Çinko siyanür

Çinko siyanür, Zn(CN)2 formüllü ile gösterilen bir inorganik bileşiktir. Esas olarak çinko kaplamada kullanılan beyaz renkli bir katıdır, ancak organik bileşiklerin sentezi için daha özel uygulamalara da sahiptir.

Yapısı 
Zn(CN)2'de çinko, tümü siyanür ligandlarının köprülenmesiyle bağlanmış olan tetrahedral koordinasyon ortamını benimser. Yapı iki "iç içe geçmiş" yapıdan (yukarıdaki resimde mavi ve kırmızı) oluşmaktadır. Bu tür motiflere bazen "genişletilmiş diamondoid (elmassı)" yapılar denir. Bazı SiO2 formları, benzer bir yapı kabul eder, tetrahedral Si merkezleri oksitler ile bağlanır. Siyanür grubu, bir ile dört karbon komşusu olan çinko atomu ve kalanları azot atomları olmak üzere baş-kuyruk bozukluğu gösterir.  En büyük termal genleşme katsayılarından birini gösterir (önceki rekor sahibi, zirkonyum tungstat'ı aşarak).

Kimyasal özellikler 
Tipik bir inorganik bir polimer gibi Zn(CN)2, çoğu çözücüde çözünmez. Katı, anyonik kompleksler verecek şekilde hidroksit, amonyak ve ilave siyanür gibi bazik ligandların sulu çözeltileri içinde veya daha kesin olarak çözünür.

Sentezi 
Zn(CN)2, siyanür ve çinko iyonlarının sulu çözeltileri birleştirerek yapmak oldukça kolaydır, örneğin  çift değiştirme reaksiyonu ile KCN ve ZnSO4:

 ZnSO4 + 2 KCN → Zn(CN)2 + K2SO4

Ticari uygulamalarda, asetat çinko tuzları kullanılarak halojen yabancı maddeler önlenmeye çalışılır:

 Zn(CH3COO)2 + HCN → Zn(CN)2 + 2 CH3COOH

Çinko siyanür ayrıca, bazı altın çıkarma yöntemlerinin bir yan ürünü olarak üretilir. Altınları sulu altın siyanürden ayırma prosedürleri bazen çinko ilavesi gerektirir:

 2 [Au(CN)2]- + Zn → 2 Au + Zn(CN)2 + 2 CN-

Uygulamalar

Elektro-kaplama 
Zn(CN)2'nin ana uygulaması, ek siyanür içeren sulu çözeltilerden çinko elde etmek içindir.

Organik sentez 
Zn(CN)2 formil için grubunun, aromatik bileşiklere Gatterman reaksiyonu yoluyla eklenmesinde kullanılır. HCN bu işlem için uygun, daha güvenli ve gaz halinde olmayan bir alternatif sunmaktadır.  Reaksiyonda HCI kullandığı için, Zn(CN)2 ayrıca in situ koşullarında, bir Lewis asidi katalizörü olan ZnCI2 çıkarır. Bu şekilde kullanılan Zn(CN)2 örnekleri, 2-Hidroksi-1-nafthaldehit ve Mesitaldehitin sentezini içerir.

Zn(CN)2, aldehitler ve ketonların siyanosilleştirilmesi için bir katalizör olarak da kullanılır.

Kaynakça 

Çinko bileşikleri
Siyanürler
İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar
Bilgi kutusu bulunmayan kimyasal maddeler