Irak Temsilciler Meclisi

Temsilciler Meclisi (; ), genellikle basitçe Parlamento olarak anılır, Irak Cumhuriyeti'nin tek meclisli yasama organıdır. 2020 itibarıyla 329 sandalyeden oluşuyor ve Bağdat'ta Yeşil Bölge'de bulunur.

Tarih

Monarşi 
Seçilmiş bir Irak parlamentosu ilk olarak 1925'te anayasal monarşinin kurulmasının ardından kuruldu. 1925 Anayasası, alt meclisi Irak Vekiller Meclisi veya Temsilciler Meclisinin (Meclis an-Nuwwab) genel erkeklik oy hakkı temelinde seçileceği iki meclisli bir parlamento çağrısında bulundu. Üst meclis, Irak Senatosu (Meclis al-A'yan) kral tarafından atandı. 1925 ile 1958 darbesi arasında on altı seçim yapıldı.

17 Ocak 1953'te Temsilciler Meclisi (Ulusal Meclis olarak da bilinir) için seçimler yapıldı. Sözde Bağdat Paktı'nın uygulanması konusundaki tartışmaların ardından, Başbakan Nuri Paşa es-Said ertesi yıl 1954'ün başlarında seçim çağrısında bulundu. Es-Said kısa bir süre sonra meclisi feshetti ve ülkeyi kararname ile yönetmeye başladı, ancak muhalefet onu üç yıl içinde üçüncü bir seçim yapmaya zorladı. İkinci 1954 seçimleri, Said'in siyasi düşmanlarının aday olmaması ve yaygın seçmen baskısı ile çok yozlaşmıştı. Meclis yeniden askıya alındı ve 1958'de bir askeri darbeyle Said ve monarşi devrildi ve meclis feshedildi.

Saddam Hüseyin yönetimi 
1970 Anayasası, seçilmiş bir Ulusal Meclis (el-Meclis al-Watani) ile bir cumhuriyet yarattı. Ancak meclis seçimleri, Irak'ın yeni askeri başkanı Saddam Hüseyin'in başkanlığındaki Haziran 1980'e kadar gerçekleşmedi. 1989 ve 2003 yılları arasında birkaç seçim daha yapıldı. Üyeleri için yapılan seçimler uluslararası toplum tarafından özgür ve adil görülmedi. Sadece Hüseyin'in kendi Baas Partisinin üyeleri seçildi.

Geçiş dönemi 
2003 yılında Saddam Hüseyin, Irak Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve müttefikleri tarafından zorla iktidardan indirildi. Mart 2003'te Geçici Koalisyon Yönetimi tarafından kurulan bir yönetim konseyi, Ocak 2005'in sonundan sonra bir geçiş Ulusal Meclisinin seçilmesi çağrısında bulunan bir geçici anayasayı imzaladı. Bu meclis kalıcı bir anayasa hazırlayacak ve bu anayasa daha sonra genel bir referandumla Irak halkının onayına sunulacaktı.

Bu geçici Ulusal Meclis (el-Cam'iyya al-Wataniyya) için seçimler 30 Ocak 2005'te yapıldı. Birleşik Irak İttifak Partisi, oyların %48'ini alarak 140 sandalye ile sandalyelerin çoğunluğunu kazandı. Meclisin seksen beş üyesi kadındı.

BIİ ve diğer partiler arasında koalisyon hükümeti kurma görüşmeleri seçimlerden hemen sonra başladı. Meclis ilk toplantısını 16 Mart 2005'te yaptı. Hâkim siyasi partiler arasında haftalarca süren müzakerelerin ardından, 4 Nisan 2005'te Sünni Arap Hacım el-Hasani meclis başkanı olarak seçildi; Şii Hüseyin Şehristani ve Kürt Arif Tayfur üst düzey yardımcıları olarak seçildiler. Meclis, 6 Nisan'da Cumhurbaşkanlığı Konseyi başkanlığına Celal Talabani'yi seçti ve 28 Nisan'da İbrahim el-Caferi ve kabinesinin seçimini onayladı.

2005 Anayasası 
15 Ekim 2005 tarihinde onaylanan daimi anayasaya göre, yasama yetkisi Temsilciler Konseyi ve Birlik Konseyi olmak üzere iki organa verilmiştir.

Temsilciler Meclis, her yıl iki dönem olmak üzere dört yıl için seçilen 325 üyeden oluşur. Meclis, federal yasaları kabul eder, yürütmeyi denetler, anlaşmaları onaylar ve belirli görevlilerin aday gösterilmesini onaylar. Meclisteki çoğunluk koalisyonundan bir başbakan seçen cumhurbaşkanını seçer. (İlk dönemde, cumhurbaşkanlığı görevlerini Temsilciler Meclisi tarafından seçilen üç üyeli bir Cumhurbaşkanlığı Konseyi yürütür.)

Temsilciler Meclisi seçimleri 15 Aralık 2005'te yapıldı. Meclis ilk olarak, geçiş meclisinin ilk toplantısından tam bir yıl sonra, 16 Mart 2006'da toplandı.

