Höömey

Höömey (Tuvaca: хөөмей / höömey) - Tıva Türklerinin ve dolaydaki Türk ve Moğol toplumlarının boğazdan söyledikleri müzik tarzı. Türkçede uluslararası literatürdeki yaygın kullanımla "Hömey" olarak da söylenir.

Tuva Türklerindeki bu söz başka dillere de geçmiştir. (İngilizce: Kömey) (Moğolca: Хөөмэй) adı verilen gırtlak şarkıları Altay ve Sayan dağları dolayında yaşayan Türk halklarında söylenir.

"Höömey" terimi hem Tuva boğaz şarkılarının ortak adı olarak hem de ana stillerinden birine atıfta bulunmak için kullanılır.

Sözkökü 
Höömey sözcüğüne Kumay, Hömeylemek (yani "Hömey söylemek") fiiline ise Kumaylamak (Rusça: кумайлер) biçimleri ile de rastlanır. 19. asırdan sonra tanınmaya başlamıştır. Hömey/Kömey kavramı farklı Türk dillerinde gırtlak, boğaz manasına gelir.

Sıgıt-höömey stilleri 
 kargıraa 
 höömey 
 sıgıt 
 ezengileer 
 borbanadır 
 dumçuktaarı 
 hörekteeri
 hovu kargıraazı

Höömey araştırmacıları 
Tıva hömeyinin tarihi 20. yüzyılda başlamıştır. Bunun hakkında etnograf araştırmacısı Y. K. Yakovlev, Y.G. Grumm-Grjimaylo “Batı Moğolistan ve Uranhay yöresi” adlı kitabında höömey hakkında ilk açıklamalar yer alır.

Önemli hömeyciler 
Eski feodal dönem Tıva'da höömey kültürel bir aktarım olarak devam etmiştir. A. Aksenov'un “Tıva halkının türküleri ” adlı kitabında bilinen hömeyci Soruktu Kırgızkızı çok etkili bir höömey yaptığını anlatır. Tuva Cumhuriyetinde Möngün Tayga bölgesinde yaşayan hömeyci Angırool Hertek, anası hömeyi doşpuluur ile birlikte daha güzel bir müziğe bürümüştür. Bütün bunları kendisi “Hömeycinin yaşamı” adlı kitabına yazmıştır.

Günümüzde Valentina Çüldüm (yurt dışı ve özellikle Avrupa ülkelerinde tanınan önemli hömeyci) ,Tıva ulusal orkestrasının üyelerinden Damıran Aylan, Şonçalay Oorjak ve “Tıva kızı” bölüğünün (grubu) üyelerinden Çoduraa Tumat ve başka hömeyciler ilk akla gelenlerdir.

Tuva Cumhuriyetinin ünlü hömeyci bölükleri (grupları) dünyaca da tanınmış olan  “Hün-Hürtü”, “Çirgilçin”, “Tıva”, “Alaş”, “Çangı-Haya”, “Tıva kızı”.

Müziklerini höömeylendiren müzik grupları
 Hün-hürtü
 Alaş
 Tıva Ulusluk Orkestrası 
 Tıva kızı 
 Çirgilçin 
 Kongar-ool Ondar 
 Yat-Ha 
 Bugotak

Kaynakça 
 Badırgı M. Tıva höömey./Sübedey. №1.-Mayıs, 2010.
 Kırgıs Z. K., «Hооmеy — jеmçujinа Tuvı», Kızıl, 1992 g.
 Kırgıs Z. K., «Tuvinskое gоrlоvое pеniе», Nоvоsibirsk, 2002 g.

Dipnotlar

Ayrıca bakınız 
 Kay: Altayeli edebiyatında göğüs üstünden başlayıp gırtlaktan boğazdan çıkarılan seslerle okunan destan.
 Üliger
 Sözlü gelenek

Dış bağlantılar
 Höömey ile ilgili bir internet sayfası 
 Höömey ile ilgili Şın gazetesinin haberi 
 Tıva destanlarında höömeyin yeri ve önemi 
 Tıva milli hömeyci akademisi hakkında 
 Höömey adlı vep sayfa

 
Gırtlak şarkıcılığı
Sibirya
Somut olmayan kültürel miras
Sözlü gelenek