GUAM Demokrasi ve Ekonomik Kalkınma Örgütü

GUAM Demokrasi ve Ekonomik Kalkınma Örgütü; Gürcistan, Ukrayna, Azerbaycan ve Moldova gibi ülkelerin bulunduğu örgüttür. 10 Ekim 1997 yılında kurulmuştur. 1999-2005 yıllarında Özbekistan da örgüte katılmıştır. Örgütün adı, üye ülkelerin İngilizce isimlerinin baş harflerinin birleştirilmesi ile oluşturulmuştur. Özbekistan'ın üye olduğu dönemde örgüt GUUAM adını taşıyordu.

Oluşumu
GUAM; Azerbaycan, Gürcistan, Moldova ve Ukrayna başkanlarının 10 Ekim 1997 tarihinde Strazburg'da ortak anlaşma imzalaması sonucu bu dört devletin birliği ile faaliyete başlamıştır. İlgili ülke cumhurbaşkanları bu anlaşmada egemenlik, toprak bütünlüğü, sınırların dokunulmazlığı, demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarına saygı ilkeleri temelinde Avrupa'da istikrarın ve güvenliğin güçlendirilmesi amacıyla her türlü iş birliğinin gelişimi ve öneminin altını çizmişlerdir. 7 Haziran 2001 tarihinde Yalta'da yapılan GUAM'ın ilk zirve toplantısı teşkilatın uluslararası alanda yapısal olarak şekillenmesi ve resmileşmesinde büyük rol oynamıştır. Devlet başkanları tarafından imzalanan GUAM'ın "Yalta Şartı" Taraf Devletler arasında iş birliğinin amaçlarını, ilkelerini ve yönlerini belirlemiştir. 22 Mayıs 2005 tarihinde GUAM'ın Kişinev'de düzenlenen zirve toplantısı üye devletlerin demokratik toplum, Avrupa'ya entegrasyon, ekonomik gelişme, bölgede istikrar ve güvenlik konularına ilişkin ülkelerin bakışlarını ortaya koymuştur. Devlet başkanları, GUAM temelinde uluslararası örgütün kurulması gerektiğine dair ortak görüş belirtmişler ve bununla ilgili GUAM Dışişleri Bakanları Konseyi kararı almışlardır. Devlet başkanlarının bu kararı 22-23 Mayıs 2006 tarihinde GUAM'ın Kiev Zirve Toplantısı sırasında gerçekleşmiştir. Öyle ki 1997 yılında meydana gelmiş birlik temelinde GUAM'da tesis edilmiştir. Kiev Zirve toplantısında Cumhurbaşkanları GUAM'ın tüzüğünü kabul etmişlerdir. Ana sözleşmeye göre demokratik değerlerin egemen olması, sürekli gelişmenin teminatı, uluslararası ve bölgesel güvenliğin güçlendirilmesi, Avrupa'ya entegrasyon, üye devletlerin ekonomik, insani ve sosyal alanlarda iş birliğinin genişletilmesi örgütün başlıca amaçlarını oluşturmaktadır. Ayrıca, GUAM devlet başkanları tarafından Kiev zirve toplantısında kabul edilen GUAM'ın kurulmasına ilişkin Kiev Bildirisi'nde aşağıdaki hususlar ve görevler açıklanmıştır:
Demokrasinin güçlendirilmesi, temel insan hakları ve özgürlüklerinin korunması, devletlerin ekonomik gelişiminin ve güvenliğinin ve istikrarın sağlanması;
GUAM devletlerinin sürekli gelişimi amacıyla, dinamik ekonomik büyüme, sosyal ahenk ve çevre aracılığıyla karşılıklı ilişkilerinin güçlendirilmesi;
Bu devletlerin egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve özgürlüğünü dağıtan, tam ölçekli demokratik reformları hayata geçirilmesini ve bölgenin ekonomik gelişmesini zorlaştıran, Euro uyumunu olumsuz etkileyen ve tüm dünya birliğine çağrı yapan çözümü zor sorunların çözümü için etkin iş birliği;
Uluslararası terörizm, aşırıcılık ve agresif ihtilaf ve ayrıca onunla ilgili olan diğer olumsuz durumlarla mücadele alanında iş birliğinin güçlendirilmesi;
Ekonomi, ticaret ve ulaşım alanında iş birliğinin derinleştirilmesi ve Serbest Ticaret bölgesi hakkında sözleşmenin uygulanması.

