Şehabeddin Mercani

Şehabeddin Mercani (Tatarca: Шиһабетдин Мәрҗани; d. 1818, Kazan - ö. 28 Nisan 1889, Kazan), Tatar din adamı, tarihçi ve eğitimci.

Hayatı 
İmam ve müderris olan Molla Bahaeddin oğlu olarak 1818 yılında Kazan'ın Yabıncı köyünde doğdu. Eğitimine babasının medresesinde başlayarak; mantık, kelam, fıkıh usulü, Farsça ve Arapça derslerini gördü. 1838 yılında dini ilimler alanında kendisini geliştirmek için Maveraünnehir'e yolculuğa çıktı. Bu yolculuk esnasında ıslahatçı din adamı Kursavi'nin fikirleri ile tanıştı. İlk başta bu fikirlerin Ehl-i Sünnet'e aykırı olduğunu düşünerek karşı çıktı ancak aynı zamanda üzerinde önemli bir etki bıraktı. Buhara'da bir medreseye yerleşti. Ardından 1844 yılında gittiği Semerkant'ta Şirdar Medresesi'nde öğrenim görüp icazetname aldı. Bu süre zarfında fikirlerinde değişim başladı. Buhara'ya döndükten sonra Kursavi'nin yasaklı kitaplarını okumaya başladı.

1849'da Kazan'a döndü ve ardından sınavı geçerek imamlığa ve müderrisliğe başladı. Uzun yıllar I. Mahalle Camii'nde imamlık, müderrislik ve çeşitli görevlerde bulundu. 1881 yılından itibaren kendi adıyla anılan Mercani Medresesi'nde öğrenci kabulüyle birlikte ders okutmaya başladı. Tatar Muallim Mektebi'nde de ders verdi. Vasili Radlof, İlya Berezin ve Aleksandır Kasimoviç Kazembek gibi oryantalistlerle dostluk kurması, yerel idarecilerle iyi anlaşması hakkında şüphelere yol açtı. Mercani'ye muhalif olanlar, Rus misyonerler ile bağı olduğunu ve Rusçanın müslüman okullarında zorunlu ders olarak konulmasını sağladığını ileri sürdüler. 1880 yılında hacca gitmek için çıktığı yolculuk sırasında İstanbul'a uğrayarak Osmanlı Şeyhülislamı Ahmed Esad Efendi ve Ahmed Cevdet Paşa ile görüştü. Kitaplarından bir kısmını Beyazıt Devlet Kütüphanesi'ne bağışlamıştır. 28 Nisan 1889'da öldü, Kazan'a gömüldü.

Eserleri 
 Gurfetü'l-havakin li-'urfeti'l-havakin
 Gılaletü'z-zaman fi tarihi Bulgar ve Kazan
 Veliyyetü'l-eslaf ve tahiyyetü'l-ahlaf
 Müstefadü'l-ahbar fi ahvali Kazan ve Bulgar
 Keşfü'l-gıta ani'l-ebşar bi-aglati tevarihi Bulgar ve ekazibiha'ş-şariha li-zevi'l-i'tibar
 el-Feva'idü'l-mühimme
 Nazuretü'l-hak fi farziyyeti'l-'işa' ve in lem yegibi'ş-şafak
 Hakku'l-ma'rife ve hüsnü'l-idrak bima yelzemü fi vücubi'l-fıtr ve'l-imsak
 el-Berku'l-vamid fi'r-red 'ale'l-bagid el-müsemma bi'nnakid
 Kitab fi Menasiki'l-hac
 el-Hikmetü'l-baligatü'l-cinniyye fi şerhi'l-'Aka'idi'l-Hanefiyye
 Hizametü'l-havaşi li-izahati'l-gavaşi
 el'Hakku'l-mübin fi mehasini evda'i'd-din
 et-Tarikatü'l-müşla ve'l-'akidetü'l-hüsna
 Akide muhtaşara
 Tenbihü ebna'i'l'aşr ala tenzihi enba'i Ebi'n-Naşr

Kaynakça 

1818 doğumlular
Kazan, Tataristan doğumlular
1889 yılında ölenler
Kazan, Tataristan'da ölenler
Müslüman ilahiyatçılar
Tatar yazarlar
Tatar tarihçiler