Protospatharios

Prōtospatharios (), Orta Bizans döneminin (8-12. Yüzyıllar) en yüksek saray unvanlarından biriydi, üst düzey generallere ve vilayet valilerine, hem de yabancı prenslere verildi.

Tarih 
Unvanın anlamı, "ilk spatharios", aslen 6. yüzyılda görülen imparatorluk muhafızlarının düzeni (taxis) lideri rolünü gösterir. Muhtemelen Herakleios Hanedanı döneminde, rütbe onursal bir unvan oldu (Yunanca: δια βραβείου ἀξία, dia brabeiou axia), bu noktadan sonra Thema komutanları, kıdemli saray görevlileri ve müttefik hükümdarlara verildi. Bir prōtospathariosa ilk sağlam referans Günah Çıkartıcı Theofanis'in Chronicle isimli vakainamesinde 718 yılında "Sergios, Sicilya'nın prōtospatharios ve stratēgosu" olarak kaydedilmiştir. 9. yüzyıl sonlarında prōtospatharios, patrikiosun altında ve dishypatosun üstünde kaydedilmiştir. Unvanın ödülü, sahibinin Bizans Senatosu'na girişi anlamına geliyordu. Saygınlığı sonuçta çok yüksekti, İmparator Konstantin Porfirogennetos (913–959 arası hükümdar) ile ilgili iyi bir bilinen bir hikâye ile De Administrando Imperioda anlatıldığı üzere: babası VI. Leon'un hükümdarlığında Nea Ekklisia Ktenas isimli yaşlı bir rahibi 60 litra altın (circa 19.4 kg) ödüyor, bu unvanı almak için bir başka deyişle bu ücret prōtospatharioi unvanlıların yıllık kazancı 72 nomismatanın altmış katıdır. Ancak yeni durumundan memnun kalacak kadar yaşamaz, iki yıl sonra ölür. Orta Bizans dönemin diğer unvanları gibi, 11. yüzyılda önemli keskin bir şekilde azalır. 14. yüzyıl ortasında pseudo-Kodinos tarafından saray hiyerarşisinde sarayın primmikeriosu ile megas archōn arasında 34. sıra olarak hala kaydedilmiş olmasına rağmen son kaydedilmiş kullanım 1115 yılındadır.

Filotheos'un Klētorologionuna göre, unvanı taşıyanlar hadım (ektomiai) ve hadım olmayan (barbatoi, "sakallılar") olarak ayrılır. Rütbenin amblemine ek olarak, inciler ile süslenmiş altın bir boyunluk, altın süslü beyaz tunik ve altın yüzleriyle kırmızı dublet. Hadım olmayanlar sadece değerli taşlar ile süslenmiş altın yakaları (kloios) ile ayrılırlardı. Prōtospatharioilerin elbiselerinin tezhiplerdeki göresel delilleri, diğer taraftan, zamanla önemli ölçüde değişmiştir. Pseudo-Kodinos'un Makamların Kitabında, bu rütbenin elbisesi, önde iktidardaki imparatoru tahta otururken arkada ata binerken gösteren altın tel işlemeli skaranikon (boru şeklinde başlık), altın kabbadion (kaftan) ve bir klapōton tipin skiadionuyken (kenarlı şapka), belirgin dikanikion  (kurmay) taşımazlardı.

Trabzon İmparatorluğu'nda Türk kökenli eşdeğer unvanı amytzantarios kullanılırdı.

Özellikleri 
Saray rütbesi olması yanında, birçok farklı görevleri olan prōtospatharioi vardır:

Prōtospatharios, Hrisotriklinos (Yunanca: ), Büyük Saray'ın ana kabul ve tören salonu, sorumlusu.
Prōtospatharios, Lausiakos (Yunanca: ), toplantı salonu olarak hizmet eden Hrisotriklinos'un yanındaki ana salonlardan biri. Lausiakos çalışanları (oikeiakoi) büyük ihtimalle, imparatorluk şölenlerinin hazırlıklarından da sorumluydular.
 Basilikoi anthrōpoinin (Yunanca: ), yabancılar dahil düşük seviye imparatorluk hizmetlileri birlikleri, Prōtospathariosu, ya da katepanōnu. Stratarchainin biri olarak listelenmiştir, dolayısıyla belirli olmayan askeri rolü simgeler. Onun bağlı ekip, baş yardımcısı domestikos olan düşük rütbeli subayları içerir (spatharioi ve kandidatoi rütbeleri).

Prōtospatharios tēs Phialēs (), Bizans donanması kürekçileri için yargıç olarak hareket ederdi, başkent Konstantinopolis'te oturudu. Makamın tam özellikleri gibi, terim phialē ("su-havzası") belirsizdir; muhtemelen Bukoleon imparatorluk sarayının liman mevkisine işaret edebilir.

Tanınmış yabancı Prōtospatharioi
 Rus İvan, 14. yüzyıl Rus kökenli Bulgar askeri lider
 Kasim Beg
 I. Mihailo, Duklja'nı Sırp hükümdarı

Kaynakça 
Özel

Genel
 
 
 
 

Bizans saray unvanları