Siêu cúp bóng đá châu Âu

Siêu cúp bóng đá châu Âu (UEFA Super Cup) là trận đấu bóng đá siêu cúp thường niên do UEFA tổ chức giữa hai đội vô địch của hai giải đấu cấp câu lạc bộ châu Âu chính, UEFA Champions League và UEFA Europa League. Tên chính thức ban đầu của giải đấu là Super Competition, và sau này là European Super Cup; giải được đổi tên thành UEFA Super Cup vào năm 1995, sau khi UEFA có chính sách thay đổi thương hiệu. Giải không được công nhận là một trong những giải đấu lớn của UEFA.

Từ năm 1972 đến năm 1999, Siêu cúp bóng đá châu Âu là trận đấu giữa nhà vô địch Cúp C1 châu Âu/UEFA Champions League và nhà vô địch UEFA Cup Winners' Cup. Sau khi UEFA Cup Winners' Cup bị hủy bỏ, trận đấu được diễn ra giữa nhà vô địch UEFA Champions League và nhà vô địch Cúp UEFA, sau này được đổi tên thành UEFA Europa League vào năm 2009.

Đội vô địch hiện tại là Manchester City, đội đã giành chiến thắng 5–4 trong loạt luân lưu trước Sevilla vào năm 2023. Đội bóng thành công nhất là Barcelona, Milan và Real Madrid với 5 lần vô địch cho mỗi đội.

Lịch sử

Siêu cúp châu Âu được thành lập vào năm 1971 bởi Anton Witkamp, một phóng viên và biên tập viên thể thao của tờ báo Hà Lan "De Telegraaf". Ý tưởng này ra đời trong bối cảnh bóng đá Hà Lan đạt đến đỉnh cao ở châu Âu và các câu lạc bộ bóng đá Hà Lan, đặc biệt là Ajax, đang trải qua thời kỳ thành công. Witkamp muốn tạo ra một giải đấu mới để xác định đội bóng xuất sắc nhất châu Âu và đồng thời thử thách Ajax dưới sự lãnh đạo của siêu sao Johan Cruyff.

Ban đầu, ý tưởng là đội vô địch Cúp C1 châu Âu sẽ đối đầu với đội vô địch Cúp C2 châu Âu. Sau nhiều cuộc tranh luận và thử thách, một giải đấu chính thức được thiết lập. Tuy nhiên, khi Witkamp cố gắng nhận được sự chấp thuận chính thức từ Chủ tịch UEFA, ông đã bị từ chối.

Trận chung kết Siêu Cúp châu Âu năm 1972 giữa Ajax và Rangers của Scotland ban đầu không được UEFA công nhận là chính thức, do Rangers bị cấm tham gia các giải đấu châu Âu sau hành vi của các cổ động viên trong trận chung kết Cúp C2 châu Âu năm 1972. Do đó, UEFA từ chối công nhận giải đấu cho đến mùa giải tiếp theo. Trận đấu được tổ chức theo thể thức hai lượt và được tài trợ tài chính bởi tờ báo "De Telegraaf". Ajax đã vượt qua Rangers với tổng tỷ số 6–3 và giành chiến thắng trong Siêu Cúp châu Âu đầu tiên (mặc dù không chính thức).

Trận chung kết Siêu cúp châu Âu năm 1973, trong đó Ajax vượt qua Milan với tổng tỷ số 6–1, là Siêu cúp đầu tiên được công nhận chính thức và được UEFA hỗ trợ.

Mặc dù định dạng hai lượt đã được duy trì cho đến năm 1997, Siêu cúp được quyết định trong một trận đấu duy nhất do vấn đề lịch trình hoặc vấn đề chính trị trong các năm 1984, 1986 và 1991. Trong các năm 1974, 1981 và 1985, Siêu cúp không được tổ chức: giải đấu năm 1974 bị hủy bỏ vì Bayern Munich và Magdeburg không thể tìm thấy một ngày phù hợp cho cả hai đội, giải đấu năm 1981 bị hủy bỏ khi Liverpool không có thời gian để đối đầu với Dinamo Tbilisi, trong khi giải đấu năm 1985 bị hủy bỏ do lệnh cấm các câu lạc bộ Anh tham gia, ngăn Everton đối đầu với Juventus.

