Paraneoplastik sendrom

Paraneoplastik sendrom bir tümör veya tümörün metastazları ile doğrudan ilgili olmayan, yerleşim yerlerinden uzaktaki, ancak tümörün varlığına bağlı olan ve dolayısı ile tümörün çıkarılmasından sonra gerileyebilen belirti ve bulgularıdır.

Belirtiler tümör hücrelerinin hormon veya sitokinler gibi biyolojik olarak aktif komponentler sekrete etmesi sonucunda oluşur. Paraneoplastik sendromun en çok görüldüğü kanserler; akciğer kanseri, meme kanseri, lenfatik sistem kanserleri (lenfoma gibi), over kanseridir. Paraneoplastik sendromlar bazen, malign tümör tanı almadan önce dahi görülebilir.

Paraneoplastik sendroma ilişkin bulgular, indiferensiye olmuş tümör hücrelerinin, sekonder salgı ürünleri veya vücutta tümöre karşı üretilmiş antikorların diğer dokularla çapraz reaksiyona girmesi şeklinde oluştuğu bilinse de patogenez henüz net bir şekilde açığa çıkmamıştır.

Paraneoplastik sendromun oluşmasından; tümör tarafından üretilip doğrudan veya dolaylı yoldan etki gösteren maddeler, normal maddelerin tüketilmesi, vücudun tümöre olan yanıtı olmak üzere üç olası sebep sorumlu tutulmaktadır.

Endokrinolojik, hematolojik, gastrointestinal, nefrolojik, dermatolojik, nöromusküler, kas ve eklem ile ilgili olmak üzere çeşitli sistemlerde bulgu verebilir. Bağışıklık sistemiyle ilgili bazı bulgular, tümör iyileşse bile düzelmeyebilir.

Kanser hücrelerinin salgıladıkları hormonlara göre görülebilen belirtilerden bazıları şunlardır;
 Antidiüretik Hormon (ADH) » hiponatremi
 ACTH » Cushing sendromu 
 Kalsitonin » hipokalsemi 
 Gonadotropik hormonlar » jinekomasti 
 Serotonin » Karsinoid sendrom

Paraneoplastik sendromların nedenlerinin ve bulgularının ayrıntılılarını özetlersek;

Ateş (tümörlerin ürettiği pirojen maddelerin etkisi)

Tümörler 

Hodgkin lenfoması
Akut lösemi
 Renal karsinom (Grawitz tümörü)
 GIS kanserleri
 Karaciğer karsinomu
Osteosarkom

Bulgular 

 Tümörün büyüdüğünün göstergesi
 Kendiliğinden kaybolur
 Residivlerle yineler

Anoreksi (TNF ve çeşitli sitokinlerin etkisi)

Tümörler 

 Karsinomlar

Bulgular 

  Sindirim ve emilim bozuklukları
  Artan enerji gereksiniminin karşılanamaması
 Kilo yitirilmesi
 Letarji (bitkinlik)

Ektopik hormon üretimi (Parathormon etkili peptid)

Tümörler 

 Akciğer ca (yassı hücreli)
 Renal ca
 Pankreas adacık hücreli tümörü

Bulgu 

Hiperkalsemi (*)

(*) Tümörlerde saptanan hiperkalseminin nedenleri: paratiroid tümöründe/hiperplazisinde üretilen parathormon; paratiroid hormon gibi etki gösteren peptidler; multipl myelomalardaki osteoklastik aktiviteyi uyaran faktör (OAF) üretimi; özgün bir osteolitik etkisi bulunan prostoglandin E2; bir lenfotoksin olan TNF−β; IL-1; TGF-α (transforming growth factor-α).

Ektopik hormon üretimi (Ektopik ACTH üretimi)

Tümörler 

 Akciğer küçük hücreli ca
 Medüller tiroid karsinomu
Pankreas ca

Bulgu 

 Cushing sendromu (adrenal hiperplazisi)

Ektopik hormon üretimi (Ektopik antidiüretik hormon üretimi)

Tümörler 

 Akciğer küçük hücreli ca
 Medüller tiroid karsinomu
Pankreas ca

Bulgu 

Hiponatremi

Ektopik hormon üretimi (Ektopik insülin üretimi)

Tümörler 

Mezotelyoma
 Bazı sarkomlar

Bulgu 

 Hiperinsülinemi

Nörolojik sendromlar (Ektopik antidiüretik hormon üretimi)

Tümörler 

 Akciğer küçük hücreli ca
 Medüller tiroid karsinomu
Pankreas ca

Bulgu 

Hiponatremi

Artropati (Romatizmal poliartrit)

Tümörler 

 Karsinomlar (kolon, pankreas, prostat)
 Sarkomlar (beyin tümörleri)
 Hematolojik tümörler (lenfoma, lösemi, myeloma)

Artropati (Hipertrofik osteoartropati)

Tümör 

 Akciğer ca

Deri lezyonları (Skleroderma)

Tümörler 

 Karsinomlar (akciğer, meme, uterus)

Deri lezyonları (SLE, Acanthosis nigricans)

Tümörler 

 Karsinomlar (akciğer, gonadlar, meme, GIS)

Madde birikmeleri (Amiloidozis)

Tümörler 

 Multipl myeloma
 Hodgkin lenfoması
 Böbrek ca

Bulgular 

 Nefrotik sendrom

Madde birikmeleri (Sodyum ürat)

Tümör 

 Lösemiler

Bulgular 

Gut hastalığı

Nefropatiler (İmmun kompleks GN, Renal amiloidozis, Nefrokalsinozis)

Tümörler 

Lenfomalar
M. myeloma
Hiperkalsemi yapan tümörler (*)
Lösemiler
M. melanoma
 Karsinomlar (tiroid, akciğer, kolon, pankreas, meme, ovaryum)

Bulgular 

 Nefrotik sendrom
 Böbrek yetmezliği bulguları

Hematolojik sendromlar 
Anemi: tüm kanserlerde olabilir. Başlıca nedenler: Cachectin/TNF etkisi, düşük Eritropoietin üretimi

Trombositoz: karsinomlarda

Eritrositoz: Renal cell ca

Lökemoid reaksiyonlar: Karsinomlar (akciğer, meme, mide) ve lenfomalarda

Pıhtılaşma eğiliminde artma(**): Müsin üreten adenokarsinomlarda (pankreas, akciğer, mide), Akciğer ca ve plevra mezotelyoması olgularında. Bulgular: Bacaklarda derin ven trombozu (phlegmasia alba dolens), DIC

(**) Kanserlerde pıhtılaşma eğiliminin artmasına neden olan faktörler: tümörlerin ürettiği ADP; tümörlerin ürettiği trombin; tümörlerin ürettiği prokoagülanlar; adenokarsinomların ürettiği müsinin trombojen etkisi; tümörün tetiklediği makrofajların/monositlerin ürettiği doku faktörleri ve prokoagülanlar; karaciğerin ürettiği antitrombin III ve C-proteini gibi antikoagülanların kanserli hastalarda yetersiz olması

Kryoglobulinemi, Elektrolit ve Protein yitirilmesi (diyare): Karsinomlarda (kolon, tiroid, melanoma, myeloma, ovaryum).

Hipoproteinemi ve Ödem: Hodgkin lenfoması.

Kaynakça 

Onkoloji