Muhammed bin Selman

Muhammed bin Selman el-Suud (, d. 31 Ağustos 1985), halk arasında MBS olarak bilinen, Suudi Arabistan veliaht prensi ve başbakanı olan bir politikacıdır. Aynı zamanda Ekonomik ve Kalkınma İşleri ve Siyasi ve Güvenlik İşleri konseylerinin başkanı olarak görev yapmaktadır. Başbakan olarak atanmadan önce 2015'ten 2022'ye kadar savunma bakanı olarak görev yaptı. Muhammed bin Selman, babasının hükûmetini kontrol ediyor ve Suudi Arabistan'ın fiili hükümdarı olarak kabul ediliyor.

Muhammed bin Selman, Prens Selman bin Abdülaziz ve üçüncü karısı Fehde bint Felah el-Hıslin'in altı çocuğundan en büyüğü olarak dünyaya geldi. Kral Suud Üniversitesinden hukuk diploması aldıktan sonra babasına danışmanlık yaptı. Selman, 2015 yılında tahta çıktı ve yeğeni İçişleri Bakanı Muhammed bin Nayif el-Suud'u veliaht prens, oğlu Muhammed bin Selman'ı ise veliaht prens yardımcısı ve savunma bakanı olarak atadı. Kral Selman, 2017 yılında Muhammed bin Nayif'i görevinden aldı ve Muhammed bin Selman veliaht prens oldu. Bin Selman, 2022'de başbakan olarak atandı.

Bin Selman otoriter bir rejim yönetiyor. Suudi Arabistan'da hiçbir demokratik kurum yok ve baskı unsurları ortada. İnsan hakları ve kadın hakları aktivistleri, gazeteciler, eski mahkumlar ve muhalifler; işkence, hapse atma ve öldürme gibi taktiklerle sistematik olarak bastırılıyor. Bin Selman'ın yargısız infazlar gerçekleştirmek için Kaplan Mangası olarak bilinen bir grup suikastçıyı kullandığı söyleniyor. Suudi hükûmetini eleştiren Suudi Arabistanlı Washington Post köşe yazarı Cemal Kaşıkçı'nin suikastıyla kişisel olarak bağlantılıydı, ancak cinayetle ilgisi olduğunu reddetti. Bin Selman, Yemen'deki insani krizi ve kıtlığı şiddetlendiren Suudi bombalama kampanyasının arkasındaydı. Hükûmeti feministlere yönelik bir baskıyı yönetti. Bin Selman ayrıca Katar diplomatik krizinin tırmanması, Lübnan Başbakanı Saad Hariri'nin tutuklanması, Kanada ile diplomatik bir tartışmanın başlaması, Suudi prensler ve milyarderlerin Kasım 2017'de tutuklanması ve Amazon Başkanı Jeff Bezos'a karşı iddia edilen telefon hack'i ve Mart 2020'de kuzeni ve rakibi Muhammed bin Nayif'e karşı ihanet suçlamalarına da dahil oldu.

Bin Selman, rejimin imajını Krallık içi ve dışında yeniden markalaştırma çabasıyla reform çığırtkanlığı yaptı. Bunlar arasında, Haziran 2018'de kadın sürücü yasağının kaldırılması ve Ağustos 2019'da erkek vesayet sisteminin zayıflatılması gibi din polisinin yetkilerini kısıtlayan ve kadın haklarını iyileştiren düzenlemeler de yer alıyor. Saltanatı altındaki diğer kültürel gelişmeler arasında bir kadın şarkıcının ilk Suudi halk konserleri, kadınları kabul eden ilk Suudi spor stadyumu, kadınların işgücünde artan varlığı ve bir e-vize sistemi getirerek ülkeyi uluslararası turistlere açması, yabancı vizelerin internet üzerinden başvuru ve verilmesine izin vermek bulunuyor. Suudi Vizyon 2030 programı, teknoloji ve turizm dahil olmak üzere petrol dışı sektörlere yatırım yaparak ülke ekonomisini çeşitlendirmeyi amaçlıyor.

Erken yaşam 
Muhammed bin Selman, 31 Ağustos 1985 tarihinde Prens Selman bin Abdulaziz ve üçüncü eşi Fehde bint Felah el-Hıslin'den doğdu. Fahda, Rakan bin Hıslin'in torunu ve El-Ecman kabilesinin reisi olan Daydan bin Hıslin'in büyük torunudur. 1915'te Daydan'ın liderliğindeki Ecman kabilesi, Kanzan'da İbn Suud'a karşı savaştı ve İbn Suud'un kardeşi Saad bin Abdurrahman bu savaşta öldürüldü.

Bin Selman, annesinin altı çocuğunun en büyüğü, babasının sekizinci çocuğu ve yedinci oğludur. Tam kardeşleri Turki bin Selman ve Halid bin Selman'dır. Muhammed, Kral Suud Üniversitesinden hukuk alaında lisans derecesine sahiptir.

Erken kariyer 
Bin Selman üniversiteden mezun olduktan sonra, özel sektörde birkaç yıl geçirdi. Suud Kabinesi Uzmanlar Komisyonunda danışman olarak çalıştı. 15 Aralık 2009'da, 24 yaşındayken, babası Riyad Bölgesi valisiyken, babasının özel danışmanı olarak siyasete girdi. Bu sırada, Riyad Rekabet Konseyi genel sekreteri, Kral Abdülaziz Araştırma ve Arşiv Vakfı yönetim kurulu başkanının özel danışmanı ve yönetim kurulu üyesi gibi bir pozisyondan diğerine yükselmeye başladı. Ekim 2011'de Veliaht Prens Sultan bin Abdülaziz öldü. Prens Selman, iktidara yükselişine ikinci başbakan yardımcısı ve savunma bakanı olarak başladı. Oğlu Muhammed'i özel danışmanı yaptı.

Mahkeme başkanı 
Haziran 2012'de Veliaht Prens Nayif bin Abdülaziz öldü. Muhammed bin Selman, babasının yeni veliaht prens ve ilk başbakan yardımcısı olmasıyla birlikte hiyerarşide ikinci sıraya yükseldi. Kısa süre sonra mahkemeyi kendi görüntüsünde yeniden yapmaya başladı. 2 Mart 2013'te, Veliaht Prens Mahkemesinin Başkanı Prens Suud bin Nayif, Doğu Bölgesi valisi olarak atandı ve göreve bin Selman geçti. Bakan rütbesi de verildi. 25 Nisan 2014'te bin Selman devlet bakanı olarak atandı.

İktidara yükselişi

Savunma Bakanı 

23 Ocak 2015'te Kral Abdullah öldü ve Selman tahta çıktı. Oğlu Muhammed bin Selman, savunma bakanı ve Kraliyet Mahkemesi genel sekreteri olarak atandı. Ayrıca, devlet bakanı olarak görevine devam etti.

Yemen'de 2011'de tırmanmaya başlayan siyasi huzursuzluk, yeni atanan savunma bakanı için önemli bir sorun haline geldi. 2014'ün sonlarında Husiler, Kuzey Yemen'in kontrolünü ele geçirdi, ardından Yemen Cumhurbaşkanı Abdurabbu Mansur el-Hadi ve kabinesi istifa etti. Bin Selman'ın bakan olarak ilk hamlesi, San'a'da Husilere karşı hava yoluyla bir dizi saldırı ardından bir pan-KİK koalisyonunu harekete geçirmek ve bir deniz ablukası uygulamak oldu. Mart 2015'te Suudi Arabistan, Husi isyancılara karşı müttefik ülkeler koalisyonuna liderlik etmeye başladı. Güvenlik servislerinin başındaki Suudi prensler arasında, Husilere bir yanıt verilmesinin gerekliliği konusunda anlaşma varken, bin Selman, güvenlik servisleri arasında tam bir koordinasyon olmadan müdahaleyi başlattı. Ülke dışında bulunan Suudi Ulusal Muhafız Bakanı Prens Mutaib bin Abdullah, operasyon döngüsünün dışında bırakıldı. Bin Selman, savaşı Yemen'deki Husi isyancılara karşı hızlı bir zafer ve Cumhurbaşkanı Hadi'yi yeniden iktidara getirmenin bir yolu olarak satarken, savaş uzun bir yıpratma savaşına dönüştü.

Nisan 2015'te Kral Selman, yeğeni Muhammed bin Nayif'i veliaht prens, oğlu Muhammed bin Selman'ı veliaht prens yardımcısı olarak atadı. 2015 yılının sonlarında, babası ve ABD Başkanı Barack Obama arasındaki bir toplantıda bin Selman, ABD dış politikasını eleştiren bir monolog sunmak için protokolü bozdu. Aralık 2015'te İslam ülkelerinin terörle mücadele askeri ittifakını ilan ettiğinde, ilgili ülkelerden bazıları kendilerine danışılmadığını söylediler.

Bin Selman, askeri müdahaledeki rolüyle ilgili olarak, 4 Ocak 2016'da, kendisine "Yemen'deki savaşın mimarı" diyen The Economist'e kayda değer ilk röportajını verdi. Başlığı reddederek, Suudi tarafından Güvenlik ve Siyasi İşler Konseyi ve Dışişleri Bakanlığı da dahil olmak üzere müdahalede fiilen pay sahibi olan karar alma kurumlarının mekanizmasını açıkladı. Husilerin, kendisi savunma bakanı olarak görev yapmadan önce Yemen'in başkenti San'a'daki gücü gasp ettiğini de sözlerine ekledi.

