Hoàng Mai (quận)

Hoàng Mai là một quận nội thành của thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Đây là quận có diện tích lớn thứ tư của thành phố (sau các quận Long Biên, Hà Đông và Bắc Từ Liêm) và có dân số đông nhất trong số 30 quận, huyện, thị xã thuộc thành phố Hà Nội.

Địa lý 

Quận Hoàng Mai nằm ở phía đông nam nội thành thành phố Hà Nội, có vị trí địa lý:
 Phía đông giáp huyện Gia Lâm (với ranh giới là sông Hồng)
 Phía tây và phía nam giáp huyện Thanh Trì
 Phía bắc giáp quận Hai Bà Trưng, quận Thanh Xuân và quận Long Biên

Quận Hoàng Mai có diện tích tự nhiên là 4.104,1ha (41 km²), dân số là 365.759 người. 

Quận Hoàng Mai có đường giao thông thủy trên sông Hồng. Quận có các đường giao thông quan trọng đi qua gồm: Quốc lộ 1, đường vành đai 2,5, đường vành đai 3, đường cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, cầu Thanh Trì.

Lịch sử 
Cuối thời Lê – đầu thời Nguyễn, Hoàng Mai là tên một tổng và một xã thuộc huyện Thanh Trì, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng (đến năm 1831 thuộc tỉnh Hà Nội).

Theo Đồng Khánh địa dư chí, tổng Hoàng Mai có 10 xã, thôn:

Xã Phương Liệt
Xã Tương Mai

Thôn Giáp Nhất xã Thịnh Liệt
Thôn Giáp Nhị

Thôn Giáp Tứ
Thôn Giáp Bát

Xã Hoàng Mai
Xã Mai Động

Thôn Giáp Lục
Thôn Giáp Thất

Năm 1899, vùng đất Hoàng Mai thuộc Khu vực Ngoại thành Hà Nội (từ 1915 là huyện Hoàn Long thuộc tỉnh Hà Đông), đến năm 1942 lại thuộc Đại lý đặc biệt Hà Nội.

Năm 1954, thành phố Hà Nội được chia thành 4 quận nội thành với 34 khu phố và 4 quận ngoại thành với 46 xã, phần lớn địa bàn quận Hoàng Mai lúc bấy giờ thuộc Quận VII.

Ngày 31 tháng 5 năm 1961, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 78-CP chia Hà Nội thành 4 khu phố nội thành và 4 huyện ngoại thành, địa bàn quận Hoàng Mai lúc này tương ứng với 10 xã: Đại Kim, Định Công, Đoàn Kết (không kể phố Giáp Bát), Hoàng Liệt, Hoàng Văn Thụ (bao gồm cả thôn Mai Động, không kể phố Mai Động), Lĩnh Nam, Thanh Trì, Trần Phú, Vĩnh Tuy (không kể thôn Đoài), Yên Sở thuộc huyện Thanh Trì. Năm 1964, xã Đoàn Kết đổi tên thành xã Thịnh Liệt.

Ngày 9 tháng 8 năm 1973, hai thôn Giáp Bát, Giáp Lục của xã Thịnh Liệt, thôn Tương Mai và một phần đất thôn Mai Động thuộc xã Hoàng Văn Thụ, huyện Thanh Trì được cắt về khu phố Hai Bà Trưng. Ngày 13 tháng 10 năm 1982, thành lập phường Mai Động thuộc quận Hai Bà Trưng và tách xóm Mã Cả của xã Hoàng Văn Thụ thuộc huyện Thanh Trì về phường Tương Mai, quận Hai Bà Trưng. Ngày 14 tháng 3 năm 1984, chia phường Giáp Bát thuộc quận Hai Bà Trưng thành 2 phường Giáp Bát và Tân Mai. Ngày 26 tháng 10 năm 1990, chuyển toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của xã Hoàng Văn Thụ thuộc huyện Thanh Trì về quận Hai Bà Trưng quản lý và chuyển thành phường Hoàng Văn Thụ.

