Dmitri Yazov

Dmitri Timofeyeviç Yazov (Rusça: Дми́трий Тимофе́евич Я́зов; 8 Kasım 1924 - 25 Şubat 2020), Sovyetler Birliği Mareşali. Büyük Vatanseverlik Savaşı gazisi olan Yazov, 1987'den Sovyetler Birliği'nin dağılmasından dört ay önceki 1991 Ağustos Darbesi'nde rol alması nedeniyle tutuklanana kadar Savunma Bakanı olarak görev yaptı. Yazov, 28 Nisan 1990'da Sovyetler Birliği Mareşali rütbesine atanan son kişi, Sibirya'da doğan tek mareşal ve 25 Şubat 2020'de öldüğü zamana dek, yaşayan son Sovyetler Birliği Mareşali'ydi.

Biyografi

İlk yılları 
Omsk Oblastı, Kalaçinski İlçesi, Krestinski Volostu'ndaki Yazovo köyünde doğdu. Her ikisi de köylü olan Timofey Yakovleviç Yazov (ö. 1933) ve Maria Fedoseyevna Yazova'nın oğluydu. Ailenin dört çocuğu vardı.

II. Dünya Savaşı 
Yazov, liseyi bitirmeye vakti olmayan on yedi yaşında bir genç olarak Kasım 1941'de gönüllü olarak Kızıl Ordu'ya katıldı. Orduya katıldığında 1923 doğumlu olduğunu söyleyerek kendisini olduğundan bir yaş büyük gösterdi. Moskova Yüksek Askeri Komuta Okulu'na (Moskova Muharebesi sırasında  Kasım 1941'den 28 Ocak 1942'ye kadar Novosibirsk'e taşınmıştı) yazıldı ve  1942'de mezun oldu. Ancak okul mezuniyet sertifikasını 1953'te, binbaşı olduğu sıralarda aldı.

Ağustos 1942'den itibaren Volhov ve Leningrad cephelerinde bir tüfek takımı komutanı, bir tüfek bölüğü komutanı ve Leningrad Cephesi'nin 177. Tüfek Tümeni'nin 483. Tüfek Alayı'nın genç teğmenlerinin ön cephe kurslarının bir takım komutanı olarak savaştı. Leningrad Kuşatması sırasındaki muharebelere, Sovyet birliklerinin Baltık ülkelerindeki taarruz operasyonlarına ve Kurlandiya Kuşatması'na katıldı. 1944'te Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne üye oldu.

Savaş sonrası askeri kariyer 
1962'de Yazov, Küba Füze Krizi sırasında Küba'nın Oriente eyaletindeki Sovyet kara kuvvetlerine komuta etti ve burada Küba Savunma Bakanı Raúl Castro ile kişisel olarak çalıştı. Merkezi Holguín Hava Üssü'nde bulunan birliğe, ABD ile savaş çıkması durumunda Guantanamo Körfezi Deniz Üssü'ne KS-1 Komet nükleer seyir füzeleri ile saldırması emredildi.

1971–1973'te Odessa Askeri Bölgesi'nin Kırım bölgesindeki 32. Kolordu'ya komuta etti. 1979–1980'de Yazov, Çekoslovakya'daki Merkez Kuvvetler Grubu'nun komutanıydı. 1986 yazında Uzak Doğu Askeri Bölgesi'nin komutanıydı ve Time dergisine göre Genel Sekreter Mihail Gorbaçov üzerinde olumlu bir izlenim bıraktı ve bu daha sonra terfiler almasına yol açtı. Mareşal Sergey Sokolov'un iki gün önce Mathias Rust olayı nedeniyle görevden alınmasının ardından 30 Mayıs 1987'de Sovyetler Birliği'nin Savunma Bakanı olarak atandı. Haziran 1987'den Temmuz 1990'a kadar Yazov, Politbüro'nun aday üyesiydi ve  Kara Ocak'ın önemli bir parçasıydı. Yazov, 1991'in başlarında Rus OMON komando birimlerinin Letonya ve Litvanya'ys konuşlandırılmasından sorumluydu. 1991 Ağustos Darbesi sırasında Yazov, Devlet Olağanüstü Hal Komitesi'nin bir üyesiydi. Komiteyi desteklediği için Valentin Pavlov hükûmeti görevden alındı  ve dolayısıyla Yazov, Savunma Bakanı görevini kaybetti. Yazov, Yeltsin döneminde yargılandı ve 1994 yılında beraat etti. 