Bin Selman IŞİD tehdidine yanıt olarak, Aralık 2015'te Suudi liderliğindeki terörizme karşı İslami bir ittifak olan İslami Askeri Terörle Mücadele Koalisyonunu (IMCTC) kurdu. IMCTC'nin ilk toplantısı Kasım 2017'de Riyad'da, 41 ülkeden savunma bakanları ve yetkililerin katılımıyla gerçekleşti.

Veliaht prens 
Bin Selman, babasının bin Nayif'i tahttan indirerek tahtın varisi haline getirme kararının ardından 21 Haziran 2017'de veliaht prens olarak atandı. Aralık 2015'te, Alman Federal İstihbarat Teşkilatı tarafından yayınlanan ve daha sonra Alman hükûmeti tarafından azarlanan alışılmadık derecede açık sözlü ve halka açık bir notta, ardıllığın değişimi tahmin edilmişti.

Bin Selman'ın veliaht prens olduğu gün, ABD Başkanı Donald Trump onu "son yükselişinden dolayı tebrik etmek" için çağırdı. Beyaz Saray'a göre, Trump ve yeni veliaht prens güvenlik ve ekonomik konularda "yakın işbirliği" sözü verdi ve iki lider ayrıca terörizme desteğin kesilmesi gereğini, Katar ile son diplomatik anlaşmazlığı ve güvenliği sağlama yönündeki baskıyı, İsrail ve Filistinliler arasındaki barışı tartıştı. Bin Selman, Nisan 2017'de Washington Post'a, "Amerika'nın Suudi Arabistan üzerindeki kültürel etkisi olmasaydı sonumuz Kuzey Kore gibi olurdu" dedi.

2017 tasfiyesi 

Mayıs 2017'de bin Selman, "Sizi bilgilendiriyorum, kimse bir yolsuzluk davasında hayatta kalamaz - kim olursa olsun, prens veya bakan bile olsa" uyarısında bulundu. Kasım 2017'de yaklaşık 200 zengin iş insanı ve prensin Riyad'daki Ritz-Carlton otelinde ev hapsine alınmasını emretti. 4 Kasım 2017'de Suudi basını, sık sık İngilizce konuşan bir haber yorumcusu ve Citi, News Corp ve Twitter'ın büyük hissedarı olan Suudi prens ve milyarder El-Velid bin Talal'ın yanı sıra Veliaht Prens'in talimatıyla yolsuzluk ve kara para aklama suçlamalarıyla ilgili 40'tan fazla prens ve bakanın tutuklandığını duyurdu.

Tasfiyede tutuklanan ya da işten atılan diğer kişiler arasında Suudi Arabistan Ulusal Muhafızları Komutanı Mutaib bin Abdullah; Ekonomi ve Planlama Bakanı Adil Fakih ve Suudi Deniz Kuvvetleri Komutanı Amiral Abdullah bin Sultan bin Muhammed el-Sultan bulunuyor.

Ritz Carlton'da tutuklananlar, "dayak gecesi" olarak adlandırılan olayın konusu oldular. Çoğu dövüldü ve bazıları Suudi ajanlar tarafından işkencenin bir parçası olarak stres pozisyonlarında duvarlara bağlandı. Sorgulayıcılar, kurbanların Suudi Arabistan'daki varlıkları dışında çok az şey biliyorlardı ve off-shore varlıkları hakkında daha fazla bilgi edinmek isterken, kurbanlar neden gözaltına alındıklarını bilmiyorlardı. Gözaltına alınanlar şantajla tehdit edildi. Bir noktada, sorgucular kurbanlara Cenevre ve başka yerlerdeki banka müdürleriyle iletişime geçmelerini ve büyük miktarda para istemelerini söylediler ve varlıkların çoğunun nakit olmadığı konusundaki deneyimsizlikleri nedeniyle şaşırdılar. İsviçre bankaları bazı işlemleri "baskı altında" şeklinde tanımladı ve bazılarını durdu. Duruşma sırasında herhangi bir yasal süreç ya da savunma pazarlığı yapılmadı. Amerikalı yetkililer, eylemleri "zorlama, taciz ve işkence" olarak nitelendirdi. Tutukluların uyumaları engellendi, başları kapatıldı ve dövüldü. On yedisi hastaneye kaldırılmak zorunda kaldı. Günler sonra, kalan tutuklular El-Ha'ir Hapishanesine nakledilirken, serbest bırakılanların bazılarının yurt dışına çıkmaları yasaklandı.

Tutuklamalarla ilgili bir hipotez, bunların bin Selman'ın iktidarı ele geçirmesinin bir parçası olduklarıydı. New York Times şöyle yazdı:The Huffington Post için yazan Delaware Üniversitesi İslam ve Küresel İlişkiler profesörü Muktedar Han, Donald Trump'ı eleştiren Velid bin Talal'ın görevden alınmasının bir darbe olup olmadığı konusunda spekülasyon yaptı. BBC muhabiri Frank Gardner, "Prens Muhammed bir reform programına öncülük ederken artan gücünü pekiştirmek için hareket ediyor. Yine de gözaltına alınanların neyin şüphelisi oldukları belli değil." dedi.

Başka bir hipotez, tasfiyenin reforma yönelik hareketin bir parçası olduğuydu. The Washington Post'tan Steven Mufson, bin Selman'ın "ancak kraliyet ailesini geçmişte olduğu gibi kanunun üstünde değil, altına sokabilirse, tüm ülkeden vergiler [ve] sübvansiyonlarla ilgili tutumlarını değiştirmesini isteyebileceğini bilir" dedi. CBC'den yapılan bir analizde, "yolsuzluğa karşı uygulanan kısıtlama, devletin onlardan kemer sıkmayı kabul etmelerini istediğini düşünürken aynı zamanda yolsuzluğu ve iktidar seçkinlerinin daha fazla servet biriktirdiğini gören sıradan Suudiler arasında yankı buluyor" iddiasında bulundu. Bin Selman'ın reform gündemi, Suudi Arabistan'ın genç nüfusu arasında oldukça popüler, ancak krallığın eski yönetme gelenekleriyle daha rahat olan bazı eski muhafızların direnişiyle de karşı karşıya. Eski bir İngiliz Riyad büyük elçisine göre, bin Selman "modern Suudi tarihinde kraliyet ailesi içinde olmayan, onun dışında olan ilk prenstir. 2018 Arap Gençlik Anketi, ODKA bölgesindeki 18-24 yaşındaki on kişiden dokuzunun bin Selman'ın yolsuzluğa karşı kampanyasını desteklediğini ortaya koydu.

ABD'nin Suudi Arabistan eski büyükelçisi Robert W. Jordan, "Suudi Arabistan'ın bir yolsuzluk sorunu yıllardır kesinlikle var. Bence nüfus, özellikle prenslerin gelip iş anlaşmaları yapmasından, kamu fonlarının taşkınlara gitmesi ve hiçbir zaman inşa edilemeyecek gibi görünen kontrol projelerinden çok mutsuz olduğunu düşünüyorum... Bazen rakiplerinizi ve potansiyel rakiplerinizi yolsuzluk bahanesiyle tutuklamak için klasik bir güç kapma hareketi olduğunu da söyleyebilirim". dedi.

Trump, harekete destek verdiğini tweet'leyerek, "Kral Selman'a ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi'ne büyük güvenim var, ne yaptıklarını tam olarak biliyorlar... Sert davrandıkları bazı kişiler yıllardır ülkelerini 'sağıyor'!" dedi. Tasfiyeden günler sonra Riyad'ı ziyaret eden Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, tasfiyeyle ilgili bir soru sorulduğunda, "Bu bir cumhurbaşkanının görevi değildir ve benzer şekilde yabancı bir ülkenin liderinin gelip iç meseleleri ihlal etmesini de beklemezdim" dedi.

30 Ocak 2019'da Suudi hükûmeti, Yolsuzlukla Mücadele Komitesinin çalışmalarının sonuçlandığını duyurdu. Yolsuzluk Algılama Endeksi'ne göre, Suudi Arabistan kamu sektörünü yavaş yavaş iyileştirirken, 2016 rakamları 46 puana işaret ediyor, burada 0, yüksek oranda yolsuzluk ve 100'ün temiz olduğu anlamına gelirken, endeks Suudi Arabistan'a 2017 ve 2018'de 49 ve 2019'da 53 puan veriyor. Suudi Arabistan'ın şimdiye kadar elde ettiği en yüksek puandır.

Başbakan 
Muhammed, 27 Eylül 2022 tarihinde Kral Selman tarafından Suudi Arabistan başbakanı olarak atandı. Geleneksel olarak başbakanlık unvanı krala aittir.

Yönetimi 
Bin Selman'ın ideolojisi milliyetçi ve popülist, siyasi olarak muhafazakar, ekonomik ve sosyal konularda liberal bir duruş olarak tanımlanır. Eski danışmanı Suud el-Kahtani ve Abu Dabi Veliaht Prensi Muhammed bin Zayid'in görüşlerinden büyük ölçüde etkilenmiştir. Onun yönetim tarzı gazeteci Rula Jebreal tarafından son derece acımasız ve Cemal Kaşıkçı ve Theodor Winkler tarafından otoriter olarak tanımlandı.