Ngày 6 tháng 11 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 132/2003/NĐ-CP. Theo đó:
 Tách 9 xã: Định Công, Đại Kim, Hoàng Liệt, Thịnh Liệt, Thanh Trì, Lĩnh Nam, Trần Phú, Vĩnh Tuy, Yên Sở, 55 ha diện tích tự nhiên của xã Tứ Hiệp thuộc huyện Thanh Trì và 5 phường: Mai Động, Tương Mai, Tân Mai, Giáp Bát, Hoàng Văn Thụ thuộc quận Hai Bà Trưng để thành lập quận Hoàng Mai
 Chuyển 8 xã: Định Công, Đại Kim, Hoàng Liệt, Thịnh Liệt, Thanh Trì, Lĩnh Nam, Trần Phú, Yên Sở thành 8 phường có tên tương ứng
 Chuyển xã Vĩnh Tuy thành phường Vĩnh Hưng.

Sau khi thành lập, quận Hoàng Mai có 4.104,10 ha diện tích tự nhiên và 187.332 người với 14 phường trực thuộc.

Hành chính 
Quận Hoàng Mai có 14 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 14 phường: Đại Kim, Định Công, Giáp Bát, Hoàng Liệt, Hoàng Văn Thụ, Lĩnh Nam, Mai Động, Tân Mai, Thanh Trì, Thịnh Liệt, Trần Phú, Tương Mai, Vĩnh Hưng, Yên Sở.

Đường  phố

 Bắc Linh Đàm
 Bằng Liệt  
 Bùi Huy Bích
 Bùi Quốc Khái
 Bùi Xương Trạch
 Dương Văn Bé
 Đại Từ
 Đạm Phương
 Đặng Trần Đức
 Đặng Xuân Bảng
 Định Công
 Định Công Hạ
 Định Công Thượng
 Đỗ Mười
 Đống Kỳ
 Đông Thiên
 Giải Phóng
 Giáp Bát
 Giáp Nhị
 Hà Kế Tấn
 Hoàng Liệt
 Hoàng Mai
 Hồng Quang
 Hưng Phúc
 Hưng Thịnh
 Khuyến Lương
 Kim Đồng
 Kim Giang
 Linh Đàm
 Linh Đường
 Lĩnh Nam
 Lương Khánh Thiện
 Mai Động
 Minh Khai
 Nam Dư
 Nam Sơn
 Nghiêm Xuân Yêm
 Ngọc Hồi
 Ngũ Nhạc
 Nguyễn An Ninh
 Nguyễn Cảnh Dị
 Nguyễn Chính
 Nguyễn Công Thái
 Nguyễn Đức Cảnh
 Nguyễn Duy Trinh
 Nguyễn Hữu Thọ
 Nguyễn Khoái
 Nguyễn Phan Chánh
 Nguyễn Xiển
 Phạm Tu
 Sở Thượng
 Tam Trinh
 Tân Khai
 Tân Mai
 Tây Trà
 Thanh Đàm
 Thanh Lân
 Thịnh Liệt
 Thúy Lĩnh
 Trần Điền
 Trần Hòa
 Trần Nguyên Đán
 Trần Thủ Độ
 Trịnh Đình Cửu
 Trương Định
 Tương Mai
 Văn Tân
 Vĩnh Hoàng
 Vĩnh Hưng
 Vũ Tông Phan
 Yên Duyên
 Yên Sở

Các địa điểm nổi tiếng
Công viên Yên Sở
Nhà thờ Làng Tám Giáp Bát
Đình Tương Mai
Nhà thờ Nam Dư
Chùa Tứ Kỳ
Chùa Pháp Vân
Chùa Bằng (Linh tiên tự)
Chùa Sét (Đại bi tự), Thịnh Liệt
Công đồng Linh từ (Đền đức vua cha Bát Hải), 521 Trương Định
Đền Mẫu Đầm sen Đại Từ
Đền Lư Giang, khu Đền Lừ 
Miếu Gàn Hoàng Liệt

