Quận 5

Quận 5 là một quận nội thành thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Quận 5 cùng với Quận 6 còn được gọi chung là Chợ Lớn, khu trung tâm thương mại lớn nhất của người Hoa ở Việt Nam.

Địa lý

Quận 5 nằm ở trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Quận 1 (với ranh giới là đường Nguyễn Văn Cừ) và Quận 4 (qua một đoạn nhỏ kênh Bến Nghé)
Phía tây giáp Quận 6 với ranh giới là các tuyến đường Nguyễn Thị Nhỏ, Ngô Nhân Tịnh, Lê Quang Sung và bến xe Chợ Lớn
Phía nam giáp Quận 8 với ranh giới là kênh Tàu Hủ
Phía bắc giáp Quận 10 và Quận 11 với ranh giới là các tuyến đường Hùng Vương và Nguyễn Chí Thanh.

Quận có diện tích 4,27 km², dân số năm 2019 là 159.073 người, mật độ dân số đạt 37.254 người/km².

Hành chính
Quận 5 có 14 phường: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 và 14.

Lịch sử
Địa giới hành chính Quận 5 trước và sau năm 1959 đều khác nhau hoàn toàn.

Thời phong kiến
Lịch sử Quận 5 ngày nay gắn liền với sự hình thành, phát triển của khu vực Chợ Lớn và lịch sử hơn 300 năm Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1623, chúa Nguyễn Phúc Nguyên (chúa Sãi) cho thành lập đồn thu thuế Brai Konor (đồn Sài Gòn) tại Quận 5. Như vậy địa danh Sài Gòn nghĩa hẹp là để chỉ Quận 5.

Năm 1820, vùng đất này thuộc huyện Tân Long, phủ Tân Bình, trấn Phiên An. Năm 1836 thuộc huyện Tân Long, tỉnh Gia Định. Sau thuộc thành phố Chợ Lớn, tỉnh Chợ Lớn.

Thời Pháp thuộc
Ngày 27 tháng 4 năm 1931, Tổng thống Pháp ký sắc lệnh hợp nhất thành phố Sài Gòn và thành phố Chợ Lớn thành một đơn vị hành chính mới gọi là Khu (một số tài liệu gọi là "Địa phương") Sài Gòn - Chợ Lớn (Région Saigon - Cholon ou Région de Saigon - Cholon).

Ngày 31 tháng 8 năm 1933, Khu Sài Gòn - Chợ Lớn thành lập thêm quận 5. Quận 5 khi đó thuộc khu vực thành phố Chợ Lớn cũ trước năm 1931, ngày nay thuộc địa giới Quận 6, Quận 8 và Quận 11 của Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 30 tháng 6 năm 1951, Thủ tướng chính quyền Quốc gia Việt Nam ký sắc lệnh số 311-cab/SG đổi tên Khu Sài Gòn - Chợ Lớn thành Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn. Lúc này, Quận 5 thuộc Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn.

Thời Việt Nam Cộng hòa
Theo sắc lệnh số 143/NV ngày 22 tháng 10 năm 1956 của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm, Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn đổi tên thành Đô thành Sài Gòn. Khi đó, Quận 5 lại thuộc Đô thành Sài Gòn.

Ngày 27 tháng 3 năm 1959, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa ban hành Nghị định số 110-NV về việc phân chia sáu quận đang có thành tám quận mới: Nhứt, Nhì, Ba, Tư, Năm, Sáu, Bảy và Tám (trừ ba quận: Nhứt, Nhì, Ba giữ nguyên, các quận còn lại đều đổi tên và thay đổi địa giới hành chính). Lúc này, Quận 5 (Quận Năm) trùng với địa giới Quận 7 và phần địa giới thuộc Quận 4 cũ, phía bắc Kênh Tàu Hủ. Năm 1959, Quận Năm có 06 phường: An Đông, Chợ Quán, Trung ương, Minh Mạng, Nguyễn Tri Phương, Phú Thọ.

Năm 1962, Quận Năm giải thể phường Trung ương; lập mới năm phường: Đồng Khánh, Hồng Bàng, Khổng Tử, Nguyễn Huỳnh Đức và Trang Tử. Như thế lúc này quận có 10 phường.