29 Ocak 2015'te bin Selman, dağılan Yüksek Ekonomik Komisyonun yerine yeni kurulan Ekonomik ve Kalkınma İşleri Konseyi'nin  başkanlığına atandı. Nisan 2015'te bin Selman'a, veliaht prens yardımcısı olarak atanmasının ardından kraliyet kararnamesi ile Suudi Aramco'nun kontrolü verildi.

Aralık 2017'de bin Selman, ABD'nin Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıma kararını eleştirdi. Mart 2018'de Türkiye'den, İran ve Müslüman Kardeşler ile birlikte bir "şer üçgeni"nin parçası olarak bahsetti. 2018'de bir Yahudi vatanı olarak İsrail'e desteğini dile getirdi. Bu, üst düzey bir Suudi kraliyetinin ilk kez bu tür duygularını alenen ifade etmesidir. Eylül 2019'da bin Selman, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'nun işgal altındaki Batı Şeria'nın Ürdün Vadisi olarak bilinen doğu kısmını ilhak etme planlarını kınadı.

Bin Selman'ın liderliğinde Suudi Arabistan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ilişkisini güçlendirdi. 2016 yılında bin Selman, küresel petrol piyasalarında Rusya ile işbirliği yapmak için bir anlaşma imzaladı. Bin Selman, Cemal Kaşıkçı'yı öldürmekle suçlandıktan sonra; Putin, bin Selman'ı alenen kucaklayan birkaç dünya liderinden biriydi. 2021'de bin Selman, Rusya ile bir askeri işbirliği anlaşması imzaladı.

Vizyon 2030 

Bin Selman, Nisan 2016'da ülkenin önümüzdeki 15 yıl için stratejik yönelimi olan Vizyon 2030'u tanıttığı resmi olarak duyurduğu Suudi Arabistan ekonomisinin yeniden yapılandırılmasında liderliği üstlendi. Vizyon 2030, Suudi ekonomisini daha çeşitlendirilmiş ve özelleştirilmiş bir yapıya doğru reforme etmeyi planlıyor. Petrol dışı gelirlerin geliştirilmesi ve ekonominin özelleştirilmesinden e-devlet ve sürdürülebilir kalkınmaya kadar çeşitli alanlarda hedef ve önlemleri detaylandırıyor.

Vizyon 2030 aracılığıyla bu ekonomik yeniden yapılanmanın arkasındaki en büyük motivasyonlardan biri, Suudi Arabistan'ın rantiye ekonomisine olan bağımlılığına kadar uzanabilir, çünkü petrol kaynaklarındaki bir sınırlama, sürdürülebilirliğini gelecekte bir sorun haline getirir. Ülke, kanıtlanmış 266,58 milyar varil ham petrol rezervine sahip olduğunu iddia etse de enerji analisti Matthew R. Simmons, 1978'de Genel Muhasebe Ofisinin Suudi Arabistan dışındaki son raporunda yalnızca 110 milyar varilden söz ettiğinden, gerçek sayının çok daha az olduğunu tahmin ediyor.

Ekim 2017'de Riyad'da düzenlenen Future Investment Initiative konferansının açılışında bin Selman, 500 milyar dolarlık Neom yaratma planlarını açıkladı. Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz kıyısında Ürdün ve Mısır'a kadar uzanan 26.000 kilometrekarelik bir alanı kapsayacak milyarlık bir ekonomik bölge. Neom, yenilenebilir enerji, biyoteknoloji (özellikle genetiği değiştirilmiş tarım ), robotik ve ileri üretim gibi sektörlerde yatırım çekmeyi hedefliyor. Duyuru, Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz kıyı şeridindeki 50 adadan oluşan bir lagün boyunca 34.000 kilometrekarelik bir alanı uluslararası standartlara uygun yasalarla lüks bir turizm destinasyonu haline getirme planlarının ardından geldi. Turizm endüstrisini canlandırmak için bir başka çaba olarak, Kasım 2017'de Suudi Arabistan'ın 2018'den itibaren yabancılara turist vizesi vermeye başlayacağı açıklandı.

Bin Selman'ın en büyük bahsi, petrol fiyatını yeterince uzun bir süre düşük tutarak yeni rekabeti iflasa sürükleyerek küresel petrol piyasalarında Suudi egemenliğini yeniden kurma planıydı. Suudi Arabistan OPEC'i de aynısını yapmaya ikna etti. Birkaç küçük oyuncu iflas etti, ancak Amerikan kırıcıları daha az kârlı operasyonlarını geçici olarak durdurdu ve petrol fiyatlarının tekrar yükselmesini bekledi. Hizmetleri ve sübvansiyonları sürdürmek için yılda 100 milyar dolar harcayan Suudi Arabistan, Kasım 2016'da yenilgiyi kabul etmek zorunda kaldı. Ardından üretimi önemli ölçüde azalttı ve OPEC ortaklarından da aynısını yapmalarını istedi.

Eylül 2018'in son haftasında bin Selman, İslam'ın en kutsal iki şehri olan Mekke ve Medine'yi birbirine bağlayan 6,7 milyar dolarlık yüksek hızlı demiryolu hattının açılışını yaptı. Haremeyn Ekspresi, yılda yaklaşık 60 milyon yolcu taşıyabilen, 300 km/s hıza ulaşan 450 km'lik bir hattır. Demiryolunun ticari faaliyetleri 11 Ekim 2018 tarihinde başladı.

Ekim 2018'de bin Selman, Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonunun 400 milyar dolara yaklaştığını ve 2020 yılına kadar 600 milyar doları geçeceğini duyurdu.

Suudi Arabistan'ın ilk nükleer reaktörünü inşa etme projesi, Kasım 2018'de bin Selman tarafından açıklandı. Krallık, önümüzdeki 20 yıl içinde 16 nükleer tesis inşa etmeyi hedefliyor. Suudi enerji sektörünü çeşitlendirme çabaları, SoftBank ile ortaklaşa yürütülen uzun vadeli bir projenin parçası olarak aynı ay açıklanan 1.8 gigawatt'lık bir güneş enerjisi santrali de dahil olmak üzere rüzgar ve güneş enerjisini de içeriyor.

İç reformlar 
Bin Selman, komedi gösterileri, profesyonel güreş etkinlikleri ve canavar kamyon mitinglerine ev sahipliği yapmaya başlayan bir eğlence otoritesi kurdu. 2016 yılında Suudi olmayan yabancılar için "Yeşil kart" fikrini El-Arabiye gazetecisi Turki el-Dakhil ile paylaştı. 2019'da Suudi Kabinesi, yabancılar için yeni bir ikamet planını (Premium İkamet) onayladı. Plan, gurbetçilerin kalıcı olarak ikamet etmelerini, mülk sahibi olmalarını ve Krallık'a yatırım yapmalarını sağlayacak.

Nisan 2017'de bin Selman, Riyad'ın güneybatısındaki Kiddiya'da dünyanın en büyük kültür, spor ve eğlence şehirlerinden birini inşa etme projesini duyurdu. 334 kilometrekarelik bir şehir için planlar arasında safari ve Six Flags tema parkı yer alıyor.

Aralık 2017'de Suudi Arabistan'da bir kadın şarkıcının ilk halka açık konseri ile daha fazla kültürel gelişme yaşandı ve Ocak 2018'de Cidde'deki bir spor stadyumu Krallık'ta kadınları kabul eden ilk stadyum oldu. Nisan 2018'de, 35 yıllık bir yasağın ardından Suudi Arabistan'da ilk halka açık sinema açıldı ve 2030 yılına kadar 2000'den fazla gösterime sahip olması planlandı.

Nisan 2016'da alınan ilk önlemler arasında yeni vergiler ve sübvansiyonlarda kesintiler, bir çeşitlendirme planı, 2 trilyon Amerikan doları tutarında bir Suudi ulusal varlık fonu oluşturulması ve Ulusal Dönüşüm Programı adı verilen bir dizi stratejik ekonomik reform yer aldı. Bin Selman'ın ulusal varlık fonu için sermaye artırma planları arasında, devlete ait petrol ve doğal gaz şirketi Saudi Aramconun hisselerinin satılması ve sermayenin çeşitlendirme planlarını uygulamak gibi diğer sektörlere yeniden yatırılması yer alıyordu. Ekim 2017'de, Aramco'nun halka arz listeleme planı The Economist tarafından "karmaşa" olarak nitelendirilerek eleştirdi. Bin Selman, sert kemer sıkma önlemlerinin bir parçası olarak devlet bütçesini kıstı, hükûmet sözleşmelerini dondurdu ve kamu çalışanlarının maaşlarını düşürdü.

Ekim 2017'de bin Selman, aşırı muhafazakar Suudi devletinin son 30 yıldır "normal olmadığını" söyledi ve birbirini izleyen liderlerin "nasıl başedeceğini bilmediği" İran Devrimi'ne tepki olarak toplumu yöneten katı doktrinleri suçladı. Kendisine göre, Suudi Arabistan'ın "önceki, tüm dinlere ve dünyaya açık, ılımlı İslam ülkesine" geri dönmesini amaçlıyordu. Ülkenin din adamlarına, 1979 Kabe Baskını sonrası kraliyet ailesinin kendileriyle yaptığı anlaşmanın yeniden müzakere edileceğini söylüyordu. Sanayi kültürü inşa etmek Vehhabilikle bağdaşmadı. Vehhabiler sabit sosyal ve cinsiyet ilişkilerine bağlıydılar. Bunlar, petrol satışları üzerine kurulu bir ekonomi ile tutarlıydı, ancak sanayileşme, sosyal ilişkilerin sürekli değiştiği dinamik bir kültürü gerektiriyor. Rejimin "ılımlı İslam" taahhüdü sorgulandı.

