Dede Cöngi

Dede Cöngi Efendi, 16. Yüzyıl’da Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşamış fakih. Dede Halife ve Kara Dede lakaplarıyla da tanınır. Eserlerini cönk denilen defterlere yazdığı için bu isimle anılır olmuştur.

Yaşamı 
Amasya’nın Uluköy köyünde doğmuştur.

1514 yılına dek debbağ adı verilen bir tür dericilik mesleğiyle uğraşmıştır. Daha sonra Arap edebiyatında ve Hanefilik mezhebine göre tefsir ile fıkıh alanlarında eğitim almıştır. Eğitimini tamamladıktan sonra Bursa Beyazıt Paşa Medresesi, Tire Kara Kadı Medresesi, Merzifon Sultaniyesi, Halep Hüsrev Paşa Medresesi'sinde müderris ve müftü olarak hizmet vermiştir. 1558'de Kefe’de kadılık yapmaya başlamıştır.

1565'te Bursa’ya dönmüş ve 2 yıl sonra ölmüştür.

Dede Cöngi, debbağlık yaptığı için esnaflığı ve esnaf çevrelerini iyi tanıyordu. Hatta Ahi teşkilâtına da üyeydi. Diğer yandan fıkıhta uzmanlaştığı için ulema sınıfında tanınıyor ve saygın biri olarak kabul ediliyordu.

En önemli eseri eseri olarak kabul edilen eser Siyasetü’ş-Şer’iyye’dir.

Eserleri 
 Haşiye alâ Haşiyeti’l Hayâli al Şerhi’l-Akaid
 Haşiye alâ Şerhi’l Cami
 Haşiye alâ Şerhi’l-İsagucî li’l- Kâtî
 Haşiye alâ Şerh’il-İzzî fi’t-Tasrîf li’t-Teftazan
 Kitab-ı Dede Cöngi
 Lüccetü’l-fevâ’id
 Risale fi emvali beyti’l-mâl ve aksamihâ ve ahkâmiha ve masarafiha (I. Süleyman'ın oğlu Şehzade Mustafa'ya ithaf edilmiştir.)
 Risale fi’l-benc ve’l-haşiş ve tahrîmihâ
 Risaleti’l Vaz
 Siyasetü’ş-Şer’iyye

Kaynakça 

Fakihler
16. yüzyılda Osmanlılar
16. yüzyıl filozofları
1490'larda doğanlar
1567 yılında ölenler
Amasya doğumlular
Bursa'da ölenler