Şehrizor

Şehrizor veya Şehrezûr, Irak'ın Kürdistan Bölgesel Yönetimi sınırları içerisinde kalan Süleymaniye şehrinin batısında, Cibâl bölgesinde verimli bir ovadır. Bölge, İran, Irak ve Türkiye arasındaki sınır bölgesinde kalmaktadır. Havraman Dağları'nın batısında yer alır ve yaklaşık 60 x 40 km genişliğindedir.

Şehrazor ovası, Ehl-i Hakk öğretisine inananalar için kutsal ve mübarek bir bölgedir. Bu inanışa göre, Allah kıyamet gününde bu bölgeye tenezzül edecektir.

Etimolojik kökeni 
Şehrizor ismi, Osmanlı Türkçesi (Osmanlıca: شهرزور) Şehr-i Zor şeklindeki bir sıfat tamlamasıdır. Şehir ve zor kelimelerinin terkibinden kuvvetli, fethi kolay olmayan şehir mânâsındadır.

12. yüzyılda yaşamış bir coğrafyacıolan Yâkut el-Hamavî er-Rûmî'ye göre zor kelimesi, bu şehri kurduğu söylenen Zehek'ın oğlu Zor'dan gelmektedir.

Tarihçe 
Sasani İmparatorluğu döneminde yazılan ve I. Erdeşir'in dönemini anlatan Papag'ın Oğlu Erdeşir destanında, kral Yezdan Kard'dan bahsederken Şehrizor'dan söz edilir. Ayrica Sasani krallarından Narseh'i anlatan bir yazıtta da bu isme rastlanılır. Şerizor, Sasani döneminde Medler'in valilik yaptığı 5 gölgeden birisidir.Müslüman ordularının Zerdüşt Kürtler ve Sasani ordusu ile savaşıp ardından 642 yılında Sasani İmparatorluğu'nun yıkıldığı savaş, Şehrizor'da cereyan etmiştir. Şehrizor 11'inci ile 16'ıncı yüzyıllar arasında Ardelan Prensliği'nin merkeziydi. Ardından Kürt Baban Prensliği'ne ev sahipliği yapmıştır. Yâkût el-Hamavî, Şehrizor'u Kürtler'in kurduğunu ve ahâlisinin Kürtler'den oluştuğunu anlatır. Kürtlerin kendi sultanlarının olduğunu ve kendilerini yönettiklerini belirtir.

Önemi 
Bağdat-Tebriz kervan yolunun üzerinde yer aldığı için, Şehrizor bölgesi önem kazanmıştır. Şehrizor bölgesi, tarih boyunca Asurlular’dan sonra Bâbil, Pers İmparatorluğu, Makedonya Krallığı, Part İmparatorluğu ve Sâsânî İmparatorluğu’nun hâkimiyetinde kalan Şehrizor bölgesi, Hz. Ömer devrinde İslâm Devleti topraklarına katıldı.

Hârûn Reşîd’in devrinde Musul’a bağlı idi. Daha sonra Dâmegân ve Dârâbâd’la birlikte müstakil vilâyet haline getirildi. Şehrizor ovasında bulunan diğer iki şehir ise Şîz ile Duzdân, bugün artık mevcut değildir.

Aynı adı taşıyan bir şehrin bulunmadığı Osmanlılar döneminde Şehrizor bölgesi müstakil bir eyâlet oldu. M.1560 tarihli Tahrir Defteri’ne göre Şehrizor eyaleti on sancak, yedi nahiye ve 204 köyden oluşmaktaydı, idare merkezi Zalm idi.

Tarihî Şehrizor mıntıkasından çok önemli alimler çıkmıştır. Özellikle; Yâkut el-Hamavî, Mujam el-Buldan başlıklı eserinde Şehrizor'un bir âlimler şehri olduğunu ve hem Zerdüşt hem de İslam döneminde önemli alimler çıkmıştır der. Bunlardan birkaçı:
 İbn-i Salah
 Şemseddin Şehrezuri 
 Halid Bağdadî
 Ebubekir Efendi
 Nalî

Kaynakça 

Irak Kürdistanı coğrafyası