Kon-Tiki (film, 2012)

Kon-Tiki (özgün adı: Kon-Tiki), 2012 Norveç yapımı biyografik macera filmidir.

Norveçli kâşif Thor Heyerdahl'ın Polinezyalıların, bilinenlerin aksine Asya kıtasından değil de 1500 yıl kadar önce Güney Amerika kıtasından bu adalara gelmiş oldukları şeklindeki aykırı teorisini ispatlamak için bir grup gönüllüyle birlikte 1947 yılında yine kendisinin tasarladığı ve geçmişteki ilkel yapım teknikleriyle inşa ettikleri Kon-Tiki adlı arkaik salla yaptıkları maceralı Pasifik yolculuğunun dramatize edilmiş filmidir. Heyerdahl 1948 yılında bu yolculuğu anlatan bir belge-kitap yayımlamış, 1950 yılında da siyah-beyaz bir belgesel film yapmıştı. Kitap tüm dünyada 70 dilde 50 milyon adet basılırken, belgesel filmi de 1951'de En İyi Belgesel Film Akademi Ödülü'nü almıştı.

Her iki filmin ve kitabın adı olan "Kon-Tiki", aynı zamanda Thor Heyerdahl'ın ahşap teknesinin de adıydı. Heyerdahl teknesine isim seçerken İnkaların 'Güneş ve Fırtına Tanrısı'nın adından esinlenmişti. Teknenin orijinali Oslo'daki "Kon-Tiki Müzesi"nde sergilenmektedir.

Gerçek olaylara dayanan ve çekimleri Maldivler, Malta, Norveç, İsveç, Tayland, Bulgaristan ve New York gibi konuya uygun mekânlarda gerçekleştirilen "Kon-Tiki", 16.6 milyon dolarlık maliyetiyle Norveç sinema tarihinin en pahalı filmi unvanını almış, ayrıca çevrildiği yıl kendi ülkesinde gişe rekortmeni olmuştur. Film dijital formatta çekilmiştir.

Kon-Tiki, 2013 yılında Norveç adına katılacağı Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi'nin düzenlediği 85. Akademi Ödülleri yarışmasında, Yabancı Dilde En İyi Film Akademi Ödülü kategorisinde yarışmak üzere aday olarak seçilmiştir. Aynı dalda Altın Küre Ödülü'ne de aday gösterilen film bu ödülü alamamıştı. Bu dalda Oscar ve Altın Küre'ye aday gösterilen ilk Norveç filmidir.

Konusu 
Film, Norveçli kâşif Thor Heyerdahl'ın çocukluğunun gösterildiği kısa bir prologla başlar. 1920 yılında geçen bu ön bölümde 6 yaşındaki Thor'un Larvik kentinde donmuş bir gölde kırık buz parçaları üzerindeki cesaret gösterisiyle daha o yaşlarda bile ne denli inatçı, kararlı ve cesur olduğu, kolaylıkla risk alabildiği vurgulanır.

Aradan 17 yıl geçmiştir. 1937'de Thor Heyerdahl (Pål Sverre Valheim Hagen) coğrafya ve zoolojiye de gönül vermiş bir etnografyacı olarak karısı Liv (Agnes Kittelsen) ile birlikte Fransız Polinezyası'nda, Markiz Adaları'ndan birisi olan "Fatu Hiva" adasında Polinezyalıların destanlarını, dil ve inançlarını, taş işleme yöntemlerini incelerken bunların Güney Amerika, özellikle de Peru'dakilerle büyük benzerlikler gösterdiğini keşfeder. Yaşlı ada yerlilerinin de atalarının kuzeyden (Asya'dan) değil 'güneşin doğduğu yer'den (doğudan, Pasifik Okyanusu'nun ötesinden) geldiğini ısrarla söylemeleri üzerine kendi teorisini geliştirir. Buna göre bu yerlilerin ataları Polinezya adalarına, yaygın inancın aksine, Asya kıtasından değil, Kolomb öncesi zamanlarda, İnkalar'dan da önce okyanusu geçerek Peru'dan gelmişlerdir. On yıl boyunca teorisini iyice olgunlaştıran Heyerdahl 1946 yılında bunları yayımlatmak için soluğu New York'ta alır. Ancak 1500 yıl öncesini işaret ettiği bu dönemde okyanusa dayanıklı teknelerin yapılması olanaksız görüldüğü için eski halkların göçlerinde deniz yolculuğunun yerinin olmadığını düşünen yayıncılar ve bilim kuruluşları Heyerdahl'ın kitaplarını yayımlamak istemezler. Son umutla gittiği Amerikan Ulusal Coğrafya Cemiyeti (National Geographic Society) tarafından da geri çevrilir.

