Dağlık Ermenistan Cumhuriyeti

Dağlık Ermenistan Cumhuriyeti (Ermenice: Լեռնահայաստան ya da Ղարաբաղ-Զանգեզուր / Karabağ-Zengezur; ilk adı: Սյունիքի Հանրապետություն / Syunik Cumhuriyeti), Güney Kafkasya'da kısa süre varlığını devam ettiren ve tanınmayan bir devlet. Kabaca bugünkü Ermenistan'ın Syunik Marzını kapsamaktaydı.

Öncesi 

Osmanlı Devleti ilk olarak Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile Brest-Litovsk Antlaşması'nı ve daha sonra Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ile 4 Haziran 1918 tarihli Batum Antlaşması'nı imzalayarak Güney Kafasya'daki topraklarını genişletti. Bu anlaşmaların ardından Sevan Gölü'nün batı kıyısı ve Erivan şehri ve Eçmiadzin civarlarına, etrafını çevrilmiş küçük bölgeye sıkıştırıldı.

Andranik Toros Ozanyan bu yeni sınırları kabul etmeyerek ve yeni bir devletin kurulduğunu ilan etti. Ozanyan'ın faaliyetleri Dağlık Karabağ, Zengezur ve Nahçıvan'da Osmanlı Devleti ile Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti arasındaki bağlantılarını kesmekle yoğunlaştırdı ve bundan dolayı "Karabağ-Zengezur Cumhuriyeti" adıyla bilinir.

Ocak 1919'da Ermeni askerler ilerleyince, Lionel Dunsterville komutasındaki Birleşik Krallık kuvvetleri Ozanyan'a Zengezur'a dönmesini emretti ve mücadelenin Paris Barış Konferansı ile halledebileceğine dair güvence verdi. Paris Barış Konferansı Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti'ne uluslararası toplumca tanınan devlet olduğunu ilan etti.
Garegin Nzhdeh liderliğindeki partizan birliği Kızıl Ordu tarafından yenilgisinin kaçınılmaz olana kadar Sovyetleştirilmesine karşı direndi.

Cumhuriyetin ilanı 

Taşnak liderlerinden Garegin Njdeh Kasım 1919'den beri mücadele ediyordu ve 25 Aralık 1920 ya da 27 Nisan 1921'de Zengezur'da bağımsızlığını ilan etti. 18 Şubat 1921'de Taşnak Ayaklanmasıyla geri alınan Erivan'ın 2 Nisan'da tekrar Bolşeviklerin eline geçtikten sonra Zengezur anti-Bolşeviklerin son kalesi haline geldi. Temmuz 1920'da Karabağ'aa gönderilen Kızıl Ordu müfrezesinin yardımıyla yıkıldı. Taşnak liderleri ve takipçileri Zengezur'un dağlarına çekilmesiyle Sovyet rejiminden kurtuldular. Bölge 1921 yılının Temmuz başına kadar Taşnakların elinde kaldı.

Kaynakça 

Asya'daki eski cumhuriyetler
Avrupa'daki eski cumhuriyetler
Karabağ tarihi
Ermenistan tarihi
1920'de kurulan bölgeler ve ülkeler
1921'de varlığı sona eren bölgeler ve ülkeler