Azendohsaurus

Azendohsaurus, Fas ve Madagaskar'ın  Erken Triyas Dönemi'nde yaşamış otçul bir archosauromorf sürüngen  cinsidir.

Azendohsaurus laaroussii gibi türler, 1972' de Jean-Michel Dutuit tarafından Fas'tan gelen kısmi çene parçaları ve dişlere dayanılarak tanımlanmış ve adlandırılmıştır. Madagaskar'dan ikinci bir tür olan A. madagaskarensis, ilk olarak 2010 yılında John J. Flynn ve meslektaşları tarafından neredeyse tüm iskeleti temsil eden çok sayıda örnekten tanımlandı. Genel adı "Azendoh kertenkelesidir ve adını Atlas Dağları'nda ilk keşfedildiği yerin yakınındaki yerel bir köy olan Azendoh köyünden almıştır. Diğer erken dönem arsozoromorfların aksine, nispeten kısa bir kuyruğa ve yayılmış arka uzuvlar ile yükseltilmiş ön ayaklardan oluşan garip bir karışımda tutulan sağlam uzuvlara sahip olan hantal bir dört ayaklıdır. Uzun bir boynu ve orantılı olarak küçük bir kafası ve dikkat çekici derecede sauropod benzeri çeneleri ve dişleri vardır.

Azendohsaurus, eskiden otçul bir dinozor olarak sınıflandırılarak, ornithischian olarak tanımlanmıştır. Ancak bazı araştırmacılarca "prosauropod " sauropodomorf olarak sınıflandırılmıştır. Bunun nedeni yalnızca otçul dinozorlarda tipik olarak bulunan türetilmiş özellikleri paylaşan çenelerine ve dişlerine dayanmaktadır. Bununla birlikte, Madagaskar' da ki iskelet materyalinin tamamı, Archosauromorpha'nın atalarından daha fazla temel özellikleri ortaya çıkardı ve Azendohsaurus'un hiç de bir dinozorlarla yakından ilişkili olmadığı ortaya çıkmıştır. Bunun yerine, azendohsaurus isimli 
dinozorlardan daha ilkel olan bu archosauromorph aslında yakınsak gelişti ve birçok çene özelliğini sauropod dinozorla birlikte paylaşmıştır. Yeni yapılan araştırmalar sonucu çoğunlukla otobur sürüngenleri kapsayan ve Allokotosauria olarak adlandırılan arkeozoromorflardan oluşan bir grubun üyesi olduğu ortaya çıkmıştır. Azendohsaurus, aynı zamanda, kendi allokotosaur ailesi olan Azendohsauridae'nin tip cinsidir. Başlangıçta tek üye olan bu aile şimdi Hindistan'dan daha büyük ve boynuzlu olan Shringasaurus gibi diğer benzer allokotosaurları da içermektedir.

Açıklama 
Azendohsaurus, yaklaşık  uzunluğundadır. Omuzların üzerine kaldırılmış, uzun boyunda kısa burunlu, küçük, kutu şeklinde bir kafası vardı. Geniş bir gövdeye, fıçı şeklinde bir göğüse, kalçalardan çok daha uzun omuzlara ve alışılmadık derecede kısa bir kuyruğa sahiptir. Uzuvları, özellikle parmakları diğer erken archosauromorflara kıyasla daha kısa ve daha sağlamdır, dört ayağının her birinde oldukça büyük, kavisli pençeleri vardır. Yüzeysel olarak görünüşü, iskeletinin çeşitli detaylarıyla birlikte sauropodomorf dinozorlarınki ile karşılaştırılabilir, bu da Azendohsaurus'un nispeten uzun boylu, otçul bir yaşam tarzı için benzer özellikler geliştirdiğini gösterir. A. laaroussii , A. madagaskarensis ile karşılaştırıldığında iki türün sadece çene kemikleri ve dişlerinin küçük ayrıntılarında farklılık gösterdiği bilinmektedir. A. laaroussii'nin ek iskelet materyali, orijinal kafatası parçalarının tip lokalitesinden bildirilmiştir, ancak henüz resmi olarak 2015 yılı itibarıyla tanımlanmamıştır.

