Sırça Kümes

Sırça Kümes (İngilizce: The Glass Menagerie), Tennessee Williams'ın 1944 yılında prömiyer yapan anımsama oyunu. Oyunda, Williams'ın kendisine, annesine ve zihinsel sorunlu kız kardeşi Rose'a dayanan karakterler güçlü otobiyografik unsurlar içeriyor.

26 Aralık 1944'te Chicago Halk Tiyatrosu'nda da sahnelenmeye başlanan oyun, başarılı bir başlangıç yaparak kısa sürede eleştirmen ve seyircilerden olumlu tepkiler aldı. Böylece yapımcılar 1945'te New York Eleştirmenler Birliği Ödülü'nü kazanan oyunu Broadway'e taşıdılar. Oyun metni aynı yıl Random House tarafından yayınlandı. İlk başarılı oyunu olan ve hem tiyatro çevresinde hem de halk arasında kendisine tanınırlık kazandıran Sırça Kümes'ten sonra Williams, Amerika'nın en saygın oyun yazarlarından biri olmaya devam etti.

Karakterler 
 Amanda Wingfield - Kocası tarafından terk edilmiş ve dönemin zor maddi koşulları altında iki çocuğunu büyütmeye çalışan otoriter bir kadın.
 Tom Wingfield - Amanda'nın oğlu. Ailesine yardımcı olmak için bir ayakkabı deposunda çalışsa da işinden memnun olmayan Tom şair olmayı hedefliyor. Yazmak için verdiği mücadele yüzünden uykudan mahrum kalmış ve sinirli biri. Ailesine bakmak zorunda olduğunun farkında olduğu için kendi hayallerinin peşinden gidemediğinden şikayetçi.
 Laura Wingfield - Amanda'nın kızı ve Tom'un ablası. Liseyi henüz bitirmiş ve dış dünyadan izole olmasına sebep olan zihinsel sorunlu Laura, kendisi için cam figürlerden oluşan koleksiyonuyla sembolize ettiği bir dünya yaratmıştır. Koleksiyondaki tek boynuzlu at eşsiz ve kırılgan olduğu için Laura'yı temsil ediyor.
 Jim O'Connor - Tom ve Laura'nın eski lise arkadaşı. Jim, Tom ile aynı ayakkabı fabrikasında nakliye memuru olarak çalışsa da eğitimini devam ettiren ve gelecekten umutlu bir karakter.
 Bay Wingfield - Amanda'nın kocası, Laura'nın ve Tom'un babası. Bay Wingfield, bir telefon şirketinde çalışmış ve nihayetinde 16 yıl önce ailesini terk eden yakışıklı bir adamdı. Sahnede görünmese de, Bay Wingfield sık sık Amanda tarafından anılır ve onun resmi Wingfield'ların oturma odasında belirgin bir şekilde yer bulur. Williams, bu görünmeyen karakteri, kendi babasından esinlenerek yazmıştı.

Konusu 
Oyun, anlatıcı ve esas kahraman Tom'un, annesi Amanda ve kız kardeşi Laura'nın anısına yaptığı bir anımsama oyunu olarak seyirciye sunuluyor. Oyun hafızaya dayandığından, Tom izleyicilere, gördükleri şeyin tam olarak ne olamayabileceğine dikkat çekiyor. Oyun, 1930'larda Amerika'da geçer. Yıllar önce kocası tarafından terk edilen Amanda, St. Louis'te yıkık dökük bir apartman dairesinde iki çocuğu ile birlikte yaşamaktadır. Telefon şirketinde çalışan Bay Wingfield ailesini terk edip gittikten sonra bir kartpostal yollar. Adressiz bu kartpostalda ise sadece "Merhaba. Hoşça kalın..." yazmaktadır. Tom ailenin geçimini sağlamak için mecburen bir ayakkabı fabrikasında çalışmaktadır. İşini sevmeyen, bir edebiyat düşkünü ve sinema meraklısı olan Tom, boş vaktini sürekli sinema ve edebiyata harcamakla avunuyor. Varlıklı bir Güneyli aileden gelen Amanda, çocukları için kendi gençliğinde yaşadığı gibi bir hayat temin etmek istiyor. Eğitimini tamamlayamayan, hassas bir yapıya sahip olan ve küçükken geçirdiği hastalık yüzünden bir bacağı sakat olduğu için kendini dünyadan soyutlayan Laura ise kendini topladığı sırça koleksiyonuna vermiştir. Topladığı cam figürlerle özdeşleştirilen Laura karakteri yazarın şizofreni hastası kardeşi Rose'tan izler taşıyor. Amanda, kızının kurtuluşunu evlilikte gördüğü için, uygun bir damat adayı arıyor. Bu vesileyle Laura, Tom'un lise arkadaşı Jim ile buluşur. Eskiden beri Jim'e platonik aşık olan Laura akşam yemeğinde koleksiyonunu ona gösterir. Dans ettikleri sırada Jim yanlışlıkla koleksiyonun en önemli parçası olan tek boynuzlu atı kırsa da Laura sinirlenmez. Dans edip öpüştükleri bu gece, Jim'in nişanlısıyla görüşmesi gerektiğini söyleyip evi terk etmesiyle son bulur. Laura durum karşısında yıkılır. Annesi ise tüm bu olanlardan Tom'u mesul tutar. Oyun, olaydan kısa bir süre sonra Tom'un evi terk ettiğini anlatması ve Laura'ya hitap ettiği tiradı ile son bulur.

