Kanıt yükümlülüğü

Epistemoloji'de Kanıt yükümlülüğü (Latince: onus probandi) anlaşmazlık durumunda olan bir tarafın anlaşmazlık durumundaki pozisyonuna dair hakli sebep gösterme zorunluluğudur.

Yükümlülüğün sahibi 
Anlaşmazlık durumunda olan iki taraftan, pozitif bir iddiada bulunanın bu iddiayı kanıtlama yükümlülüğü vardır. Bir iddiada bulunmayan veya bir iddiaya karşı pasif duruşta bulunan tarafın pozisyonu için kanıt göstermesine gerek yoktur.

Yükümlülüğü kaydırmak 
Bir tarafın kanıt yükümlülüğünü karşı tarafa kaydırmaya çalışmakta kullanabileceği yöntem Bilgi Yoksunluğunda Kaynaklanan Argüman safsatasıdır. İddianın yanlış olduğunu kanıtlanamadığı için doğru olduğu veya doğru olduğu kanıtlanamadığı için yanlış olduğu varsayılır.

Russel'ın çaydanlığı 
Ana madde: Russel'ın çaydanlığı

Bertrand Russel'ın Illustrated dergisinde 1952 yılında içeriğe kattığı Bir Tanrı Var Mı?  adlı makalesinde sözü geçen çaydanlıktır. Russel Mars ve Dünya'nın yörüngeleri arasında Güneş'in yörüngesinde olan, insan yapımı hiçbir teleskop ile tespit edilemeyecek bir çaydanlık olduğunu iddia etmiştir. Russel'a göre, bu iddiayı yapan kişi haricinde hiç kimsenin uzaya çıkıp bu çaydanlığı aramasına gerek yoktur çünkü kanıt yükümlülüğü iddiayı yapan kişiye aittir. Çaydanlığın var olmadığı kanıtlanamayacağı için, iddiaya bir kanıt gösterilene kadar inanmamak doğrudur.

Kavanoz analojisi 
Youtuber Matt Dillahunty'nin kanıt yükümlülüğünü anlatmak için kullandığı analojidir. İçi top dolu büyük bir kavanozda top sayısı ya çift ya da tekdir. Bu durumda iki çıkarım vardır.
 Kavanozda tek sayıda top var.
 Kavanozda çift sayıda top var.
Eğer bir kişi kavanozda tek sayıda top olduğunu iddia ederse, buna karşı doğru pozisyon iddiayı yapan kişi kavanozu açıp topları sayana kadar bu iddiaya inanmamaktır. Ama kavanozda tek sayıda top olduğu iddiasına inanmamak, kavanozda çift sayıda top olduğunu iddia etmek değildir. Bu sebeple kanıt yükümlülüğü, kavanozda tek sayıda top olduğuna inanmayan tarafta değil, kavanozda tek sayıda top olduğunu iddia eden taraftadır.

Ayrıca bakınız 
 Safsata
 Delil
 Arrow'un İmkansızlık Kuramı

Dış bağlantılar 
 Bir Tanrı Var Mı?  (Is There A God?) Bertrand Russel, 1952 
 Matt Dillahunty  Youtube kanalı

Kaynakça 

Hukuk terimleri