Irak Temsilciler Meclisi, Arapça'da (مجلس النواب, Majlis an-Nuwwab) Bahreyn, Fas, Ürdün ve Yemen'in alt yasama meclisleri ve Lübnan ve Tunus'un tek kamaralı yasama organları ile aynı isme sahiptir. Ancak, bu kurumlara atıfta bulunmak için bir dizi farklı İngilizce terim kullanılmaktadır.

Birlik Meclisi veya Federasyon Meclisi (Meclis al-Ittihad), Irak'ın bölgeleri ve valiliklerinden temsilcilerden oluşacak. Kesin oluşumu ve sorumlulukları anayasada tanımlanmamıştır ve Temsilciler Meclisi tarafından belirlenecektir. 2021 itibarıyla, önerilen üst kamaranın kurulmasına yönelik somut bir adım atılmadı.

2007 Irak Parlamentosu bombalaması 
12 Nisan 2007'de Irak Ulusal Diyalog Konseyi'nin siyasi parti üyesi Muhammed Avad, 2007 Irak Parlamentosu Bombardımanı'nda parlamento binasının kongre merkezi kantininde öldürüldü ve 22 kişi yaralandı.

2007 sorunları 

Bir grup Sünni milletvekili, bir dizi tartışmalı eylemin ardından sözcü Mahmud el-Maşhadani'nin görevden alınmasını protesto etmek için Haziran 2007'de düzenlenen bir protestoda parlamentoyu boykot etti. Başkanın birkaç oturumdan sonra sessizce istifa edeceği anlayışıyla yeniden göreve getirildikten sonra Temmuz ayında geri döndüler. Bir grup Şii üye de kendilerine bir Şii camisinin bombalanmasıyla ilgili soruşturmanın yanı sıra yeniden yapılanma ve güvenliğin artırılmasını sağlayan boykottan sonra Temmuz ayında geri döndü. Parlamento, Eylül 2007'ye kadar Baas Partisi üyeleri, petrol gelirlerinin dağılımı, bölgesel özerklik ve anayasa reformu ile ilgili yasaları geçirmesi için ABD'nin baskısı altındaydı.

2009 seçim reformu 
Irak kabinesi Eylül 2009'da bir seçim yasası taslağını onayladı. Ancak yasanın Temsilciler Meclisinden geçmesi iki ay on gün gecikme aldı. Başlıca ihtilaf alanları, Arap ve Türkmen partilerin Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi tarafından manipüle edildiğini iddia ettiği Kerkük Valiliği'ndeki "açık liste" seçim sistemi ve seçmenlerin sayımı ile ilgiliydi.

UNAMI, seçim sisteminin, insanların bireylere ve nispi temsilin açık liste biçimindeki parti listelerine oy vermelerine izin verecek şekilde değiştirilmesini tavsiye etti. Son ulusal seçimlerde kapalı liste sistemi kullanılmış, ancak 2009 Irak valilik seçimlerinde açık listeler kullanılmıştı. Sonunda, Kürdistan İttifakı dışındaki tüm partiler kabul edilen açık listeleri desteklemeyi kabul etti. Yasa, Konseyin boyutunu 275'ten 325'e çıkardı - Irak Anayasasında belirtildiği gibi, 100.000 vatandaş için bir sandalyeye eşitti.

2016 protestoları 
Parlamento, Nisan 2016'da protestocular tarafından basıldı; protestocular parlamento kompleksi içindeki binalara da saldırdılar.

2018 seçim reformu 
Temsilciler Meclisi, Feyli Kürtleri için Vasıt Valiliği'nde azınlıklar için fazladan bir sandalye eklemek için 11 Şubat 2018'de oy kullandı ve 2018 parlamento seçimleri öncesinde toplam parlamenter sayısını 329'a eşitledi.

2019 seçim reformu 
Devam eden 2019 Irak protestolarının bir sonucu olarak, Temsilciler Konseyi 24 Aralık 2019'da bağımsız politikacıların Temsilciler Konseyinde sandalye kazanmasını kolaylaştırmayı amaçlayan yeni bir yasayı onayladı. Yeni yasa, Irak'taki valiliklerin her birinin, 100.000 kişi başına bir temsilcinin seçildiği birkaç seçim bölgesine ayrıldığını ve böylece ilçe tabanlı bir sistem için nispi temsil sisteminin yerini alacak. Yeni yasa, partilerin birleşik listelerde yer almasını da önleyecek.

2021 seçimleri 

Ekim 2021'deki parlamento seçimlerinden bu yana, Irak Temsilciler Konseyi üyelerinin istikrarlı bir koalisyon hükûmeti kuramaması veya yeni bir cumhurbaşkanı seçememesi nedeniyle Irak'ta siyasi bir kriz yaşanıyor. 10 aydır ulusal siyasi sistem siyasi bir çıkmazda. 3 Ağustos 2022'de Mukteda es-Sadr erken seçim çağrısında bulundu.

Ayrıca bakınız 

 Irak'ta siyaset

Dipnotlar

Kaynakça 

 CIA Bilgi Kitabı – Irak 
 Irak Geçiş Hükümeti
 Katzman, Kenneth.  “Irak: Seçimler, Hükümet ve Anayasa.”  Kongre için CRS Raporu: 15 Ocak 2006.

Dış bağlantılar 

  

Tek meclisli yasama organları
Ülkelerine göre parlamentolar
İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar