İoannis Aksuh

İoannis Aksuh ya da Axouchos, ayrıca Axuch olarak da tercüme edilir, (, yaklaşık 1087 - yaklaşık 1150), İmparator II. İoannis hükümdarlığında ve oğlu I. Manuil hükümdarlığının ilk dönemlerinde Megas Domestikos ("Bizans Ordusu komutanı").

Yaşam öyküsü 

İoannis doğumu itibarı ile Türktür. (anakronistik olarak İoannis Kinnamos İranlı olduğunu belirtir) 1097 yılında bebekken İznik kuşatması sırasında haçlılar tarafından ele geçirilmiştir. I. Aleksios'a hediye edilmiş, imparatorluk koruması altında büyümüştür. Büyüme çağında Aleksios'un velihattı İoannis Komninos'un değişmez arkadaşıydı. 1118 yılında II. İoannis olarak tahta geçtiğinde, İoannis Aksuh'u Megas Domestikos olarak atadı. İmparatorun tek yakın arkadaşı ve sırdaşıydı, tüm imparatorluk ailesi ona saygı gösterirdi.

II. İoannis'in hayatı ve tacına karşı, kızkardeşi Anna Komnini ile kocası ve daha sonradan komploya katılmaktan vazgeçen Nikiforos Bryennios tarafından düzenlenen komplonun bozulması sonrası, II. İoannis kız kardeşinin varlığını, Aksuh'a vermek istedi. Ancak Aksuh, imparatorluk ailesi ile ilişkilerini bozacağı, yüksek aristokraside popülaritesini azaltacağını düşünerek, akıllıca davranarak bu teklifi reddetti. Ayrıca Aksuh, Anna için merhamet diledi ve iki kardeşi en azından bir derece barıştırdı. İmparatorun aktif bir asker olması ve sıklıkla sefere çıkması nedeniyle Aksuh, bu faaliyetlerinde eşlik ederdi. Laodicea'nın Selçuklu Hanedanından 1119 yılında alınması sırasında, Aksuh kuşatmayı yönetti. Bu kuşatma II. İoannis'e zafer kazandırdı ve adını duyurdu. Bu sefer, Anadolu boyunca Antalya ve Kilikya'ya kadar yolları açmıştır.

1122 yılında Balkanlarda Peçenekler ile savaşırken, Aksuh bacak ya da ayağından yaralandı (Beroia Muharebesi) Aksuh, ayrıca 1137-1138 yıllarındaki Kilikya, Antakya ve kuzey Suriye seferlerinde aktif rol oynadı ve tekrar yaralandı.

1143 yılında, II. İoannis'in Kilikya'da bir av kazası sonucu ölmesi üzerine İoannis Aksuh, İoannis'in seçtiği, en genç yaşayan oğlu I. Manuil için Konstantinopolis'i, her ikisinin de adı İsaakios olan muhtemel diğer adaylar büyük ağabeyi ve amcasına karşı güvenlik altına aldı. Aksuh'un ölmekte olan imparator II. İoannis'e velihat olarak daha başarılı bir aday olarak İsaakios'u seçmesi için ikna etmeye çalıştığı söylenir. Bazı diğer din, saray ve asker mensubu da bunu desteklesede, İsaakios genç kardeşi lehine tahtan vazgeçti.

Bazı kaynaklar, Aksuh'un, en azından Manuil'in hükümdarlığının çok erken döneminde, İsaakios lehinde çok fazla bağlanmasının, Manuil'in, İsaakios ile Aksuh arasında gizli işbirliği olduğu konusunda şüpheye düşmesine neden olmuştur. Fakat, Manuil gücü tamamen ele aldıktan sonra, Aksuh'un megas domestikos unvanını devam ettirmiştir.

