Askerî-endüstriyel kompleks

Askerî-endüstriyel kompleks veya Askerî-sınai blok (İngilizce: Military–industrial complex) bir ülkenin ulusal silahlı kuvvetleriyle, ona tedarik sağlayan askerî savunma sanayi arasında tanımlı olmayan bir birlikteliği tarif eder.

Terim özellikle ABD Silahlı Kuvvetlerinin arkasında var olan böyle bir birlikteliği tarif için kullanılır. Özellikle 34. Amerika Birleşik Devletleri başkanı Dwight D. Eisenhower'in 17 Ocak 1961 günkü veda konuşmasında böyle bir yapının varlığından bahsetmesi onu kamuoyunun gündemine taşımıştır. Terim elbette her ülke için geçerli olmakla beraber özellikle ABD için kullanılmaktadır. Yapılan analizlerde bu yapıya sıklıkla ABD Senatosu ayağı da eklenmektedir. Askerî harcamalar için verilen onaylar, iç ve dış politikada rota belirleme çabaları, bütçe belirlenmesi gibi konular düşünüldüğünde bu eksen de terime eklenebilir.

Etimoloji
34. ABD Başkanı ve II. Dünya Savaşı sırasında beş yıldızlı general olan Eisenhower, görev süresinin sonunda 17 Ocak 1961 günü yaptığı konuşmada şunları söylemiştir:

İçerik ve kullanım
Askerî-endüstriyel kompleks benzeri tanımlama girişimleri Eisenhower'dan önce de vardı. Foreign Affairs dergisinde 1947 yılında yayınlanan makalesinde Winfield Riefler terimi kullanmıştır. 1956 yılında sosyolog C. Wright Mills The Power Elite kitabında ordu, iş çevreleri ve siyasi liderlerin ortak çıkarları etrafında birleşerek gerçek iktidar merkezini oluşturduklarını ve demokratik usullerle denetlenmelerinin mümkün olmadığını yazmıştır. 1944 yılında yazdığı The Road to Serfdom kitabında Friedrich Hayek de benzer gözlemleri yapmıştır.

Amerikan militarizmiyle ilgili akademik çevrelerde ve emperyalizm eleştirilerinde bu terim günümüzde kullanılmaktadır. Düşünür Noam Chomsky terimin adlandırmasına katılmadığını, asıl belirleyenin endüstriyel-sanayi kısmı olduğunu ve savunma adı altında düzeni sürdürdüğünü öne sürer.

Günümüzdeki işleyiş
2009 yılı verilerine göre tüm dünyada askerî harcamalar 1.5 trilyon dolar seviyesindedir. Bunun %46 seviyesindeki 712 milyar doları ABD tarafından yapılan harcamadır. Üretimde yapılan özelleştirmeler ve askerî teknoloji alanında kaydedilen gelişmeler teknolojik alandaki ilişkileri karmaşıklaştırmıştır. Ayrıca bu ilişkiler artık eğlence sektörü gibi diğer alanları da içerecek şekilde gelişmektedir.

Kaynakça

Ayrıca bakınız
Zaibatsu