Kapı

Kapı, bir mekâna ya da bir taşıta girip çıkarken geçilen, mafsallı (menteşe düzeneği), sürgülü ya da elektronik aksama sahip açılıp kapanabilir levha ya da bölme açıklığıdır. Kapılar, yapıların içine girmeye veya yapı içindeki odalar arasında yer değiştirebilmeye olanak sağlayan, temelde tüm dünya kültürlerinde aynı biçimde kullanılan mimari ögelerdir. Elektronik kilit bulunan  otomatik kapı türü var.

Kapılardan, kullanıldıkları yerlerde güvenliği ya da gizliliği sağlamak amacıyla yararlanılır. Bu nedenle kapılarda basit kilit düzeneklerinden gelişmiş elektronik güvenlik sistemlerine kadar pek çok donanım kullanılır.

Mimaride kullanıldıkları yere ya da coğrafyaya göre değişik biçim, işlev ve adlar alabilirler. Birden fazla açılabilir bölüme sahip kapılarda, bu panellerin her biri kanat olarak adlandırılır. Kapıyı oluşturan ya da kapıyla ilişkisi bulunan bölümlere farklı adlar verilebilir. Genel olarak bir kapıda bulunabilecek parçalar; kapı kolu, kapı tokmağı, kapı deliği, eşik, sundurma, lenta ve pervazlardır.

Farklı kapı mekanizması türleri

Menteşeli kapılar 
Çoğu kapı, kapının bir yönde kapıdan uzağa dönmesine izin vermek için bir taraf boyunca menteşe li ancak diğer yönde değildir. Dönme ekseni genellikle dikeydir. Menteşeli garaj kapısı gibi bazı durumlarda eksen kapı açıklığının üzerinde yatay olabilir.

Kapının açıldığı tarafta gerekli alanı azaltmak için dönme ekseni kapı düzleminde olmayacak şekilde kapılar menteşeli olabilir. Bu dönme ekseninin kapının açıldığından farklı tarafta olmasını sağlayacak bir mekanizma gerektirir. Bu bazen trenlerde veya uçaklarda örneğin tuvaletin içe doğru açılan kapısı gibi durumlarda söz konusudur.

Bir döner kapı içeri veya dışarı açılmasına izin veren özel tek etkili menteşelere sahiptir ve genellikle kapalı tutmak için yaylıdır.

Fransız kapılar kanatlı kapı adlı orijinal bir Fransız tasarımından türetilmiştir. Panellerin tamamının veya bir kısmının kanatlı bir kapıda olacağı lite bir kapıdır. Bir Fransız kapının geleneksel olarak kapının altında kalıplanmış bir paneli vardır. Her kapı kanadında büyük cam panelli çift kanatlı kapılar olarak bir çift olarak kullanıldığında ve kapıların (genelde) içeride olduğu gibi dışarı çıkabileceği bir Fransız pencere denir.

S Mead of Leicester tarafından geliştirilen bir Mead kapı her iki yönde de sallanır. Tasarımı nedeniyle zorla girişe açıktır.

Hollanda kapısı veya ahır kapısı iki yarıdan oluşur. Üst yarı alt yarıdan bağımsız olarak çalışır. Üst kısmın ayrı ayrı açılmasının mümkün olduğu ancak alt kısmın içte bir dudağa sahip olduğu için alt kısmı açık bırakırken üst kısmın kapatılmasının mümkün olmadığı bir varyant mevcuttur.

Bir bahçe kapısı bir Fransız penceresine (lite) benzer ancak daha güvenlidir çünkü yalnızca bir kapı çalıştırılabilir. Çalışan kapının menteşesi bitişik sabit kapının yanındadır ve mandal, iki kapı arasından veya bir ispanyolet cıvata kullanımından ziyade duvar açıklığı pervazına yerleştirilmiştir.

Sürgülü kapılar 
Genellikle boşluk veya estetik kaygılar için raylar boyunca kayan kapılara sahip olmak yararlıdır.

Baypas kapısı iki veya daha fazla bölümü olan bir kapı ünitesidir. Kapılar, paralel üst raylar üzerinde bir eksen boyunca her iki yönde kayarak birbirlerinin yanından kayabilir. En yaygın olarak bir seferde dolabın bir tarafına erişim sağlamak için dolaplarda kullanılırlar. Bir baypas ünitesindeki kapılar önden bakıldığında hafifçe üst üste biner böylece kapatıldıklarında görünür boşlukları olmaz.