Trong mùa giải 1992–93, Cúp C1 châu Âu đã được đổi tên thành UEFA Champions League và người chiến thắng của giải đấu này sẽ đối đầu với người chiến thắng của Cúp C2 châu Âu trong Siêu cúp châu Âu. Trong mùa giải 1994–95, Cúp C2 châu Âu đã được đổi tên thành UEFA Cup Winners' Cup. Mùa giải tiếp theo, Siêu cúp cũng được đổi tên thành UEFA Super Cup.

Sau mùa giải 1998–99, Cúp C2 châu Âu đã bị UEFA chấm dứt. Siêu cúp năm 1999 là cuộc tranh đấu cuối cùng được tổ chức bởi người chiến thắng của Cúp C2 châu Âu. Lazio, nhà vô địch UEFA Cup Winners' Cup 1998-1999, đã đánh bại Manchester United, nhà vô địch UEFA Champions League 1998-1999, với tỷ số 1–0.

Kể từ đó, UEFA Super Cup được tranh đấu giữa những đội chiến thắng UEFA Champions League và những đội chiến thắng của UEFA Europa League. Super Cup năm 2000 là lần đầu tiên được tranh đấu giữa những đội chiến thắng của UEFA Cup. Galatasaray, đội chiến thắng UEFA Cup 1999–2000, đã đánh bại Real Madrid, đội chiến thắng UEFA Champions League 1999–2000, với tỷ số 2–1.

Trong mùa giải 2009–10, UEFA Cup được đổi tên thành UEFA Europa League và những đội chiến thắng trong giải này tiếp tục đối đầu với những đội chiến thắng UEFA Champions League tại UEFA Super Cup.

Năm 2013, Chelsea trở thành câu lạc bộ đầu tiên tham dự Super Cup với tư cách là nhà vô địch ba danh hiệu câu lạc bộ UEFA, sau khi giành được Cup Winners' Cup (1998), Champions League (2012) và Europa League (2013). Manchester United cũng chia sẻ niềm vinh dự này trong Super Cup năm 2017 sau chiến thắng Europa League của họ, sau khi đã giành Cup Winners' Cup vào năm 1991.

Sau 15 trận Super Cup liên tiếp được tổ chức tại Stade Louis II ở Monaco từ năm 1998 đến năm 2012, Super Cup hiện được tổ chức tại các sân vận động khác nhau (tương tự như các trận chung kết UEFA Champions League và Europa League). Điều này bắt đầu từ phiên bản Super Cup năm 2013, được tổ chức tại Eden Stadium ở Prague, Cộng hòa Séc.

Bắt đầu từ năm 2014, ngày diễn ra UEFA Super Cup đã được chuyển từ thứ Sáu cuối tháng Tám sang thứ Ba giữa tháng Tám, sau khi loại bỏ ngày giao hữu quốc tế vào tháng Tám trong Lịch thi đấu Trận đấu Quốc tế mới của FIFA.

Năm 2020, trận chung kết Super Cup ban đầu được lên kế hoạch diễn ra tại Estádio do Dragão ở Porto, Bồ Đào Nha, vào ngày 12 tháng 8 năm 2020. Tuy nhiên, sau khi dịch COVID-19 lan rộng ở châu Âu gây ra việc hoãn các trận chung kết câu lạc bộ mùa giải trước, Ủy ban Ban chấp hành UEFA quyết định trao trận chung kết Champions League đã được lên lịch lại cho Bồ Đào Nha, và hoãn trận đấu đến ngày 24 tháng 9 năm 2020 và diễn ra tại Puskás Aréna, Budapest.

Sau cuộc thảo luận với 55 hiệp hội thành viên vào ngày 19 tháng 8 năm 2020, Ủy ban Ban chấp hành UEFA đã quyết định vào ngày 25 tháng 8 năm 2020 sử dụng trận chung kết như một trận đấu thử nghiệm cho phép một số lượng khán giả giảm bớt, lên đến 30% sức chứa của sân vận động, và trận đấu này trở thành trận đấu chính thức UEFA đầu tiên có khán giả kể từ khi các giải đấu của họ được khôi phục vào tháng 8 năm 2020.

Các địa điểm
Ban đầu, giải đấu được tổ chức dưới hình thức hai trận, mỗi trận diễn ra tại sân nhà của hai đội thi đấu, trừ khi có những trường hợp đặc biệt. Ví dụ, vào năm 1991, khi Red Star Belgrade không được phép thi đấu trận lượt về tại quê nhà Yugoslavia do cuộc chiến đang diễn ra vào thời điểm đó, thay vào đó, trận lượt về của Manchester United chỉ được diễn ra trên sân nhà của họ.

