İbn Hurdâzbih

İbn Hurdâzbih () ya da tam adıyla Ebü’l-Kāsım Ubeydullāh bin Abdillâh bin Hurdâzbih (d. 820 – ö. 912), günümüze kadar ulaşan Kitâbü'l-mesâlik ve'l-memâlikin yazarı, bir Fars coğrafyacı ve 9. yüzyılın devlet kurumlarında çalışan üst düzey yöneticidir. Büyükbabası Hurdabe, bir Zerdüşt idi, ki Belh'li Bermekîler ailesinin çağrısı üzerine İslamı kabul etti. Babası Abdullah Abbasi Halifesi al-Maʾmun döneminde 816-17 yılları arasında Taberistan valisi idi.

İbn-i Hurdazbih, Horasan'da doğmuş gibi gözükür, fakat Bağdat'ta büyümüş, orada kültürlü bir eğitim ve müzik eğitimi almış ve babasının arkadaşı ünlü şarkıcı İshak Mavsilî tarafından, ona bir ömür boyu müziğe ilgi tutuşturulmuştur. Olgunlaştığı yaşa ulaştığı gün, Halifelik için önce Cebal'da ve sonraları Samarra ʾve Bağdat'ta ulak (barīd) veya posta ve haberalma görev müdürü olmuştur. Çok daha sonraki yaşamında, halifelere sohbet arkadaşlığı (nedim) yapmıştır

Eserleri 
 Kitab-ül-Mesalik ve'l-Memalik
Yollar ve Ülkeler Kitabını 846-7 yılında Samarra'da yazmıştır. Tüccarların izleyeceği bir yol kitabı, İslam dünyasındaki ticaret yolları ve ulak yolları yanı sıra, Hazar Denizinden ve Rusya'nın Avrupa yakasından kuzey Afrika'ya kadar ve İspanya'daki posta durakları belgelenmiştir. O dönemin tüm darlıklarına rağmen, Kitâbü'l-mesâlik ve'l-memâlik İslam dünyasında Coğrafya biliminin gelişiminde çok önemli yeri vardır. İbn-i Hurdazbih, Halifelik boyunca posta yolları üzerinde çok ayrıntılı bilgi sağlamış, evreleme yerleri ve aralarındaki mesafeleri fersah olarak açıklamıştır. İbn-i Hurdazbih, Irak'ta Savad'tan başlar ve kuzey ve doğu İran boyunca, Türklerin ülkesine, Fergana ve Sind ülkesine ve sonra güney ve batı Arap yarımadasına, Suriye, Ermenistan, Bizans, Mısır ve Mağrib'e kadar uzanır.
 Adab al-samāʿ
Müzik dinleme görgü kitabı.
 Ketāb jamharat ansāb al-fors wa’l-nawāqel
Fars seçeresi ve "sürgün ve yerleri değiştirilmiş halklar" üzerine yazılmış kitabı.
 Ketāb al-ṭabīkò
Yemek pişirme kitabı.
 Ketāb al-šarāb
İçecekler (şarap) hakkında kitap.
 Ketāb al-lahw wa’l-malāhī
Müzik ve müzik aletleri üzerine yazılmış kitabı.
 Ketāb al-anwāʾ
Doğan ve batan yıldızlar üzerine yazılmış kitabı.
 Ketāb al nodamāʾ wa’l jolasāʾ
Sohbet arkadaşları üzerine yazılmış kitabı.
 Ketāb al-kabīr fi’l-taʾrīḵ
Derleme ve Fars ve diğer ulusların kralları hakkında ayrıntılı bilgi içerir.

Notlar 

820 doğumlular
912 yılında ölenler
Fars coğrafyacılar
Fars yazarlar
İslam tarihçileri