29 Eylül 2019'da yayınlanan bir CBS 60 Minutes ile yaptığı röportajda bin Selman, insanları dönüşümü görmek için Krallığı ziyaret etmeye davet etti ve insanlardan Suudi vatandaşlarıyla bizzat tanışmalarını istedi.

26 Nisan 2020'de Suudi Arabistan Yüksek Yargı Konseyi, kararın "Kral Selman'ın yönetimi ve bin Selman'ın doğrudan denetimi altında başlatılan insan hakları reformlarının bir uzantısı" olduğunu belirterek ülkede ceza olarak kırbaçlamayı kaldırdı. Ertesi gün, Suudi Arabistan İnsan Hakları Komisyonu, reşit olmayanlar tarafından işlenen suçlar için ölüm cezasını kaldıran bir kraliyet kararnamesinin yürürlüğe girdiğini bildirdi.

Suudi petrol endüstrisi 

OPEC'in en büyük üreticisi olan Suudi Arabistan, dünyanın en büyük ikinci petrol rezervine sahip ülkesi. 28 Eylül 2021'de ABD Başkanı Joe Biden'ın ulusal güvenlik danışmanı Jake Sullivan, yüksek petrol fiyatlarını görüşmek üzere Suudi Arabistan'da bin Selman ile bir araya geldi. Ekim 2022'de Suudi Arabistan'ın petrol üretimini kısmasını protesto eden ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Sözcüsü John Kirby, Suudi Arabistan'ın bu kesintinin "Rusya'nın gelirlerini arttıracağını ve yaptırımların etkisini azaltacağını" bildiğini söyledi ve Suudi Arabistan'ı diğer petrol üreticisi ülkeleri anlaşmaya "zorlamakla" suçladı. Rekor yüksek enerji fiyatları, özellikle Asya'daki güçlü enerji talebi nedeniyle, dünya COVID-19'un neden olduğu ekonomik durgunluktan çıkarken talepteki küresel artıştan kaynaklandı.

Rusya ve Suudi Arabistan arasındaki ilişkiler, Muhammed bin Selman'ın yönetiminde gelişti ve iki ülkeye petrol ihracatı kararlarında birlik olma yeteneği verdi.

Otoriteryanizm 
Bin Selman, Suudi Arabistan'da baskıcı bir otoriter rejimin başında. Suudi Arabistan'daki insan hakları aktivistleri ve kadın hakları aktivistleri rutin olarak rejim tarafından taciz ve işkenceyle karşı karşıya. Eleştirmenler, gazeteciler ve eski içerdekiler işkence görüyor ve öldürülüyor. Rejim, yurtdışında bulunan Suudi muhalifleri hedef aldı. En ünlüsü, Washington Post köşe yazarı ve rejim tarafından öldürülen Cemal Kaşıkçı'dır. Bin Selman, insan hakları aktivistlerinin toplu olarak tutuklanmasını Suudi Arabistan'daki reformları yürürlüğe koymak için gerekli olduğunu söyleyerek savundu.

Bin Selman, lider olarak görev yaptığı süre boyunca Suudi Arabistan'daki gücünü giderek artırdı. Suudi din polisinin yetkilerini önemli ölçüde kısıtladı.

İnsan hakları 

Bin Selman, liderlik görevinin başlarında, çeşitli reformları uygulayan bir Suudi Arabistan imajı geliştirmeye çalıştı. İnsan hakları grupları, onun görev süresi boyunca baskının daha da kötüleştiğini söylüyorlar. İnsan hakları gruplarına göre, insan hakları aktivistlerinin tutuklanması bin Selman'ın yönetimi altında arttı. Suudi Arabistanın, içinde ve dışında Suudileri eleştirenler dönük ölüm mangası olarak hareket eden bir suikastçılar ekibi olan Kaplan Mangası'nı kurduğu bildirildi. Eylül 2017'de tutuklananlar arasında Suudi Medeni ve Siyasi Haklar Derneğinin (ACPRA) kurucu üyesi Abdülaziz eş-Şubayli, akademisyen ve romancı Mustafa el-Hasan; ve bir girişimci olan Essam el-Zamel bulunuyor. Haziran 2018'de kadınların araba kullanma yasağının kaldırılmasından önce, araba kullanan kadınlar ve erkek karşıtı vesayet kampanyacısı Luceyn el-Hezlul da dahil olmak üzere 17 kadın hakları aktivisti tutuklandı. 17 kişiden sekizi daha sonra serbest bırakıldı. Kral Suud Üniversitesinde kadın tarihi doçenti olan Hatun el-Fassi kısa bir süre sonra tutuklandı.

O yılın Ağustos ayında, insan hakları aktivisti İsra el-Humham ve kocası - ikisi de 2015'te tutuklanmıştı - yasal olarak kafaları kesmekle tehdit edildi. İnsan Hakları İzleme Örgütü, el-Hugham davasının diğer tutuklu kadın aktivistler için "tehlikeli bir emsal" oluşturduğu konusunda uyardı. HRW'nin Orta Doğu Direktörü Sarah Leah Whitson, "Hepsi gibi şiddet içeren davranışlarla suçlanmayan İsra el-Humham gibi aktivistler için ölüm cezası talep etmek korkunç. Suudi monarşisinin dizginsiz despotizmi, halkla ilişkiler ekiplerinin 'reform' masalını müttefiklerine ve uluslararası iş dünyasına yaymasını zorlaştırıyor." dedi. 23 Nisan 2019'da, çoğu Katif ihtilafına karışan Şii insan hakları aktivistlerinden oluşan 37 kişi, krallık tarihinde azınlık mezhebinin en büyük toplu infazlarından birinde idam edildiler.

Ağustos 2019'da Loujain al-Hathloul'un erkek kardeşi Valid, kız kardeşinin Suudi hapishanesinde kendisine karşı işlenen insan hakları ihlallerini reddetmesi karşılığında serbest bırakılmasının teklif edildiğini bildirdi. Valid Twitter'da, Suudi devlet güvenliğinin Loujain'e hapishanede işkence ettiini ve Loujain'in cinsel tacize uğradığını inkâr eden bir belge imzalaması ve kameraya görünmesi teklifinde bulunduğunu yazdı. Loujain'in ailesine; kamçılandığı, dövüldüğü, bir sandalyede elektrik verildiği, maskeli adamlar tarafından taciz edildiği ve gecenin bir yarısı hücrede tehditler yağdırmak üzere uyandırıldığını belirtti. Valid ayrıca, Loujain'in Suudi yetkililer tarafından önerilen teklifi reddettiğini ve "belgeyi hemen yırttığını" tweet'ledi.

Dış eleştirilere ve kadın hakları aktivizmine yanıt olarak bin Selman, Suudi Arabistan'da kadın haklarını iyileştirmek üzere mütevazı reformlar gerçekleştirdi. Eylül 2017'de, kadın sürücüler üzerindeki onlarca yıllık araç kullanma yasağını kaldırmak üzere harekete geçti. Suudi Arabistan'ın aynı zamanda kadın hakları aktivistleri tarafından on yıllardır süren kampanyanın bir konusu olan veli sisteminin bazı unsurlarına karşı yasalar çıkardı. Suudi erkek vesayetine karşı kampanyaya yanıt olarak, Hükûmet 21 yaşından büyük kadınların erkek vasilerinin iznine ihtiyaç duymadan pasaport almalarına ve yurtdışına seyahat etmelerine izin veren bir yasa çıkardı. Şubat 2018'de Suudi kadınların bir erkeğin izni olmadan kendi işlerini açmaları yasal olarak mümkün hale geldi. Enformasyon Bakanlığına göre , Suudi Arabistan'daki anneler, boşandıktan sonra herhangi bir dava açmak zorunda kalmadan çocuklarının velayetini elinde tutma yetkisine sahip oldular.

Şubat 2017'de Suudi Arabistan, Suudi Menkul Kıymetler Borsası başkanlığına ilk kez bir kadını atadı.

Tartışmalar

Suriye ve Yemen'deki Müdahaleler 

Bazıları bin Selman'ı Yemen'deki savaşın mimarı olarak adlandırıyor. 10 Ocak 2016'da The Independent, "Alman istihbarat teşkilatı BND'nin Suudi Savunma Bakanı ve Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ı "... Yemen ve Suriye'deki vekalet savaşları yoluyla Arap dünyasını istikrarsızlaştıran siyasi bir kumarbaz olarak" tasvir ettiğini bildirdi. Alman yetkililer BND'nin notuna tepki göstererek yayınlanan açıklamanın "federal hükûmetin pozisyonu olmadığını" söyledi.

Bin Selman, San'a'da yönetime el koyan, Suudi destekli Hadi hükûmetini deviren, 2011 Yemen Devrimi sonrası siyasi çözüme yönelik çok taraflı çabaları sona erdiren Husilere karşı Suudi liderliğindeki müdahaleye öncülük etti. Koalisyonun hava saldırıları binlerce sivilin ölmesine veya yaralanmasına neden oldu ve müdahalede savaş suçu işlendiği suçlamalarına yol açtı.  Aralık 2017'de Suudi hava savunması tarafından önlenen Riyad'a yönelik bir Husi füze saldırısının ardından, hava saldırılarında on bir gün içinde 136 Yemenli sivil öldü ve 87 kişi de yaralandı. Ağustos 2018'de Birleşmiş Milletler, çatışmadaki tüm tarafların insan hakları ihlallerinden ve savaş suçu sayılabilecek eylemlerden sorumlu olduğunu bildirdi.

