Sayan Dağları

Sayan Dağları (Tuvaca: Саян даглар; ; Moğolca:Соёоны нуруу - Sayanı/Soyony nuruu), Göktürk Kağanlığı devrindeki adı : Kögmen Dağları ) Moğolistanın kuzeybatısında, Sibiryanın güneyindeki sıra dağlardır.

Coğrafya ve ekoloji 
Rusya-Moğolistan sınır hattında yer alan sıra dağlardır. Tuva'nın kuzeyi, Buryatiya'nın batısı ve Krasnoyarsk ile İrkutsk'un ise güneyini oluşturur. Sayan dağları kabaca bir yay oluşturur kuzeye konveks olarak ve batıda Altay dağlarından doğuda Baykal gölü'ne uzanır. Güneyde Khamar-Daban adlı Transbaykalya dağ sırasıyla buluşur. Sayan dağları kabaca iki parçadan oluşur: Doğu sayanlar, Batı sayanlar olarak tanımlanan bu parçalar farklı jeolojik tarihe sahip olup merkezde bir araya gelirler. Doğu dağ sırası daha yüksektir ve Mönk Sarıdağ zirvesi 3492 metreye ulaşır.
Altay-Sayan dağ sistemi coğrafi anlamda çok önemli bir bölgeyi oluşturmakla kalmaz, aynı zamanda ekolojik ve biyolojik anlamda da bir dünya hazinesidir. İklim ve yer şekillerinin çeşitliliğini gösteren bu bölge orman, dağ ormanı, orman-bozkır, bozkır, çöl-bozkır, tatlı su-nemli topraklar gibi pek bitkisel ortamdan oluşur ve coğrafi olarak Sibirya taygası ve Orta Asya steplerini ayırır. Dünyanın el değmemiş sayılı ekolojik bölgelerinden biri olan sayan dağları çam, karaçam ve köknar ağaçlarından oluşan balta girmemiş orman varlığına sahiptir, bölgenin yüzde 39'u vejetatif olarak zengin bir kısım oluşturur. Dünyanın en büyük 10 nehri'nden ikisine hayat veren de Altay-Sayan dağ sırasıdır: Bb ve Yenisey nehirleri. Kabaca 5.5 milyon km'lik su boşaltma havzasına sahip iki büyük nehirler örtüşen bir bölgededir. Bu nehirlerin asıl kaynağı 49 km^3 hacmindeki kalıcı buzullarıdır. Bölge sadece nehirlerce değil göllerce de zengindir, zira 27 bin üzerinde irili ufaklı göle sahiptir. başlıca göller; Khuvsgul, Uvs ve Teletskoe'dir. Liken, yosun ve 3500'ü bulan damarlı bitki varlığı bölgenin iklimsel toleransı hakkında fikir verebilmektedir. Flora olarak zengin bölge aynı zamanda 680 omurgalı canlıya ev sahipliği yapmaktadır. 77 balık, 143 memeli, 425 kuş ve 25 sürüngen türü bu eko bölgede yaşamaktadır ve bunların 39'u endemiktir.

Jeolojik geçmiş 
Altay-Sayan dağ sistemi ilk olarak prekambriyen dönemin sonuyla paleozoik dönem içinde kıvrım mekanizmasıyla oluştu ve yaklaşık 300 milyon yıl önce deformasyona uğrayarak yok oldu. 250 milyon sene evvel Mezozoyik başında yeniden kıvrım etkisiyle oluşan dağ sistemi, yaklaşık 80 milyon yıl önce yok oldu. son oluşum senozoyik dönem içinde etkin konverjan (yaklaşan) levha hareketleri sayesinde başlamış ve dağ sistemi son kez oluşmuştur. Günümüzdeki şeklini almasıysa erozyon, buzul aşındırması ve çeşitli deformasyonlarla oluşmuştur. Özellikle buzullar jeomorfolojik pek çok etki bırakmıştır. Geç Pleyistosen dönemi içinde buzul etkisi, vadiler aşındırmış ve morenler, kaba taneli çökeller ve buzul gölleri bırakmıştır.

Kaynakça

Daha da bakınız 

 Abakan akarsuyu
 Ergaki
 Sibirya coğrafyası
 Mana akarsuyu
 Minusinsk Çöküntüsü
 Tuva havzası
 Altay-Sayan bölgesi

Dış bağlantılar

Tuva -Sayan dağları
Sayan dağları fotoğraflar

Moğolistan'daki dağlar
Tıva'daki dağlar