Hạ tầng
Quận Hoàng Mai là quận có tốc độ đô thị hóa và xây dựng cơ sở hạ tầng lớn trong số các quận huyện mới của thủ đô, với hàng loạt khu đô thị như Linh Đàm, Bắc Linh Đàm, Định Công, Đại Kim, Đền Lừ I - II, Kim Văn - Kim Lũ, Vĩnh Hoàng, Hoàng Văn Thụ, Ao Sao, Thịnh Liệt, Đại Kim - Định Công, Tây Nam hồ Linh Đàm, Tây Nam Kim Giang, Ao Mơ, Thịnh Liệt… cùng hàng loạt chung cư trên đường Lĩnh Nam, đường Tam Trinh, đường Pháp Vân, đường Nghiêm Xuân Yêm như Gamuda City, Hateco Yên Sở, khu đô thị Pháp Vân - Tứ Hiệp, The Manor Central Park…

Các dự án đường sắt đi qua địa bàn quận là các tuyến số 1 (Ngọc Hồi - Yên Viên), tuyến số 3 (Trôi - Nhổn - Hoàng Mai), tuyến số 4 (Liên Hà - Bắc Thăng Long), tuyến số 8 (An Khánh - Dương Xá); trong đó tuyến số 3 đoạn Ga Hà Nội - Hoàng Mai (một phần của tuyến Trôi - Nhổn - Hoàng Mai) và tuyến số 1 hiện đang được đầu tư xây dựng.

Hệ thống xe buýt

Điểm đầu cuối và trung chuyển
Bến xe Giáp Bát (3A, 6A, 6B, 6C, 6D, 6E, 21A, 22C, 25, 29, 32, 37, 94, 101A, 101B, E06)
Bến xe Nước Ngầm (3B, 04 cũ, 16, 28, 48, 60B, 104)
Mai Động (26, 38)
KĐT Linh Đàm (05, 36, 37, 84)
KĐT Pháp Vân Tứ Hiệp (60A)
KĐT Gamuda (30)

Các tuyến xe buýt hoạt động:

Văn hóa 
Nét đẹp vùng đất tổ nghề kim hoàn

Khoảng thế kỷ II - III, người Việt đã biết dùng vàng bạc làm đồ trang sức. Đất tổ của nghề vàng là Định Công (nay thuộc vùng đô thị hóa đông đúc phường Định Công, quận Hoàng Mai). Riêng đất tổ của nghề bạc thì ở Đồng Xâm (Thái Bình), tổ đúc thì là Châu Khê (Hải Dương). Đây là nghề gia công đồ trang sức, hàng mỹ nghệ bằng kim loại quý hiếm. Thực ra có mấy nghề khác nhau: nghề "chạm" tức là nổi các hình, hoa văn lên mặt đồ kim loại vàng bạc; "trổ" tức là tạo hoa văn thủng; "đậu tức là kéo vàng bạc đã nấu chảy thành những sợi chỉ rồi uốn ghép thành hình chim thú, hoa lá...; "trơn" là những hàng chỉ có đánh bóng. Các nghề này phối hợp với nhau tạo nên sản phẩm hoàn chỉnh. Những nét chạm trổ uyển chuyển mềm mại, những sợi chỉ vàng chỉ bạc uốn lượn hài hòa kết hợp với màu sắc của vàng, độ bóng ánh của bạc đã làm tăng độ hấp dẫn, sang trọng cho những chiếc dây chuyền, vòng tay, hoa tai, nhẫn, đĩa bạc, chén bạc, hộp đồ trang sức... trên đôi tay khéo léo của con người Định Công một vùng đất tổ của nghề kim hoàn.

Quận Hoàng Mai có nhiều làng nghề ẩm thực nh­ư làng nghề bánh cuốn Thanh Trì (ph­ường Thanh Trì), rượu Hoàng Mai, làng bún Tứ Kỳ, bún ốc Pháp Vân (ph­ường Hoàng Liệt), đậu phụ Mơ (phường Mai Động).

Ngoài ra, ph­ường Vĩnh Hư­ng và phường Lĩnh Nam có nghề trồng hoa, rau sạch; phường Yên Sở có làng cá Yên Sở.

Danh nhân 
 Nguyễn Văn Siêu
 Nguyễn Trọng Hợp
 Bùi Xương Trạch
 Bùi Trụ
 Bùi Vịnh
 Bùi Bỉnh Uyên
 Bùi Huy Bích
 Trần Điền
 Trần Hòa
 Trần Khát Chân
 Hoàng Đạo Thành

Tham khảo

Liên kết ngoài 
 Trang chủ - Cổng thông tin điện tử Quận Hoàng Mai