Yemen savaşı ve ablukası Suudi Arabistan'a on milyarlarca dolara mal oldu, Yemen'in altyapısının çoğunu yok etti, insani krizi daha da kötüleştirdi, ancak Şii Husileri ve müttefiklerini Yemenin başkentinden çıkarmayı başaramadı. Yemen'de 2017'de 50.000'den fazla çocuk açlıktan öldü. 2015'ten Mayıs 2019'a kadar toplam çocuk ölümlerinin yaklaşık 85.000 olduğu söyleniyor. Yemen'deki kıtlık, Suudi liderliğindeki müdahalenin ve isyancıların elindeki bölgenin ablukasının doğrudan sonucudur. Ekim 2018'de Birleşmiş Milletler Yemen İnsani Yardım Koordinatörü Lise Grande, savaşın üç ay daha devam etmesi halinde 12 ile 13 milyon Yemenlinin açlık tehlikesiyle karşı karşıya kalacağı konusunda uyardı. 28 Mart 2018'de Suudi Arabistan, koalisyon ortağı BAE ile birlikte Birleşmiş Milletlere 930 milyon Amerikan doları bağışladı ve BM Genel Sekreteri António Guterres'e göre, "Yemen genelinde milyonlarca savunmasız insanın acısını hafifletmeye yardımcı olacak". Fonlar, BM'nin 2018 Yemen İnsani Müdahale Planı'nı uygulamak için gereken 2,96 milyar ABD dolarının neredeyse üçte birini karşılıyor. Aralık 2017'de Riyad'a yönelik ve Suudi hava savunması tarafından önlenen Husi füze saldırısının ardından, bin Selman, Yemen'de Husi güçlerinin yönettiği sivil bölgelere yönelik, ayrım gözetmeksizin on günlük bir misilleme yaptı ve düzinelerce çocuğu öldürdü.

Ağustos 2018'de The Intercept tarafından yayınlanan bir raporda, eski ABD Dışişleri Bakanı Rex Tillerson'ın Haziran 2017'de Suudi-Emirlik'in Katar'ı işgal etme planını durdurmak için müdahale ettiğini isimsiz kaynaklara atıfta bulunarak iddia etti.

Cemal Kaşıkçı'nın öldürülmesinin ardından ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi, Yemen'de insani yardıma erişimi engelleyen kişilere yaptırım uygulanması ve Suudilere silah satışının askıya alınması kararını onayladı. Senatör Lindsey Graham, Amerika'nın Suudi Arabistan ile ilişkisini "bir yük olarak" nitelendirdi ve  "[Suudi] veliaht prens çok zehirli, çok lekeli, çok kusurlu" dedi.

Silah Ticaretine Karşı Kampanya'dan (CAAT) Andrew Smith; Jeremy Hunt ve Boris Johnson'ın "Suudilerin Yemen'deki yıkımı desteklemede son derece merkezi bir rol oynadıklarını" söyledi. Hunt'ın Muhafazakâr Parti liderlik kampanyası, kısmen bin Selman'ın yakın bir ortağı tarafından finanse edildi.

16 Ağustos 2020'de eski bir üst düzey istihbarat yetkilisi olan Saad el-Cabri tarafından açılan bir dava, 2015'te bin Selman'ın Beşşar Esad rejiminin dağılmaya yakın olduğu bir zamanda Rusya'ya Suriye'ye müdahale etmesi için gizlice çağrıda bulunduğunu ortaya koydu. Suudi monarşisi Esad karşıtı isyancıları desteklerken, Ruslar Esad'ı desteklemek için isyancıların elindeki şehirleri bombalıyor ve bu süreçte on binlerce Suriyeli sivili öldürüyordu. Batılı diplomatlar, bin Selman'ın, Abu Dabi'nin Eski Veliaht Prensi Şeyh Muhammed bin Zayid'den güçlü bir şekilde etkilendiğini söylüyorlar. BAE, Rusya'nın Suriye'yi istikrara kavuşturmasına yardım etme ve Esad rejimini ülkede etkinleştirme fikrini savunuyordu. 2017 yılında Suudi Arabistan'ın Beşşar Esad rejimine karşı savaşan Suriyeli muhalif gruplara silah sağladığı bildirildi. Conflict Armament Research (CAR), bu silahların sıklıkla IŞİD üyelerinin eline geçtiğini bildirdi. 2018'de, Başkan Donald Trump'ın Amerikan güçlerini savaşın parçaladığı ülkeden çekildiğini ilan etmesine rağmen, bin Selman'ın ABD askeri varlığının Suriye'de kalmasını istediği bildirildi.

Din 
Wilson Center'dan David Ottaway'e göre, bin Selman'ın "bütün reformları" arasında en önemlisi ve özellikle riskli olanı, "krallığın Vehhabi alimleri ve milyonlarca takipçiyi komuta etmekte olan vaizlerini dışlayan" çalışmasıydı. Bin Selman'ın "Batılı erkek ve kadın şarkıcılar, gruplar, dansçılar ve hatta Amerikalı kadın güreşçileri" Suudi Arabistan'a sürekli davet etmesi, tam da böyle bir "açılıma" karşı  vaaz veren dini muhafazakarlarla zıtlaşan ve krallığı "laik Batı kültürü"ne açma yolunda tam bir çatışmadır. Gazeteci Graeme Wood, "İslam hukukunun bu şekilde dışlanmasının Suudi Arabistan'ı ne ölçüde değiştirebileceği zor" diye yazıyor.

Din polisine kısıtlama 
2016'da bin Selman, "Erdemin Teşviki ve Ahlaksızlığın Önlenmesi Komitesi" (ETAÖK) veya diğer adıyla İslami din polisinin yetkilerini büyük ölçüde kısıtlamak üzere adımlar attı. Sokaklarda binlerce memuru bulunan ve şeriatı ihlal ettiğinden şüphelenilenleri tutuklama, gözaltına alma ve sorgulama yetkisine sahip olan "korkulan" ETAÖK'nin şeriatı ihlal ettiklerinden "şüphelenilen" kişileri takip etmesi, sorgulaması, kimlik sorması, tutuklaması ve gözaltına alması yasaklandı.

İslam teolojisindeki değişim 
Bin Selman, "İslam hukukunda İslami düzenin başı, hükümdar, veli el-emr'dir. () Suudi yöneticiler "tarihsel olarak dinden uzak dururken" ve teoloji ve din hukuku konularını geleneksel olarak muhafazakar ve ortodoks din adamlarına "dış kaynak" sağlarken, bin Selman "Kral Suud Üniversitesinden hukuk diplomasına" sahip ve Gazeteci Wood'a göre, "din adamları üzerindeki bilgisini ve egemenliğini sergiliyor". Seküler bir İslam hukuku bilgini Bernard Haykel'a göre, o, "muhtemelen Arap dünyasında İslami epistemoloji ve hukuk hakkında bir şeyler bilen tek liderdir". 25 Nisan 2021'de Suudi Arabistan'da televizyonda yayınlanan bir röportajda bin Selman, "bir Suudi hükümdarı tarafından daha önce hiç kullanılmamış bir dilde" Suudi dini liderlerinin Vehhabi doktrinlerine bağlılıklarını eleştirdi ve "sabit bir düşünce okulu ve yanılmaz bir şey yok", "fetvalar değiştirilemez değildir", "verildiği zaman, yer ve anlayışa dayanmalıdır" dedi.

Wood ile yaptığı röportajlarda, bin Selmanİslam hukukunun iki metinsel kaynağa dayandığını açıkladı: Kuran ve Sünnet veya Peygamber Muhammed'in hayatı ve sözlerinden on binlerce parça halinde toplanan örneği. Bazı kuralların - pek çok değil - Kuran'ın açık yasama içeriğinden geldiğini ve istese bile onlar hakkında hiçbir şey yapamayacağını söyledi. Ancak Peygamber'in (hadis olarak adlandırılan) bu sözlerinin hepsinin hukuk kaynakları olarak eşit değere sahip olmadığını ve kendisinin, 1400 yıl sonra güvenilirliği şüphe götürmez olan sadece çok küçük bir sayıya bağlı olduğunu söyledi. İslam hukukunun diğer tüm kaynaklarının yoruma açık ve kendisinin onları uygun gördüğü şekilde yorumlamaya yetkili olduğunu söyledi.

Bu manevranın etkisi, İslam hukukunun yaklaşık yüzde 95'ini Suudi tarihinin kum havuzuna atmak ve MBS'yi istediğini yapmakta özgür bırakmaktır. Haykel, "Geleneği kısa devre yapıyor ama bunu İslami bir şekilde yapıyor. 'İslam'da tartışılmayacak şekilde sabit olan çok az şey olduğunu' söylüyor. Bu, Müslüman cemaatin çıkarına olanın ne olduğunu belirlemesini ona bırakıyor. Bu, sinemalar açmak, turistlere ya da Kızıldeniz sahillerinde kadınlara izin vermek anlamına geliyorsa, öyle olsun."2021'in başlarından itibaren bin Selman, "Vehhabi yargıçların, kendi şeriat yorumlarını sona erdirecek olan Suudi yasalarının kodlanmasını" emretti. Wood'a göre, pek çok muhafazakar din adamı, hükûmete uygun şekilde dini konumlarını tersine çevirmek ve "sinemaların açılması ve Vehhabi imamların toplu işten çıkarılması" gibi konularda hükûmet çizgisini desteklemek ile "eski moda gözdağı"na şiddetle yenik düşmüş görünüyor.

