Alitretinoin

Alitretinoin veya 9-cis-retinoik asit, A vitamini vitameridir. Ayrıca, ilaç olarak Ligand Pharmaceuticals tarafından geliştirilen bir antineoplastik (anti-kanser) ajan olarak kullanılır. Birinci nesil retinoiddir. Ligand firması, 1999 yılının şubat ayında alitretinoin için Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) onayı aldı.

Sentez 
Alitretinoin (9-cis-retinoik asit), all-trans retinoik asitten paladyum katalizörleri ile elde edilebilir:

Tıbbi kullanımı

Kaposi sarkomu 

Amerika Birleşik Devletleri'nde, AIDS ile ilişkili Kaposi sarkomunda deri lezyonlarının tedavisi için topikal alitretinoin (jel biçiminde Panretin markası) endikedir. Kaposi sarkomuna karşı sistemik tedavi gerektiğinde alitretinoin endike değildir. Bu endikasyon için EMA (11 Ekim 2000) ve FDA (2 Mart 1999) onayını almıştır.

Kronik el egzeması 
Toctino (GSK tarafından pazarlanır, UK) ticari adı altında, İngiltere'de (08/09/2008) kronik el egzemasında oral kullanımı için reçete hakları verilmiştir. Mayıs 2009'da Ulusal Sağlık ve Klinik Mükemmellik Enstitüsü (NICE) erişkinlerde şiddetli kronik el ekzemasının tedavisi için Alitretinoin kullanımına ilişkin ön kılavuz yayınladı. Bu öneri, potent topikal kortikosteroidlere, oral immünsüpresanlara veya fototerapiye yanıt vermeyen şiddetli kronik el ekzeması olan hastaların ilacı alması gerektiğini belirtmiştir.

Etki mekanizması 

Alitretinoinin, retinoid X reseptörü için endojen ligand (doğal olarak vücutta bu reseptörü aktive eden bir madde) olduğuna inanılmaktadır, fakat aynı zamanda retinoik asit reseptörünü de aktive etmektedir.

Yan etkiler

Sıklıklarına göre yan etkiler 

Sistemik kullanım, kronik el egzaması tedavisinde

Çok yaygın (>10%):
 Baş ağrısı
 Hipertrigliseridemi
 Yüksek dansiteli lipoprotein düşmesi
 Hiperkolesterolemi

Yaygın (1-10%):

 Anemi
 Artan demir bağlama kapasitesi
 Monositlerde azalma
 Trombositlerde artma
 TSHda azalma
 Serbest T4 düşüklüğü
 Kızarıklıklar
 Konjonktivit
 Kuru göz
 Göz tahrişi
 Transaminaz yüksekliği
 Kuru cilt
 Kuru dudaklar
 Egzama
 Dermatit
 Eritema
 Saç dökülmesi
 Eklem ağrısı
 Kas ağrıları
 Kanda kreatin fosfokinaz artması

Yaygın olmayan (0.1-1%):

 Bulanık görme
 Katarakt
 Burun kanaması
 Kaşıntı
 İsilik
 Cilt soyulması
 Asteatotik egzama
 Exostosis
 Ankilozan spondilit

Seyrek (<0.1%):
 Benign intrakranial hipertansiyon
 Vaskülit

Bilinmeyen:

 Anafilaktik reaksiyonlar
 Aşırı duyarlılık
 Depresyon
 Ruh hali değişiklikleri
 İntihar düşüncesi
 Düşük gece görüşü

Topikal kullanımında, kaposi sarkomu tedavisinde

Çok yaygın (>10%):
 Döküntü (% 77)
 Ağrı (% 34)
 Kaşıntı (% 11)

Yaygın (1-10%):
 Eksfoliyatif dermatit
 Ödem
 Deri değişimi
 Parestezi

Kontrendikasyonlar 
Hamilelik, diğer A vitamini ürünlerinin çoğunda olduğu gibi mutlak bir kontrendikasyon olup, doğurganlık potansiyeli olan ve hamileliği önlemek için önlem almayan kadınlarda sistemik kullanımından kaçınılmalıdır. Toctino (alitretinoinin oral kapsül formülasyonu) soya yağı ve sorbitol içerir. Yer fıstığı, soya alerjisi veya nadir kalıtsal fruktoz intoleransı olan hastalar bu ilacı almamalıdır. Ayrıca emziren annelerde de kontrendikedir. Alitretinoinin oral formülasyonu şu hastalarda kontrendikedir:

 Karaciğer yetmezliği
 Şiddetli böbrek yetmezliği
 Kontrolsüz hiperkolesterolemi
 Kontrolsüz hipertrigliseridemi
 Kontrolsüz hipotiroidizm
 Hipervitaminoz A
 Alitretinoindeki herhangi bir yardımcı maddeye karşı aşırı duyarlılığı bulunanlar

İlaç etkileşimleri 
Bu ilaç bir CYP3A4 substratıdır ve dolayısıyla bu enzimin herhangi bir inhibitörü veya indükleyicisi, alitretinoinin plazma seviyelerini değiştirebilir. A vitamini fazlalığı olan hastalara verilmemelidir, çünkü retinoid X reseptörü üzerindeki etkilerinin daha da kötüleşmesi olasıdır. Aynı zamanda tetrasiklin ile etkileşime girerek benign intrakranial hipertansiyon 'a neden olabilir.

Doz aşımı 
Alitretinoin, A vitamini formudur. Alitretinoin, onkolojik klinik çalışmalarda, kronik el ekzeması için verilen terapötik dozun 10 katından fazla dozlarda uygulanmıştır. Gözlenen yan etkiler retinoid toksisite ile uyumludur ve şiddetli baş ağrısı, diyare, yüz kızarması ve hipertrigliseridemidir. Bu etkiler tedavi edilebilirlerdir.

Ayrıca bakınız 
 Retinoidler
 Kaposi sarkomu
 Tretinoin (all-trans retinoik asit)

Kaynakça 

ATC-D11
ATC-L01
Vitaminler
Vitamerler
Biyokimya
Farmakoloji
Karotenoidler
Retinoidler
Sikloheksenler
Antineoplastik ilaçlar
Kemoterapik ajanlar
Teratojenler