Ünlü (dilbilim)

Ünlü, sesli veya vokal; ses yolu görece açık durumda iken, ses tellerinin titreşmesi ile (duyulabilecek şekilde) bir engele takılmadan oluşan; hecenin en küçük birimini oluşturan konuşma sesi. Ünsüz veya sessiz karşıtıdır. Ünlülük kavramı harflerden ziyade "sesleri" tanımlar zira bir harf kimi sözcüklerde ünlü, kimi sözcüklerde ise ünsüz bir sesi simgeleyebilir.

Kökenbilim 
Uygurcada da görülen ün sözcüğü Eski Türkçede "ses, avaz" anlamlarına, "ünü-" fiili ise "seslenmek, bağırmak" anlamlarına gelir. Ünlü sözcüğü muhtemelen 19. yüzyılda "meşhur" anlamında kullanılmaya başlanmıştır.

Türk yazı dillerinde ünlülerin gösterimi 
Türk dilinin bilinen ilk dönemlerinde 9 ünlünün bulunduğu belirtilmiştir: a, e, é, ı, i, o, ö, u, ü. Bugün kapalı e sesi (é) yalnızca Azerice yazı dilinde bulunur.

Türkçe 
a, e, ı, i, o, ö, u ve ü harfleri ünlü harfler, diğer harfler ise ünsüz harfler olarak adlandırılır.

Sınıflandırma 

Türkçede ünlüler, çıkış yeri ve dilin durumuna, dudakların durumuna, ağzın açıklığına göre şu şekilde sınıflandırılır:

 Çıkış yeri ve dilin durumuna göre
  Kalın (arka) ünlüler: a, ı, o, u
  İnce (ön) ünlüler: e, i, ö, ü
 Dudakların durumuna göre
  Düz ünlüler: a, e, ı, i
 Yuvarlak ünlüler: o, ö, u, ü
 Ağzın açıklığına göre
 Geniş ünlüler: a, e, o, ö
 Dar ünlüler: ı, i, u, ü

Diğer dillerde ünlü 

Dünyadaki birçok dilin kendisine özgü farklı ünlü sistemi vardır.

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 Ünlüler Türk Dil Kurumu.

Türk alfabesi
Dilbilgisi