Sahnelenmesi

Broadway Tiyatrosu 

Sırça Kümes yakaladığı başarının ardından 31 Mart 1945'te Playhouse Theatre tarafından Broadway'de prömiyer yaptı. Eddie Dowling ve Margo Jones'ın rejisiyle 29 Haziran 1946'ya kadar burada sahnelenen oyun, daha sonra 1 Temmuz 1946'dan 3 Ağustos 1946'daki kapanışına kadar Royale Theatre sahnesinde oynanmaya devam etti.
Oyuncular
 Eddie Dowling - Tom Wingfield
 Laurette Taylor - Amanda Wingfield 
 Julie Haydon - Laura Wingfield
 Anthony Ross - Jim O'Connor

Türkiye'de sahnelenmesi 

Sırça Kümes, Türkiye'de 1964 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları tarafından Modern Tiyatro Eserleri Serisi kapsamında Can Yücel çevirisiyle basılmıştır. 1997 yılında Devlet Tiyatroları repertuvarına alınan oyun, Türkiye'de ilk kez 1997-98 sezonunda Yıldız Kenter'in rejisiyle İzmir Devlet Tiyatrosu'nda sahnelenmiş, ardından birçok devlet ve özel tiyatro toplulukları tarafından sahneye konmuştur.

2000 senesinde Aytuğ İzat'ın Sırça Hayvan Koleksiyonu şeklinde Türkçeye çevirdiği oyun Mitos Boyut Yayınları tarafından neşredilmiştir. Sırça Kümes'i  sahnelenmeye devam eden çeşitli tiyatro toplulukları, hem Can Yücel hem de Aytuğ İzat metinlerini kullanıyorlar.

Kent Oyuncuları
Ekim 2002'de Kent Oyuncuları kadrosu tarafından Yıldız Kenter'in yönetmenliğinde Şinasi Sahnesi salonunda oynanmaya başlanan oyun, 2002-2003 sezonu boyunca temsil vermeye devam etmiştir.
Oyuncular
 Yıldız Kenter - Amanda
 Güneş Berberoğlu / Yeşim Koçak - Laura
 Hakan Gerçek / Engin Hepileri - Tom
 Engin Hepileri / Okan Yalabık - Jim

Van Devlet Tiyatrosu 

Yine 2002-2003 sezonunda Van DT'da Tolga Evren'in yönetmenliğinde sahnelenmiştir.
Oyuncular
 Kader İlhan - Amanda
 Canan Erener - Laura
 Musa Zindan - Tom
 Mustafa Şen - Jim
Teknik kadro
 Çevirmen - Can Yücel
 Yönetmen - T. Tolga Evren
 Dekor Tasarımı - Savaş Çevirel
 Giysi Tasarımı - Esra Selah
 Işık Tasarımı - İlhan Orhan
 Yönetmen yardımcısı - Bülent Düzgünoğlu, Mustafa Şen