Teorisini ispatlamak için iş başa düşmüştür. Heyerdahl teknesini kendisi inşa edip ekibini kendisi kurmaya karar verir. Karısını ve çocuklarını Norveç'te bırakmıştır. Önceleri ekibini kurmakta zorlandığı gibi masrafları karşılayacak sponsor da bulamaz. New York barlarında umutsuzca donanmadan terhis olmuş bahriyelilerle anlaşmaya çalışır ama deneyimli denizciler bu tehlikeli işi reddederler. Barda konuşulanlara kulak misafiri olan, tekdüze hayatından sıkılmış bir buzdolabı satıcısı olan Herman Watzinger (Anders Baasmo Christiansen) Heyerdahl'ın arkasından koşarak büyük bir hevesle onun ilk tayfası olmaya gönüllü olur. Bu tıknaz yapılı adam henüz boşanmıştır ve hayatında yeni bir heyecan aramaktadır. Bir mühendis olduğu için tekneyle ilgili yardımı olacaktır. Birlikte Peru'ya uçarlar. Heyerdahl diğer üç tayfasını da çocukluk arkadaşlarından seçer. Kaldıkları otele olan borçları nedeniyle sıkıntılı günler geçirirlerken ekibin altıncı elemanı olacak İsveçli Bengt Danielsson (Gustaf Skarsgård) kendini Heyerdahl'a kabul ettirmeyi başarır. Zira asıl mesleği etnografyacı olan Danielsson film çekiminden ve kameralardan çok iyi anlamaktadır ve seyahat sırasında çekilecek bir belgeselin araştırmayı finanse edebileceğine Heyerdahl'ı ikna eder. Bu altı kişiden biri hariç, hiçbirinin deniz tecrübesi yoktur. Üstelik Heyerdahl daha doğru dürüst yüzmeyi bile bilmez.

Bu arada hiç paraları kalmamıştır ve otelden atılmak üzeredirler. Son bir umutla gittiği Peru devlet başkanı José Bustamante sürpriz bir biçimde projeyle ilgilenir ve sponsor olmayı kabul eder. Teori doğrulansa da doğrulanmasa da ülkesinin tanıtımı yapılmış olacaktır. Başkan Bustamante, Callao limanındaki tersanelerden birini onlara tahsis eder ve iyi ilişkiler içinde olduğu Amerikan donanmasının yetkililerini arar. II. Dünya Savaşı yeni bitmiş ve Amerikalıların elinde çok fazla hizmet dışı malzeme kalmıştır. Heyerdahl ve arkadaşları denizcilikle ilgili bu malzemelerden istediklerini Amerikan donanma depolarından seçip alırlar. Konserve erzağın yanı sıra film kamerası, telsiz, sekstant, pusula, cerrahi aletler, tussuzlaştırma tabletleri, köpekbalığı kovucu ve bir kauçuk bot dışında yanlarına başka modern malzeme almazlar. Zira teoriye zarar vermemek adına 1500 yıl öncenin şartlarına mümkün olduğunca uygun donanımlara sahip olmaları gereklidir.

Çok hafif bir ağaç olan "balsa" kütüklerinden yapılan yelkenli ilkel sal nihayet tamamlanır. 15 yüzyıl önceki tekniklerle yapılan salın inşasında modern araç gereç kullanılmaz. Heyerdahl teknesine İnkaların 'Güneş ve Fırtına Tanrısı'nın adı olan "Kon-Tiki" adını koyar. Norveç bayrağı çeken sal 28 Nisan 1947'de Callao limanından büyük bir kalabalık tarafından törenle uğurlanır. Denizci olmayan bu 6 kişi, ilkel sallarıyla açıldıkları okyanusta önce rotalarının dışına çıkarlar, uzun bir süre dünyayla telsiz bağlantısı kuramazlar, fırtınalar atlatır, dev dalgalarla boğuşurlar. Okyanusun çeşitli fantastik canlılarıyla karşılaşır, türlü tehlikeler atlatırlar. Kendi aralarında gerginlikler de yaşadıkları olur. Bu arada teknenin tahtaları su alıp parçalanmakta, sal yavaş yavaş dağılmaktadır. Ama yolculuklarını filme alıp belgelemeyi ihmal etmezler. Sonunda uygun akıntıyı yakalayarak rotalarına dönerler. İlkel sallarıyla 101 gün boyunca 8000 kilometre yol katettikten sonra 7 Ağustos 1947'de Polinezya'da "Raroia" adlı mercan adasında karaya çıkarlar.