22 Ağustos sabahı, ilk sorgulamadan önce Yazov, bir mektubu okuduğu ve kendisini "yaşlı aptal" olarak nitelendirdiği, bu "maceraya" katıldığı için pişman olduğu ve SSCB Başkanı'ndan af dilediği video kayıtlı bir mesajla Gorbaçov'a döndü. Bu olaylardan 20 yıl sonra, eski savunma bakanı bir gün boyunca uyumadığı için ne dediğini hatırlamadığını söyledi. Ve bu mektubun ve videonun yapımcısı olarak gazeteci Vladimir Molçanov'u suçladı. Yazov, anılarında Gorbaçov'u "Vatana İhanet" adlı suç makalesinden korumak için bir pişmanlık konuşması yapmaya ikna edildiğini ve yorgunluğun etkisiyle televizyon muhabirlerinin iknalarına yenik düştüğünü açıkladı.

Yazov, Ocak 1993'te ülkeden ayrılmamak şartıyla serbest bırakıldı  1994 yılında Devlet Duması tarafından affedildi, Boris Yeltsin tarafından sunulan affı kabul etti ve suçsuz olduğunu belirtti. Başkanlık kararnamesi ile askerlikten ihraç edildi ve kendisine tören silahı verildi. Rusya Federasyonu Başkanı tarafından Onur Nişanı ile ödüllendirildi. Yazov daha sonra Genelkurmay Akademisi'nde askeri danışman olarak çalıştı.

Gorbaçov tarafından Savunma Bakanı makamı için seçilmesine rağmen William Odom, The Collapse of the Soviet Army adlı kitabında Aleksandr Yakovlev'in Yazov'u "bir tümene komuta etmeye uygun, ancak daha yüksek bir şeye olmayan" "vasat bir subay" olarak tanımlamasını tekrarlıyor. Odom, Gorbaçov'un yalnızca "emirleri, herhangi bir emri yerine getirecek kariyerciler" aradığını öne sürüyor.

Mart 2019'da Yazov, Ocak 1991'de Litvanya'daki askeri baskıdaki rolü nedeniyle bir Litvanya mahkemesi tarafından gıyaben yargılandı, savaş suçlarından mahkum edildi ve 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Rusya, davayı siyasi amaçlı olmakla suçladı ve Yazov'u iade etmeyi reddetti.

Ölümü 
Yazov, Rusya Savunma Bakanlığı'nın "ciddi ve uzun süreli bir hastalık" olarak nitelendirdiği durumun ardından 25 Şubat 2020'de 95 yaşında Moskova'da öldü. Moskova dışındaki Federal Askeri Anıt Mezarlığı'na gömüldü.

Ödüller ve nişanlar

Sovyetler Birliği 

 Lenin Nişanı, iki kez 
 Ekim Devrimi Nişanı
 Kızıl Bayrak Nişanı
 Vatanseverlik Savaşı Nişanı, 1. sınıf
 Kızıl Yıldız Nişanı
 Silahlı Kuvvetler Anavatana Hizmet Nişanı, 3. sınıf
 Savaş Hizmeti Madalyası
 Kusursuz Hizmet Madalyası, 1. ve 2. sınıflar
 Devlet Sınırlarının Ayrımını Koruma Madalyası
 Silahlı Kuvvetler Gazisi Madalyası
 Askeri İşbirliğini Güçlendirme Madalyası
 Bakir Toprakların Gelişimi Madalyası
 Leningrad Savunması Madalyası
 Jübile madalyaları

Rusya Federasyonu 

 Anavatan için Liyakat Nişanı, 3. ve 4. sınıf 
 Onur Nişanı 
 Aleksandr Nevski Nişanı
 Jübile madalyaları

Diğer ülkeler 

 Kızıl Bayrak Nişanı (Afganistan)
 Halkların Dostluğu Nişanı (Afganistan)
 Silah Dostluğunu Güçlendirme Madalyası (Bulgaristan)
 Che Guevara Nişanı (Küba)
 Kızıl Bayrak Nişanı (Çekoslovakya)
 Scharnhorst Nişanı (Doğu Almanya)
 Kazakistan Cumhuriyeti'nin bağımsızlığının 20. Yılı Madalyası
 Japonya'ya Karşı 30 Yıllık Zafer Madalyası (Moğolistan)
 Halhin Gol Zaferinin 40. Yılı Madalyası (Moğolistan)
 Moğol Halk Devriminin 50. Yılı Madalyası (Moğolistan)
 Sivil Liyakat Nişanı, 1. sınıf (Suriye)

Dini 

 Aziz Büyük Prens Dmitri Donskoy Nişanı (Rus Ortodoks Kilisesi)

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 Wilson Center Dijital Arşivi

II. Dünya Savaşı'nda Sovyet askerî personeli
Sovyetler Birliği Savunma Bakanları
Scharnhorst Nişanı sahipleri
Kızıl Bayrak Nişanı sahipleri
Kızıl Yıldız Nişanı sahipleri
Lenin Nişanı sahipleri
Onur Nişanı sahipleri (Rusya)
Sovyetler Birliği mareşalleri
Sovyet Komünüst Partisi'nden ihraç edilen kişiler
2020 yılında ölenler
1924 doğumlular