Döme Sztójay

Döme Sztójay (d. 5 Ocak 1883 – ö. 22 Ağustos 1946), Sırp kökenli bir Macar asker ve diplomat. II. Dünya Savaşı sırasında, 1944 yılında Macaristan Krallığı Başbakanı olarak görev yaptı.

Dimitrije Stojakovic (Sırpça Kiril: Димитрије Стојаковић) bir Sırp aile'de, Vršac'da doğdu. Gençliğinde Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Ordusu'na katıldı ve I. Dünya Savaşı sırasında bir albay olarak görev yaptı. Savaştan sonra, karşı casusluk konusunda uzmanlaşmış, Amiral Miklos Horthy'nin karşı-devrimci ordusunda görev yaptı. Horthy, Macaristan'ın Kral naibi olduktan sonra, general rütbesine terfi etti ve 1925-1933 yılları arasında Berlin'de askerî ataşe olarak görev yaptı. 1927 yılında, Sztojakovich soy adını Macarca Sztójay olarak değiştirdi. 1933'ten 1935'e kadar Savunma Bakanlığı yaptı. 1935 yılında, Başbakan Gyula Gömbös tarafından Almanya'daki Macaristan Büyükelçisi olarak görevlendirildi. 1944 yılına kadar Macar elçisi olarak, Üçüncü Reich ile güçlü bağlar kurdu ve sık sık Macaristan'da Alman politikalarına destek verdi. Horthy'ye Almanların baskı yapması üzerine 23 Mart 1944 tarihinde Başbakan ve Dışişleri Bakanı olarak atandı.

Başbakan olarak, Doğu Cephesi'nde Macar asker sevkıyatını arttırdı. Yasal siyasi muhalifleri hapse gönderdi. Ülkenin işçi sendikaları çözüldü ve sol kanat politikacıları ve aktivistleri çökertti. Önemli ölçüde Macar Yahudilerinin tehcirini hızlandırıldı ama aynı zamanda sonuçlarını azaltmak için çalıştı. Horthy, Sztójay'nın eylemlerini görünce dehşete düştü ve başbakan olarak görevden alınmasını talep etti, ancak Adolf Hitler'in emrindeki SS generali Edmund Veesenmayer sertçe bunu yapmayı reddetti. Horthy, Macaristan Yahudilerinin sürgünlerini durdurmak ve Sztójay kabinesinin dışında Imrédy'i zorlamak için nüfuzunu kullandı. Almanlar, nihayet Ağustos 1944'te Horthy'nin baskısına dayanamadı ve Sztójay, Géza Lakatos'un lehine başbakanlık görevinden istifa etti.

Horthy, Ekim 1944 yılında Almanlar tarafından iktidardan uzaklaştırıldığında Sztójay, sağlık durumunun kötü olması nedeniyle başbakan olarak atanamadı.  Almanlar Nisan 1945'te Kızıl Ordu tarafından ülke dışına sürüldüğünde, Sztójay sonradan Macaristan'dan kaçtı. Sztójay sonradan Amerikan birlikleri tarafından yakalandı ve Ekim 1945 yılında Macaristan'a iade edildi. Bu süreden sonra Budapeşte'de Halk Mahkemesi tarafından yargılandı. Savaş suçları ve ölüme mahkûm ettiği Macar halkına karşı suçlardan suçlu bulundu ve 1946 yılında Budapeşte'de bir idam mangası tarafından idam edildi.

Kaynakça 

1883 doğumlular
1946 yılında ölenler
Macaristan başbakanları
Macaristan dışişleri bakanları
I. Dünya Savaşı'nda Avusturya-Macaristan askerleri
II. Dünya Savaşı siyasi liderleri
II. Dünya Savaşı'ndaki Macarlar
İdam edilmiş siyasetçiler
İdam edilmiş Macarlar
İdam edilmiş Sırplar
Macar antikomünistler
Macaristan'ın Almanya büyükelçileri