Torugart Geçiti

Torugart Geçiti, (Kırgızca: Торуг-арт, Torug-art; Çince: 图噜噶尔特山口, Túlūgáĕrtè shānkŏu) ortalama deniz seviyesinden 3.752 metre yükseklikte konumlanan Orta Asya'nın Tanrı Dağlarında bir dağ geçitidir. Kırgızistan Narin İli'ni, Çin Sincan eyaletine bağlar.

Torugart yakınında Kırgızistan tarafında Aksay Vadisinde Son Göl (Sidinğ köl) konumlanır.

Tarih 
Kâşgarlı Mahmud, Divân-ı Lügati't-Türk'te;

"ترغ ارت تيز Turığ art tiz" "Kaşgar yaylasının adı." şeklinde tanımlar. Günümüz Türkçesinde "art
": Sırt, dağ beli ve sırtı; sarp yer, yokuş, boyun, tepe ve "tiz
": yüksek yer anlamındadır. Ortaçağ'da bu Turığ yaylası kervanlarca kullanılmıştır.

1881 yılında ilk defa Rusya ve Çin tarafından bir Hudut kapısı olarak açılmıştır. İngilizlerin Kaşgar konsolosu George Macartney, 1905 yılında Rusların Kırgızistan tarafında 27 ayak genişliğinde ve buradan yarım mil ileride Çin tarafında da yol açtıklarını fark etmiş. 1906 yılında Rusların baskısı sonucunda Çinliler, tekrar Çin bölgesinde yol yapımına izin vermişlerdir. Çin-Rus ortak Transport bankası yol yapımı için 20 milyon Ruble harcamıştır. 1952 yılında Torugart Geçiti 165 km güneybatısında konumlanan o dönemde Kırgızistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile Sincan arasındaki önemli karayolu bağlantısı üzerindeki İrkeştam dağ geçitine (Sınır kapısı) yerini bırakmıştır.

1960'lı yıllarda Çin ile Rusya arasında oluşan çatışmada Torugart kapatılmış, 1983 yılında tekrar açılmıştır. Ünlü Kırgız edebiyatçı Cengiz Aytmatov, bu yol yapımında çekilen sorunları ve izlenimlerini Selvi Boylum Al Yazmalım romanında yer vermiştir.

Ayrıca bakınız 
 İrkeştam Geçiti
 Bedel Geçiti
 Dolon Geçiti

Notlar

Dış bağlantılar 
 

Kırgızistan coğrafyası
Sincan Uygur Özerk Bölgesi
İpek Yolu'ndaki siteler