Abaye yasağı 
Aralık 2022'de Suudi Arabistan Eğitim ve Öğretim Değerlendirme Komisyonu (ETEC), Müslüman kız öğrencilerin sınav merkezlerine geleneksel abaye kıyafetiyle gelmelerini yasakladığını ilan etti ve öğrencilerin sadece okul üniforması giymeleri gerektiğinde ısrar etti.

Donald Trump ile ilişkiler 
Donald Trump Jr., Ağustos 2016'da Abu Dabi'den Muhammed bin Selman ve Muhammed bin Zayid'i temsil eden bir elçiyle bir toplantı yaptı. Elçi, Trump'ın başkanlık kampanyasına yardım teklif etti. Toplantıda İsrailli sosyal medya manipülasyon uzmanı Joel Zamel, Lübnan asıllı Amerikalı iş insanı George Nader ve Blackwater kurucusu Erik Prince yer aldı.

Trump'ın seçilmesinin ardından, bin Selman'a destek, Beyaz Saray danışmanları Jared Kushner ve Steve Bannon'ın üzerinde anlaştıkları birkaç konudan biri olarak tanımlandı. Bin Selman daha sonra Beyaz Saray'a davet edildi ve o sırada yalnızca veliaht prens vekili pozisyonundayken, diplomatik protokol tarafından yabancı devlet başkanlarına tipik olarak sağlanan muameleye tabi tutuldu. Ardından, Trump yönetiminin 7 Müslüman çoğunluklu ülke vatandaşlarının ABD'ye seyahat yasağını savundu ve "Suudi Arabistan, bu önlemin Müslüman ülkeleri veya İslam dinini hedef aldığına inanmıyor" dedi. Kushner, ABD'nin veraset sürecinde Prens Muhammed'i destekleyebileceğini ifade etti. Bin Selman'ın veliaht prensliğe katılmasının ardından Trump'ın "Adamımızı zirveye koyduk" dediği bildirildi. ABD Dışişleri Bakanı Rex Tillerson ve Savunma Bakanı James Mattis'in muhalefetine rağmen, Trump başlangıçta Suudi liderliğindeki Katar ablukasını destekledi, ancak daha sonra pozisyonunu değiştirdi. Bin Selman, 2017-19 Suudi Arabistan tasfiyesi sırasında, Trump'ın şahsen tasfiyeleri desteklediğini ve yerli rakipleri hakkında Kushner'in istihbarat yardımı sağladığını iddia etti. Trump ve yönetimi, Cemal Kaşıkçı suikastının ardından küresel tepki sırasında bin Selman'ı sıkı bir şekilde destekledi.

Biden yönetimi ile ilişkiler 

2019'da, Trump yönetimi sırasında Joe Biden, Suudi Gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın 2018'de öldürülmesi nedeniyle bin Selman'ı parya olarak nitelendirdi. Temmuz 2021'de, Biden başkanlığına altı ay kala, bin Selman'ın kardeşi Suudi Savunma BakanYardımcısı Prens Halid ABD'yi ziyaret etti. Bu, Cemal Kaşıkçı'nın 2018'de öldürülmesinden sonra üst düzey Amerikalı ve Suudi yetkililer arasındaki ilk görüşme oldu. Eylül 2021'de Biden'in ulusal güvenlik danışmanı Jake Sullivan, bin Selman ile bir araya geldi. Toplantıda bin Selman, Kaşıkçı'nın öldürülmesini gündeme getiren Sullivan'a bağırmaya başladı.

Rusya, 2022'de Ukrayna'yı istila ettikten sonra, Suudi Arabistan, ABD'nin petrol üretimini artırma taleplerini reddetti ve böylece Rusya'nın ekonomik zararını azalttı. The Wall Street Journal Nisan 2022'de ABD-Suudi ilişkilerinin "on yılların en düşük noktasında" olduğunu yazdı. Nisan 2022'de CIA Direktörü William Burns, bin Selman ile görüşmek üzere Suudi Arabistan'a gitti ve ondan ülkenin petrol üretimini artırmasını istedi. Ayrıca Çin'den alınan Suudi silahlarını da görüştüler.

OPEC'in petrol üretimini günde iki milyon varil azaltacağını açıklamasının ardından ABD ile Suudi Arabistan arasındaki ilişkiler zayıfladı. ABD hükûmeti bu hamleye öfkelenerek Suudi Arabistan'ı Ukrayna'ya karşı savaşında Rusya'nın yanında yer almakla suçladı. Suudi hükûmeti ise bu iddiaları reddederek hamlenin siyasi amaçlı olmadığını, küresel petrol piyasalarına istikrar getirmek için yapıldığını iddia etti.

Katar ile kopan ilişkiler 
Reuters, bin Selman'ın "Katar ile olan anlaşmazlığın 60 yıl önce ABD'nin Küba'ya uyguladığı ambargoya kıyasla uzun süreli olabileceğini söylediğini, ancak Katar'ı "Kahire caddesinden daha küçük" olarak reddederek etkisini küçümsediğini söyledi. Suudi Arabistan, BAE, Mısır ve Bahreyn, Haziran 2017'de Katar ile diplomatik ve ticari bağlantılarını keserek, bölgenin en büyük ABD askeri üssüne ev sahipliği yapan, dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğalgaz ihracatçısı Katar ile hava ve nakliye rotalarını askıya aldı.

Saad Hariri'nin istifası 
Kasım 2017'de bin Selman, Suudi Arabistan'ı ziyaret ettiğinde Lübnan Başbakanı Saad Hariri'yi istifaya zorladı. Bin Selman, Hariri'nin Lübnan'da önemli bir siyasi güç olan İran destekli Hizbullah'ın cebinde olduğuna inanıyordu. Hariri sonunda serbest bırakıldı, Lübnan'a geri döndü ve istifasını iptal etti.

Suudi Arabistan-Kanada anlaşmazlığı 

Kanada Dışişleri Bakanı Chrystia Freeland, 2 Ağustos 2018'de Twitter üzerinden bir açıklama yaparak, Kanada'nın bir insan hakları aktivisti ve tutuklu Suudi blog yazarı Raif Bedevi'nin kız kardeşi Samar Bedevi'nin yakın zamanda tutuklanmasından duyduğu endişeyi dile getirdi ve insan hakları aktivistlerinin serbest bırakılması çağrısında bulundu. Kanada'nın eleştirilerine yanıt olarak, Suudi Arabistan Kanada'nın büyükelçisini sınır dışı etti ve Kanada ile ticareti dondurdu. Toronto Star, analistler arasındaki fikir birliğinin, bin Selman'ın eylemlerinin "dünyaya ve Suudi insan hakları aktivistlerine, Suudi Arabistan'ın hafife alınmaması gerektiğine dair bir uyarı" olduğunu gösterdiğini bildirdi.

Cemal Kaşıkçı suikastı 

Ekim 2018'de bin Salman'ı eleştiren Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı, İstanbul'daki Suudi konsolosluğuna girdikten sonra kayboldu. Türk yetkililer, Kaşıkçı'nın konsoloslukta öldürüldüğüne inandıklarını, önce işkence gördüğünü ve ardından öldürüldüğünü kanıtlayan belirli video ve ses kayıtlarına sahip olduklarını ve adli tıp uzmanının, gazetecinin kaybolduğu sırada konsolosluğa girip çıkarken görülen 15 kişilik Suudi ekibinin bir parçası olduğunu bildiklerini söylediler. Suudi Arabistan suçlamaları reddetti ve 13 gün sonra bin Selman, Türk makamlarını "saklayacak hiçbir şeyleri olmadığı" için binayı aramaya davet etti. Suudi yetkililer, "onu aramak için çalıştıklarını" söylediler. The Washington Post, bin Selman'ın daha önce Kaşıkçı'yı Suudi Arabistan'a geri çekmeye ve onu tutuklamaya çalıştığını bildirdi.

Middle East Eye'a göre, Kaşıkçı'yı öldürdüğünden şüphelenilen on beş kişiden yedisi bin Selman'ın kişisel korumasının üyeleri. İngiliz MI6'nın eski bir başkanı olan John Sawers, delilleri değerlendirirken, Kaşıkçı'nın öldürülmesi emrini bin Selman'ın vermesinin "çokça muhtemel" olduğunu belirtti.

Kaşıkçı'nın ölümünün ardından, birçok yorumcu bin Selman'ı MBS baş harfleriyle oynayarak "Mister Bone Saw" (Bay Kemik Testeresi) olarak adlandırdı. İsim, Kaşıkçı'nın kalıntılarını elden çıkarmak için bir kemik testeresinin kullanıldığı iddiasına atıfta bulunuyor.

Bin Selman, cinayetle herhangi bir ilgisi olduğunu reddetti ve suikasttan haydut operatörleri sorumlu tuttu. Ancak Batılı ülkeler ikna olmadılar ve bunun Prens'in bilgisi veya onayı olmadan gerçekleşemeyeceğine inanıyorlar. Donald Trump, Suudi Arabistan'ın cinayete verdiği yanıtı "örtbas etme tarihinin en kötülerinden biri" olarak nitelendirdi. Trump ayrıca, Veliaht Prens'in en azından planı bildiğine inanıyor ve "Şey, bu aşamada Prens orada işleri daha çok yönetiyor. İşleri o yönetiyor ve eğer biri olacaksa, o olurdu" dedi.

