Biy-Hem (il)

Biy-Hem ili (Tuva Türkçesi: Бий-Хем кожуун), Tuva Cumhuriyeti'nde 17 idari bölgeden biridir. 
İdari bölgenin yönetim merkezi Turan şehridir.

Coğrafya
Ülkenin kuzeyinde yer alan bölge, Turan-Uyuk havzasında yer alır. Bölgenin kuzeyinde Batı Sayan Dağları ötesinde Krasnoyarsk bölgesi bulunur. Güneyde Uyuk dağı yer alır. 
En büyük akarsu: Uyuk akarsuyu olup Biy-Hem (Ulu Yenisey) akarsuyunun sağ koludur. Hem kelimesi Moğolca'dan gelmiş olup akarsu anlamını verir. Eski Türkçede akarsu anlamında kem sözü kullanılır.

Tarih 
Biy-Hem 1890'lardan itibaren Rus yerleşimcilerin işgal alanı olmuştur.

Nüfus 
Nüfus toplamı 11,9 bin kişidir (2002).

İdari Yönetim 
Bölge 1 şehir, 7 köy idaresi olmak üzere 14 yerleşimden oluşur.
 Turan şehri;
 Arjaan (Kaynak)
 Hüt
 Seserlig
 Sööş
 Tarlag
 Öök
 Hadınğ

Ekonomi 
Köy ekonomisi olup tarima dayanır.

Ulaşım 
Güneydoğu'dan kuzeybatıya bölge içinden Usin yolu geçer ki Kızıl-Abakan arası M-54 yoludur. Öbür önemli yol ise - «Turan—Hadın» arası yoldur.

Görülecek Şeyler 
Arjaan köyü yakınında bulunan Arjaan Arkeolojik Alanı, İskitlere ait  pek çok kurganı barındıran bir komplekstir.  MÖ 7. yüzyıldan kaldığı sanılan bu tarihi kalıntı 2001 yılında bulundu. Kurganlarda pek çok altın takı bulunmuştur. Bazı takılarda «İskit hayvan» üslubu göze çarpar.

Kaynakça 

 
Tuva Cumhuriyeti'ndeki rayonlar