Alihan Bökeyhan

Alihan Nurmuhammedoğlu Bökeyhan (Kazak Türkçesi: Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан; 5 Mart 1866, Karkaralı;, Semey oblastı, Dala ilçesi - 27 Eylül 1937, Moskova) — Kazak siyasetçi, 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başında Kazak Türkleri aydınlarının, milliyetçi önderi. Ulusal bağımsızlık ve Alaş Hareketinin üyesi. Alaşorda Otonomiyalı Hükümetinin başkanı, Alaşorda Özerk Cumhuriyetinin önderi. Siyasetçi, bilim insanı.

Hayatı 
Alihan, 1866 yılında Semey bölgesinde doğmuştur. İlk öğrenimden sonra Ombı Teknik Yüksek okulunu bitirmiş, sonra da Petersburg Orman Enstitüsünde öğrenimine devam etmiştir.
1904-1905 yıllarındaki Rus-Japon savaşı
Orınbur (şimdiki Orenburg)’da yayınlanan Kazak gazetesi 1913 - 1918 yılları arası Kazak Türklerinin bilinçlenmesinde çok öneme sahip bir gazetedir. Gazetenin önemli yazarlarından Ahmet Baytursunov, Mircakıp Duvlatulı ve Alihan Bökeyhan bulunur.

1910- Bökeyhan Kırgız (Kazak) bozkırının Ruslar tarafından yerleştirilmesine karşı karşı gelmiştir .

1913- Ali han Bökeyhan “Kazak” gazetesinin neşrine başlar. Az bir vakitte gazete milli aydınların fikir merkezi haline gelir. Gazetelerde açık imza ve “Qır balası”, “Stepniyak”, yani "Bozkır oğlu" adları ile “Duma partiyası”, “Duma və Kazaklar”, “Avqust Bebel” ve b. makaleler yayınlatır.

1914- Haziran ayında geçirilen Umum Rusya Müslümanları Kurultayın'a iştirak eder. Rusya Devlet Dumasında Müslüman milletvekillerin teşkilatlanmasından ve faaliyetlerini güçlendirmelerinden sorumlu olur. Tomsk'ta Sibir (Sibirya)'in bağımsızlığını isteyenlerin kurultayında görev alır. Alihan Bökeyhan'ın teşebbüsü ile bu kurultayın oluşturulması, planlanan Sibir Cumhuriyetinin Kazakistan ile bütünleşmesi kararı alınır.

Alihan Bökeyhan'ın esas maksadı Sibirya ve Orta Asya'yı da kapsayan Türk milli hükûmeti kurmaktı.

Gürcü kökenli Stalin'in emriyle Kazak milliyetçilerine karşı sert tedbirler başlar. 1920-1937- yılları arasında Alihan Bökeyhan üç defa hapsedilir.

Alihan Bökeyhan, 27 Eylül 1937 tarihinde Sovyet Rusya yönetiminin emriyle kurşuna dizilir.

Edebiyat 

 Аккуыулы С. А. Букейханов и русское масонство // Простор. −1994. -№ 3.
 Сеитов Э. А. Н. Букейханов как историк и общественно-политический деятель: Канд. диссертация. — Алматы, 1996.
 Мамраева А. К. Общественно-политическое развитие Казахстана начала XX века и А. Букейханов. — Алматы, 1998.
 Мамраева А. К. Общественно-политическая деятельность и политико-правовые взгляды А. Букейханова. Караганда. Болашак-Баспа. 1998.
 Государственная дума Российской империи, 1906—1917 : Энциклопедия. Москва : Российская политическая энциклопедия, 2008. С. 70. ISBN 978-5-8243-1031-3.

Onun hakkında filmler 
 1994 — Alaş hakkında film. Alaşorda rejisörü: Kalila Namatulı Omarov
 2009 — Alaşorda (film). Rejisörü: Kalila Namatulı Omarov

Suretlik

Kaynakça 

Kazak siyasetçiler
Moskova'da ölenler
Etnograflar
Çevre bilimciler