Teorinin sonrası 
Thor Heyerdahl bu yolculuğu başarıyla tamamlamış olmasına rağmen, Polinezyalıların bu adalara, Asya'dan değil de 1500 yıl kadar önce Güney Amerika'dan geldikleri şeklindeki aykırı tezi antropologlar tarafından kabul görmemişti. Bu bilim adamlarına göre bütün fiziksel ve kültürel kanıtlar göç yollarının batıdan doğuya doğru olduğunu, bu insanların da Polinezya adalarına Asya kıtasından göçtüklerini gösteriyordu. Zaten 1990'ların sonunda yapılan bazı genetik araştırmalarda Polinezyalıların mitokondriyal DNA'larının Güney Amerikalıların DNA'larından ziyade Güneydoğu Asya'da yaşayan insanlarınkiyle daha çok benzeştiği ortaya çıkmıştır. Sonuçta 'Kon-Tiki teorisi'nin ancak kayıp kıta "Mu" ve kayıp kıta "Atlantis" teorileri kadar akla yakın olduğu ileri sürülmüştür.

Dijital çekimler 
Kon-Tiki geleneksel 35 mm film şeridine değil de dijital donanımlar kullanılarak doğrudan dijital ortama çekilmiştir. Fotoğrafçılıkta digital ortam uzunca bir süredir yeterli olgunluğa erişip birçok profesyonel tarafından kabul görmüş olsa da sinema sektöründe büyük çoğunluk halâ çekimlerini film şeridine yapmayı tercih etmektedir. Dijital çekimler daha çok kısa metrajlı filmler, belgeseller ve televizyon filmleri gibi maliyetlerin nispeten ucuz tutulduğu sektörlerde yer bulmaktadır. Sinema filmlerinde dijital kullanımı da daha çok yapım sonrası işlemlerle sınırlı kalmaktadır. Ancak son zamanlarda daha fazla sayıda sinema filmi doğrudan dijital ortama çekilmektedir.

Bir 'sinema filmi' olan "Kon-Tiki" de doğrudan dijital ortama çekilen filmler arasındadır. Filmin görüntü yönetmeni Geir Hartly Andreassen "Kon-Tiki"yi çekerken üç tip dijital film kamerası kullanmıştır, bunlar: Arri firmasının ürettiği "Arri Alexa Plus", RED Kamera (Red One MX) ve Sony NEX-FS100'tür. Objektifleri ise "Zeiss Master Prime" ve "Fujinon Alura" idi. Görüntüler yüksek çözünürlüklü "Codex Digital" kaydedicilere "ARRIRAW" ve "REDCODE RAW" CODEC'lerle kaydedilmiştir. Geniş perde filmin çerçeve oranı 2.39:1'dir.

23. James Bond filmi Skyfall'un İngiliz görüntü yönetmeni Roger Deakins, serinin bu filminin de "Alexa" ile çekildiğini, kameranın yüksek 
çözünürlüğünün ve görüntü kalitesinin analog 35 mm filmi aştığını, kullanım kolaylığının ve yapım sonrası işlemlerin çabuk ve ucuz olmasının da sistemin artıları olduğunu belirtmiştir.

Görüntü kalitesinin neden standart 35 mm filmi yakaladığının nedenine gelince: REDCODE RAW 12 bit derinliğinde 4520×2540 piksel çözünürlükte (4k'dan da fazla), saniyede 224-336 Mbit bit akışı sağlarken, dakikada 1.6-2.5 GB resim bilgisi depolar. Neredeyse kayıpsız bir algoritması vardır. Bu sistemin kalitesini daha iyi anlamak için Blu-ray video sistemi ile bir karşılartırma yapmak gerekir. Blu-ray'da çözünürlük 1920×1080 piksel, bit akışı saniyede 40 Mbit kadardır. Standart 35 mm sinema filmlerinin negatiflerinin ortalama 6K çözünürlükleri olduğu (3 ilâ 12 milyon piksel) halde, baskı aşamasında bunların pozitiflerinin 2K'ya kadar indiğini hattâ projeksiyon aşamasında 1080p'nin de altında olduğu, bazen 720p'lere indiği göz önüne alınırsa sıradan bir insan gözünün ortalama projeksiyonlarda analog ve dijital arasındaki farkı anlamayacağı açıktır. Kaldı ki bu karşılaştırma 1080p HD video ile yapılmıştır. Çözünürlükleri gittikçe artan dijital videolar günün birinde tamamen analog filmlerin yerini alacaktır.

Oyuncular

Ev videosu 
Oldukça yeni tarihli bir film olan "Kon-Tiki"nin hem DVD hem de Blu-ray formatlarında ev videoları çıkmıştır. Bunlar öncelikli olarak Norveç seyircisi için üretildikleri için kendi dillerinde basılmışlardır.
 Blu-ray: Sette 2 Blu-ray dik ve 1 DVD bulunuyor. 50GB. Çerçeve oranı 2.39:1, çözünürlük 1080p, MPEG-4 AVC Codec, 7.1 DTS-HD ses.
 DVD: Anamorfik geniş perde 2.40:1 çerçeve oranı, Dolby Digital 5.1 ses.