Keşif Tarihi 

Azendohsaurus laaroussii türünün ilk fosilleri Fas, Atlas Dağları Argana havzasında, bir kuzey kesiminde keşfedildi Argana Formasyonu içinde (aynı zamanda Timezgadiouine formasyonu olarak bilinir). Fosil yatakları, kumtaşları ve kırmızı kil çamurtaşlarından oluşuyor ve 1962-1969 yılları arasında Jean-Michel Dutuit tarafından kazıldı. A. laaroussii fosilleri, T5 (veya Irohalene) üyesinin tabanındaki Dutuit tarafından XVI numaralı bir çıkıntıda, oluşum içindeki tek bir katmandan bilinmektedir. T5 üyesi, Karniyen tarihli "Palaeorhinus" biochron "un bir parçası olarak fitosaur " Paleorhinus "magnokulusunun varlığına dayanan omurgalı biyostratigrafisi kullanılarak kabaca erken Geç Triyas  . küresel Triyas dizilerini ilişkilendirmek ve tarihlendirmek yanlış olabilir ve T5 üyesinin tarihi belirsizliğini koruyor.

İlk fosiller, yalnızca kısmi diş taşıyan bir diş parçası ve bazı ilişkili dişlerden oluşuyordu. Bu materyal, 1965 yılında JM Dutuit tarafından keşfedildi ve 1972'de, otçul bir  dinozorun yanı sıra keşfedilen en eski dinozorlara ait olduğuna inanılarak tanımlandı. Yakındaki Azendoh köyünden sonra cinsi "Azendoh kertenkelesi" olarak adlandırdı (fosillerin bulunduğu yerin 1.5 km batısında yer alır). Özel isim, A. laaroussii , Azendohsaurus'un bulunduğu bölgeyi ilk keşfeden Fas jeolojik haritalama hizmetinden bir teknisyenin adı olan Laaroussi'nin onuruna verilmiştir.

1985 yılında, paleontolog Peter Galton'ın tanımına göre, Dutuit'in orijinal "Azandohsaurus"   prosauropod 've dişin "malzeme, bir çene içeren' fabrosaurid dişi şeklinde farklılıklara dayalı kuş kalçalı dinozor (erken ornithischians içinde guruplandırıldı). Bu öneri, 1993 yılında François-Xavier Gauffre tarafından materyali yeniden tanımladığında ve ayrıca iki çene kemiği dahil ek çene kemikleri ve dişleri tanımladığında çürütüldü. Materyalin tek bir taksona ait olduğu sonucuna vardı, ancak cinsi yine çene ve dişlerin özelliklerine göre "Prosauropoda"  (ilk sauropodlar) incertae sedis'e atadı. Bununla birlikte, erken otçul dinozorlarda bu özelliklerin belirsiz dağılımı ve benzer Triyas sürüngenlerinin bulunamaması nedeniyle "Prosauropoda" içindeki konumunu belirleyemedi, bu yüzden onu incertae sedis olarak adlandırdı. Madagaskar türlerinden yeni materyalin tanımlanmasına kadar geçen yıllarda yaptığı değerlendirme diğer birçok araştırmacı tarafından kabul edildi.

Sınıflandırma 

2017'de, Hindistan'ın Orta Triyas'ından bir başka büyük allokotosaur, Saradee Sengupta ve Shringasaurus indicus adlı meslektaşları tarafından tanımlandı . Shringasaurus azendohsaurus çok benzer ve bunlar trilophosaurids bir ayrı aile olarak Azendohsauridae varlığını destekleyen, yakından ilişkili olduğu bulunmuştur. Aynı analizi de geri kazanılan Pamelaria taban azendohsaurid olarak, Hindistan'dan başka bir uzun boyunlu archosauromorph. Pamelaria ve Azendohsaurus arasındaki benzerlikler, 2015 yılında Nesbitt ve meslektaşları tarafından, birleşik burun delikleri, tırtıklı dişler ve düşük servikal dikenler de dahil olmak üzere not edilmişti, ancak analizleri, Allokotosauria bazalinde azendohsauridlere göre bir pozisyonu tercih etti. 2017 analizi ayrıca cins azendohsaurus onların paylaşılan yönlendirmeyi güçlendirilmesi, Azendohsauridae içinde A. laaroussii ve A. madagaskarensis arasındaki yakın ilişkiyi doğruladı. Triyas arkeozoromorflarının 2018 analizi, Allokotosauria'yı kurtarmada başarısız oldu, ancak yine de bir azendohsaurid küme içinde her iki Azendohsaurus türünü de kurtardı. Aşağıdaki kladogram, Sengupta ve meslektaşlarının 2017'deki sonuçlarını takip etmektedir:

Kaynakça 

1972'de tanımlanan fosil taksonları
Trias devri sürüngenleri
Tarih öncesi sürüngenler
Archosauromorpha