Nişancı

Nişancı (Osmanlıca: نشانچی), Divan-ı Hümayun'a katılan devlet görevlilerinden biridir. Nişancı, Kalemiye sınıfının başıdır. Nişancı, pâdişâh adına yazılacak fermanlara, beratlara, nâmelere, hükümdârın imzâsı demek olan tuğrayı çekmekle görevlidir. Tuğra, Roma geleneğinin bir devamı olarak, hazırlanan belgelerin başında bulunurdu.

Bununla birlikte nişancının başında bulunduğu işleyiş, yabancı devletlerle olan ilişkilerden, yazışmalardan ve belgelerin tercümesinden sorumluydu. Nişancı kelimesi, Sultan II. Murat devrinde, Arapça Müvekki’nin yerine kullanılmaya başlanmıştır. Nişancı ile çalışanların küttab adıyla anılması ile zamanla nişancı ismi, yerini Reis-ül Küttab'a bırakmıştır. 1836 yılında Hariciye Nezareti kurulana kadar oluşan bu bürokrasi dış ilişkileri kontrol etmiştir.

Nişancı'nın görevi sadece dış ilişkilerle sınırlı değildir. Ayrıca tımarların dağıtılması ve bunların kaydedilmesinden de sorumluydu. Kadıların ve ulemanın görevlendirilmesine ilişkin belgeleri hazırlamak da görevleri arasındaydı.

Nişancıya ilişkin ilk somut bilgilere Fatih Kanunnamesi'nde rastlanmaktadır. Kanunnâme’ye göre, merkezde vezirlik, kâdıaskerlik ve başdefterdârlıktan sonra en yüksek memuriyet nişancılıktı. Tespit edilebilen ilk nişancı, Muhammed Asgarü'l Cezeri'dir.

Bazı nişancılar 
 Muhammed Asgarü'l Cezeri
 Leyszâde Mehmed b. Mustafa
Feridün Ahmet Paşa
 Celâlzâde Mustafa Çelebi
 Tacîzâde Cafer Çelebi
 Siyam'ül Emre Çelebioğlu
 Nişancı İsmail Paşa
 Nişancı Mehmed Paşa
 Karamanlı Mehmed Paşa
 Elmas Mehmed Paşa
 Silahdar Süleyman Paşa
 Kavanoz Ahmed Paşa
 Kara Nişancı Davud Paşa
 Yusuf Agah Efendi
 Tacizade Cafer Çelebi
 Hamza Hâmid Paşa
 Yirmisekizzade Mehmed Said Paşa
 Silahdar Bıyıklı Ali Paşa
 Muhsinzade Abdullah Paşa
 Yağlıkçızade Mehmed Emin Paşa
 Nişancı Şehla Hacı Ahmed Paşa
 Mehmed Sait Halet Efendi
 Sarhoş Abdi Çalebi

Kaynakça 
 İlber Ortaylı, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı sayfa 554
 Oral Sander, Anka'nın Yükselişi ve Düşüşü
 İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi
 Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1970
Sicill-i Osmânî  Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmânî, I-IV, İstanbul 1308-16 → Heppenheim-Bergstrasse 1971.

Ayrıca bakınız 
Osmanlı İmparatorluğu'nun dış ilişkileri
Reis-ül küttab
Osmanlı İmparatorluğu'nun antlaşmaları listesi
Osmanlı İmparatorluğu'nda modernleşme
Tercüme Odası

Divan-ı Hümayun

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki makam sahiplerinin listeleri