Họ người Việt Nam

Họ người Việt Nam gồm các họ của người dân tộc Kinh và các dân tộc thiểu số khác sống trên lãnh thổ đất nước Việt Nam. Việt Nam nằm ở khu vực Đông Nam Á nhưng lại thuộc vùng văn hóa Đông Á nên không giống các nước Đông Nam Á khác, Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng từ văn hóa Trung Quốc nên họ người Việt cũng vậy. Tuy vậy họ người Việt không nhiều như Trung Quốc. Ba họ lớn nhất ở Việt Nam là Nguyễn, Trần, Lê đều có người làm vua, sáng lập ra những triều đại  trong lịch sử Việt Nam.

Các họ phổ biến của người Việt 
Phần lớn các họ phổ biến ở Việt Nam gắn liền với các triều đại phong kiến Việt Nam. Họ phổ biến nhất của người Việt (tức người Kinh) cũng như của toàn bộ người Việt Nam là họ Nguyễn, là họ của triều đại phong kiến Việt Nam cuối cùng (triều nhà Nguyễn). Theo một thống kê năm 2022 thì họ này chiếm tới khoảng 31.5% dân số Việt Nam (chưa tính tới các họ tách từ dòng tộc nhà Nguyễn là Tôn Thất hay Tôn Nữ). Các họ phổ biến khác như họ Trần, họ Lê, họ Ngô, họ Đinh, họ Lý cũng là họ của các hoàng tộc từng cai trị Việt Nam, đó là nhà Ngô, nhà Đinh, nhà Lý, nhà Trần, nhà Hồ, nhà Tiền Lê - Hậu Lê.

Danh sách 15 họ phổ biến của người Việt, trong cuốn sách "100 họ phổ biến ở Việt Nam" của Nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản năm 2022 đã thống kê: 

Trước đó, danh sách 14 họ phổ biến của người Việt, chiếm khoảng 90% dân số Việt Nam được thống kê từ năm 2005 như sau:

Các họ khác của người Việt và họ người sắc tộc thiểu số Việt Nam

Con gái mang họ là tên đệm của cha
Tại xã Sơn Đồng (huyện Hoài Đức), xã Tân Lập (huyện Đan Phượng), xã Cộng Hòa (huyện Quốc Oai) của Hà Nội, và xã Liên Khê, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên, có phong tục con gái không mang họ của cha, mà lấy tên đệm của cha làm họ. Từ đó phát sinh các họ như Đắc, Đình, Sỹ, Tri, Ngọc, Văn, Tiếp, Doãn, Quế, Danh, Hữu, Khắc... Phong tục này không áp dụng đối với con trai. Những người dân ở các địa phương này quan niệm rằng họ của cha là họ "mượn", không phải họ gốc, còn tên đệm của cha mới là họ gốc. Con trai luôn mang họ và tên đệm của cha, còn con gái lấy tên đệm của cha làm họ để không bị mất họ.

Lịch sử họ người dân tộc thiểu số Việt Nam 
Họ của các cư dân thuộc các sắc tộc thiểu số bản địa ở Việt Nam, thường bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ vật tổ (tô-tem).

Họ người Thái Việt Nam 
Theo thống kê điều tra dân số Việt Nam năm 2009, người Thái là sắc tộc đông thứ 3 trong số 54 dân tộc ở Việt Nam. Họ người Thái ở Việt Nam phát triển từ 13 họ gốc ban đầu làː Lò, Lữ, Lường, Quàng, Tòng, Cà, Lỡ, Mè, Lù, Lềm, Ngân, Nông. Ngày nay người Thái Việt Nam có các họː Bạc, Bế, Bua, Bun, Cà, Cầm, Chẩu, Chiêu, Đèo (hay Điêu), Hoàng, Khằm, Leo, Lỡ, Lềm, Lý, Lò, Lô, La, Lộc, Lự, Lừ (họ này có mặt tại huyện Yên Châu, xã Mường Khoa, Ta Khoa huyện Bắc Yên của Sơn La), Lường, Mang, Mè, Nam, Nông, Ngân, Ngu, Nho, Nhọt, Panh, Pha, Phia, Quàng, Sầm, Tụ, Tày, Tao, Tạo, Tòng, Vang, Vì, Sa (hay Xa), Xin,... Một số dòng họ quý tộc có nhiều thế hệ làm thổ tù, phụ đạo các châu kỵ mi biên giới tây bắc Việt Nam như các họː Cầm, Bạc, Xa, Đèo (hay Điêu), Hà, Sầm, Lò,... Cụ thể từ thời nhà Lê sơ đến nhà Nguyễn các triều đình phong kiến Việt Nam phong choː họ Xa thế tập phụ đạo ở châu Mộc (Mộc Châu), Mã Nam và Đà Bắc, họ Hà thế tập phụ đạo Mai Châu, họ Bạc thế tập ở Thuận Châu, họ Cầm phụ đạo Mai Sơn, Sơn La, Tuần Giáo và Phù Yên, họ Đèo (còn gọi là họ Điêu) thế tập tại Quỳnh Nhai, Lai Châu, Luân Châu và Chiêu Tấn,...

