lý cơm
lý cơm khô cơm cháy
lý con sáo gò công
lý con sáo sang sông
lý ngựa ô
lý giao duyên (quan họ Bắc Ninh)

 Lý Trung Bộ 
Lý con sáo (Thanh Hóa)
lý con trâu
Lý giao duyên
Lý hoài nam (Lý chiều chiều)
Lý con sáo Trung bộ (Lý tình tang)
lý mơ ní
Lý mười thương
lý ăn giỗ
Lý ba con ngựa
lý bải chài
lý bập boòng boong
lý bắt tước
lý bình vôi
lý bông dừa
lý bờ đắp
lý cá trê
lý cái kéo
lý cái phảng
lý cải dầm
lý cây khế
lý cây mù u
lý cháo
lý chia tay
lý chim thằng chài
lý chim quyên
lý chim xanh
lý con cá lóc
lý con khỉ
lý con kiến
lý con mèo
lý con quạ
lý con sam
lý cống chùa
lý cơm
lý cơm cháy
lý cơm khô
lý chú chệt
lý dầu dừa
lý đêm trăng
lý đồng nai
lý giọng bóng
lý hoa thơm
lý hò khoan
lý kêu đò
lý lảnh
lý lu là
lý minh hải
lý mừng xuân
lý mỹ trà
lý năm canh
lý nón treo
lý ong rợ
lý ông thôn
lý qua đèo
lý qua rừng
lý quan chua
lý quảnh đập 
lý qui phụng
Lý quỳnh tương
lý rẫy lý vườn
lý ru em
lý sắc bùa
lý sâm thương
lý son sắc
lý tang tình tang
lý tăng tít
lý tầm quân
lý thiên thai
lý thương nhau
lý thượng du
lý trăng soi
lý trống chầu
lý xăm
lý xôi vò
lý xự xế xang
lý vọng phu
lý gpt

 Lý Nam Bộ 

Cách đặt tên điệu lý
 Đặt tên từ nội dung của lời hát (ca dao): lý con cúm núm, lý con sam, lý con sáo, lý ngựa ô, lý cây bần, lý cây gòn, lý trái bắp, lý trái mướp, lý dầu dừa, lý mù u, lý bình vôi, lý cái phảng, lý chúc rượu, lý qua cầu, lý cấy, lý đương đệm, lý cảnh chùa, lý vọng phu...
Đặt tên từ một số từ đầu của câu hát: lý con cua, lý con chuột, lý con mèo, lý chim chi, lý chim sắc, lý chim chuyền, lý cây xanh, lý cây bông, lý cây ớt, lý mạ non, lý dừa tơ, lý trồng hường, lý chẻ tre, lý chiếu bông, lý chiều chiều, lý bánh canh, lý dĩa bánh bò, lý ông hương, lý nàng dâu, lý ba xa kéo chỉ, lý xăm xăm, lý liễn vũ...
Đặt tên theo tiếng đệm lót hoặc tiếng láy đưa hơi: lý í a, lý băng rù, lý bằng lưu thủy, lý bằng rằng, lý cống xê xang, lý giọng ứ, lý hố khoan, lý hố mơi, lý kỳ hợi, lý lu là, lý tú lý tiên, lý rị đa (hoặc lý đu đê), lý rường ơ, lý tang tình, lý ợ, lý yến ảnh...
Đặt tên các điệu lý giọng bông theo xuất xứ của loại hình ca bóng rỗi; hoặc đặt tên theo đặc tính của nhóm tiếng đệm mô phỏng các bậc âm của "chữ đờn" dân tộc; hoặc tiếng tụng niệm kinh kệ: lý bản đờn, lý cống chùa...
Đặt tên theo địa danh: lý Ba Tri, lý Cái Mơn...
Một số trường hợp cùng một làn điệu nhưng mang tên lý khác nhau, và ngược lại.

Lý con sáo
Do sự giao lưu, tiếp xúc mà các điệu lý phổ biến khắp ba miền của Việt Nam, với các làn điệu phong phú. Riêng điệu lý con sáo, chỉ với câu ca dao Ai đem con sáo sang sông, Cho nên con sáo sổ lồng bay xa'', các nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian đã ghi nhận sơ bộ có tới 30 bài, trong đó có 4 bài lý con sáo trung du Bắc Bộ trong hát ghẹo, 3 bài lý con sáo Bắc trong hát quan họ Bắc Ninh và hát trống quân, 1 bài lý con sáo Thanh Hóa, 4 bài lý con sáo Huế (Thừa Thiên - Huế), 2 bài lý con sáo Quảng (Nam Trung Bộ), và hơn 10 bài lý con sáo Nam Bộ.

Chú thích

Tham khảo 
Dân ca - Giai điệu quê hương

Dân ca Việt Nam