Afet ve acil durum yönetimi

Afet ve acil durum yönetimi, afet yönetimi veya acil durum yönetimi meydana gelen bir afet veya acil durumun etkilerini azaltmak için yapılan çalışmaların tümü.

Afet ve acil durum yönetiminin odaklandığı konu, meydana gelen olayları önlemek veya ortadan kaldırmak değil, etkilerini azaltmak için çalışmalar yapmaktır. Planlama ve uygulamada yapılan hatalar, kitlesel ölüm ve yaralanmalara sebep olabilir. Afet ve acil durum yönetimi kapsamındaki olaylar terör, yangın, tehlikeli madde olayları, deprem, sel, tsunami, fırtına, kasırga, ayaklanma, kıtlık, kuraklık veya büyük kazalar gibi çeşitli olaylar olabilir. Risk yönetimi kapsamında tüm aşamalar için mevcut kaynakları kullanarak, karar vererek, planlayarak, analiz ederek ölüm ve yaralanmaları önlemek ile çevre ve mülkü korumak, afet ve acil durum yönetiminin temel amacıdır.

Acil durum planlama amaçları
Acil durum planlaması, acil durumların oluşmasını önlemeyi amaçlar ve bunda başarısız olursa, herhangi bir acil durumun sonuçlarını ve etkilerini azaltmak için etkili bir eylem planı başlatır. Acil durum planlarının geliştirilmesi döngüsel bir süreçtir ve iş sürekliliği ve güvenlik risk yönetimi gibi birçok risk yönetimi bilim dalında ortaktır ve burada risklerin tanınması veya tanımlanması ve ayrıca risklerin sıralanması veya değerlendirilmesi afete hazırlanmak için önemlidir. ASIS, Ulusal Yangından Korunma Derneği (NFPA) ve Uluslararası Acil Durum Yöneticileri Birliği (IAEM) gibi profesyonel kuruluşlar tarafından yayınlanan acil durum planlamasına ilişkin bir dizi kılavuz ve yayın vardır.

Acil durum yönetim planları ve prosedürleri, bir acil durum meydana geldiğinde karar vermekten sorumlu uygun şekilde eğitilmiş personelin belirlenmesini içermelidir. Eğitim planları kurum içi çalışanları, yüklenicileri ve sivil koruma ortaklarını içermeli ve eğitim ve testlerin niteliğini ve sıklığını belirtmelidir. Bir planın etkinliğinin denenmesi düzenli olarak yapılmalıdır; birkaç işletme veya kuruluşun aynı alanı işgal ettiği durumlarda, tüm taraflarca resmi olarak kabul edilen ortak acil durum planları uygulamaya konmalıdır. Öngörülebilir tehlikelere hazırlık için tatbikatlar ve alıştırmalar, acil durumun ele alınmasına dahil olacak hizmetlerin ve etkilenecek kişilerin katılımıyla sıklıkla yapılır.

Yangınlar, kasırgalar, koruma için kapanmalara, depremlere ve diğer tehlikelere hazırlanmak için tatbikatlar yapılır.

ABD'de Hükûmet Acil Durum Telekomünikasyon Servisi, federal, eyalet, yerel hükûmet personelini, sanayiyi ve sivil toplum kuruluşlarını, kriz durumunda acil erişim sağlayarak ve genel anahtarlamalı telefon ağıyla yerel ve uzun mesafeli aramalarda öncelik vererek destekler.

Çalışanların sağlığı ve güvenliği
Felaket kurtarma sırasında temizlik birçok mesleki tehlikeleri içerir. Çoğu zaman, bu tehlikeler, doğal afet sonucunda yerel çevre koşullarınca daha da şiddetlenir. İşverenler, potansiyel tehlikelerin tanımlanması ve kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi, uygun kişisel koruyucu ekipmanın (KKE) kullanılması ve işin güvenli bir şekilde yapılmasını sağlamak için diğer ilgili bilgilerin dağıtılması dahil olmak üzere, bu tehlikelere maruz kalmayı en aza indirmekten ve mümkün olduğunda çalışanları korumaktan sorumludur.

Fiziksel maruziyet 
Sel felaketleri genellikle işçileri, kesiklere ve açık ve kapalı kırıklara neden olan, bulanık suların altına gizlenmiş keskin ve küt nesnelerden kaynaklanan travmaya maruz bırakır. Bu yaralanmalar, sıklıkla kirlenmiş sulara maruz kalındığında daha da kötüleşir ve enfeksiyon riskinin artmasına yol açar.  altındaki su sıcaklıklarına uzun süre maruz kalındığında hipotermi riski önemli ölçüde artar.

İsilik, Daldırma ayak sendromları (Siper ayak dahil) ve kontakt dermatit gibi bulaşıcı olmayan cilt rahatsızlıkları da meydana gelebilir.