Bir duvar boşluğunun içinde kayan kapılara cep kapısı denir. Bu tip kapılar mahremiyetin de gerekli olduğu dar alanlarda kullanılır. Kapı levhası makaraya ve kapının üst kısmındaki bir raya takılır ve bir duvarın içinde kayar.

Sürgülü cam kapı özellikle arka bahçeye giriş olarak birçok evde yaygındır. Bu tür kapılar yangın çıkış kapısı olarak sayılmasalar da ticari yapılara girişlerde kullanım için de popülerdir. Hareket eden kapıya "aktif kanat" sabit kalan kapıya ise "inaktif kanat" denir.

Dönen kapılar 
Bir döner kapı merkezi bir milden yayılan ve dikey bir eksen etrafında dönen bölmeler oluşturan genellikle dört olmak üzere birkaç kanada sahiptir. Döner kapı insanların çarpışmadan her iki yönde geçmesine izin verir ve iç ve dış arasında bir sızdırmazlık sağlayan bir hava kilidi oluşturur.

Menteşeler yerine döner kapı kenardan biraz uzakta bir yatak üzerinde desteklenir böylece pivot tarafında ve aynı zamanda açık tarafta az çok boşluk vardır. Bazı durumlarda pivot merkezde olup iki eşit açıklık oluşturur.

Hızlı kapı 
Yüksek hızlı kapı, 4 m/s'ye varan açılma hızları olan çok hızlı bir kapıdır ve esas olarak bir kapının hızının üretim üzerinde lojistik, sıcaklık ve basınç kontrolü etkisi olduğu endüstriyel sektörde kullanılır. Yüksek hızlı temiz oda kapıları ilaç endüstrisinde özel perde ve paslanmaz çelik çerçeveler için kullanılmaktadır. Tüm erişimlerin sıkılığını garanti ederler. Güçlü yüksek hızlı kapılar pürüzsüz bir yüzey yapısına sahiptir ve çıkıntılı kenarları yoktur. Bu nedenle kolayca temizlenebilirler ve partikül birikmesi büyük ölçüde ortadan kalkar.

Yüksek hızlı kapılar genellikle yılda 200,000'den fazla sayıda açma-kapamaya dayanacak yapıda yapılırlar. Hız artırma ve acil durum açma işlevi için ağır hizmet parçaları ve karşı denge sistemleri ile inşa edilmelidirler. Kapı perdesi orijinal olarak PVC'den yapılmıştır ancak daha sonra alüminyum ve akrilik cam bölümlerde de geliştirilmiştir.

Mükemmel yalıtım değerlerine sahip çok hızlı soğutma ve soğuk oda kapıları da Yeşil ve Enerji tasarrufu gereksinimleri ile piyasayaya sürüldü.

Kuzey Amerika'da Kapı ve Giriş Sistemleri İmalat Derneği (DASMA) yüksek performanslı kapıları çok çevrimli (minimum 100 çevrim/gün), yuvarlanma, katlanma, kayma veya sallanma hareketi ile nitelenen konut dışı, elektrikli veya yüksek hızlı (en az 20 inç(508 mm)/saniye)) ve aşağıdakilerin üçünden ikisini kapsayan kapılar olarak tanımlar: tam boyut ve özel özellikler için siparişe göre üretilen kapılar, ekipmanın çarpmasına dayanabilen kapılar (kazara araç çarpmasıyla kırılma) veya en az bakımla yoğun kullanımı sürdürebilir kapılar.

Otomatik 
Otomatik olarak açılan kapılar elektrik, yay veya her ikisi ile açılır ve kapanır. Otomatik olarak açılan bir kapının etkinleştirildiği birkaç yöntem vardır:

 sensör trafiğin yaklaştığını algılar. Otomatik kapılar için sensörler genellikle:
 Basınç sensörü - ör., Üzerinde duran birinin baskısına tepki veren bir yer paspası.
 Sensörlere görünmez ışığı yansıtan bir kızılötesi perde veya ışın; birisi veya bir şey kirişi bloke ederse, kapı tetiklenir.
 Aynı etki için düşük güçlü mikrodalga radar hareket sensörü kullanan.
 Uzaktan kumanda sensörü (örn. Kızılötesi veya radyo dalgalarına dayalı) taşınabilir bir uzaktan kumanda ile tetiklenebilir veya bir araca takılabilir. Bunlar garaj kapıları için popülerdir.
 Elektrik Anahtarı elle belki de güvenlik kontrollerinden sonra çalıştırılır. Bu bir basmalı elektrik düğmesi veya bir swipe kartı olabilir.
 Kapıyı itme veya çekme eylemi açma kapama çevrimini tetikler. Bunlar aynı zamanda güç destekli kapılar olarak da bilinir.