1145-1146 yıllarındaki bir seferde, imparatorun masasında, ateşli bir tartışma yaşandı. Konu Manuil ile babasının askerî  yeteneklerinin karşılaştırılmasıydı. İoannis Aksuh, saldırgan bir şekilde II. İoannis'i, Manule'e karşı övdü ve Manule'in kardeşi İsaakios'a desteğini yüksek sesle dile getirdi. Gerginlik, İsaakios'un geleceğin imparatoru Andronikos kılıçla saldırması ile tepeye ulaştı. İmparator diğer akrabalarının yardımı ile olayı sakinleştirdi. Aksuh, imparatorluk mührünün ayrıcalıklarının elinden alınması ile cezalandırıldı. Bu olay, Aksuh'un imparatorluk ailesi ile ne kadar iç içe olduğunun göstergesidir. 1145-1146 yıllarından önce imparatorluk mührüne sahip olması, imparatorluğun sivil iadresininde başı olduğunun göstergesidir. O zamanlar mesazon olarak bilinen ve vezir ya da 'başbakan' unvanına karşılık gelen gayriresmî bir unvandır.

1148–1149 yıllarında bir önceki Bizan komutan Megas doux Stefanos Kontostefanos'un ölümünden sonra Sicilya'nın Norman Krallığına karşı Korfu kuşatmasına komutanlık etmiştir. Bizans askerleri ile müttefik Venedikliler arasında yaşanan kavgayı çözmeye çalışmıştır. Bu sorunu bastırmak için korumalarını yollamıştır. Aksuh'un kuvvetleri açlık nedeniyle, 1149 yılında Normanlara boyun eğerek, istihkamlarını terk ederek adadan geri çekilmişlerdir. İoannis Aksuh, bu kuşatmadan kısa bir süre sonra, yaklaşık 1150 yılında öldüğü düşünülmektedir.

I. Aleksios tarafından büyütülmüş birisi için sürpriz bir şekilde, Aksuh gayet eğitimli birisidir. Teoloji ile ilgilenmiştir. teolog Methonelı Nicholas'ın "havarilerin içine Kutsal Ruh'un nüfuz etmesi" konusunun tabiatı hakkındaki sorusu üzerine araştırma yaptığı bilinmektedir.

II. İoannis, hükümdarlığı süresince tüm önemli seferleri kişisel olarak yönetmiştir, bu yüzden Aksuh, döneminin tarihçi ve vakanüvislerinin dikkatini çekmiş bu dönemde yaşayan birkaç Bizans komutanından biridir.

Bizans tarihçisi Nikitas Honiatis, İoannis Aksuh'un nitelikleri hakkında aşağıdaki tanımı verir:

Aile 

İoannis'in Aleksios Aksuh isimli bir oğlu olmuştur. Aleksios, II. İoannis'in en büyük oğlu, ortak imparator ve 1142 yılında ölen Aleksios Komninos'un kızı ile evlenmiştir. Aleksios Aksuh Bizans Ordusunda en güçlü ikinci pozisyon olan protostrator olmuştur. 1167 yılında ihanetle suçlanmış ve manastıra kapanmaya zorlanmıştır. İoannis Aksuh'un kızkardeşi Eudokia, I. Aleksios'un büyük yeğeni Stefen Komninos ile evlenmiştir.

Çok yüksek ihtimalle, İoannis Aksuh, Trabzon İmparatorluğu'nun ilk imparatoru I. Aleksios'un karısı Theodora Aksuhina'nın atasıdır. Bu çiftin en büyük oğlu I. İoannis, Aksuh ismini kullanmıştır.

Özel

Genel
Birincil

İkincil
Brand, Charles M., The Turkish Element in Byzantium, Eleventh-Twelfth Centuries, Dumbarton Oaks Papers, Vol. 43, (1989), pp. 1–25.

 Norwich, John Julius. Byzantium: The Decline and Fall. (New York: Alfred P. Knopf, 1996) p. 66, 68.

12. yüzyılda Bizanslılar
Megas domestikos
Komninos Hanedanı
Aksuh Ailesi

I. Manuil'in generalleri