Gezi yazısı

Gezi yazısı ya da diğer adıyla seyahatname bir yazarın gezdiği, gördüğü yerleri edebi bir üslûpla anlattığı yazı türü. Genellikle yazılan bu tür yazılarda betimleme tekniği kullanılır. Yazarın kendi düşüncesi çok önemli olan bir faktördür Türk edebiyatındaki ilk örneği Seydi Âli Reis'in Mir'atü'l-memalik adlı eseridir. Bu türün Türk Edebiyatı'ndaki en bilinen örneği ise  Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme adlı eseridir.

Gezi yazısı yazarken ilgiyi uyanık tutmak, okuyucuda okuduğu yerleri görme isteği uyandırmak çok önemlidir. Gezi yazarlığı ayrı bir ustalığı gerektirir. Yazar gezdiği yerlerin ilginç özelliklerini hemen fark edecek kıvrak bir zekâya ve kültür birikimine sahip olmalıdır.

Gezi yazılarında çoğu kez kronolojik zamanlı plan uygulanır. Gezi için yapılan hazırlıklar; yolculuk, yolculuk sırasında görülen ilgi çekici olaylar; varış, varıştaki ilk izlenimler.

 Gezi yazılarında da kendinden önceki söylenmişlerden, yazılmışlardan ayrı olmak önemlidir. Aynı yerler daha önce de başkaları tarafından görülmüş, yazılmış olabilir. İkinci gidişte görülenlerle, ilk gidişte görülenler arasındaki farklara bile değinmek gerekir. Bu da gezi yazılarının zamanla tarihsel belge olduğunu ortaya koymaktadır.
 Yazar anlattıklarının doğruluğunu; konuşma, bilgi toplama ve fotoğraflarla desteklemeli, anlattıklarını bir mantık çerçevesine oturtabilmelidir. Anlattıkları, önceki anlattıklarıyla çelişmemelidir.
 Betimleyici anlatımdan yararlanılır.
 Gezi yazılarında gezginin dikkatini çeken ve  farklı konular güncel olaylarla da bütünleştirilerek edebî bir üslûpla anlatılır.
 Gezi yazısı görülen yerlerin güzellikleri hakkında duygu ve düşünce içerebilir.
 Anlatılanlar hayal ürünü değil gerçektir.
 Gezi yazıları kuvvetli bir gözlem gücüne dayanır.
 Gezi yazıları özneldir.

Tanınmış seyahatnameler

Türk 

 Evliya Çelebi—Evliya Çelebi Seyahatnamesi
 Piri Reis—Kitab-ı Bahriye
 Seydi Ali Reis—Mir'at-ül Memalik
 Ahmet Haşim—Frankfurt Seyahatnamesi
 Mustafa Said Bey—Avrupa Seyahatnamesi
 Ömer Lütfi—Ümit Burnu Seyahatname
 Abdurrahman Efendi—Brezilya Seyahatnamesi
 Mehmed Hurşid Paşa—Seyahatname-i Hudud'u
 Nabi—Hicaz Seyahatnamesi
 Şirvanlı Ahmed Hamdi Efendi—Şirvanlı Ahmed Hamdi Efendi Seyahatnamesi
 Yirmisekiz Mehmed Çelebi—Fransa Sefaretnamesi
 Reşat Nuri Güntekin—Anadolu Notları
 Ahmed Midhat Efendi—Avrupada Bir Cevelan

Arap/Fars 
 İbn Battuta Seyahatnamesi
 İbn Fazlan Seyahatnamesi

Batı 
 Doğuya Yolculuk (Gerard de Nerval)
 Joseph de Tournefort Seyahatnamesi
 İstanbul (Edmondo de Amicis)
 İstanbul Seyahatnamesi (Josephus Grelot)
 Sultanlar kentine yolculuk (Salomon Schweigger)
 Bir oryantalistin doğu seyahatnamesi (Alexander William Kinglake)
 Erzurum'a yolculuk (Aleksandr Puşkin)
 Şövalye Taitbout de Marigny'nin Çerkesya Seyahatnamesi (Taitbout de Marigny) 
 İsfahan Seyahatnamesi (Pierre Loti)
 Dünyanın hikâye edilişi (Marco Polo)
 Seyir defterleri ve keşif yolculukları günlüğü (Kristof Kolomb)
 Timur Devrinde Kadis'ten Semerkant'a Seyahatname (Ruy Gonzales de Clavijo)

Ayrıca bakınız
 Biladiye

Kaynakça 

 
Yazılı edebiyat