Cinayetten sonra, bin Selman'ın yakın sırdaşı Ahmed Asiri ve eski danışmanı Suud el-Kahtani görevden alındı.

Kaşıkçı cinayetinin Türk istihbaratı tarafından toplanan kaydının, öldürme ekibi üyelerinden birinin telefonda birisine "işin yapıldığını patronuna söyle" talimatını verdiğini ortaya koyduğu bildiriliyor. Amerikan istihbarat yetkilileri, "patron" kelimesinin Veliaht Prens'e atıfta bulunduğuna inanıyor. Aramayı yapan kişinin, Prens ile sık sık seyahat ettiği görülen güvenlik görevlisi Mahir Abdülaziz Mutreb olduğu belirlendi.

Suudi Arabistan, Kaşıkçı'nın ölümünden yedi hafta sonra, "... Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ı korkunç cinayetten uzaklaştırmak" için "suç emri vermek ve infaz etmekle" suçlanan beş şüpheli için ölüm cezasına çarptırılacağını belirtti.

16 Kasım 2018'de Merkezi İstihbarat Teşkilatının (CIA), Kaşıkçı'nın öldürülmesi emrini bin Selman'ın verdiğine "yüksek güvenle" karar verdiği bildirildi. CIA, vardığı sonucu, bin Selman'ın kardeşi Halid'in, gazetecinin Suudi Arabistan'ın İstanbul'daki konsolosluğuna girmesinin güvenli olacağına dair Kaşıkçı'ya güvence verdiği bir görüşme de dahil olmak üzere çeşitli kanıtlara dayandırdı. CIA'in, Halid'in konsolosluğa girdikten sonra Kaşıkçı'nın nihai kaderi hakkında önceden bilgisi olup olmadığını belirlemediği bildirilse de Halid'in bu mesajı Muhammed'in emriyle Kaşıkçı'ya ilettiğine inanıyordu. CIA'in analizine göre, cinayet büyük olasılıkla Prens Muhammed'in özel olarak ifade ettiği Kaşıkçı'nın Müslüman Kardeşler ile sorunlu bağlantıları olan bir İslamcı olduğuna dair inancından kaynaklanıyordu.

4 Aralık 2018'de, bir grup ABD senatörü, Kaşıkçı cinayeti hakkında CIA Direktörü Gina Haspel'den brifing aldı. Brifingden sonra, senatörler bin Selman'ın cinayette önemli bir rol oynadığından emindiler. Senatör Lindsey Graham, "Bunun MBS'nin komutası altındaki kişiler tarafından düzenlendiği ve organize edildiği ve kendisinin Kaşıkçı'nın ölümünde özünde rol oynadığı sonucuna varmamak için kasten kör olmanız gerekiyor" dedi. Senatör Bob Corker, Prens'in "öldürmeyi emrettiğini, izlediğini" ve "Jüri önünde olsaydı, yaklaşık 30 dakika içinde cinayetten hüküm giyeceğini" söyledi. 5 Aralık 2018'de BM İnsan Hakları Şefi Michelle Bachelet, Kaşıkçı cinayetinin arkasında kimin olduğunu belirlemek için uluslararası bir soruşturma istedi.

Eski bir Suudi istihbarat şefi ve Suudi kraliyet ailesinin üst düzey bir üyesi olan Prens Turki bin Faysal, CIA'in gazetecinin öldürülmesi emrini bin Selman'ın verdiği yönündeki haberlerini reddetti ve "CIA'nin daha önce yanıldığı kanıtlandı. Irak'ın işgalinden bahsetmek gerekirse örneğin."

Mart 2019'da Amerikalı senatörler, Suudi Arabistan'ı bir dizi tekrarlayan kabahatle suçladılar ve bin Selman'ı "tam bir gangster" olduğunu söyleyerek eleştirdiler. Senatörler, Suudilerin insan hakları ihlallerinin listesinin çok uzun olduğunu ve krallıkta neler olduğunu anlamanın ve hatta bin Selman ile çalışmanın zorlaştığını söylediler.

Haziran 2019'da, "Yargısız, kısa yoldan veya keyfi infazlara ilişkin Özel Raportörün Raporuna Ek: Bay Cemal Kaşıkçı'nın yasa dışı ölümüne ilişkin soruşturma" başlıklı bir BM raporu, bin Selman'ı suikastla ilişkilendirdi.

Haziran 2019 tarihli bir makalede The Guardian, Kaşıkçı'nın öldürülmesinden sonra medya grubunun Suudi siber güvenlik alt birimi tarafından yapılan ve altta Suud el-Kahtani'nin imzası bulunan grup tarafından elde edilen bir iç düzen belgesine göre gerçekleştirilen hack'leme girişimlerinin hedefi haline geldiğini iddia etti. Aralık 2018'de kaydedilen bir PBS belgesel filminde ve Eylül 2019'da yayınlanan bazı bölümlerde yayınlanan bir röportaja göre, bin Selman, Kaşıkçı'nın kendi gözetiminde gerçekleştiği için öldürülmesinin sorumluluğunu üstleniyor, ancak cinayetle ilgili herhangi bir önceden bilgiyi reddediyor. 29 Eylül 2019'da CBS'de yayınlanan 60 Minutes ile yaptığı röportajda, cinayetle herhangi bir kişisel ilgisi olduğunu reddetti ve "bir kişiye karşı suçlamalar kanıtlandığında, rütbesine bakılmaksızın, mahkemeye götürüleceğini, istisna yapılmayacağını" söyledi ve "olanların tüm sorumluluğunu" almak zorunda olduğunu sözlerine ekledi.

25 Şubat 2021'de Ulusal İstihbarat Direktörü Ofisi, Direktör Avril Haines tarafından onaylanan gizliliği kaldırılmış bir rapor yayınladı. "Cemal Kaşıkçı'nın Öldürülmesinde Suudi Hükümetinin Rolünün Değerlendirilmesi" başlıklı raporda, "Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'ın Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın yakalanması veya öldürülmesi için İstanbul, Türkiye'de bir operasyona onay verdiğini değerlendiriyoruz" ifadesi yer aldı.

26 Şubat 2021'de Birleşmiş Milletler Yargısız, Acele veya Keyfi İnfazlar Özel Raportörü Agnès Callamard, "Amerika Birleşik Devletleri Hükûmeti, kişisel varlıklarını ve aynı zamanda uluslararası ilişkilerini hedef alan diğer failler için yaptığı gibi, Veliaht Prens'e karşı yaptırımlar uygulamalıdır" çağrısında bulunan bir bildiri yayınladı.

18 Kasım 2022'de Muhammed, Suudi başbakanı olarak üstlendiği yeni rol nedeniyle Kaşıkçı cinayeti konusunda ABD'den dokunulmazlık aldı. Ancak Biden yönetimi bunun bir masumiyet tespiti olmadığını vurguladı.

Saad el-Cabri 
9 Temmuz 2020'de dört ABD Senatörü, Başkan Trump'ı Saad el-Cabri'nin çocukları Ömer ve Sarah'ın özgürlüğünü güvence altına almaya çağırdı ve yıllarca ABD istihbaratına yardım eden ve Suudi kraliyet ailesinden kilit üyelerle yakın bağları olan bir adamı desteklemeyi "ahlaki bir yükümlülük" olarak nitelendirdiler. Bin Selman hükûmeti, Mart 2020'de Ömer ve Sarah'ı gözaltına almıştı ve bugüne kadar nerede oldukları bilinmiyor. Suudi Arabistan, ABD'nin Orta Doğu'daki terörle mücadele kontağı olan ve 2018'den beri Kanada'da kalan Saad el-Cabri'nin geri getirilmesi için iade talebi ve Interpol bildirileri yayınlamıştı. El-Cabri aleyhindeki Interpol bildirisi, onun bin Selman'ın siyasi bir rakibi olduğu öne sürülerek kaldırıldı.

Ağustos 2020'de el-Cabri, Washington DC'de, bin Selman'ın, Ekim 2018'de, baş rakibi eski Veliaht Prens Muhammed bin Nayif'in en yakın danışmanı olan el-Cabri'ye suikast düzenlemek için Kanada'ya bir 'Kaplan Mangası' gönderdiği iddiasıyla federal bir dava açtı. Kadro tespit edildi ve Kanada makamları tarafından iade edildi. Davanın ardından ABD Kolombiya Bölge Mahkemesi, bin Selman ve diğer 11 kişi hakkında celp çıkardı. Çağrıda, cevap vermemeleri halinde ilgililer hakkında temerrüt halinde karar verileceği belirtildi. ABD federal mahkemesine sunulan belgeler, davanın 22 Eylül 2020'de saat 16.05'te bin Selman'a tebliğ edildiğini ortaya koydu. WhatsApp aracılığıyla ET ve yirmi dakika sonra mesaj "okundu" olarak işaretlendi.

