Katepano

Katepánō (, kelime anlamı "Tepede yer alan [kişi]", ya da "en üstteki") Kıdemli Bizans İmparatorluğu rütbesi. Kelime Batı dillerine capetanus/catepan şeklinde geçmiştir, anlamı İtalyanca "capitaneus" (Latince baş anlamına gelen "caput" kelimesinden türemiştir) ile birleşmiş gibi görünmektedir. Bu hibrid terim İngilizcede captain ve diğer dillerde benzer terimlere (Capitan, Kapitan, Kapitän, El Capitan, Il Capitano, Kaptanpaşa vb.) dönüşmüştür.

Tarih 
Katepáno ilk defa 9. yüzyılda ortaya çıkmıştır, o dönem "görevli kişi" genel anlamında iki memur için kullanılıyordu: düşük seviye saray görevlileri olan basilikoi anthrōpoi ("imparatorluk adamları") başı ve Küçük Asya'nın güneyinde bulunan Bizans deniz theması olan Kibirreoton'nın Merdei deniz piyadesi müfrezelerinin başı. 960ların büyük doğu fetihlerinin uyanışında, unvan daha belirli bir anlam kazandı.

Yeni elde edilmiş bölgeler thematalara bölünmüş ve bir arada daha büyük bir bölge olarak doux ("duke") ya da katepanō tarafından yönetiliyorlardı. Bu ducate/katepanate bölgeleri: (1) Antakya, Kuzey Suriye'de güneydoğu sınırını; (2) Mezopotamya Fırat'ın doğusunu; (3) Haldia kuzey doğuyu içeriyordu. II. Basileios (976-1025 arası hükümdar) hükümdarlığı döneminde doğu sınırı daha da ileri götürüldü ve 1022 yılında İberya kuruldu. Batıda, en ünlü katepanlılık, Güney İtalya'da olandı, yaklaşık 971-975 yıllarında derlenen makamların listesini içeren Escorial Taktikonde geçmektedir, Bizans-Bulgar Savaşlarının başarıyla nihayetlenmesinden sonra, Bulgaristan katepanō kurulmuştur. Ayrıca Sırbistan katepanate kurulmuş, "Ras katepano" olarak bilinmektedir.

11. yüzyılda yıkıcı toprak kayıpları sırasında, bütün askeri komutanlık anlamında makam ortadan kalkmıştır fakat daha yerel bir seviyede devam etmiştir: Komninos Hanedanı ve Paleologos Hanedanı dönemlerinde, katepanikion terimi hen Küçük Asya (Trabzon İmparatorluğu dahil) hem de Avrupa'da düşük seviye idari alanlara işaret eder hale gelmiştir.

Bunlar, önceki thematanın daha küçük bölümleriydi ve tahkim edilmiş başkentten (kastron) ve etrafındaki topraklardan biraz büyük bir alanı içeriyordu. Paleologos dönemi, katepanikion, yönetim alanında en yüksek sivil ve askeri yetkili olan kephalē (Greek: κεφαλή, "baş") tarafından yönetiliyordu. Diğer Bizans kurumları gibi, İkinci Bulgar İmparatorluğu'nda katepanikionda idari bir bölüm olarak uyarlamıştır.

Kaynakça

Kaynakça

Konuyla ilgili yayınlar 

Bizans askerî unvanları
Yunanca deyişler