Uzunova, Ardahan

Uzunova, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe 

Uzunova'nın eski adı Maniohi'dir. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde Manyoh (مانیوخ) olarak geçer. Osmanlıcaya Gürcüce Maniohi'den (მანიოხი) girmiş olabilir. 93 Harbi'nde Ardahan bölgesini ele geçiren Ruslar da köyü Manioh (Маниох) biçiminde kaydetmiştir.

Maniohi'de varlığı bilinen kiliseler ve köyün 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde yer alması, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlılar köyü 1550 yılında, Gürcü atabeg devleti Samtshe-Saatabago'dan (1268-1625) ele geçirdi. Söz konusu mufassal deftere göre Maniohi, Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Köyde ispenç vergisi veren 15 hane yaşıyordu. Her hanede ortalama 5 kişinin yaşadığı kabul edilirse, köyün nüfusunun 75 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Hane reisleri İason, Papuna, Karayigit, Sultanyar, Eliazor, Gogiça, İoseb, Lomina, Maharebel gibi adlar taşıyordu. Bu adlara ve bu kişilerin baba adlarından hareketle Maniohi'nin Gürcü ve Ermeni nüfusu barındırdığı söylenebilir. Bu deftere göre Maniohi'de buğday, arpa, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, kotun ve domuz besleniyordu.

Maniohi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Rusya'nın eline geçti. Rus idaresinde köy, Ardahan sancağının (okrug) Ardahan kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu kazanın sınırları içindeki Tikani nahiyesinin (маркяз: merkez) köylerinden biriydi. 1886 yılındaki nüfus tespitine göre Maniohi'de 53 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamının "Türk" olarak kaydedilmiş olması ve köyün nüfusunun 1595 tarihine göre bie azalmış olması, Osmanlı döneminde demografik yapının değiştiğini göstermektedir. Bununla birlikte Birinci Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli köyde Müslüman Gürcülerin yaşadığını belirtmiştir.

Maniohi, Birinci Dünya Savaşı sonuna doğru bölgede Rus idaresinin sona ermesinin ardından Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü ordusunun çekilmesiyle köy yeniden Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Maniohi Türkiye'ye bırakıldı.

Maniohi, 1928 tarihli Ormanlıca köy listesinde "Manyok" adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasına bağlı bir köy olarak geçer. 1992 yılında Ardahan il olunca, adı Uzunova olarak değişmiş olan Manyok, bu ilin merkez ilçesine bağlı bir köy haline gelmiştir. Zaman içinde Türkçe yazılışı Manyok'a (مانیوق) dönüşmüş olan köyün adı, "yabancı kökten geldiği" gerekçesiyle 1959 yılında Uzunova biçiminde değiştirilmiştir.

Uzunova'da en az bir kilisenin varlığı bilinmektedir. Ancak, bir köy kilisesi olan Maniohi Kilisesi'nden geriye bir iz kalmamıştır. Birinci Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli ise, köyde dört kilisenin var olduğunu ve geriye bu kiliselerin yıkıntılarının kaldığını yazmıştır.

Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 26 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Ardahan merkez belde ve köyleri