Depremle ilişkili yaralanmalar, olası ezilme yaralanması, yanıklar, elektrik çarpması ve moloz altında kalma gibi düşen enkaz dahil yapısal bileşenlerle ilgilidir.

Kimyasal maruziyet 
İnsanlar belirli miktarlarda kimyasallara maruz kaldıklarında sağlıkları için risk oluşabilir. Bir doğal afetten sonra, bazı kimyasallar çevrede daha belirgin hale gelebilir. Bu tehlikeli maddeler doğrudan veya dolaylı olarak serbest bırakılabilir. Bir doğal afetten sonra doğrudan salınan kimyasal tehlikeler, genellikle olayla aynı anda meydana gelir ve hafifletme için planlanan eylemleri engeller. Tehlikeli kimyasalların dolaylı olarak salınması kasıtlı veya kasıtsız olarak salınabilir. Kasıtlı salınıma bir örnek, bir selden sonra kullanılan böcek ilaçları veya bir selden sonra suyun klorla arıtılmasıdır. Bu kimyasallar, bir doğal afet olduğunda salınımlarını en aza indirmek için mühendislikle kontrol edilebilir; örneğin, sular altında kalan depolardan veya üretim tesislerinden sel sularını zehirleyen zirai kimyasallar veya bir kasırga sırasında bina çökmesinden salınan asbest lifleri. Sağdaki akış şeması, Stacy Young ve diğerleri tarafından gerçekleştirilen araştırmadan alınmıştır.

Biyolojik maruz kalma 
Küf'e maruz kalma genellikle sel, kasırga, kasırga veya tsunami gibi doğal afetlerden sonra görülür. Konut veya ticari binaların hem dış hem de iç kısımlarında küf oluşumu meydana gelebilir. Sıcak ve nemli koşullar küf oluşumunu teşvik eder. Küf türlerinin kesin sayısı bilinmemekle birlikte, yaygın olarak bulunan bazı iç mekan küf örnekleri Aspergillus, Cladosporium, Alternaria ve Penicillium. Küflere verilen tepki kişiden kişiye farklılık gösterir ve göz tahrişi, öksürük gibi hafif semptomlardan yaşamı tehdit eden ciddi astım veya alerjik reaksiyonlara kadar değişebilir. kronik akciğer hastalığı, astım, alerji, diğer solunum problemleri veya bağışıklık yetmezliği geçmişi olan kişilerde küflere karşı daha duyarlı olabilir ve Mantar pnömonisi gelişebilir. Doğal bir afetten sonra küf oluşumunu önlemenin bazı yöntemleri arasında tüm kapı ve pencerelerin açılması, binayı kurutmak için fanların kullanılması, pencerelerden hava üfleyecek şekilde fanların konulması, binanın ilk 24-48 saat içinde temizlenmesi ve nem kontrolü sayılabilir. Küfleri çıkarırken, küflerin solunum sistemine inhalasyonunu önlemek için N-95 maskeleri veya koruma düzeyi daha yüksek olan solunum cihazları kullanılmalıdır. Küfler sert yüzeylerden sabun ve su, seyreltilmiş ağartma solüsyonu veya ticari ürünlerle çıkarılabilir.

İnsan kalıntılarıyla doğrudan temas halinde olan işçiler için, kan yoluyla bulaşan virüslere ve bakterilere gereksiz maruz kalmayı önlemek için evrensel önlemler alınmalıdır. İlgili KKD göz koruması, yüz maskesi veya kalkanı ve eldivenleri içerir. Baskın sağlık riski, Dışkı-ağız kontaminasyon yoluyla mide bağırsak enfeksiyonlarıdır, bu nedenle el hijyeni hastalık önleme için çok önemlidir. İyileşme sırasında ve sonrasında psikolojik stres yaşayan çalışanlara da ruh sağlığı desteği sağlanmalıdır.

Aşamalar 

Nispeten yakın zamanda tartışılmaya başlanmış olmakla birlikte, afetler ve dolayısıyla acil durum yönetimi de dört aşamadan oluşur. Bunlar önlem, hazırlık, müdahale ve iyileştirme aşamalarıdır. Belirtilen bu dört aşamanın kısıtlayıcı bir yaklaşım olduğu öne sürülse de, bu süreçlere ilişkin geçerli ve kullanışlı olduğu yaygın biçimde kabul edilmiş bir başka model bulunmamaktadır.

Önlem ve zarar azaltma 
Önlem; yapı, tesisat, eşya ve çevresel risklerin tespit edilerek asgari düzeye indirgenmesini içeren süreçtir. Kimi kaynaklarda "zarar azaltma" olarak da anılmaktayken, bazı kaynaklarda ise "önlem ve zarar azaltma" olarak birlikte ele alınmaktadır. Önlem acil durumun oluşmasını engellemek için alınan tedbirlerdir. Bunun mümkün olmadığı durumlarda can ve mal kaybını en aza indirmek için alınan tedbirler ise zarar azaltma olarak adlandırılır.