Ortak projeler
GUAM devletlerinin iş birliğinin pratik tezahürü olan Sanal Merkez ve Devletlerarası Bilgi ve tahlil Sistemi (VM / DİTS) projesi ve Ticarete ve Ulaşım Yardım (TNY) projesi gerçekleştirilmektedir. TNY GUAM ülkeleri arasında ticaret ve ulaşım alanında ilişkilerinin genişletilmesi ve güçlenmesi amacını taşır, VM / DİTS bilgi alışverişi ve diğer operasyonel nitelikli önlemleri hayata geçirmek aracılığıyla ticaret ve ulaşımın gelişmesine, o etkin ve güvenli faaliyet göstermesi sağlanır. Her iki proje GUAM-ABD Çerçeve Programı'nın temel öğeleri olarak birbirini tamamlar ve paralel şekilde hayata geçirilmesini öngörür. VM / DİTS projesi kapsamında her GUAM devletinde millî Bilgi ve tahlil Merkezi ve İşçi gruplar oluşturulmuş ve emniyet organlarının ilgili uzmanları bu yönde ilk bilgi alışverişi yaparlar. TNY projesinin hayata geçirilmesi amacıyla her GUAM devleti ulusal planları temelinde her türlü çalışmayı sürdürürler. Ayrıca, belirtilmelidir ki, GUAM devlet başkanları Kiev Zirve Toplantısı sırasında Serbest Ticaret bölgesi hakkında anlaşmanın gerçekleşmesinin başlanmasını ilan etmişler ve buna dair uygun çalışmalar yapılmaktadır.

Sorunlar için iş birliği
Alpha
Kiev zirve toplantısında kabul edilen "Demokrasi ve Ekonomik Kalkınma için Teşkilat-GUAM devlet başkanlarının anlaşmazlıkların çözümü üzere Ortak Deklarasyonu" nda aşağıdaki temel hususlar belirlenmiştir:
GUAM devletlerinin topraklarındaki  anlaşmazlıkların çözümü sadece egemenliğinin korunması, toprak bütünlüğü ve bu devletlerin uluslararası düzeyde tanınan sınırlarının dokunulmazlığı temelinde gerçekleştirilebilir ve bu GUAM çerçevesinde iş birliğinin temel prensibi kabul edilir;
 Devletlerin toprakları asker işgaline maruz kalamaz;
Güç uygulaması, etnik temizleme deneyimi ve toprak işgali evrensel ve Avrupa değerlerine, barış, demokrasi, istikrar ve bölgesel iş birliği ilkelerine aykırıdır;
 Kontrol edilmeyen bölgelerin ait oldukları devletler için topluma geri kazandırılmaları, zorunlu göçmenlerin daimi yerleşim yerlerine dönmeleri ve çeşitli etnik grupların devletlerin uluslararası düzeyde tanınmış sınırları çerçevesinde barış içinde birlikte yaşamaları, sivil toplumun gelişimi, bu bölgelerde tahrip edilmiş altyapının onarılması ve ayrıca iletişim tüm tarafların yararı için kullanılması yoluyla GUAM devletlerinin topraklarındaki anlaşmazlıkların çözümünde bu devletlerin ve uluslararası toplumun çabalarının birleştirilmesi;

Üye Devletler

Gözlemci Devletler

Eski Üye Devlet

Kaynakça 

Uluslararası kuruluşlar
Azerbaycan'ın dış ilişkileri
Gürcistan'ın dış ilişkileri
Moldova'nın dış ilişkileri
Ukrayna'nın dış ilişkileri
Özbekistan'ın dış ilişkileri
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu gözlemcileri
Azerbaycan antlaşmaları
2001'de antlaşmalar
2001'de kurulan oluşumlar