Từ năm 1998, Siêu cúp được tổ chức dưới hình thức một trận đấu duy nhất tại một địa điểm trung lập. Từ năm 1998 đến 2012, Siêu cúp được tổ chức tại Stade Louis II ở Monaco. Kể từ năm 2013, đã có sử dụng nhiều địa điểm khác nhau.

Danh sách địa điểm từ năm 1998
1998–2012: Stade Louis II, Monaco
2013: Eden Aréna, Praha, Cộng hòa Séc
2014: Sân vận động Cardiff City, Cardiff, Xứ Wales
2015: Boris Paichadze Dinamo Arena, Tbilisi, Georgia
2016: Sân vận động Lerkendal, Trondheim, Na Uy
2017: Sân vận động Quốc gia Philip II, Skopje, Macedonia
2018: Sân vận động Lilleküla, Tallinn, Estonia
2019: Vodafone Park, Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ
2020: Puskás Arena, Budapest, Hungary
2021: Windsor Park, Belfast, Bắc Ireland
2022: Sân vận động Olympic, Helsinki, Phần Lan
2023: Sân vận động Karaiskakis, Piraeus, Hy Lạp

Vé
60% sức chứa của sân vận động được dành riêng cho các câu lạc bộ khách. Các ghế còn lại được UEFA bán thông qua đấu giá trực tuyến. Không giới hạn số lượng đơn đăng ký mua vé. Phí quản lý 5 euro được khấu trừ từ mỗi người đăng ký. Không có giới hạn số lượng đơn đăng ký mà mỗi cá nhân có thể thực hiện.

Giải thưởng

Chiếc cúp

Cúp Siêu Cúp UEFA luôn được UEFA giữ trong suốt thời gian. Một bản sao cúp đầy đủ kích cỡ được trao cho câu lạc bộ chiến thắng. Đội vô địch nhận 40 huy chương vàng, còn đội á quân nhận 40 huy chương bạc.

Cúp Siêu Cúp đã trải qua nhiều sự thay đổi trong quá trình phát triển. Chiếc cúp đầu tiên được trao cho Ajax vào năm 1973. Năm 1977, chiếc cúp ban đầu đã được thay thế bằng một tấm bạc có biểu tượng UEFA mạ vàng. Năm 1987, chiếc cúp tiếp theo là chiếc cúp nhỏ nhất và nhẹ nhất trong tất cả các cúp câu lạc bộ châu Âu, nặng  và cao . Chiếc cúp Cúp C1 châu Âu nặng , còn cúp Cúp C2 châu Âu nặng . Cúp mới được thiết kế và sản xuất tại ngôi nhà làm cúp Bertoni ở Milan. Phiên bản mới, lớn hơn so với cúp trước đó, đã được giới thiệu vào năm 2006, nặng  và cao .

Cho đến năm 2008, đội bóng chiến thắng ba lần liên tiếp hoặc năm lần tổng cộng sẽ nhận một bản sao gốc của cúp và một dấu hiệu công nhận đặc biệt. Tuy nhiên, từ đó trở đi, UEFA giữ một mình chiếc cúp gốc. Milan, Barcelona và Real Madrid đều đã đạt được vinh dự này, với mỗi đội đạt được năm lần vô địch. Tuy nhiên, chỉ Milan là đội nhận được cúp chính thức vĩnh viễn vào năm 2007. Barcelona và Real Madrid đã giành chiếc cúp thứ năm của họ vào năm 2015 và 2022, tuy nhiên, từ khi đổi chính sách, không còn việc trao cúp chính thức cho đội vô địch năm thứ năm.

Tiền thưởng
Kể từ năm 2020, số tiền thưởng cố định trả cho các câu lạc bộ như sau:

 Á quân: €3,800,000
 Vô địch: €5,000,000

Luật thi đấu 
Hiện nay, quy định của Siêu Cúp UEFA là một trận đấu đơn, được tổ chức tại một sân vận động trung lập. Trận đấu bao gồm hai hiệp, mỗi hiệp kéo dài 45 phút. Nếu hai đội hòa nhau sau 90 phút, hai hiệp phụ mỗi hiệp kéo dài 15 phút được chơi thêm. Nếu vẫn không có người chiến thắng sau hiệp phụ thứ hai, trận đấu sẽ được quyết định thông qua loạt sút luân lưu.