Năm 1969, tách đất của ba quận: Ba, Năm và Sáu, để lập mới quận Mười với 04 phường (Minh Mạng, Nguyễn Tri Phương, Phan Thanh Giản, Chí Hòa) và quận Mười Một với 04 phường (Phú Thọ, Bình Thới, Cầu Tre, Phú Thọ Hòa). Như thế Quận Năm còn 07 phường.

Năm 1974, lập thêm phường Nguyễn Trãi tại Quận Năm, lúc này Quận có 08 phường. Cho đến ngày 29 tháng 4 năm 1975, Quận 5 (Quận Năm) gồm 08 phường: An Đông, Chợ Quán, Đồng Khánh, Hồng Bàng, Khổng Tử, Nguyễn Huỳnh Đức, Nguyễn Trãi, Trang Tử.

Từ năm 1975 đến nay
Sau khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản Đô thành Sài Gòn và các vùng lân cận vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, ngày 3 tháng 5 năm 1975 thành phố Sài Gòn - Gia Định được thành lập. Lúc này, Quận 5 (Quận Năm) thuộc Thành phố Sài Gòn - Gia Định cho đến tháng 7 năm 1976. Đồng thời, có những điều chỉnh do phường hiện hữu có diện tích quá nhỏ hoặc tương đối ít dân cư, trong đó sáp nhập Phường Hồng Bàng vào Phường Nguyễn Trãi và sáp nhập Phường Khổng Tử vào Phường Trang Tử. Như thế lúc này còn 06 phường.

Ngày 20 tháng 5 năm 1976, tổ chức hành chánh thành phố Sài Gòn - Gia Định được sắp xếp lần hai (theo quyết định số 301/UB ngày 20 tháng 5 năm 1976 của Ủy ban nhân dân Cách mạng thành phố Sài Gòn - Gia Định). Theo đó, vẫn giữ nguyên Quận 5 cũ có từ trước đó. Lúc này, các phường cũ đều giải thể, lập các phường mới có diện tích, dân số nhỏ hơn và mang tên số. Quận 5 bao gồm 24 phường và đánh số từ 1 đến 24.

Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá VI, kỳ họp thứ 1 chính thức đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh. Quận 5 trở thành quận trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 26 tháng 4 năm 1986, theo Quyết định số 51-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng về việc giải thể 24 phường hiện hữu để thay thế bằng 15 phường mới và đánh số từ 1 đến 15:
Sáp nhập 2 phường: 19 và 20 thành phường 1.
Giải thể 3 phường: 21, 22, 23 và 24 để thành lập 3 phường: 2, 3 và 4.
Sáp nhập 2 phường: 17 và 18 thành phường 5.
Giải thể 3 phường: 13 cũ, 14 cũ và 16 cũ để thành lập 2 phường: 6 và 7.
Giải thể 3 phường: 11 cũ, 12 cũ và 15 cũ để thành lập 2 phường: 8 và 9.
Giải thể 3 phường: 7 cũ, 8 cũ và 9 cũ để thành lập 2 phường: 10 và 11.
Giải thể 7 phường: 1 cũ, 2 cũ, 3 cũ, 4 cũ, 5 cũ, 6 cũ và 10 cũ để thành lập 4 phường: 12, 13, 14 và 15.

Ngày 9 tháng 12 năm 2020, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1111/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2021). Theo đó, sáp nhập Phường 15 vào Phường 12.

Quận 5 có 14 phường như hiện nay. 
Quận 5 nằm trong danh sách các quận của Thành phố Hồ Chí Minh dưới 7 km2, dân số dưới 300.000 người, phải sáp nhập trước năm 2025.

Thông tin thêm về các phường
Phường Chợ Quán cũ: các phường 1, 2, 3 và 4 hiện nay
Phường Nguyễn Huỳnh Đức cũ: các phường 5 và 6 hiện nay
Phường Đồng Khánh cũ: Phường 7 hiện nay
Phường An Đông cũ: các phường 8 và 9 hiện nay
Phường Nguyễn Trãi cũ: các phường 10 và 11 hiện nay
Phường Hồng Bàng cũ: Phường 12 hiện nay
Phường Khổng Tử cũ: Phường 13 hiện nay
Phường Trang Tử cũ: Phường 14 hiện nay

Xã hội

Y tế
Quận 5 là nơi tọa lạc của các bệnh viện lớn và nổi tiếng như Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Dược và rất nhiều bệnh viện lớn nhỏ khác như:
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới
Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình
Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh
Bệnh viện An Bình
Bệnh viện Nguyễn Trãi
Bệnh viện Nguyễn Tri Phương
Bệnh viện Hùng Vương
Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch

Giáo dục
Quận 5 là nơi tọa lạc của các trường trung học nổi tiếng như Trường Phổ thông Năng khiếu, THPT chuyên Lê Hồng Phong, cũng như các trường đại học lớn.

