Sanasaryan Han

Sanasaryan Han; zamanında Erzurumlu Mıgırdiç Sanasaryan adlı bir Ermeni tüccara ait olup Sirkeci, İstanbul'da bulunan bir yapıdır. Sanasaryan Vakfı'na ait olup Erzurum'daki Sanasaryan Koleji'nin giderlerini karşılamak amacıyla kullanıldı. Neoklasik tarzdaki Han, Sirkeci’de Hamidiye Caddesi ve Mimar Kemalettin Sokak'ın kesiştiği parselde, bir bodrum ve 5 kattan müteşekkil, iç avlulu, yığma bir taş binadır. Günümüzde mülkiyet durumu mahkemelik olmakla birlikte, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yirmi yıllığına kiraya verilmiştir.

Tarihi 
Binaya adını veren Mıgırdiç Sanasaryan, yapının bulunduğu arsayı 1889 yılında 19.000 Osmanlı altını karşılığında Çerkez İsmailpaşazade İhsan Bey’den satın aldı.

Sanasaryan Han, Mıgırdiç Sanasaryan'ın 1881’de açtığı Sanasaryan Koleji'na gelir temin edilmesi amacıyla, 1895’te mimar Hovsep Anzavuryan’a inşâ ettirildi. Erzurum’daki Sanasaryan Koleji, Erzurum Kongresi'ne de ev sahipliği yaptı.

1909'a ait tapu kaydına göre Türkiye Ermenileri Patrikliği'ne, patriklik makamının boş olması halinde de patrik vekiline bırakıldığı belirtilmiştir. 1915-1920 yılları arasında devlet tarafından binaya el konuldu ve bina gelirlerinin kullanım hakkı 1920'den 1928 yılına kadar patrikhaneye verildi. 1928'de ise hanın gelirlerine İdare-î Husûsiye-î Vilâyet tarafından el konuldu. Dönemin Ermeni Patriği Naroyan tarafından açılan dava, 1932'de patrikhane lehine sonuçlandı. 1935'te İdare-î Husûsiye-î Vilâyet, açtığı karşı davayla binaya tekrar el koydu.

Yapı, 1935 yılından itibaren uzun bir süre İstanbul Emniyet Müdürlüğü tarafından kullanıldı. Emniyet Müdürlüğü olarak işlev gördüğü sırada burada gözaltında tutulan kişilere işkence yapıldı. Aralarında Deniz Gezmiş, Mihri Belli, Alparslan Türkeş, Aziz Nesin, Ruhi Su, Nihal Atsız gibi pek çok isim, bu binâda sorgulandı ve işkence gördü.

Türkiye Ermenileri Patrikliği, 2014'te mülke el konulmasına neden olan tapu işlemlerinin iptal edilmesi için İstanbul 13. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde dava açtı ve mahkeme önce davayı kabul ederken ardından yetki alanına girmediğini belirterek reddetti. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 13 Aralık 2017'de davanın reddedilmesi kararını bozdu. Hukuki süreç devam ederken, Vakıflar Genel Müdürlüğü, mahkeme kararlarını beklemeden ihaleye çıktı ve Han 20 yıllığına kiraya verildi.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi ise 13 Aralık 2017’de hanın cemaat vakfı niteliği taşıdığını belirten gerekçeli kararını açıkladı ancak daha sonra tam tersi yönde karar verdi.

Notlar

Kaynakça 

İstanbul'da Osmanlı mimarisi
Fatih'teki hanlar
Bilgi kutusu bulunmayan yapılar
Hobyar