Primer (kimya)

Primer tarihte ilk olarak kimyada "ilk çıkan, temelini oluşturan" manasında kullanılmıştır. Örneğin primer ürünler ve primer tepkimeler gibi.

Organik kimyada primer (birincil) kelimesinin anlamı merkezdeki atomun (Karbon,  Azot, Fosfor) bir bağı organik kısımla (R), geri kalan bağların hidrojen atomuyla yapmak üzere sadece hidrojen ve organik kısımla bağ yapmış atomlar primer diğer bir deyişle birincil olarak adlandırılır.Kısaca Alkan bileşiğinde karbon atomu bir karbon atomuma baglı ise "primer", iki karbon atomuna baglı ise "sekonder" ,üç karbon atomuna baglıysa "tersiyer",dört karbon atomuna baglı ise "kuarterner" olarak adlandırılır.

Burada organik kısımlar alkil, aril, alkil aril, vb… olabilirler. Primer alkoller merkez atom olarak karbon atomu (merkez atom = Karbon ] ), primer  aminler merkez atom olarak Azot (merkez atom = Azot  )  ve fosfinlerde ise merkez atomu olarak fosfor atomu (merkez atom = Fosfor ) yer almaktadır.

Örnek olarak: 
Alkanlarda merkez atomu olan karbon atomuna bir sübstitüentin yanı sıra üç tanede hidrojen atomu bağlıdır.
Primer alkollerde ise bir sübstitüentin yanı sıra sadece iki tane hidrojen atomu bağlıdır.
Primer aminler de bu durum pek farklı değildir bu sefer merkez atomu olan azot biri organik grupla ve ikisi hidrojen atomuyla olmak üzere toplam üç bağ yapmıştır. 

Primer bileşiklerin yapısında fonksiyonel grubunu engelleyecek bir başka grubun olamaması, bu bileşiklerde klasik tepkimelerin gerçekleşmesini kolaylaştırmaktadır. Bu tepkimelere örnek olarak primer alkoller ve primer aminler verilebilir. Primer karbonlar için örnek olarak Etan ya da klormetan verilebilir.

Ayrıca bakınız 
Sekunder
Tersiyer
Kuartet

Kaynakça 

Kimyasal isimlendirme sistemleri