Các trường Đại học:

 Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
 Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh 
 Trường Đại học Sài Gòn (tiền thân là Trường Cao đẳng Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh)
 Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
 Trường Đại học Sư phạm Thể dục Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh (tiền thân là trường Sư phạm Thể dục Miền Nam)
 Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh.

Văn hóa - du lịch

Thành ngữ
Ăn Quận 5, nằm Quận 3, la cà Quận Nhất, trấn lột Quận Tư.
Giao thừa ra Quận Nhất, Nguyên Tiêu về Quận 5.
Quận 5 lộng lẫy dáng hào hoa.
Sài Gòn có ông bánh bao, Quận Năm có bà há cảo.

Món ăn đặc trưng

1. Vịt quay, đặc biệt là vịt quay Bắc Kinh. 

2. Bánh bao nhiều màu sắc, bánh bao Cả Cần

3. Dimsum, há cảo, sủi cảo, hoành thánh

4. Gà hấp muối mỡ (gà Lão Mã)

5. Hủ tiếu sa tế nai

6. Mỳ xào Phúc Kiến (xào tôm, xào hải sản, xào bò...) xào giòn, xào mềm, mỳ vịt tiềm.

7. Đậu phụ thối

8. Chân gà hấp tàu xì

9. Phật nhảy tường

10. Các loại chè: chè mè đen, chè trứng hồng trà, chè đu đủ tiềm, chè ỷ, đậu hũ hạnh nhân, quy linh cao, bo bo sữa Hồng Kông...

Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật
Di tích cấp quốc gia:
 Khu trại giam bệnh viện Chợ Quán (nơi đồng chí Trần Phú hy sinh)
 Nhà số 5 đường Châu Văn Liêm (nơi đồng chí Nguyễn Tất Thành ở trước khi ra đi tìm đường cứu nước)
 Hội quán Nghĩa Nhuận.
 Hội quán Tuệ Thành (Chùa Bà).
 Hội quán Nghĩa An (Miếu Quan Đế hay Chùa Ông).
 Hội quán Lệ Châu (Nhà thờ tổ thợ bạc).
 Hội quán Quỳnh Phủ.
 Hội quán Hà Chương.
 Hội quán Ôn Lăng.
 Đình Minh Hương Gia Thạnh.
 Miếu Nhị Phủ (Chùa Ông Bổn).
Di tích cấp Thành phố:
 Chùa Thiên Tôn.
 Đình Tân Kiểng.
 Hội quán Phước An.
 Từ đường họ Lý.
 Từ đường Phước Kiến (trong khuôn viên Bệnh viện Nguyễn Trãi).

Du lịch
Các hoạt động du lịch đặc trưng ở Quận 5 là xem biểu diễn Lân sư rồng, biểu diễn võ thuật như múa kiếm, đao, thương... ca múa hát, thắp đèn trời, treo đèn lồng, đố đèn, đấu giá đèn lồng, dán câu đối, thả cá, đi lễ chùa, đi mua sắm quần áo, đồ gia dụng, đi ăn uống, đi massage thư giãn, viết thư pháp/vẽ tranh/triển lãm tranh, thi đánh cờ...
Quận 5 thu hút du lịch nhất là vào các đêm trăng rằm, đặc biệt là Tết Nguyên Tiêu.