Aktivasyon sensörlerine ek olarak otomatik olarak açılan kapılar genellikle güvenlik sensörleri ile donatılmıştır. Bunlar genellikle bir kızılötesi perde veya ışınlıdır ancak kapının döner tarafına takılan bir basınç matı da olabilir. Güvenlik sensörü kapının hareketini durdurarak veya yavaşlatarak kapının bir nesneyle çarpışmasını önler. Modern otomatik kapılardaki bir mekanizma kapının elektrik kesintisinde açılmasını sağlar.

Diğerleri 

Garajlarda Up-and-over ya da kafaüstü (İngilizce: overhead) kapılar kullanılır. Menteşeler yerine genellikle karşı ağırlıklı veya yaylı mekanizması vardır böylece açıklığın üzerinde yatay olarak kalkabilir ve durabilir. Panjur veya seksiyonel üst kapı bu tipin bir çeşididir.

Tambur kapı' '' veya makaralı kapı dar yatay çıtalardan oluşan yukarı ve aşağı hareketli bir kapıdır ve dikey raylar boyunca kayarak yukarı ve aşağı "yuvarlanır" ve genellikle eğlence merkezlerinde ve dolaplarda bulunur.İçe açılan kapılar yalnızca bir binanın dışından açılabilen (veya zorla açılabilen) kapılardır. Bu tür kapılar kilitlendiklerinde işgal edilen binalarda yaşayanlar için önemli bir yangın riski oluşturur. Bu kapılar sadece dışarıdan zorla açılabildiğinden bina sakinlerinin kaçması önlenecektir. Ticari ve perakende durumlarında üreticiler acil bir durumda içe doğru açılan bir kapının dışarıya açılmasına izin veren bir mekanizma içerir (genellikle bir düzenleme gerekliliği). Buna "ayrılık" özelliği denir. Kapının bir anahtar mekanizması vasıtasıyla kapalı konumunda dışarı doğru itilmesi mandala giden gücü keser ve kapının dışarı doğru açılmasını sağlar. Kapıyı kapalı konuma döndürmek gücü geri yükler.

Britanya'da en çok kullanılan bir terim olan Binili kapılar birleştikleri dikey kenar (lar) da bir dudak veya üst üste binme (yani bir Rabbet) olan çift kapılardır. Amerikan Yangın kapısı uyarınca toplantı çerçevesi üzerine uygulanan kenar koruması veya astragal kalıplama ile yangın derecesi elde edilebilir.Evolution Kapı sürgülü kapı ile aynı kapanma seviyesinde hareket eden raysız bir kapıdır. Sistem Avusturyalı sanatçı Klemens Torggler'in icadıdır. Bu normalde açılırken birbirine hareket eden iki dönebilir, bağlı panelden oluşan ''' nin daha da geliştirilmiş halidir.

Kapının kendiliğinden kapanması için Kapı kapatıcı kullanılır.

Diğer kapı türleri 
 Araba kapısı
 Uçak kapısı
 Otobüs kapısı
 Atalburu
 Chambranle
 Kapı aksesuarı
 Kapı güvenliği
 Peri kapısı
 Yanlış kapı
 Yangın kapısı
 Evcil hayvan kapısı
 Katlanan kapı
 Fusuma
 Kutsal kapı
 Söve
 Anahtar kartı kilidi
 Lento
 Lunette
 Supraporte
 Platform ekran kapısı
 Ekran kapısı
 Sürgülü kapı
 Sürgülü cam kapı
 Seksiyonel kapı
 Fırtına kapısı
 Svahili kapısı
 Eşik kapı
 Tuzak kapısı
 Küçük kapı

Kapı aksesuarları 
 Kapı zili
 Akıllı kapı zili
 Çan kutusu
 Kapı zinciri
 Kapı kapatıcı
 Kapı kolu
 Kapı tokmağı
 Kapı stoperi
 Sap
 Menteşe
 Kapı mandalı
 Mektup kutusu
 Kilit
 Gözetleme deliği

Kaynakça

Ayrıca bakınız 
 Halki Kapısı
 Humus'un Kapıları
 İştar Kapısı
 Kleopatra Kapısı
 Mezuza
 Paifang
 Şam Kapısı (Kudüs)
 Taçkapı
 Torii kapısı

Geçit türleri