Şeddâdîler

Şeddadiler (Arapça: شداديون Shaddādīyūn, , Kürtçe: Şeddadiyan), 951-1174 yılları arasında Ermenistan ve Arran'da hüküm sürmüş Kürt hanedanı. Kura ile Aras nehirleri arasında bulunmuştur. Büyük Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey bölgeye gelene kadar Kafkasyanın büyük bir bölümünü hakimiyet altına almayı başarmışlardır. Şeddadilerin biri Gence’de, diğeri de Ermenistan’ın antik şehri Dvin’de (Arapçada Dabil) olmak üzere iki başkenti vardı. Şeddadilerin Gence kolunun on yöneticisi oldu. Bu hanedanın hükümdarlığına M.S. 1075’te (H.S. 468) Selçuklu Sultanı Alparslan tarafından son verildi. Hanedanın başka bir kolu, yine
Ermenistan’ın antik şehirlerinden biri olan Ani’de bir süre daha hüküm sürdü. Bu kolun yedi yöneticisi oldu ve bu yöneticiler
M.S. 1072 ile 1199 arasında hüküm sürdüler.

Önce Divin'de kurulmuş ve Divin dışında Berde, Gence gibi kentleri de hakimiyeti altına almıştır. Şeddadiler ordusu 1020'den itibaren Pakraduni Hanedanlığına ve Hazarlara karşı seferler düzenlemiş. Başlangıçta başarılar elde edebilmiş fakat 1030 yılında başarılı bir seferden geri dönerken Gürcü ve Ermeni kuvvetleriyle karşılaşmış ve ağır bir bozguna uğramış. 1047 ile 1057 yılları arasında Bizans ordusuna karşı savaşmıştır. Bundan sonraki senelerde Şeddadilerin bölgedeki etkisi giderek küçülmüş. 1067'ten itibaren Şeddadiler hanedanı Selçukluların işgaline uğramış ve 1174'e kadar Selçukluya bağımlı bir hanedan olarak devam etmiş. Selçuklulara yaptığı hizmetinden dolayı Ani ve Tiflis kentleri hediye edilmiştir.

Şeddadiler imar ve kültür birçok eser bırakmışlardır. İslam medeniyetine şahitlik eden bu eserler hala varlıklarını muhafaza ediyorlar. Özellikle 18 yıl devletin başında kalan Ebu'l Eşver Şavur döneminde  birçok önemli yapılar inşa edilmiştir. Şavur döneminde günümüze kalan en önemli eserler hala Gürcistan müzelerinde segilenen Gence kapılarıdır. Ayrıca Aras nehri üzerinde bulunan Xudafer Köprüsü yine Şeddadi'lerin inşa ettiği yapılar arasındadır.

Şeddadi Hükümdarları

Şeddadi Gence Hükümdarları 
 Muhammed bin Şeddad (951-954)
 Leşkeri bin Muhammed  (971-978)
 Marzuban bin Muhammed  (978-985)
 Fadl bin Muhammed (985-1031)
 Musa bin Fadl (1031-1034)
 II.Leşkeri bin Musa (1034-1049)
 Anişirvan bin Leşkeri (1049)
 Ebu'l Eşver Şavur I.bin Fadl (1049-1067)
 Fadl II.bin Şavur (1067-1073)
 Eşhot bin Şavur (1068-1069)
 III.Fadl bin Fadl (1073-1075)

Şeddadi Ani Hükümdarları 
 Menucehr bin Şavur (1072-1118)
 Ebu'l Eşver Şavur II. (1118-1124)
 IV.Fadl bin Şavur (1125-?)
 Mahmud bin Şavur (?-1131)
 Şeddad bin Mahmud (?-1155)
 V.Fadl bin Mahmud (1155-1161)
 Şehinşah bin Mahmud (1164-1174)
 Sultan bin Mahmud (?-1198/9)

İlgili kitaplar 
Nevzat Keleş. Şeddadiler (951-1199) Ortaçağ’da Bir Kürt Hanedanı, Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2016. ISBN 6059241908

Kaynakça 
Diplomacy gone to seed: a history of Byzantine foreign relations, A.D. 1047-57,  , By Paul A. Blaum, International Journal of Kurdish Studies, Jan. 2005.
History of Ganja 
Kurds, from Home of Tour Armenia 
A Chronology of World Political History (801 - 1000 C.E.)
Arran , By: C. E. Bosworth, From Encyclopaedia Iranica, page 522.
The Caucasus (Contains a list of the early Shaddadid Kings)

Kürt hanedanları
İranlı hanedanlar
Eski emirlikler
Şeddadiler