Fruktoz emilim bozukluğu

Fruktoz emilim bozukluğu, eskiden "diyetsel fruktoz intoleransı" (DFI) olarak adlandırılan, bir çeşit sindirim bozukluğu olup, ince bağırsağın enterosit hücrelerindeki fruktoz taşıyıcılarının eksik olması sebebiyle, fruktozun  emiliminin bozulması sonucunda gelişir. Bu durum, emilemeyen fruktozun tüm bağırsaktaki fruktoz konsantrasyonunu arttırması ile sonuçlanır. Fruktoz intoleransı ilk olarak 1956'da tanımlanmış ve bildirilmiştir.

Bu durumun irritabl bağısak sendromunun semptomlarını taşıyan hastalarda ortaya çıkma sıklığı, normal popülasyonda ortaya çıkma sıklığından daha yüksek değildir. Bununla birlikte, her iki hastalığın semptomlarındaki benzerlik nedeniyle, fruktoz emilim bozukluğu olan hastalar genellikle irritabl barsak sendromu olan hastaların profiline benzemektedir. Bazı durumlarda, fruktoz emilim bozukluğu, çölyak hastalığı gibi bağırsak hasarına neden olan çeşitli hastalıklardan kaynaklanabilir.

Fruktoz emilim bozukluğu, fruktozu parçalayan karaciğer enzimlerinin eksik olduğu ve  potansiyel olarak ölümcül bir durum olan "kalıtsal fruktoz intoleransı" ile karıştırılmamalıdır.

Semptomlar 
Fruktoz emilim bozukluğu, karın ağrısı, şişkinlik, flatulans ve ishal gibi gastrointestinal semptomlara neden olabilir.

Patofizyoloji 
Fruktoz, sindirim enzimlerinin yardımı olmadan da ince bağırsaktan emilir. Sağlıklı kişilerde bile, öğün başına yaklaşık olarak sadece 25–50 g fruktoz uygun bir şekilde emilebilir. Fruktoz emilim bozukluğu olan kişiler ise, öğün başına 25 gr'dan daha az fruktozu emebilmektedir. Fruktoz ve sorbitolün aynı anda tüketilmesi fruktozun emiliminin bozulmasını artırıyor gibi görünmektedir. Yeterince emilmeyen fruktoz, bağırsak bakterileri tarafından hidrojen, karbon dioksit, metan ve kısa zincirli yağ asitleri üretmek üzere fermente edilir. Hidrojen seviyesindeki bu anormal artış, hidrojen nefes testi ile tespit edilebilmektedir.

Fruktoz emilim bozukluğunun fizyolojik sonuçları, artan ozmotik yük, hızlı bakteriyel fermentasyon, değişen gastrointestinal motilite, mukozal biyofilm oluşumu ve bağırsaktaki bakteri profilinin değişmesi şeklindedir. Bu etkiler, sorbitol gibi öteki kısa zincirli karbonhidratların emilimlerinin de azalmasına ek olarak daha da artarlar. Bu olayların klinik önemi, bağırsakların bu tür değişikliklere cevabına bağlıdır. Fruktoz emilim bozukluğunun bazı yan etkileri triptofan, folik asit ve kandaki çinkonun azalmasıdır.

İçeriğinde serbest fruktoz ya/ya da fruktanları (içerisinde fruktoz moleküllerini polimer olarak içeren gıdalar, enginar gibi) içeren gıdaların diyetle alımını kısıtlamak, fruktoz emilim bozukluğuna bağlı olarak fonksiyonel bağırsak bozuklukları gelişen hastaların büyük bir kısmında semptomların azalmasını sağlayabilir.

Teşhis 
Tanı testi, kullanıldığında, laktoz intoleransını teşhis etmek için kullanılan teste benzemektedir. Bu teste "hidrojen nefes testi" de denir ve şu anda klinik teşhis için kullanılan bir yöntemdir. Bununla birlikte, bazı araştırmacılar bu testin uygun bir tanı aracı olmadığını öne sürmektedir, çünkü alınan negatif sonuçlar, fruktoz kısıtlamasına karşı olumlu bir yanıtı dışlamamaktadır ve  bu da bir duyarlılık eksikliğini göstermektedir.

Tedavi 
Bu durumun bilinen bir tedavisi yoktur, ancak uygun bir diyet ve ksiloz izomeraz enzimi tedaviye yardımcı olabilir. Glukozun aynı anda fruktoz ile birlikte alınması fruktoz emilimini artırır ve semptomların gelişmesini engelleyebilir. Örneğin, insanlar, benzer miktarlarda fruktoz ve glukoz içeren, greyfurt veya muz gibi meyveleri tolere edebilirler, ancak elma, yüksek seviyelerde fruktoz ve daha düşük seviyelerde glukoz içerdiği için tolere edilemez.

Ksiloz izomeraz 
Ksiloz izomeraz enzimi, fruktoz şekerini glukoza dönüştürür. Ksiloz izomerazın besin takviyesi olarak verilmesi, fruktoz emilim bozukluğunun semptomlarını iyileştirebilir.

Diyet 
Fruktoz emilim bozukluğu olan kişiler tarafından kaçınılması gereken besinler şunlardır:

 Bir porsiyon yemekte, içeriğindeki 100 gram glukoza karşılık olarak 0.5 gramdan fazla fruktoz içeren ya da toplamda 0.2 gram fruktan içeren gıdalardan ve içeceklerden kaçınılmalıdır. Porsiyon başına 3 g fruktoz dan fazlasını içeren gıdalar 'yüksek fruktoz yükü' olarak adlandırılır ve muhtemelen semptomları arttırma riski taşırlar. Bununla birlikte, 'yüksek fruktoz yükü' kavramı, uygulanan diyetin başarısındaki önemi açısından değerlendirilmemiştir.
 Yüksek fruktoz/glukoz oranına sahip besinler, yani fruktozca zengin besinler: Glukoz, fruktoz emilimini arttırır, böylelikle fruktoz glukoz oranı eğer bir'den küçükse (<1), yani bir gıdadaki fruktoz az, glukoz fazla ise, örneğin beyaz patates gibi gıdalardaki fruktoz, kolayca emilir, ancak elma ve armutta olduğu gibi bu oran bir'den büyük (>1), yani, alınan gıdadaki fruktoz miktarı glukozdan fazla ise, fruktozun bağırsaklardan emilmesi zorlaşır. Bu durum besinlerin içerdikleri toplam fruktoz miktarından bağımsızdır ve yine besinlerin içerdiği glukoz miktarı ile birlikte değerlendirilmelidir.
 Enginar, kuşkonmaz, pırasa, soğan ve ekmek, kek, bisküvi, kahvaltılık gevrek, börek, makarna gibi buğday içeren ürünler de dahil olmak üzere tüm fruktanlar ve diğer mayalanabilir oligo-, di- ve mono-sakkaritler ve polioller (FODMAP'ler) bakımından zengin besinler, pizzalar ve buğday noodle'ları.
 Bazı diyet içeceklerinde ve gıdalarda bulunan ve bazı meyvelerde doğal olarak bulunan ksilitol, ve eritritol, mannitol gibi diğer polyoller (şeker alkolleri) ve sonu -tol ile biten diğer katkı maddeleri içeren ve genellikle ticari gıdalarda suni tatlandırıcı olarak eklenen sorbitol içeren gıdalar
 Yüksek fruktozlu mısır şurubu içeren besinler

Aşırı fruktoz içeren gıdalarla birlikte alınan yüksek glukoz içeriğine sahip yiyecekler, aşırı fruktozu sinderemekten muzdarip olan kişilere yardımcı olabilir.

Fruktanların fruktoz emilim bozukluğunda oynadığı rol halen araştırılmaktadır. Bununla birlikte, fruktoz emilim bozukluğu olan kişiler için fruktan alımının 0.5 gram/porsiyon'un altında tutulması, ve inülin ve fruktooligosakkarid (FOS) gibi her iki fruktanı içeren besin takviyelerinden kaçınılması önerilmektedir.

Yüksek fruktoz içeriğine sahip gıdalar 
Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı (USDA) veritabanına göre, glukozdan daha fazla fruktoz içeren gıdalar şunlardır:

USDA gıda veri tabanı, birçok yaygın meyvenin, fruktoz ve glukozu neredeyse eşit miktarlarda içerdiğini ve fruktoz emilim bozukluğu olan bireyler için bir problem ortaya koymadığını ortaya koymaktadır. Elma, armut ve karpuz gibi, içeriğinde glukozdan daha fazla fruktoz içeren bazı meyveler, içerdikleri glukozun iki katından daha fazla fruktoz içermektedir. Üzümlerdeki fruktoz seviyeleri meyvelerin olgunluk derecesine ve türüne göre değişiklik gösterir, örneğin olgunlaşmamış üzümler daha fazla glukoz içerir.

Hastalığın yönetilmesi için diyet kılavuzları 
Avustralya'daki Monash Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, özellikle IBS'li bireyler için, fruktoz emilim bozukluğunu yönetmek için bir diyet rehberleri geliştirdiler.