Mỗi đội được chọn 23 cầu thủ, trong đó có 11 người xuất phát trong trận đấu. Trong số 12 cầu thủ còn lại, có thể thay thế tối đa 3 cầu thủ trong suốt trận đấu. Nếu trận đấu đi vào hiệp phụ, có thể thay thế một cầu thủ thứ tư. Mỗi đội có thể mặc bộ trang phục chính lựa chọn. Nếu bộ trang phục của hai đội xung đột, đội vô địch UEFA Europa League năm trước sẽ phải mặc bộ màu sắc khác. Nếu một câu lạc bộ từ chối thi đấu hoặc không đủ điều kiện để thi đấu, họ sẽ được thay thế bởi đội á quân trong giải đấu mà họ đã đạt được vị trí. Nếu sân không đủ điều kiện để thi đấu do thời tiết xấu, trận đấu sẽ được hoãn và diễn ra vào ngày hôm sau.

Nhà tài trợ
Các nhà tài trợ cho Siêu Cúp UEFA cũng chính là nhà tài trợ cho UEFA Champions League. Các nhà tài trợ chính hiện tại của giải đấu (theo mùa 2022-23) gồm:

 FedEx
 Turkish Airlines
 Oppo
 Heineken N.V.
 Just Eat Takeaway
 Mastercard
 PepsiCo
 Sony
 PlayStation 5
Socios.com (Chỉ áp dụng tại Hoa Kỳ)
Adidas là nhà tài trợ phụ và cung cấp bóng đá chính thức và trang phục trọng tài. Các câu lạc bộ có thể mang áo có quảng cáo, ngay cả khi nhà tài trợ này xung đột với nhà tài trợ của Siêu Cúp. Chỉ có hai nhà tài trợ được phép trên mỗi áo, cộng với nhà sản xuất, được đặt ở vị trí ngực và tay áo trái. Được phép hiện diện trên áo đấu là các tổ chức phi lợi nhuận, có thể xuất hiện phía trước áo, kết hợp với nhà tài trợ chính hoặc phía sau, dưới số áo hoặc giữa tên cầu thủ và cổ áo.

Các trận chung kết

Kỷ lục

Các nhà vô địch

Theo quốc gia

Notes

A.  Giải không tổ chức vào các năm 1974, 1975, 1981.
B.  Ngoại trừ giải đấu đầu tiên năm 1972 không được UEFA công nhận như một giải đấu chính thức.
C.  Bao gồm các đội Tây Đức. Không có đội Đông Đức nào từng dự giải.
D.  Các đội Liên Xô dự trận chung kết đều là của Ukrainian SSR.

Kỷ lục cá nhân 
 Cầu thủ vô địch nhiều nhất: Paolo Maldini, Dani Alves, Dani Carvajal, Karim Benzema, Toni Kroos và Luka Modrić (mỗi người 4 lần)
 Cầu thủ thi đấu nhiều nhất: Roberto Donadoni và Alessandro Costacurta (mỗi người 8 trận)
 Huấn luyện viên giành nhiều chiến thắng nhất: Carlo Ancelotti (4 trận thắng)
 Huấn luyện viên tham gia nhiều trận chung kết nhất: Alex Ferguson và Carlo Ancelotti (mỗi người 4 trận chung kết)
 Cầu thủ ghi bàn hàng đầu: Arie Haan, Oleg Blokhin, David Fairclough, Gerd Müller, Rob Rensenbrink, François Van Der Elst, Terry McDermott, Radamel Falcao và Lionel Messi (mỗi người 3 bàn)
 Bàn thắng nhanh nhất của một cầu thủ: Phút thứ 1 (49 giây), Diego Costa, vào lưới Real Madrid vào ngày 15 tháng 8 năm 2018 
 Cầu thủ duy nhất được vinh danh là cầu thủ xuất sắc nhất trận hơn một lần: Lionel Messi (2009, 2015)

Hat-trick
 Cầu thủ duy nhất lập hat-trick trong trận chung kết hai lượt: Terry McDermott, gặp Hamburger SV ngày 6 tháng 12 năm 1977
 Cầu thủ duy nhất lập hat-trick trong một trận chung kết: Radamel Falcao, gặp Chelsea vào ngày 31 tháng 8 năm 2012

Tham khảo

Liên kết ngoài 

 Siêu cúp bóng đá châu Âu trên trang chủ của Liên đoàn bóng đá châu Âu.

 
Giải đấu câu lạc bộ của UEFA