Goli otok

Goli otok (; ) (Türkçe: çorak ada) Kıraç, üzerinde yerleşim bulunmayan, Hırvatistan Yugoslavya'nın parçası iken siyasi mahkûmlar için hapishane olarak kullanılan ada. Hapishane, 1949 - 1989 yılları arasında faal olarak kullanıldı. Adriyatik Denizi'nin kuzeyinde, Hırvatistan'ın Primorje-Gorski Kotar kıyılarına yakın bir yerde bulunan ada, yaklaşık olarak 4 km² büyüklüğündedir.

Goli otok hapishanesi
Bölgedeki hayvan besicileri için oldukça uzun süredir bir otlama alanı olmasına rağmen, hiçbir zaman sürekli yerleşim yeri olmamıştır. Ada, I. Dünya Savaşı'nda Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarafından Doğu Cephesi'nde esir düşen Rus askerleri için hapishane olarak kullanıldı.

1949 yılında Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti tarafından ada, yüksek güvenlikli bir hapishane ve çalışma kampı haline getirildi. Komşu adalardan bir olan Sveti Grgur Adası da aynı şekilde kadın mahkûmların kaldığı bir hapishane haline döndürülmüştü. Tüm İnformbiro dönemi boyunca, 1956 yılına kadar bu ada siyasi mahkûmların tutulduğu bir hapishane olarak kullanıldı. Stalinci olduğu iddia edilenlerin yanı sıra bazı Komünist Parti üyeleri, hatta parti üyesi olmayan kimi kişiler de Sovyetler Birliği sempatizanı olmakla suçlanarak burada hapsedildi. Ayrıca pek çok anti-komünist Sırp, Hırvat, Makedon, Arnavut milliyetçi de bu adadaki hapishaneye kapatılmıştı. Hatta kimi adi suçlular da, cezalarını çekmek üzere buraya gönderilmişti. Bu mahkûmların bir kısmı idam cezasına çarptırılmıştı. Cezalarını çekmek üzere adaya gönderilen yaklaşık 16,000 siyasi mahkûmdan 400 ya da 600 kadarı adada yaşamını yitirdi.

Mahkûmlar kışın aşırı soğuk rüzgarlar altında, yazın ise  sıcaklıkta taş ocaklarında ya da ahşap ve seramik atölyelerinde çalışmaya zorlanıyorlardı. Mahkûmlar ağır iş koşullarının yanı sıra, gardiyanların ya da diğer mahkûmların kötü muamelelerine ve kaba dayaklarına maruz kalıyorlardı. Gardiyanları mahkûmların canına kast etmemekle birlikte, mahkûmların birbirlerini öldürmelerinin önüne geçmiyorlardı.

Yugoslavya-SSCB ilişkileri normale döndükten sonra, Goli otok hapishanesi Hırvatistan SSC'ye devredildi. Goli otok, çok uzun süre Yugoslavya'da konuşulması yasak konulardan birisiydi. Antonije Isaković 1979 yılında Tren (Lahza) adında bir roman yazmakla birlikte, yayınlamak için Tito'nun ölümünü beklemek zorunda kaldı. Kitap yayınlanır yayınlanmaz çok satanlar listesine girdi.

Hapishane 30 Aralık 1988 tarihinde kapatıldı. 1989 yılında tamamen boşaltıldı. Hapishane o günden bu yana boş olarak çürümeye terk edilmiştir. Günümüzde turistler için adaya tekne seferleri düzenlenmektedir. Rab Adası'ndan gelen çobanlar da burada sürülerini otlatmaktadırlar. Adanın Hırvet ve Sırp mahkûmları kendi ülkelernde bir araya gelerek dernekler kurmuşlardır.

Adayla ilgili pek çok edebi eser yazılmış, birçok televizyon, sinema filmi ve belgesel yayınlanmıştır.

Ünlü mahkûmlar

Notable prisoners
Nikola Kljusev- Makedonya eski başbakanı
Adem Demaçi ‒ Kosova Arnavutu politikacı ve yazar
Šaban Bajramović ‒ Sırp müzisyen
Panko Brashnarov ‒ Makedonyalı Bulgar politikacı
Vlado Dapčević ‒ Karadağlı devrimci partizan 
Teki Dervishi ‒ Arnavut yazar
Vlado Dijak ‒ Boşnak yazar
Tine Logar ‒ Slovenyalı dil bilimci
Venko Markovski ‒ Bulgar ve Makedon yazar
Dragoljub Mićunović ‒ Sırp partizan, politikacı
Dragoslav Mihailović ‒ Sırp yazar
Alfred Pal – Hırvat ressam ve grafik sanatçısı
Dobroslav Paraga ‒ Hırvat politikacı
Igor Torkar – Sloven yazar
Savo Zlatić ‒ Hırvat fizikçi ve politikacı

Kaynakça

Adriyatik Denizi'ndeki adalar
Hapishane ve tutukevleri
Hırvatistan tarihi
Yugoslavya tarihi
Toplama kampları
Issız adalar