Eskişehir Şehir Tiyatrosu 

2009'da Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları'nda Emre Koyuncuoğlu'nun rejisiyle sahnelenen oyun, 19 Kasım 2009'da Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali'nde de seyirci önüne çıkmıştır.
Oyuncular
 Sermet Yeşil - Tom
 Elif Melda Yılmaz - Amanda 
 Bilge Cezayirli - Laura
 Murat Onbul - Jim
Teknik kadro
 Çevirmen - Can Yücel
 Yönetmen - Emre Koyuncuoğlu
 Yönetmen yardımcısı - Korel Cezayirli
 Dramaturg - Sibel Arıcan
 Sanat yönetmeni - Mete Ayhan
 Dekor - Adnan Öngün
 Kostüm tasarımı - Tülay Kale
 Müzik - Çiğdem Borucu

Antalya Devlet Tiyatrosu 

2010-11 sezonunda Antalya DT'da Barış Eren'in yönetmenliğinden oynanan oyun, 2011'de Devlet Tiyatroları'nın düzenlediği 27 Mart Dünya Tiyatro Günü etkinliği kapsamında Haşim İşcan Kültür Merkezi Sahnesi'nde seyirciyle buluştu.

Oyuncular
 Süheyla Çöllü - Amanda
 Gökhan Tüzün - Tom
 Gözen Müftüoğlu - Laura
 Selim Bayraktar - Jim
Teknik kadro
 Çeviren - Can Yücel
 Yönetmen - Barış Eren 
 Yönetmen yardımcısı - Meltem Gülenç
 Dekor - Yıldız İpeklioğlu
 Kostüm tasarımı - Günnur Orhon
 Işık tasarımı -  Namık Gürsoy

Ankara Devlet Tiyatrosu 

Sırça Kümes, 2011-2012 sezonunda Jason Hale yönetiminde Ankara DT'de sahnelenmeye başladı. Amerikalı yönetmen oyun için şunları söyledi:
Sırça Kümes’i yönetmeyi seçmemdeki etken, Williams’ın özgün fikirlerini Türk seyircisiyle paylaşma isteğim oldu. Bunun için ‘anı oyunu’ olan eserin genelinde daha dışavurumcu bir sahne ve ışık tasarımı, Williams’ın önermiş olduğu projeksiyon görüntüleri ve metinlerini kullandım.
Williams'ın 100. doğum gününe denk getirilerek 4 Ekim'de Şinasi Sahnesi'nde prömiyer yapan oyun, 2012-2013 sezonunda da sahnelenmeye devam etti. Ayrıca oyun, 10. Kıbrıs Tiyatro Festivali kapsamında, 11 Eylül'de Yakın Doğu Üniversitesi Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi'nde seyirci önüne çıktı. Gülin Ersoy oyundaki performansıyla, 2012'de altıncısı verilen Baykal Saran Tiyatro Ödülü'nü, Meltem Keskin ise 3. Sadri Alışık Anadolu Tiyatro Oyuncu Ödülleri'nde Yılın En Başarılı Kadın Oyuncusu ödülünü kazandı.

Oyuncular
 Orhan Özyiğit - Tom
 Gülin Ersoy - Laura
 Meltem Keskin Bayur - Amanda
 İrfan Kılınç - Jim

Teknik kadro
 Çeviren - Can Yücel
 Yöneten - Jason Hale
 Dekor tasarımı - H. Güven Öktem
 Kostüm tasarımı - İnci Kangal
 Işık tasarımı - Yakup Çartık
 Yönetmen yardımcısı - Çağman Pala
 Asistan - İrfan Kılınç

İstanbul Şehir Tiyatroları 

23 Şubat 2015'te İstanbul Şehir Tiyatroları'nda Sırça Hayvan Koleksiyonu ismiyle Yıldırım Fikret Urağ'ın rejisinde sahnelenmeye başladı. Prömiyerini Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi'nde yapan oyun, 2015-16 sezonu boyunca izleyiciyle buluşmaya devam etti.
Oyuncular
 Sevil Akı - Amanda
 Edip Tepeli - Tom
 Ayşecan Tatari - Laura
 Tanju Girişken - Jim
Teknik kadro
 Çeviren - Atyuğ İzat
 Yönetmen - Yıldırım Fikret Urağ
 Genel sanat yönetmeni - Erhan Yazıcıoğlu
 Dekor ve ışık tasarımı - Cem Yılmazer
 Kostüm tasarımı - Nihal Kaplangı
 Yönetmen yardımcıları - Sevinç Erbulak, Hüseyin Tuncel, Yağmur Damcıoğlu, Alp Tuğan Taş