Hazırlık 

Hazırlık aşaması afet meydana geldiğinde kullanılacak prosedür ile teçhizatın hazırlanmasına ve dolayısıyla eğitime odaklanır. Bu teçhizat ve prosedürler afete karşı açıklığı azaltmak, afetin etkilerini azaltmak veya acil bir durumda daha etkin bir reaksiyon göstermek için kullanılır.

Müdahale 
Olay anında can ve malı korumak ve kurtarmak için acil durum kaynaklarını kullanarak afetzedeleri tahliye etmek ve ihtiyacı olanlara yiyecek, içecek, barınak ile sağlık hizmetlerini sağlamak, güvenlik gibi kritik kamu hizmetlerinin çalışmasını sağlamak için acil durum eylemlerinin yürütülmesidir.

İyileştirme 
Afet veya acil durum sonrası toplum ve bireyler ile kurumların kendi kendilerine çalışabilmeleri, olaydan önceki normal yaşama dönmelerini kapsayan süreçtir.

Ulusal kurumlar 
Devletler ulusal düzeyde etkiye yol açan veya yerel kaynakların müdahalede yetersiz kaldığı afet ve acil durumlar karşısında, yönetim çalışmalarını birtakım kamu kurumları aracılığıyla gerçekleştirmektedir.

Amerika Birleşik Devletleri 

Günümüzde çalışmalarını sürdüren Federal Acil Durum Yönetim Kurumu, kısa adıyla FEMA (İngilizce: Federal Emergency Management Agency), 1 Nisan 1979 tarihinde kurulmuştur. Amerika Birleşik Devletleri'nde il ve eyalet düzeyindeki müdahalelerin yetersiz kaldığı, Amerika Birleşik Devletleri başkanı'ndan FEMA ve federal hükümetin yardımının istenildiği afet ve acil durumlarda müdahale görevi üstlenmektedir. Amacı; "hazırlanma, korunma, müdahale etme, iyileşme ve zarar azaltma kabiliyetinin millet olarak birlikte inşa edilmesi, sürdürülmesi ve geliştirilmesininin sağlandığı konusunda vatandaş ve yardım personelini temin etmek" olarak belirtilmektedir. Kurumun Zarar Azaltma Direktörlüğü; afet öncesi risklerin tanımlanması ile yaralanma ve ölümlerin önüne geçilmesini sağlayacak önlem çalışmalarından sorumludur.

Hindistan 
Millî Afet Yönetim Kurumu (İngilizce: National Disaster Management Authority), kısaca NDMA, Hindistan'ın İçişleri Bakanlığı'na bağlı olarak 23 Aralık 2005 tarihinde kurulmuştur. Organizasyonunda planlama, operasyon, zarar azaltma, yönetim, finans ve proje birimleri bulunan kurumun amacı, felaketler bağlamında güvenli yaşam kültürünün tesis edilmesini sağlayacak sürdürülebilir stratejiler geliştirmektir. Afet yönetim prosedürlerinin belirlenmesi ve bunların uygulanması için gerekli koordinasyonun sağlanması, ulusal plan ve diğer ilgili planların onaylanması, gerekli görülen önlem ve hazırlık çalışmalarının yapılması ile gerektiğinde afetten etkilenen başka ülkelere destek verilmesi, kurumun işlev ve sorumlulukları arasındadır.

Rusya 
Rusya Federasyonu Sivil Savunma, Acil Durumlar ve Doğal Afet Sonuçlarını Giderme İşleri Bakanlığı (Rusça: Министерство России по делам гражданской обороны, чрезвычайным ситуациям и ликвидации последствий стихийных бедствий), kısa adıyla Acil Durumlar Bakanlığı (Rusça: Министерство по чрезвычайным ситуациям – МЧС России) ve uluslararası kısaltmasıyla EMERCOM (İngilizce: Emergency Control Ministry), 10 Ocak 1994 tarihinde kurulmuştur. Bakanlık yangın söndürme, sivil savunma ve doğal veya insan kaynaklı afet ve acil durumlarda arama-kurtarma çalışmalarının yürütülmesinden sorumludur.

Türkiye 

Bugünkü yapılandırması ile Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, kısa adıyla AFAD, 5902 sayılı kanunun 17 Haziran 2009'da Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla kurulmuştur. Kurumun görevi; afet ve acil durum süreçlerini oluşturan önlem, hazırlık, müdahale ve iyileştirme faaliyetlerinin yönetim ve koordinasyonunu gerçekleştirmektir.

Kaynakça

Dış bağlantılar 

Acil durum yönetimi
Afete hazırlık
İnsani yardım