Avrupa'da Türkleri konu alan operalar

Avrupa'da Türkleri konu alan operalar Avrupa'da klasik anlamıyla opera tanımına uyan ilk yapıt olan Dafne 1594 yılında Floransa'da bir sarayda sahnelenmişti ancak bu eser günümüze kalmamıştır. Günümüzde müziği ve dizeleri elde kalan ilk opera ise 1600'de aynı sarayda sahnelenen Euridice dir. Türkleri konu alan ilk opera olan Kara Mustafa ise 1686 tarihlidir.

Avrupa'da operanın doğumu, 1595'te Padişah III. Murat'ın ölümüyle başlayan Osmanlı İmparatorluğu'nun duraklama dönemine rastlar. İlk Türk operasının bestelenmesi ise Padişah IV. Mehmet zamanında sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın 1683'te II. Viyana Kuşatması başarısızlığının üç yıl sonrasına rastlar. Yani bu tarih Osmanlı'nın gerileme döneminin hemen öncesidir. Avrupa'da Türk operalarına ilgi bir süre sonra adeta bir "Türk operaları akımı"na dönüşmüş, 18. yüzyılda bu akım zirvesine ulaşmış, 19. yüzyılda ise ilgi yavaş yavaş sönmeye başlamıştır.

17. yüzyıldan başlayarak yaklaşık 200 yıl boyunca Avrupa'da yazılıp bestelenmiş operalardan Türkleri konu alan ve çoğunun da konusu Türkiye'de geçenlerin sayısı 200'ün üzerindedir. Bunların birçoğu padişahların yaşantıları ile ilgilidir. Bu Osmanlı padişahlarının en başında yirmi kadar Avrupa operasına konu olan Kanuni Sultan Süleyman gelmektedir. Onu on operayla Fatih Sultan Mehmet takip etmektedir. I. Bayezid (Timur'la olan ilişkileri dolayısıyla) 15 kadar operaya konu olmuş, onları sırasıyla Sultan İbrahim, II. Ahmet ve II. Osman takip etmişlerdir. Barbaros Hayreddin de iki operada geçmektedir.

Bu operalardan çoğunda mekân İstanbul ve Padişah sarayları iken 7-8 tanesinde de konu İzmir'de geçmektedir. Operadaki Türk karakterler ise genelde olumlu resmedilmiştir. Bu eserlerdeki Türkler cesur, iyi yürekli, içi dışı bir, duygusal, samimi ve erdemli kişiler olarak gösterilmişlerdir. Ancak bütün bunlara rağmen batıyla olan kültür, din ve töre farklılıkları sonucunda eserin sonunda Türkler ve Avrupalılar asla birleşememişlerdir. Bu eserlerde Türklere karşı alttan alta bir çekingenlik duyulmuş, güçlerinden korkulmaktan ziyade bu güce karşı bir hayranlık beslenmiştir.

Bu operalardan bazıları şunlardır:

Kaynakça 

Faruk Yener'in kendi arşivlerinde ve Feridun Altuna'nın Viyana'daki Albertina Müzesi Arşivleri'nde yaptığı araştırmalara dayanan "Türklerde Opera-Operada Türkler" adlı 4 bölümlük yazı dizisi Milliyet Sanat dergisinin 1978 tarihli 299-303. sayılarında yayımlanmıştır.

Avrupa'da Türkleri konu alan operalar
Opera listeleri