New York Sanat Akademisi 
Sırça Hayvan Koleksiyonu ismiyle Kasım 2016'da New York Sanat Akademisi topluluğu tarafından Onur Atacan'ın rejisiyle sahneyelenmeye başlandı. 
Oyuncular
 Ceren Soylu
 Fulden Akyürek
 Onur Atacan
 Serkan Şakir
Teknik kadro
 Çeviren - Can Yücel
 Yönetmen - Onur Atacam
 Reji asistanı - Meriç Şahin

Manisa Şehir Tiyatrosu 
11 Şubat 2017'de Manisa Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu'nda prömiyer yapan oyun 28 Ekim'de Adana Şehir Tiyatrosu'nun düzenlediği 4. Şehir Tiyatroları Buluşması etkinliğinde, 12 Aralık'ta ise 6. Uluslararası İzmir Tiyatro Festivali'nde sahne aldı. Aytuğ İzat'ın çevirip, Tayfun Şengöz'ün yönettiği oyunda Servet Şencel, Harun Ovagülü, Ayşe Türel ve Batuhan Nil rol aldı.

Alanya Belediye Tiyatrosu 
Oyun, Nisan 2017'de Alanya Belediye Tiyatrosu'nda Murat Atak'ın yönetmenliğinde Sırça Biblolar adıyla sahnelenmeye başladı. Babür Nutku'nun çevirdiği oyunda Esra Tığlı Kutertan, Nilay Kara, Burak Kaya ve Fırat Onur Deniz rol almıştır.

TiyatroMuz 
TiyatroMuz tiyatro topluluğu sahnelenen, 13 Ocak 2018'de L'Avare Sahne'de prömiyer yapan Sırça Hayvan Koleksiyonu'nun kadrosu aşağıdaki gibidir:
Oyuncular
 Zeynep Deniz Sevim - Amanda
 Cihan Demir -Tom
 Hakan Duran - Jim
 Gözde Melis Yapmış - Laura
Teknik ekip
 Yönetmen - Alper Yahşi
 Sahne amiri - Zeynep Atasoyu
 Sahne amiri yardımcısı - Özge Burcu Şahan
 Işık - Cem Neftçi
 Ses - Barış Naibgil

İstanbul Temaşa Tiyatrosu 

2017 yılının Ekim ayında İstanbul Temaşa Tiyatrosu topluluğu tarafından sahnelenmeye başlanan Sırça Hayvan Koleksiyonu, hâlâ sahnelenmeye devam ediyor.

Oyuncular
 Uğur Kanbay
 Kübra Bayraktar
 Ilgın Arslan
 Yunus Esk
Teknik kadro
 Çevirmen - Aytuğ İzat
 Yönetmen - Uğur Kanbay

Bursa Devlet Tiyatrosu 

21 Eylül 2021'de Bursa DT'da Şahin Ergüney yönetmenliğinde sahnelenmeye başlanmıştır.
Oyuncular
 Hatice Sezer - Amanda
 Ufuk Şener - Tom
 Öykü Esendemir Örük - Laura
 Cem Hamza Çanakoğlu - Jim
Teknik kadro
 Çeviren - Can Yücel
 Yöneten - Şahin Ergüney
 Dekor Tasarımı - Murat Gülmez
 Kostüm Tasarımı - Esra Selah
 Işık Tasarımı - Yüksel Aymaz
 Müzik - Dengin Ceyhan
 Koreografi - İhsan Bengier
 Dramaturji - Mine Acar
 Yönetmen Yardımcısı - Işıl Öztürk Sehlikoğlu
 Asistan - Zeynep Yılmaz

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 
 Sırça Kümes'in sahne sahne geniş özeti 
 Museum of the City New York'ta 1945 temsilinden fotoğraflar
 Devlet Tiyatroları repertuvarında Sırça Kümes
 Eskişehir Şehir Tiyatrosu'nda Sırça Kümes
 Antalya Devlet Tiyatrosu'nda Sırça Kümes
 Ankara Devlet Tiyatrosu'nda Sırça Kümes

Tennessee Williams oyunları
Amerika Birleşik Devletleri tiyatro oyunları
Broadway tiyatrosu oyunları
1944 tiyatro oyunları
Sinemaya uyarlanmış Amerika Birleşik Devletleri oyunları