Burgu türbini

Arşimet burgu türbini,, memba seviyesindeki suyun potansiyel enerjisini iş'e dönüştüren hidrolik bir makinedir.

Arşimet Burgusu, su değirmenleri ile uygulama yerleri açısından benzerlerdir. Ancak, burgu türbini su değirmenine göre daha yüksek verim ile enerji ürettiği tespit edilmiştir. Türbin; Arşimet Burgusu şeklindeki rotor ve bu rotoru barındıran yarı silindir yataktan oluşmaktadır. Türbine giren su, yarattığı atalet momenti ile bıçakların dönmesini ve türbinin çalışmasını sağlamaktadır. Türbinden çıkan su serbestçe akarsuya akmaktadır. Burgunun üst kısmında dişli kutusu ile bağlantılı jeneratör bulunmaktadır.

Arşimet burguları, kaldırma sıvısı yerine akan sıvı tarafından çalıştırılıyorsa güç üretmek için kullanılabilir. Vidayı yüksekten alçağa geçiren su, burgu düzlem yüzeylerinde bir tork oluşturur ve bu da burguyu döndürür.

Arşimet burgu jeneratörü, yarım daire biçimli bir oluk içinde dönen Arşimet burgusu şeklindeki bir rotordan oluşur. Su burguya akar ve ağırlığı türbin kanatlarına baskı yaparak ve türbini dönmeye zorlar. Su, burgunun ucundan nehre serbestçe akar. Burgunun üst ucu, dişli kutusu aracılığıyla jeneratöre bağlanır. Arşimet burgusu teorik olarak tersine çevrilebilir bir hidrolik makinedir ve burguların dönüşümlü olarak pompa ve jeneratör olarak kullanılabileceği tekli kurulum örnekleri vardır.

Tarihçe 

Arşimet burgusu, antik çağlara ait bir buluş ve aynı zamanda basit bir makinedir. Burgunun Archimedes ze Syrakus (287–212 BC.) tarafından bulunduğu tahmin edilmektedir. 1819’de Fransız Mühendis Claude Louis Marie Henri Navier (1785–1836) Arşimet burgusunun su değirmeni olarak kullanılmasını önermiştir. 1922’de William Moerscher, Amerika’da hidrodinamik burgu türbinini patent altına almıştır. 1990’larda ise Ing. Karl-August Radlik (1912–2001) ve Profesör Karel Brada Arşimet burgusunun su türbini olarak kullanılabilmesi için yatak geliştirmişlerdir. İlk model türbin 1995 ve 1996 yıllarında Prag’da test edilmiştir. 1997 yılında Çek Firması SIGMA Hranice, Ing. Karel-August Radlik ve Profesör Karel Brada önderliğinde Arşimed burgu türbinine ait ilk prototipi geliştirmiştir. Bu prototip daha sonra   Obere Schlägweidmühle’ye kurulmuştur. Özellikle Avrupa’da sayısız küçük-ölçekli hidro elektrik santralleri kurulmuştur. Polonya’daki ilk Arşimet Burgu Türbini, Hranice merkezli Çek Firması GESS-CZ, s.r.o. tarafından Haziran 2011’de  Jastrzębia pod Radomilem Havzası’ndaki Radomka Nehri’ne kuruldu.

Uygulama 

Arşimet burgu türbini, nispeten az düşülü (0,1 m ila 10 m) nehirlerde ve az debilerde (0,01 m³/sn'den yaklaşık 10 m³/sn'ye kadar) kullanılır. Türbin kanatlarının yapısı ve yavaş hareketi nedeniyle türbinin suda yaşayan vahşi yaşam için uygundur. Genellikle "balık dostu" olarak etiketlenir. Arşimet türbini, çevre ve vahşi yaşamın korunması istenen durumlarda kullanılabilir.

Debi Modeli 

Arşimet burgu türbinleri ve hidroelektrik santrallerini tasarlamak için Arşimet burgu türbinince üretilen güç miktarı içinden geçen suyun debisiyle orantılı olduğundan burgu türbinden geçen su miktarının tahmini esastır. Arşimet burgu türbine giren suyun hacmi, giriş suyunun derinliğine ve burgu dönüş hızına bağlıdır. Farklı dönüş hızları için bir Arşimet burgu türbinden geçen toplam debiyi tahmin etmek için (ω) ve giriş suyu seviyeleri aşağıdaki denklemle kullanılabilir:

Burada ,  and  vida özellikleriyle ilgili sabit sayılardır. Ön araştırmalar gösteriyor ki , , ve  küçük boyuttan tam ölçekli AST boyutlarına kadar  için gerçekçi tahminler verir.

Arşimet burgu geometrisi tasarımı 
 belirlenerek Arşimet burgularının diğer tasarım parametreleri adım adım analitik yöntemle hesaplanabilir.

Araştırmalar Arşimet vidalarından geçen deninin burgunun giriş derinliği, çapı ve dönüş hızının bir fonksiyonu olduğunu gösterir. Bu nedenle, istenen debi    ve dönüş hızı   cinsinden aşağıdaki analitik denklemle Arşimet burgusunun çapını   cinsinden hesaplamada kullanılabilir:

Arşimet burgu tasarımcılarının kullandığı ortak standartlara dayanarak bu analitik denklem şu şekilde basitleştirilir:

η'in değeri  graph ya da  graph.  bularak Arşimet burgusunun diğer tasarım parametreleri adım adım analitik yöntemle hesaplanabilir.

Literatür 
 P. J. Kantert: "Manual for Archimedean Screw Pump", Hirthammer Verlag 2008, ISBN 978-3-88721-896-6.
 P. J. Kantert: "Praxishandbuch Schneckenpumpe", Hirthammer Verlag 2008, ISBN 978-3-88721-202-5.
 William Moerscher - Patent US1434138
 K. Brada, K.-A. Radlik - Water Screw Motor to Micro Power Plant - First Experiences of Construction and Operation (1998)
 K. Brada - Micro Power Plant with Water Screw Motor (1995)
 K. Brada, K.-A. Radlik - Water Power Screw - Characteristic and Use (1996)
 K. Brada, K.-A. Radlik, (1996). Water screw motor for micropower plant. 6th Intl. Symp. Heat exchange and renewable energy sources, 43–52, W. Nowak, ed. Wydaw Politechniki Szczecińskiej, Szczecin, Poland.

İlgili Makaleler 
 su Tekerlek
 su türbini
 Arşimet vidası

Dış bağlantılar 
 Küçük hidroelektrik santralleri
 Arşimet vidası
 Foto Galeri
 Üreticilerinden biri ile ilgili bilgiler
  Polonya'da ilk vida türbini

Kaynakça

Türbinler