Danh sách họ khác ít phổ biến hơn của người Việt Nam 
Dân số Việt Nam còn lại có thể có các họ sau (xếp theo thứ tự chữ cái):  

 Ái
 An
 Anh
 Ao
 Ánh
 Ân
 Âu
 Âu Dương
 Ấu
 Bá
 Bạc
 Bạch
 Bàn
 Bàng
 Bành
 Bảo
 Bế
 Bì
 Biện
 Bình
 Bồ
 Chriêng
 Ca
 Cà
 Cái 
 Cai
 Cam
 Cảnh
 Cao
 Cáp
 Cát
 Cầm
 Cấn
 Chế
 Chiêm/Chim
 Chu/Châu
 Chắng
 Chung
 Chúng
 Chương
 Chử
 Cồ
 Cổ
 Công
 Cống
 Cung
 Cù
 Cự
 Dã
 Danh
 Diêm
 Diếp
 Doãn
 Diệp
 Du
 Duy
 Dư
 Đái
 Đan
 Đàm
 Đào
 Đăng
 Đắc
 Đầu
 Đậu
 Đèo
 Điêu
 Điền
 Điều
 Đinh
 Đình
 Đoái
 Đoàn
 Đoạn
 Đôn
 Đống
 Đồ
 Đồng
 Đổng
 Đới/Đái
 Đương
 Đường
 Đức
 Giả
 Giao
 Giang
 Giàng
 Giản
 Giảng
 Giáp
 Hưng
 H'
 H'ma
 H'nia
 Hầu
 Hà
 Hạ
 Hàn
 Hàng
 Hán
 Hề
 Hình
 Hoa
 Hoà
 Hoài
 Hoàng Phủ
 Hồng
 Hùng
 Hứa
 Hướng
 Hy
 Kinh
 Kông
 Kiểu
 Kha
 Khà
 Khai
 Khâu
 Khiếu
 Khoa
 Khổng
 Khu
 Khuất
 Khúc
 Khương
 Khưu
 Kiều
 Kim
 Ly
 Lý
 La
 Lã/Lữ
 Lành
 Lãnh
 Lạc
 Lại
 Lăng
 Lâm
 Lầu
 Lèng
 Lều
 Liên
 Liệp
 Liêu
 Liễu
 Linh
 Loan
 Long
 Lò
 Lô
 Lỗ
 Lộ
 Lộc
 Luyện
 Lục
 Lù
 Lư
 Lương
 Lường
 Lưu
 Ma
 Mai
 Man
 Mang
 Mã
 Mạc
 Mạch
 Mạnh
 Mâu
 Mậu
 Mầu
 Mẫn
 Minh
 Mộc
 Mông
 Mùa
 Mục
 Miêu
 Mễ
 Niê
 Ngạc
 Ngân
 Nghiêm
 Nghị
 Ngọ
 Ngọc
 Ngôn
 Ngũ
 Ngụy
 Nhan
 Nhâm
 Nhữ
 Ninh
 Nông
 Ong
 Ô
 Ông
 Phi
 Phí
 Phó
 Phong
 Phù
 Phú
 Phùng
 Phương
 Quản
 Quán
 Quang
 Quàng
 Quảng
 Quách
 Quế
 Quốc
 Quyền
 Sái
 Sâm
 Sầm
 Sơn
 Sử
 Sùng
 Sỳ
 Tán
 Tào
 Tạ
 Tăng
 Tấn
 Tất
 Tề
 Thang
 Thanh
 Thái
 Thành
 Thào
 Thạch
 Thân
 Thẩm
 Thập
 Thế
 Thi
 Thiều
 Thiệu
 Thịnh
 Thiềm
 Thoa
 Thôi
 Thóng
 Thục
 Tiêu
 Tiết
 Tiếp
 Tinh
 Tòng
 Tô
 Tôn
 Tôn Nữ
 Tôn Thất
 Tông
 Tống
 Trang
 Tráng
 Trác
 Trà
 Trâu
 Tri
 Trì
 Triệu
 Trình
 Trịnh
 Trung
 Trưng
 Tuấn
 Từ
 Tưởng
 Tướng
 Ty
 Uông
 Uân
 Ung
 Ưng
 Ứng
 Vàng
 Vâng
 Vạn
 Văn
 Văng
 Vi
 Vĩnh
 Viêm
 Viên
 Việt
 Vòng
 Vừ
 Vương
 Vưu
 Vu
 Xa
 Xung
 Y
 Yên
 Hầu
Lương

Bảng danh sách trên có thể phân chia theo các nhóm dân tộc chủ yếu sống trên lãnh thổ Việt Nam theo địa bàn cư trú sau:
Họ người Kinh và người Việt gốc Hoa, thường được Hán hóa mạnh kể từ đầu Công nguyên, trong thời kỳ Bắc thuộc lần 2 trở đi.
Họ người dân tộc thiểu số miền núi phía bắc và bắc Trung Bộ (Tày, Thái,...), mang nguồn gốc từ tín ngưỡng tô-tem của xã hội thị tộc nguyên thủy bản địa nhưng theo phụ hệ.
Họ người các dân tộc thiểu số Tây Nguyên (một số còn theo chế độ mẫu hệ như Người Ê Đê,...)
Họ người Chăm Nam Trung Bộ và Nam Bộ (nguyên gốc, và Việt hóa (Chế,..))
Họ người Khmer Nam Bộ (nguyên gốc, và Việt hóa (Thạch, Sơn, Trương,...)) họ Liêng.
Họ người Ba Na Kon Tum trước 1975 thì thường kèm theo tên thánh theo đạo Công giáo, sau 1975 để phân biệt nên chính phủ đặt A là con trai như A Lơi A Minh, còn gái thì Y Blan Y Thoai... cho có họ.

Chú thích

Liên kết ngoài

Họ người Việt Nam