Çin'deki Müslümanlar için toplama kampları 

Şubat 2019'da bin Selman, Çin'in Sincan'daki Uygurlar ve Müslümanlar için kurulan yeniden eğitim kamplarını savundu ve "Çin'in ulusal güvenliği için terörle mücadele ve aşırıcılıktan arındırma çalışmaları yürütme hakkı var" dedi. Bin Salman'ın yorumları dünya çapında ciddi eleştiriler aldı. Çin Komünist Partisi, Çin'in kuzey batısındaki Sincan eyaletinde 2 milyon kadar Uygur'u ve ağırlıklı olarak Müslüman olan diğer etnik azınlıkları, istismar ve işkenceye maruz kaldıkları iddia edilen toplama kamplarına hapsetmişti. Britanya Müslüman Konseyi sözcüsü Miqdaad Versi, bin Selman'ın açıklamalarını "iğrenç" ve "Uygur Müslümanlarına karşı toplama kamplarının kullanımının savunulması" olarak nitelendirdi.

Jeff Bezos'un telefonunun hack'lenmesi 

Mart 2019'da Jeff Bezos için çalışan bir güvenlik uzmanı olan Gavin de Becker, Suudi Arabistan'ı Bezos'un telefonunu hack'lemekle suçladı. Bezos, Amazon şirketinin lideri ve o zamanlar dünyanın en zengin adamı olarak The Washington Post'un sahibiydi.

Ocak 2020'de, FTI Consulting'in Bezos'un telefonuyla ilgili adli soruşturmasının sonuçları kamuoyuna açıklandı. Şirket, Bezos'un telefonunun Mayıs 2018'de bin Selman'ın WhatsApp hesabından gönderilen bir multimedya mesajı tarafından saldırıya uğradığı ve ardından telefonun önemli ölçüde daha yüksek miktarda veri aktarmaya başladığı "orta ile yüksek gizlilik" sonucuna vardı. Rapor ikinci derece kanıtlara işaret ediyor: ilk olarak, bin Selman'ın Bezos'a Kasım 2018 tarihli bir mesajı, Bezos'un ilişki yaşadığı kadına benzeyen bir görüntü içeriyor. İkincisi, Bezos'a Suudiler tarafından kendisine karşı yürütülen bir internet kampanyası hakkında telefonda bilgi verildikten sonra, bin Selman'dan Bezos'a Şubat 2019'da gönderilen bir metin, Bezos'u her şeye inanmamaya çağırıyor.

Birleşmiş Milletlerin özel raportörleri Agnès Callamard ve David Kaye, iddia edilen hack'in bin Selman'ın "The Washington Post'un Suudi Arabistan hakkındaki haberlerini susturma olmasa da etkileme çabasına" katıldığını öne sürdüğüne tepki gösterdiler. İddia edilen bilgisayar korsanlığının The Washington Post için çalışan Cemal Kaşıkçı'nin öldürülmesine bin Selman'ın karışıp karışmadığı konusuyla ilgili olduğunu açıkladılar.

Çevrecilik 
Bin Selman'ın liderliğinde Suudi Arabistan, küresel karbon emisyonlarını azaltma anlaşmalarını zayıflatmak için lobi yaptı. Yurt içinde, Suudi Arabistan, çevresel çabalar hakkında, sonuç vermeyen cesur duyurular yapma konusunda bir geçmişe sahiptir.

Muhammed bin Nayif'in tutuklanması 
Eski Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Nayif, üvey kardeşi Navvaf bin Nayif ve Kral Salman'ın kardeşi Prens Ahmed bin Abdülaziz ile birlikte 6 Mart 2020'de tutuklandı. Üç prens vatana ihanetle suçlandı. Suudi hükûmeti, prenslerin bin Selman'ı devirmeye çalıştığını iddia etti.

Kral Abdullah'ı zehirleme girişimi iddiası 
2021'de eski Suudi istihbarat yetkilisi Saad el-Cabri CBS ile yaptığı röportajda bin Selman'ın İçişleri Bakanı Muhammed bin Nayif el-Suud'a 2014 yılında Kral Abdullah'ı öldürmeyi planladığını söyledi. Bu plan, bin Salman'ın babasının tahta geçmesine izin verecekti. El-Cabri, bin Salman'ı "halkına, Amerikalılara ve gezegene tehdit oluşturan, sonsuz kaynakları olan bir psikopat, katil" olarak nitelendirdi. Prens, tüm iddiaları reddetti ve Suudi büyükelçiliği, el-Cabri'yi "uzun bir [fabrikasyon] geçmişi olan itibarsız eski bir hükûmet yetkilisi" olarak nitelendirdi.

Kişisel yaşam 

6 Nisan 2008'de bin Selman, amcası Meşhur bin Abdülaziz'in kızı olan ilk dereceden kuzeni Sare bint Meşhur ile evlendi. Prens Muhammed ve Prenses Sare'nın beş çocuğu var. İlk dördü büyükanne ve büyükbabalarının, beşincisi ise Suudi Arabistan'ın kurucusu olan büyük dedesi Kral Abdülaziz'in adını aldı. 2022'de The Economist, en az bir olayda bin Selman'ın karısını tıbbi tedavi görecek kadar şiddetli dövdüğünü bildirdi.

2018'de bin Selman'ın kişisel serveti 3,0 milyar Amerikan doları olarak tahmin edildi.

2015 yılında bin Selman, İtalyan yapımı ve Bermuda tescilli yat Serene'yi Rus votka kralı Yuri Shefler'dan 500 milyon € karşılığında satın aldı. 2015'te Fransa'da Château Louis XIV'ü ​​300 milyon doların üzerinde satın aldı.

Aralık 2017'de bazı kaynaklar bin Selman'ın - yakın ortağı Prens Bedir bin Abdullah bin Muhammed el-Ferhan'ı aracı olarak kullanarak - Leonardo da Vinci'nin Salvator Mundi eserini satın aldığını bildirdi. Satış, Kasım ayında 450,3 milyon dolar olarak gerçekleşti. Bir sanat eseri için yeni bir rekor fiyat oldu. Bu haber, müzayedeci Christie's, Suudi Arabistan Büyükelçiliği ve resmin gerçek sahibi olduğunu açıklayan Birleşik Arap Emirlikleri Hükûmeti tarafından yalanlandı. Müzayededen bu yana halka açık olarak görülmediği için resmin şu anki tam yeri bilinmiyor. Ancak bin Selman'ın yatı Serene'nin muhtemelen Salvator Mundi'ye ev sahipliği yaptığı öne sürüldü.

Bin Salman, politikacılar, iş dünyası liderleri ve ünlülerle buluşarak dünyayı kapsamlı bir şekilde dolaştı. Haziran 2016'da Silikon Vadisi'ne gitti ve Facebook'un kurucusu Mark Zuckerberg de dahil olmak üzere ABD yüksek teknoloji endüstrisindeki önemli insanlarla tanıştı. 2018'in başlarında Amerika Birleşik Devletleri'ni ziyaret etti ve burada dönemin ABD Başkanı Donald Trump, Bill ve Hillary Clinton, Henry Kissinger, Michael Bloomberg, George W. Bush, George H. W. Bush, Bill Gates, Jeff Bezos, Oprah Winfrey, Rupert Murdoch, Richard Branson, Los Angeles Belediye Başkanı Eric Garcetti, Michael Douglas, Morgan Freeman ve Dwayne Johnson dahil olmak üzere birçok politikacı, iş insanı ve Hollywood yıldızıyla bir araya geldi. Trump, bin Selman ile olan ilişkisini övdü. Prens ayrıca Birleşik Krallık'ı ziyaret etti ve burada Başbakan Theresa May, Kraliçe II. Elizabeth ve Cambridge Dükü Prens William ile bir araya geldi.

25 Aralık 2020'de Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığının ulusal COVID-19 aşı planının bir parçası olarak, Suudi Basın Ajansı tarafından yayınlanan bir videoda Veliaht Prens'in aşıyı yaptırdığı gösterildi.

Aralık 2020'de bin Selman, Suudi Arabistan'ın egemen servet fonu aracılığıyla Take-Two Interactive, Electronic Arts ve Activision Blizzard'a para yatırdı. Yatırımlar Activision Blizzard'da 14,9 milyon hisse, Electronic Arts'ta 7,4 milyon hisse ve Take-Two Interactive'de 3,9 milyon hisseye ulaştı. Bin Selman, video oyunları oynayarak büyüdüğünü belirtti.

19 Kasım 2022'de Mohammed'e Kasetsart Üniversitesi tarafından sürdürülebilir kalkınma için arazi bilgisi alanında fahri doktora unvanı verildi.

Ödüller 

  : İsa bin Selman el-Halife Nişanı'nın Olağanüstü Sınıfı Üyesi (25 Kasım 2018)
  : Cumhuriyet Nişanı Büyük Kordonu (28 Kasım 2018)
  : Nişan-ı Pakistan (18 Şubat 2019)
  : Umman Nişanı Birinci Sınıf Sivil (7 Aralık 2021)
  : Zayid Nişanı (7 Aralık 2021)
  : El-Hüseyin bin Ali Nişanı (21 Haziran 2022)

Ayrıca bakınız 

 Günümüzdeki veliahtlar listesi

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 
 
 
 

|-

|-

|-

|-

Suudi Arabistan prensleri
Suudi Sünniler
Suudi milliyetçiler
Müslüman hükümdarlar
Yaşayan insanlar
Kral Suud Üniversitesinde öğrenim görenler
Suudi bakanlar
Suudi Arabistan veliaht prensleri
1985 doğumlular
İslamcılık eleştirmenleri
İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar