Rızaeddin Fahreddin

Rızaeddin Fahreddin veya tam adıyla Rızaeddin bin Fahreddin bin Seyfeddin eş-Şirdanî (Tatarca: Ризаэддин Фәхреддин; 12 Ocak 1859, Kiçuçat, Bugulma uyezdı - 12 Nisan 1936, Ufa), Tatar müftü, tarihçi. Ceditçi ve reformcu fikirleriyle tanınmaktadır.

Hayatı 
On yaşında, bugün Leninogorsk bölgesinde bulunan Tüben Şelçeli Medresesi'nde eğitimine başladı. Bu sırada klasik eserleri istinsah ederek bilgi birikimini artırdı. 25 yaşından itibaren İsmail Gaspıralı'nın çıkardığı Tercüman gazetesini okumaya başlamasıyla yeni fikirler tanıdı ve Gaspıralı ile mektuplaşmaya başladı. Şehabeddin Mercanî'nin reformcu fikirleri dikkatini çekti ve kendisiyle tanışmak için Kazan'a gitti. Eğitiminin ardından 1887'de öğrenim gördüğü medresede ders vermeye başladı. Ertesi yıl fikir dünyasını etkileyen Cemaleddin Efganî ile Sankt-Peterburg'da tanıştı.

1889'da medreseden ayrıldıktan sonra imam ve müderrislik görevine başladı. 1891 yılında Ufa'da bulunan Orenburg Müftülüğü'nde kadılık görevine getirildi. Rus Devrimi (1905)'nden sonra Müslümanların basın kurmasına izin verilmesi üzerine kadılık görevinden istifa ederek Orenburg'da Vakit gazetesinde yazı yazmaya Şura dergisinde editörlük yapmaya başladı. Bu sırada bulunduğu şehirde medresede siyer ve hadis dersi verdi. Sevinçle karşıladığı Ekim Devrimi'nden sonra yazdığı gazete ve derginin kapatılmasından sonra umudu kırıldı. Ardından tekrar Ufa'daki kadılık görevine geri döndü.

Alimcan Barudi'nin ölümünden sonra onun yerine müftülük görevini vekaleten devraldı. 1923'te Ufa Müftülüğüne seçildi. Bu müftülüğün yayın organı olarak İslam Mecellesi adında bir dergi çıkardı. 1926'da Mekke'de organize edilen İslam Kongresi'ne Sovyetler Birliği delegeleri reisi olarak iştirak etti. Sovyetler Birliği'nin din adamları ve kurumları üzerindeki baskılarını artırması üzerine protestolarını her daim sürdürdü. 12 Nisan 1936'da maddi sıkıntılar içerisinde Ufa'da öldü.

Fikir dünyası 
Fikri dünyasını etkileyenler arasında Cemaleddin Efganî, İsmail Gaspıralı, Muhammed Abduh, Kasım Emin ve Şehabeddin Mercani gibi isimler vardır. Musa Carullah ise yakın ahbabıdır. Türk dilinde birliği savunmuş, tasavvufa mesafeli durmuştur. Sovyetler Birliği'ni methetmemiştir.

Eserleri

Tarih 
 Bulgar ve Kazan Türkleri
 İbn Battuta'nın Deşt-i Kıpçak'taki Seyahati
 Altınorda Hanları
 Kazan Hanları

Biyografi 
 Asar
 İbn Rüşd
 Meşhur Hatunlar
 İmam Gazzali
 Ebü'l-Ala el-Maarri
 İbn Teymiyye
 Şeyh Zeynullah Hazret'in Terceme-i Hali
 İbn Arabî
 Ahmed Midhad Efendi

Din, Ahlak ve Eğitim 
 Kitabü'l-İ'tibar
 et-Tahrirü'l-musaffa
 Terbiyeli Bala
 Menasıb-ı Diniyye
 Terbiyeli Ana
 Terbiyeli Ata Ya ki Kıraat-i Türki
 Adab-ı Ta'lim
 Nasihat
 Aile
 Rusya Müslümanlarının İhtiyaçları ve Onlar Hakkında İntikad
 İslamlar Hakkında Hükûmet Tedbirleri
 Rahmet-i İlahiyye Meselesi
 Cevamiu'l-kelim Şerhi
 İlm-i Hadisten Kütüb-i Sitte ve Müellifleri
 Dini ve İctimai Meseleler

Kaynakça 

1859 doğumlular
1936 yılında ölenler
Müftüler
Tatar tarihçiler