Yapım şirketleri 
"Kon-Tiki" bazı ülkelerin ortak yapımı bir film değil, bir Norveç filmidir. "Kon-Tiki" bazı film sitelerinde, ansiklopedilerde hatta IMDb'de Birleşik Krallık, Norveç, Danimarka ve Almanya ortak yapımı gibi gösterilmiş olsa da (hattâ bazı kaynaklarda da dört değil, sadece iki ya da üç ülkenin adı belirtilmiştir), Norveççe Vikipedi'den ve resmi sitesinden de anlaşılacağı gibi gerçek anlamda bir ortak yapım değil, söz konusu ülkelerin bazı özel şirketlerinden de yatırımcıları olan bir Norveç filmidir. Norveç adına beş film şirketine yaptırtılan ve diğer sektörlerden sekiz şirketin de sponsor olarak yatırım yaptığı bu film zaten hem Altın Küre hem de Oscar'da "Yabancı Dilde En İyi Film" dallarında yarışmak üzere Norveç adına ABD'ye gönderilmiştir.

Bilindiği gibi bir filmin prodüksiyonu için kendi ülkesinin veya başka ülkelerin kültür bakanlıkları, şirketleri, kuruluşları, TV kanalları, hattâ tekil şahıslar para yatırmış olabilirler. Avrupa Konseyi fonlarını kullanan Eurimages gibi bazı kuruluşlar filmlere kültürel amaçlarla yatırım yaparlarken, şirketler (örneğin havayolu şirketleri) filmde kendi reklâmlarının yapılması amacını güderek filme para yatırılar. Bunların ait oldukları ülkeler farklı olabilir ama bu durum söz konusu filmi bir ortak yapım yapmaz. Bir havayolu şirketinin filme sponsor olması, o havayolu şirketinin ait olduğu ülkeyi ortak yapımcı ülke haline getirmez.

"Kon-Tiki" filminin yapımcı şirketleri şunlardır:
 "Nordisk Film Production": Egmont Grubuna bağlı, Danimarka kökenli uluslararası film yapım şirketi. Daha çok İskandinav ülkeleri için film üretiyor.
 "Recorded Picture Company" (RPC): İngiltere kökenli uluslararası bağımsız film yapım şirketi. Daha çok yönetmenlerin istekleri odaklı film yapmaktadır.
 "DCM Productions": Almanya kökenli yapım ve dağıtım şirketi.
 "Film i Väst": İsveç film yapım şirketi, daha çok yapımcılığını üstlendiği Lars von Trier filmleri ile tanınır.
 "Roenbergfilm": Norveç film yapım şirketi.

Bunların dışıda aralarında Norveç Hava Yolları'nın (Norwegian Air Shuttle ASA) da bulunduğu 8 şirket daha filme yatırım yapmıştır.

Ödülleri

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 
 Allrovi.com'da "Kon-Tiki"
 Filmin çeşitli afişleri 
  

Norveç filmleri
Norveççe filmler
Norveç biyografik filmleri
2010'larda dramatik macera filmleri
Norveç dramatik filmleri
Gerçek olaylara dayanan filmler
Yol filmleri
Dijital çekilmiş filmler
Coğrafya ile ilgili filmler
Denizcilikle ilgili filmler
Keşiflerle ilgili filmler
Maldivler'de çekilmiş filmler
Jeremy Thomas'ın yapımcısı olduğu filmler
Aage Aaberge'nin yapımcısı olduğu filmler
Nordisk Film filmleri
Petter Skavlan'ın senaryosunu yazdığı filmler
Allan Scott'un senaryosunu yazdığı filmler
Joachim Rønning'in yönettiği filmler
Espen Sandberg'in yönettiği filmler
Geir Hartly Andreassen'in görüntülediği filmler
Johan Söderqvist'in müziğini yaptığı filmler
Konusu Norveç'te geçen filmler
Konusu New York'ta geçen filmler
Konusu Peru'da geçen filmler
Konusu Büyük Okyanus'ta geçen filmler
Norveç'te çekilmiş filmler
Bulgaristan'da çekilmiş filmler
İsveç'te çekilmiş filmler
Tayland'da çekilmiş filmler
New York'ta çekilmiş filmler
2010'larda tarihî filmler
Almanya macera filmleri
Almanya tarihî filmleri
Birleşik Krallık tarihî filmleri
1947'de geçen filmler
2012 çıkışlı dramatik filmler
Birleşik Krallık dramatik macera filmleri