Verginin tarhı

Verginin tarhı, vergi alacağının kanunlarda gösterilen matrah ve oranlar üzerinden hesaplanarak miktarının belirlenmesidir. Verginin tarhı idarece yapılır. Türkiye'de bu işi vergi daireleri yapmaktadır. Vergi tarhı idari bir işlemdir ve hukuka aykırılığı iddiasıyla vergi mahkemesinde dava konusu edilebilir. Verginin tarhı Vergi Usul Kanunun 20. maddesinde tanımlanmıştır. Vergi Usul Kanunun 25.-39. maddelerinde tarh yöntemlerine ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Buna göre vergi tarhı aşağıdaki yöntemlerle yapılmaktadır. 4 çeşit Tarh vardır.

Beyannameye Dayanan Tarh 

Bu usulde mükellef veya vergi sorumlusu vergi 
matrahının saptanmasına esas teşkil edecek bilgi ve olayları yazılı olarak 
bildirmektedir. Hatta mükellef veya sorumlu saptadığı matraha vergi oranının 
uygulayıp ödeyeceği vergiyi de beyannamelerinde göstermektedir. Düzenlenen 
beyannameler direkt vergi dairesine verilmektedir. Beyan üzerinden alınan 
vergilerde tarh, tebliğ ve tahakkuk işlemleri bir arada yapılır. Tarh işleminin 
zamanı vergilere göre değişiklik gösterir.
Beyanname, kural olarak mükellef ya da sorumlunun kendi beyanlarını içerdiğinden buna dayalı yapılan tarh dava konusu edilemez, ancak bu beyanlara herhangi bir sebeple ihtirazi kayıt konulması durumunda bu beyanlara dayalı tarhlara karşı da dava açılabilir. Başka bir deyişle beyannameye dayalı tarha karşı dava açılabilmesinin tek yolu, beyannameye ihtirazi kayıt konulmasıdır.

Götürü Matrahlar Üzerinde Tarh 

Götürü usule tabi mükellefler beyanname 
vermezler. Bu mükelleflerin vergi matrahı idarece saptanır. Ancak bu mükellefler 
vergi karnesi almak zorundadırlar. Götürü usulde vergilendirilen ticaret, serbest 
meslek ve hizmet erbabının vergileri, tarh zamanında bu mükelleflerin bağlı 
bulunduğu vergi dairesine başvurarak ibraz edecekleri vergi karnelerine yazılması 
suretiyle tarh olunur. (VUK md.19)

İkmalen Vergi Tarhı 

Vergi Usul Kanunun 29. maddesine göre ikmalen vergi 
tarhı “Her ne şekilde olursa olsun bir vergi tarh edildikten sonra bu vergiye 
müteallik olarak meydana çıkan ve defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere 
dayanılarak miktarı tespit olunan bir matrah veya matrah farkı üzerinden alınacak 
verginin tarh edilmesidir.” İkmalen vergi tarhı tamamlayıcı nitelikte bir tarhtır. 
Bunun için daha önceden bir tarhın gerçekleşmiş olması gerekmektedir. İkmalen 
vergi tarhı, genellikle vergi incelemeleri sonucu bulunan matrah farkları üzerinden 
yapılmaktadır. İkmalen tarh edilen vergi ihbarname ile mükellefe tebliğ edilir. 
Mükellefin tebliğ tarihinden başlayarak 30 gün içinde dava açma hakkı vardır. 
Verginin tahakkuku ancak davanın sonuçlanması ile olabilir.

Re’sen Vergi Tarhı

Vergi Usul Kanunun 30. maddesine göre, vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak 
tespitine imkân bulunmayan hallerde takdir komisyonları tarafından takdir edilen 
veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlarca düzenlenmiş vergi inceleme 
raporlarında belirtilen matrah veya matrah kısmı üzerinden verginin tarh 
olunmasıdır. Vergi Usul Kanunu, aşağıdaki hallerden herhangi birinin bulunması 
durumunda verginin re’sen tarh edileceğini belirtmiştir:

Vergi beyannamesinin kanuni süresi geçtiği halde verilmemiş olması

Vergi beyannamesinin kanuni ya da ek süreler içinde verilmekle beraber 
beyannamede vergi matrahına ilişkin bilgilerin gösterilmemiş olması,

Vergi Usul Kanununa göre tutulması zorunlu olan defterlerin hepsinin ya da 
bir kısmının tutulmamış ya da tasdik ettirilmemiş olması ya da vergi 
incelemesi yapmaya yetkili olanlara herhangi bir nedenle ibraz edilmemesi,

Defter kayıtlarının ve bunlarla ilgili belgelerin, matrahın doğru ve kesin 
olarak saptanmasına imkân vermeyecek derecede noksan, usulüz ve karışık 
olması, dolayısıyla kanıt yeteneğinin olmaması,

Mükelleflerin vergi incelemeleri sırasında giderlerinin belgelendirilmemesi,

İmzalatılması zorunlu olan beyanname ve eklerin imzalattırılmaması ya da 
tasdik kapsamına alınan konularda yeminli mali müşavir tasdik raporunun 
zamanında ibraz edilmemesi,

Ödenen vergiler ya da vergi dışı kazançlar kanıtlanamazsa bunların re’sen 
tarhı yapılır.

 
İdarece Vergi Tarhı: Mükellef vergi tarhı için vergi kanunlarında belirtilen 
zamanlarda müracaat etmemişse ya da üzerine düşen görevleri yerine 
getirmemişse bundan dolayı vergi zamanında tarh edilememişse bu durumda 
idare, kanunen belirli matrahlar üzerinden vergiyi tarh eder. Bu çeşit tarh res’sen 
ve ikmalen vergi tarhının uygulandığı durumlar dışında yapılır. Mükellefler 
kanuni görevlerini yerine getirmemek suretiyle tarhiyatın zamanında 
yapılmamasına neden olmaktadırlar. 
 
Hataların Düzeltilmesi Yoluyla Tarh: Vergiye ilişkin hesaplarda ya da 
vergilendirmede yapılan hatalar nedeniyle haksız yere fazla ya da eksik vergi 
istenmiş ya da alınmış olabilir. Bu durumları Vergi Usul <kanunu vergi hatası 
olarak nitelendirmekte ve idarece yapılacak yeniden tarhiyat üzerine eksik kısmın 
alınmasına, fazla kısmın da terkinine olanak vermektedir. (VUK. md.116)

Dış bağlantılar 
 GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Vergi hukuku terimleri