Sakıncalı gıdalar (yani glukozdan daha fazla fruktoz içeren gıdalar) 

 Meyveler - elma, armut, kış kavunu, armut, pençe, papaya, ayva, yıldız meyvesi, karpuz;
 Kurutulmuş meyveler - elma, frenk üzümü, hurma, incir, armut, kuru üzüm, sultana;
 Takviyeli şaraplar
 Agave nektarı, bazı mısır şurupları ve meyve suyu konsantreleri gibi ilave şeker içeren gıdalar.

Uygun olan gıdalar (yani, glukoza eşit miktarda ya da daha az fruktoz içeren gıdalar) 

Aşağıdaki listede yer alan uygun yiyecekler listesi bir yayına atfen sunulmuştur: Bu yayının ismi, "Fruktoz emilim bozukluğu ve İrritabl Bağırsak Sendromu'nun semptomlarının diyetle etkin bir şekilde yönetilmesi kılavuzu" dur.  Avustralya gıda standartlarında listelenen yiyeceklerin fruktoz ve glukoz içerikleri, listelenen gıdaların çoğunun daha yüksek fruktoz seviyelerine sahip olduğunu göstermektedir.

 Çekirdekli meyveler: kayısı, nektarin, şeftali, erik (dikkat - bu meyveler sorbitol içerir);
 Dutsu meyveler: böğürtlen, kızılcık, ahududu, çilek, dut;
 Narenciye meyveleri: Kamkat, greyfurt, limon, lime, mandalina, portakal, tangelo;
 Diğer meyveler: olgun muz, jackfruit, tutku meyvesi, ananas, ışgın, tamarillo.

Yiyeceklerin etiketlenmesi 
ABD dahil olmak üzere çoğu ülkede ya da tüm ülkelerde işlenmiş gıda üreticileri için, şu anda "glukozdan daha fazla fruktoz" içeren gıdaları bu uyarı ile etiketlemek yasalarca gerekli değildir. Bu fruktoz emilim bozukluğu olan kişiler için bazı sürprizlere ve tehlikelere neden olabilir.

"Glutensiz" olarak işaretlenmiş gıdalar (gluten içermeyen) genellikle fruktoz emilim bozukluğu olan kişiler için uygundur, ancak hastalar, kurutulmuş meyvelere, yüksek fruktozlu mısır şurubuna ya da içeriğinde şeker olarak fruktoz içeren glutensiz gıdalara dikkat etmelidirler. Bununla birlikte, fruktoz emilim bozukluğu yaşayan hastaların, çölyak hastalığı olanlarda olduğu gibi gluteniden tamamen kaçınmalarına gerek yoktur.

Birçok fruktoz emilim bozukluğu yaşayan hasta çavdar ve mısır unu yapılan ekmekleri tüketebilir. Ancak, bunlar "buğdaysız" (veya "glutensiz") olarak işaretlenmedikçe buğday içerebilir. (Not: Çavdar ekmeği glutensiz değildir.) Genellikle buğday için kabul edilebilir bir alternatif olarak kabul edilse de, kavuzlu buğday, tıpkı buğday alerjisi veya çölyak hastalığı olanlar için uygun olmadığı gibi fruktoz emilim bozukluğu olan hastalar için de uygun değildir. Bununla birlikte, fruktoz emilim bozukluğu yaşayan bazı hastalar, buğday ürünlerinden aldıkları fruktanlar ile bir sıkıntı çekmezken, fazla fruktoz içeren gıdalarla ilgili problemleri olabilir.

Yeni araştırmalar 
Fruktoz ve fruktanlar, duyarlı bireylerde gastrointestinal rahatsızlığa neden olduğu bilinen FODMAP'lardır (fermente oligo-, di- ve mono-sakkaritler ve polioller). FODMAP'lar bu bozuklukların nedeni değildir, [19] ancak erişkinlerde FODMAP'larin kısıtlanması (düşük FODMAP diyeti), irritabl bağırsak sendromu (IBS) ve diğer fonksiyonel gastrointestinal bozuklukların (FGID) kısa vadeli sindirim semptomlarını iyileştirmeye yardımcı olabilir. Bununla birlikte, FODMAP'ların uzun süreli olarak kısıtlanması, bağırsak mikrobiyotası ve metabolomu üzerinde zararlı bir etkiye neden olduğu için olumsuz etkilere sahip olabilir.

Başvurular 

Gastroenteroloji
Doğuştan metabolizma bozuklukları