Ança Manastırı

Ança Manastırı (Gürcüce: ანჩის მონასტერი; okunuşu: “ançis monast’eri”), tarihsel Klarceti bölgesinde Gürcü Ortodoks manastırıdır. Ança Manastırı, Tao-Klarceti bölgesindeki beş Gürcü piskoposluğundan biri olan Ança Piskoposluğu’nun da merkeziydi. Bugün Türkiye sınırları içinde, Artvin’e bağlı Ardanuç ilçesindeki Ança köyünde yer alır. Manastırın bilinen tak yapısı Ança Kilisesi, haç planlı ve kubbeli bir kilisedir. Günümüze sadece yıkıntıları ulaşmıştır.

Tarihçe

Ança Manastırı üzerine en eski bilgi Grigol Handzteli’nin Yaşamı’ (951) adlı elyazmasında yer alır. Buna göre Ança Kilisesi 9. yüzyıl başlarında inşa edilmiştir. Ança Manastırı Klarceti’nin önemli din ve kültür merkezlerinden biriydi. Ança Manastırı 1550’lerde Osmanlı Devleti’nin eline geçmesine karşın dinsel faaliyet  17. yüzyılın ortalarına kadar sürmüş, ancak cemaati giderek azaldmıştır. Bundan dolayı Kraliçe Tamar'ın (1184-1213) isteğiyle hazırlanmış olan ünlü İsa Triptiki 1664'te buradan alınarak Tiflis’e götürülmüştür. Tiflis’te bu triptikin konduğu kilise bugün Ança İkonu Kilisesi (Ançishatis Eklesia) adıyla anılmaktadır. Rus idaresi sırasında Tao-Klarceti bölgesini gezen Gürcü bilim insanı Dimitri Bakradze Ança Manastırı’nı harap halde bulmuştu. Doğubilimci Nikolay Marr'ın 1904 yılındaki araştırma gezisi sırasında da Ança Kilisesi yıkılmış ve taşları köydeki yapılarda kullanılmıştı.

Kalıntılar

Klarceti ve Şavşeti bölgesinde 1904 yılında araştırma gezsisi yapan Nikolay Marr'ın verdiği bilgiye göre kilisenin taşlarının bir kısmı Aziz Seyidoğlu adlı kişinin evinin inşasında kullanılmıştı. Evin güney ve batı duvarları tamamen kilisenin  taşlarından örülmüştü. Evin inşasında kullanılan taşların bir kısmında süslemeler de vardı. Kilisenin süslemeleri, cephe duvarları taşları köyün camisinin inşasında da kullanılmıştır. Nitekim caminin güney duvarında kilisenin penceresinin alınlık taşı bulunmaktadır. Kahverengimsi bu taşta dairesel örgü motifler yer alır. Caminin doğu duvarında üç sıra halinde kahverengimsi düzgün kesme taşlar da kiliseden alınmıştır. Ança Kilisesi’nin taşları köydeki evlere de dağılmıştır. Pintigil mahallesinde 20 numaralı evin köşesinde örgü motifli bir taş tespit edilmiştir. Samanlığın kapı süvesi olarak yine örgü motifli bir taş kullanılmıştır. 11 numaralı evin ahırının duvaının alt kısmında pembe taştaki örgü motifler zarar görmüştür.

Kaynakça

Dış bağlantılar
"ანჩისხატის ისტორია" (Ança İkonu Tarihi) 
"ტაო-კლარჯეტის ეკლესია-მონასტრები" (Tao-Klarceti Kilise ve Manastırları)
"Cultural Tourism in a Digital Era: First International Conference - The Ancha Icon of Savior" 

9. yüzyılda tamamlanan kiliseler
Artvin'deki Gürcü Ortodoks kiliseleri
Türkiye'deki harap kiliseler
Tao-Klarceti