Denağinaca

Denağinaca ya da Denağina dili (kendilerince Dena’ina Qenaga; İngilizce Dena’ina, Tanaina), ABD'nin Alaska eyaletinde Cook Inlet bölgesinde konuşulan Atabask dillerinden yok olma tehlikesindeki Kızılderili dilidir. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 1.000 kişilik nüfustan 50 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

Denağinaca dil sahasının komşuları olarak batısında en yakın akrabası olan Ahtnaca bulunur. Kuzeyde ise daha uzak Atabask akrabaları (Aşağı Tananaca, Kuskokvimce, Değinakça) vardır. Batı (Yupikçe) ve güneyde (Supikçe) ise Eskimo dilleri konuşulur.

Denağinacada, bu Eskimo dillerinden geçen alıntılar olduğu gibi geçmişteki Rus egemenliğinin kalıntısı olarak Rusçadan da büyük ölçüde alıntılar vardır. Ruslaşmanın en yoğun olduğu Kızılderili dili ve kabilesidir. Adları dena 'kişi' ile ’ina 'çok' sözlerinden köken almıştır. Denağina dilinin ünlü siması yazar, etnograf ve çevirmen olan Peter Kalifornsky (1911 – 1993)'dir.

Diyalektler ve kabileler 
 Yukarı Denağinaca [İngilizce Upper Inlet dialect]. Eklutna (Eydlughet), Knik (K’enakatnu), Susitna ve Tyonek yörelerinde konuşulur. Yabancı komşuları Kuskokvim, Koyukon, Aşağı Tanana, Ahtna ve Supiklerdir
 K’enaht’ana kabilesi (İngilizce Knik Dena'ina)
 Susitnuht’ana kabilesi (İngilizce Susitna Dena'ina)
 Aşağı Denağinaca [kendilerince Kahtnuht’ana Qenaga; İngilizce Outer Inlet dialect, Kenaitze]. Kenai Yarımadasında Kenai, Kustatan ve Seldovia yörelerinde konuşulur. Yabancı komşuları Supiklerdir
 Kahtnuht’ana kabilesi (İngilizce Kenai River Dena'ina)
 Q’es Dudilent Ht’ana kabilesi (İngilizce Skilak Lake Dena'ina)
 Sqilan Ht’ana kabilesi (İngilizce Kenai Lake Dena'ina)
 Tsaht’ana kabilesi (İngilizce Kenai Mountains Dena'ina)
 İliamna Denağinacası [İngilizce Iliamna dialect]. Pedro Bay, Old Iliamna ve Lake Ilıamna yörelerinde konuşulur. Yabancı komşuları Yupiklerdir.
 İçbölge Denağinacası [İngilizce Inland dialect]. Nondalton ve Lime Village yörelerinde konuşulur. Yabancı komşuları Yupik, Değinak, Kuskokvimlerdir
 Nundaltinht’ana kabilesi (İngilizce Nondalton Dena'ina)

Alfabe 
Denağina alfabesinde 41 harf bulunur:
 ’ a b ch ch’ d dl dz e f g gg gh h ĥ i j k k’ l ł m n q q’ r s sh t t’ tl tl’ ts ts’ u v w x y ŷ z zh

Çizgili l (ł) harfi yerine alternatif olarak  ters eğik çizgi (\) yazıldığı da olur. O harfi kullanılmaz. F ve R harfleri yalnızca Rusça alıntılarda kullanılır.

Örnekler 
 Dena’ina ełan [İçbölge: eshlan] shi da Ben Denağinayım
 Kahtnuht’ana ełan shida  Ben Kenai Denağinasıyım
 łik’a köpek
 shlik’a köpeğim
 nlik’a  köpeğin
 velik’a (Nondalton) / belik'a (Kenai) köpeği
 nalik’a  köpeğimiz
 (n)hlik’a  köpeğiniz
 qevlik’a / qulik'a köpekleri
 ts’ełq’i  bir	
 nutiha  iki
 tuq’i üç
 dink’i dört
 ch’qilu beş
 k’uzhch’en’i altı
 qents’ughi’i yedi
 łtaqul’i sekiz
 łq’ich’idi dokuz
 qeluzhun on
 ts’ełq’i beq’di on bir

Ayrıca bakınız 
 Alaska Yerli Dil Merkezi

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 Dena’ina Qenaga

 
Kızılderili dilleri
Denesey dilleri
Na-Dene dilleri
Atabask dilleri
Kuzey Atabask dilleri
Alaska yerli dilleri