Một số địa điểm nổi tiếng thu hút du khách trong và ngoài nước:
Khách sạn 5 sao Windsor Plaza  
Khu phố cổ Hải Thượng Lãn Ông (kinh doanh thuốc Bắc, vàng mã)
Công viên nước Đại Thế Giới
Trung tâm Văn hóa Quận 5, được xây dựng trên nền khu Đại Thế Giới nổi tiếng trước năm 1975 (nơi tổ chức lễ hội Tết Nguyên tiêu hằng năm của Thành phố Hồ Chí Minh)  
Chợ Kim Biên 
Chợ An Đông, được xây dựng năm 1954

Giao thông

Đường phố
An BìnhAn Dương VươngAn ĐiềmBà TriệuBãi SậyBạch VânBùi Hữu NghĩaCao ĐạtChâu Văn LiêmChiêu Anh CácDương Tử GiangĐào TấnĐặng Thái ThânĐỗ Ngọc ThạnhĐỗ Văn SửuGia PhúGò CôngHà Tôn QuyềnHàm TửHải Thượng Lãn ÔngHọc LạcHồng BàngHùng VươngHuỳnh Mẫn ĐạtKim BiênKý HòaLão TửLê Hồng PhongLê Quang ĐịnhLê Quang SungLương Nhữ HọcLưu Xuân TínLý Thường KiệtMạc CửuMạc Thiên TíchNghĩa ThụcNgô Gia TựNgô Nhân TịnhNgô QuyềnNguyễn An KhươngNguyễn ÁnNguyễn BiểuNguyễn Duy DươngNguyễn KimNguyễn ThiNguyễn Thị NhỏNguyễn Thời TrungNguyễn TrãiNguyễn Tri PhươngNguyễn Văn CừNguyễn Văn ĐừngNhiêu TâmPhan Huy ChúPhan Phú TiênPhan Văn KhỏePhan Văn TrịPhạm BânPhạm ĐônPhạm Hữu ChíPhó Cơ ĐiềuPhú ĐịnhPhú GiáoPhú HữuPhù Đổng Thiên VươngPhùng HưngPhước HưngSư Vạn HạnhTản ĐàTạ UyênTân HàngTân HưngTân ThànhThuận KiềuTống Duy TânTrang TửTrần Bình TrọngTrần Chánh ChiếuTrần ĐiệnTrần HòaTrần Hưng ĐạoTrần PhúTrần Tuấn KhảiTrần Tướng CôngTrần Xuân HòaTriệu Quang PhụcTrịnh Hoài ĐứcVạn KiếpVạn TượngVõ Trường ToảnVõ Văn KiệtVũ Chí HiếuXóm ChỉXóm VôiYết Kiêu

Dự án "Bảo tồn và cải tạo khu phố cổ Chợ Lớn" rộng 68 hecta, trải dài trên Quận 5 và Quận 6 đang được thảo luận và lấy ý kiến nhân dân.

Tên đường của quận 5 trước năm 1975
Bến Hàm Tử, Lê Quang Liêm nay là đường Võ Văn KiệtĐại lộ Đồng Khánh nay là đường Trần Hưng Đạo BĐại lộ Nguyễn Hoàng nay là đường Trần PhúĐại lộ Thành Thái nay là đường An Dương VươngĐại lộ Pétrus Ký nay là đường Lê Hồng PhongĐường Nguyễn Huỳnh Đức nay là đường Trần Tuấn KhảiĐường Bùi Duy Thanh nay là đường Nguyễn Văn ĐừngĐường Châu Văn Tiếp nay là đường Trần Xuân HòaĐường Ngô Quyền, Triệu Đà nay là đường Ngô QuyềnĐại lộ Nguyễn Văn Thoại nay là đường Lý Thường KiệtĐại lộ Trần Hoàng Quân nay là đại lộ Nguyễn Chí ThanhĐại lộ Tổng Đốc Phương nay là đường Châu Văn LiêmĐại lộ Khổng Tử, Trần Thanh Cần nay là đường Hải Thượng Lãn ÔngĐường Nguyễn Văn Thạch nay là đường Nguyễn ThiĐường Lý Thành Nguyên nay là đường Đỗ Ngọc ThạnhĐại lộ Tôn Thọ Tường nay là đường Tạ UyênBến Dương Công Trừng nay là đường Nguyễn Thị NhỏĐường Mạnh Tử nay là đường Dương Tử GiangĐại lộ Minh Mạng nay là đường Ngô Gia TựBến Nguyễn Văn Thành nay là đường Phan Văn Khỏe

Xem thêm 
Đại Thế giới
Chợ Lớn
người Hoa
Thành phố Hồ Chí Minh
Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh
Lịch sử hành chính Thành phố Hồ Chí Minh

Chú thích