Aziz Mahmud Hüdayi Camii

Aziz Mahmud Hüdayi Camii, İstanbul'un Üsküdar ilçesinin Aziz Mahmud Hüdayi Mahallesi'nde yer alan, Osmanlı Dönemi'nden kalma tarihi bir camidir. Kanuni Sultan Süleyman'ın torunu olan Asiye Hümaşah Sultan tarafından, üçüncü eşi Aziz Mahmud Hüdayi adına yaptırılmıştır. Yapımına 1589 yılında başlanan cami, 6 yıllık inşaat sürecinden sonra 1595 yılında ibadete açılmıştır. Cami mimari olarak Osmanlı esintilerini yansıtmaktadır.

Zamanla harap olan cami, 1855 yılında Sultan Abdülmecid tarafından onarılmıştır. Daha sonra 1910 yılında yıldırım düşmesi sonucu yıkılan minaresi onarılmıştır. 1912 yılında Hıdiv İsmail Paşa'nın kızı Prenses Fatma öncülüğünde ve 1975 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü öncülüğünde tadilat geçirmiştir. Cami şu an kapsamlı bir onarım sürecinden geçmektedir.

Özgün planda bir tekke olarak inşa edilmiştir. Daha sonra camisi, imareti, türbesi, kütüphanesi, hünkâr mahfeli, çeşmesi, derviş hücreleri, şeyh evi, fırını ve hamamı yapılmıştır. Caminin bulunduğu bölge 2008 yılındaki düzenlemelere değin Gülfem Hatun Mahallesi olarak anılıyordu. Mescid, Alevîlerin Bektâşî tarikatlarından olan Ahmet Çelebi Camii'ye çok yakındır. Mescidin banisi, Alevî-Bektâşî ve Türkmen kökenli olan Aziz Mahmud Hüdayi, külliyenin bahçesindeki türbesi ve Bektâşî Türkmen tekkesi medfundur.

Türbede yatan kişiler 
Aziz Mahmud Hüdayi (ö.1628)
Aziz Mahmud Hüdayi'nin oğlu Evliya Mehmet Muhtar Efendi (ö.1595)
Aziz Mahmud Hüdayi'nin oğlu Mustafa Ebrar Efendi (ö.1595)
Aziz Mahmud Hüdayi'nin oğlu Ali Murtaza Efendi (ö.1601)
Aziz Mahmud Hüdayi'nin oğlu Abdülvahit Efendi (ö.1611)
Aziz Mahmud Hüdayi'nin oğlu Ahmet Sıddık Efendi (ö.1624)
Aziz Mahmud Hüdayi'nin kızı Asiye Hanım (ö.1600)
Aziz Mahmud Hüdayi'nin kızı Fatma Zehra Hanım (ö.1624)
Aziz Mahmud Hüdayi'nin kızı Zeynep Hanım (ö.1642)
Aziz Mahmud Hüdayi'nin torunu Fatma Zehra Hanım (ö.1642)

Caminin giriş kitabesi 
Bu kitabe, 1855 yılında Sultan Abdülmecid döneminde tamir ettirildiği zaman Süleyman Senih Efendi'ye yazdırılmıştır.

Hazret-i Abdülmecid han-ı ila yevmi’l-hisab
Ömr-ü şevketle Hüda tahtında kılsun kâmyab

Pir Mahmud Hüdaî'nin ulvî (Alevî) himmeti
Asitanın iyledi ma’mure ve zerrin kubab

Sa’y ile kesb-i safa kıl kim bu dergâh-ı bülendde
Kâbe-i uşşakdır olmuş metaf şeyh-u şab

Baş keser bu baba mührünü ferş eyleyüb
Kadd-i hamîde olmuş anın içün sipihr-i tınab

Bendesin envar-ı hû ile kılıb ruşen çerağ
Ol aziz Celveti eyler derunun lemâ-i tâb

Cuybar-ı feyz u himmet kim der ihsanın
Çeşme-i sâr canibinden revan ab u tâb

Levh-i bâbayazdı bir matla-ı Senih kemterin
Kıldı her mısra’da bir tarih terkim ve hisab

Oldu dergâh-ı Hüdayi bendeye hayrü’l-meâb
Sıdk ile gel asitân Kutb-ı âlemdir bu bâb

(Hicri 1272)

Hazreti Abdülmecid Han tarihi hesaplattı
Allah onu yüce ömrüyle tahtta muradına erdirsin

Pir Mahmud Hüdayi'nin yüksek yardımı
İstanbul'u bayındır ve altın bir halk eyledi

Kim bu yüksek dergâhta çalışırsa temiz kazançlı 
Kâbe’nin aşığı, cemaatin şeyhi tavaf etmiş kıl

Baş keser bu kapıya mührünü döşeyip
Kemerli olmuş onun için gökyüzü

Bendesin hu selamının nuru ile kılsın ışıklı kandil
O aziz Celveti eyler kalbini parlayan ışıkla

Kim ilim ve iyilik ederse ırmak gibi olsun
Çeşmeli tarafından yorgunlar içsin parlak suyu

Muhterem düzlüğe bir aciz Senih doğup yazdı
Her mısrada bir tarih rakam koydu ve hesap etti

Oldu Hüdayi Dergâhına köle, hayır buldu
Doğru söz ile gel dünyanın mürşidinindir bu kapı

(Miladi 1855)

Galeri

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 Üsküdar Belediyesi-Aziz Mahmut Hüdayi Tekkesi Camii
 Üsküdar Belediyesi-Aziz Mahmud Hüdayi Külliyesi Sunumu 
 Üsküdar Müftülüğü-Aziz Mahmut Hüdayi Camii
 Aziz Mahmut Hüdayi Camii Sanal Turu

Üsküdar'daki camiler
İstanbul'daki Osmanlı camileri
1595'te tamamlanan yapılar
1590'larda tamamlanan camiler