Tirej

Tirêj, 1979-1980 yılları arasında yayımlanan Kurmancca ve Zazaca edebiyat dergisidir. 1923'ten sonra Türkiye'de tamamı Kürtçe olarak yayınlanan ilk dergidir. Kırmanççada ilk modern edebi metinler, dilbilimci ve araştırmacı yazar Mehemed Malmîsanij tarafından Tîrêj dergisinde yayımlanmıştır. Devrimci Doğu Kültür Derneği (DDKD) çevresi tarafından hazırlanan dergide yazan isimler arasında F. Totani, Rojen Barnas gibi isimler vardır.

1979 sonbaharında İzmir'de yayın hayatına başlayan ve dönemlik olarak tasarlanan derginin 3 sayısı İzmir'de basıldı. 4. sayının hazırlıkları sırasında 12 Eylül Darbesi olunca bu sayı İsveç'te, Stockholm'de basıldı. İlk sayısı 63 sayfa olan derginin 19 sayfası Zazaca'ya ayrılırken, 81 sayfa olan üçüncü sayının 42 sayfası Zazaca yazılmıştı. Zazaca bölümünün direktörlüğünü Mehemed Malmîsanij yapıyordu. Dergide hikâye ve şiirler, gramer yazıları ve tercümeler de yer aldı.

Dört sayısı toplam 334 sayfa olan derginin 130 sayfası Kırmanccaya ayrılmış, sunuş yazıları ise Kurmançça ve Kırmançça olarak yazılmıştır.

1. Sayı
Nâzım Hikmet'in Onlar şiiri, Sabahattin Ali’nin Koyun  Masal öyküsünün çevirisi, sözlü  Kırmançça edebiyatından Riretê  Kal  (Dedenin  Öğütleri) adlı bir masal, Kırmancca Atasözleri’nden bir derleme ve daha sonra ilk Türkçe-Zazaca sözlük olarak yayımlanacak olan sözlüğün ön çalışmaları.

2. sayı
Etnik ve Kitabê  Ramıtey adlı  iki  modern  şiir, Engiştê Kejê (Kejê’nin Parmakları) adlı ilk Kırmançça öykü , konuşma dili ile  yazı  dili  arasındaki  farkı ve sorunları konu alan ilk Kırmançça makale, Ê Ma W (Bizimkidir) ve Bımusne (Öğret) adlı iki kısa şiir, Xal û Warıza (Dayı ile Yeğen) adlı bir halk öyküsü, Çıbenokê  Zazaki (Zazaca Bilmeceler) ve sözlük çalışmasının devamı.

3. sayı
Zerra Mı (Yüreğim), Ewro  û Meşti (Bugün ve Yarın) ve Ma  Bı Çıman Diy (Gözümüzle Gördük) adlı üç şiir, Diyarbakır  ve  Erzincan  Kırmanççasını dilbilimsel olarak karşılaştıran bir makale, Amerikalı bir oryantalistin 1860 yılında Zazaca’dan bahseden bir çalışmasını inceleyen bir  yazı, derlenmiş  Kırmancca  bilmeceler, Pira Hewtsera (Yedi Başlı Cadı) adlı bir halk masalı ve sözlük çalışmasının devamı

4. sayı
Ma Çı Waşt? (Ne İstedik?), Erik (Vay be) ve Deza (Amcaoğlu) adlı üç şiir, Dersim yöresinden Seyîd Qazî’ye ait bir halk ezgisinin yanı sıra Türkçeden Kırmanççaya çevrilmiş ikinci şiir olarak Hüseyin  Ferhad’ın Vılê Kurdan adlı bir şiiri, Zazaki Dır Pronav (Zamir)” (Zazacada Adıllar)  adlı bir dilbilim makalesi ve sözlük  çalışmasının devamı.

Kaynakça

Kürtçe dergiler
Zazaca dergiler