Gluteus maximus

Gluteus maximus veya büyük ilye, kıç bölgesinde (gluteal bölge) kas. Bölgenin en büyük kası olma özelliğiyle diğer ilye kaslarının (gluteal kaslar) çoğunun üzerinde yer alır.

Anatomi 
Şekil itibarıyla dörtgendir. Kökeni aşağıdaki noktalardır:
 linea glutealis posterior'un arkasında iliumun pürüzlü bir bölgesi
 bu noktadan itibaren sakrumun alt kısmının arka yüzeyi
 kuyruk sokumunun (koksiks) lateral (yan) tarafı
 sakrotüberoz bağın dış yüzeyi
 gluteus medius kılıfının (fasya) üst kısmı
 ilium ve sakrum arasında erector spinae kasını örten fasya

İliotibial bant (fascia latanın dize kadar inen kalın bölgesi), lateral tarafta kasın üst ve yüzeysel alt taraflarının bağlanma noktasıdır. Kasın diğer bölgeleri femurda gluteal çıkıntıya bağlanır.

Sinir sistemine inferior gluteal sinir tarafından bağlanır (innervasyon). Kan dolaşımıysa inferior gluteal arter, superior gluteal arter  (oksijenli kan), inferior gluteal ven ve superior gluteal ven aracılığıyla sağlanır. İnferior gluteal sinir, arter ve ven kasın alt yüzeyinde ve merkezinde yer alır. Kasın yukarı kısmında siyatik sinir altından geçer.

İskial çıkıntı ayaktayken altında yer alır, kasın altında hissedilebilir. Baldır bükülüp oturulduğunda gluteus maximus yıkarıya doğru hareket eder, dolayısıyla iskial çıkıntı ve onunla deri arasındaki iskial bursa üzerine oturulur.

İşlev 
Kalça ekleminde ekstansiyon yapar; yani uzuv bükülmüş durumdayken düz hâle getirir. Bu hareketi yaptıran en güçlü kas olsa da genelde otururken kalkmak, merdiven çıkmak gibi kuvvet gerektiren hareketlerde kullanılır. Ayakta dururken hiç kullanılmaz ve düz yolda yürürken pek az kullanılır, dolayısıyla felci düz yol yürüyüşünde pek bir fark yaratmaz.

Kalçada dış (lateral) rotasyon, yani uzvu dışarı doğru bükme hareketini de gerçekleştirir. İliotibial banda bağlanması nedeniyle bandı çekerek kalça ve diz eklemlerini sağlamlaştırır. İliotibial bandın tibianın anterolateral çıkıntısına bağlanması nedeniyle tensor fasciae latae ile gerçekleştirebildiği bu işlevi normalde ayakta dururken gerçekleştirmesi gerektirmez. İliotibial bandın lateral intermüsküler septum aracılığıyla femurla bağlantılı olması nedeniyle dizi hareket ettiremez.

Klinik önemi 
Gluteus maximus nadir yaralanan bir kastır.

Diğer hayvanlarda anatomisi ve evrimi 
Diğer primatlarda, gluteus maximus, insanda var olmayan ischiofemoralis bölümü ve insandaki gluteus maximus kasının dengi, ancak bu hayvanlarda çok daha küçük olan  gluteus maximus proprius kasından oluşur. İnsanın atalarının iki ayaklı yürüyüşe geçmesi sırasında gluteus maximus kası büyük değişiklikler geçirdi. Femurun uzunluğunun artması ve femurda daha yukarıya bağlanması sonucu uyguladığı moment ve kas birimi başı uyguladığı ekstansiyon kuvveti azaldı. Azalan kuvvet ağaca tırmanmayı zorlaştırsa da oluşan yapıda koşmak daha kolay oldu. Moment mesafesini biraz da olsa korumak için gluteus maximus ilium kemiğine de bağlandı; bununla beraber kuvveti arttırmak için kas hacmi arttı.

Kaynakça 

Alt ekstremite kasları