Tuva Cumhuriyeti idari yapılanması

Tuva Cumhuriyeti idari yapılanması (Tuva Türkçesi: Тывa республикaзынын кожууннaры, Rusça: Административно-территориальное деление Тывы ) —  Sovyetler Birliği devrinden kalma bir yönetim birimi olan rayon denilen ilçe tipi idari yapılanma görülür. Sumon köy tipi yerleşimlerdir.

İdari bölünüşün dizimi

 Baytayga
 Batı Hemçik
 Doğu Hemçik
 Küçük Hem
 Başkent Kızıl
 Gümüş Tayga
 Övür
 Biihem
 Sütgöl
 Tandı
 Teregöl
 Teshem
 Toju
 Büyük Hem
 Yenigöl
 Yedigöl
 Ersin

Cumhuriyetin büyük şehirleri:
Kızıl (Кызыл) (başkent)
Ak Toprak (Ак-Довурак)
İlçeler (kojuunlar):
Barıın-Hemçik 
 9 sumon  ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Bay-Tayga 
 7 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Çaa-Höl 
 4 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Çedi-Höl  
Şehir-tipi yerleşimler ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Hovu-Aksı 
 5 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Doğu-Hemçik
Şehir ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Çadaana (Чадаана)
 11 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Erzin  
6 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Kaa-Hem (Каа-Хемский)
 11 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Kızıl  
Şehir-tipi yerleşimler ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Kaa-Khem , Kızıl (Каа-Хем)
 9 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Möngün-Tayga  (Мөңгүн-Тайга)
 2 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Övür  
 6 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Biy-Hem (Бии-Хем)
Şehir ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Turan (Туран)
 7 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Süt-Höl (Сүт-Хөл)
 7 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Tandı  (Таңды)
8 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Tere-Höl  
 1 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Tes-Hem  
8 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Toju  (Тожу)
 6 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Uluğ-Hem  
Şehir ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.:
Şagaan-Arıg (Шагаан-Арыг)
 9 tane sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.

Son idari yapılanma ve istatistikleri

Tarih 
18. asırda Tuva ülkesini işgal eden Çin, ülkeyi 4'e ayırdı ve her birine kojuun (bölge, ilçe, rayon) adlandırması verdi. 
Oyun boyunun bölgesi (Tesingol, Oyunnar), Toju boylarının bölgesi (Toju koşun), Salçak boyunun bölgesi (Hemgol) ve Hasut boyunun bölgesi (Hubsugol). 1808 yılında Heçik koşun (kojuun) kuruldu.  1878 yılında Hubsugol koşun Kuzey Moğolistan'da kaldı. 20. yüzyıl başlarında bölünüm 7'ye ulaştı: Beyse (Бейсэ-хошун), Daa (Даа-хошун), Maadı (Маады), Oyunlar (Оюннар), Salçaklar (Салчак), Tojulular (Тоджинский) ve Çoodu(Чооду). 20. yüzyıl başlarında Tuva ülkesi Kuzey Moğolistan'ın genel idaresine bağlandı. Koşun (Kojuun) denilen ilçe şeklindeki yönetimler sumon adlı büyük köy şeklindeki yönetimlere ayrılırken, sumonlar da arban adlı küçük köylere ayrılır.

Ayrıca bakınız 
 Tuva Cumhuriyeti şehirleri

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 Tarih boyunca Tuva Cumhuriyetinin İdari yapılanması (1756—1987)