Mihrap (tablo)

Mihrap (Tekvin veya Yaratılış), Osman Hamdi Bey'in 1901 yılında yaptığı tablo. Son olarak Demirbank’ın arşivlerinde kayıtlı görünen tablo, kayıptır.

Osman Hamdi'nin eserleri hakkında araştırma yapan sanat tarihçisi Mustafa Cezar,  Hamdi Bey'in esere ne ad taktığı o sırada tespit edilmemiş olduğundan tabloya Mihrap ismini vermiştir. Tablonun ilk kez 1901'de Berlin'de, ardından 1903'te Londra'da Kraliyet Akademisi'nin yaz sergisinde sergilendiği ve her iki sergi kataloğunda da adının La Genèse (Tekvin ya da Yaratılış) olarak yer aldığı sonradan tespit edilmiştir.

İçerik 
Resim, duvarında çinili mihrap olan bir bina içini göstermektedir. Başı açık bir kadın Kur'an yazısı ile çevrelenmiş  olan mihraba arkasını dönmüş olarak, büyük bir rahle üzerinde dimdik oturur vaziyette resmedilmiştir.  Ayaklarının çevresinde de Kur'an ve Kur'an sayfaları bulunur. Resmin hemen önünde yer alan buhurdandan ortama mistik bir hava veren dumanlar yayılır. Mihrabın yanında ise dev bir mum yer alır.

Resimde yer alan çinili mihrap, İstanbul’da Çinili Köşk’te bulunan (env. no: 136), 1907 yılında Konya Karaman İbrahim Bey İmaretinden müzeye getirilen, renkli sır tekniğindeki mihraptır. Resmin yapılış tarihi göz önüne alındığında Osman Hamdi'nin bu mihrabı İstanbul’a getirilişinden altı yıl önce görüp resmettiği anlaşılır.

Resimdeki kadının ressamın eşi Naile Hanım’ın gençlik hali olduğu iddia edilir. Kimine göre ise ressam, evde çalışan bir Ermeni kızı model edinmiştir<ref name=star>{{Web kaynağı |url=http://www.stargazete.com/kitap/bir-dogulu-oryantalist-osman-hamdi-haber-167402.htm |başlık=Yakup Öztürk, Bir Doğulu Oryantalist Osman Hamdi, Star Gazetesi 07.022009'2 |erişimtarihi=28 Mayıs 2010 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20160304201750/http://www.stargazete.com/kitap/bir-dogulu-oryantalist-osman-hamdi-haber-167402.htm |arşiv-tarihi=4 Mart 2016 |ölüurl=hayır }}</ref>.

Resimdeki kadının pozu, Jean-Léon Gérôme'un Tanagra'' isimli heykelinin pozuna benzediğinden Osman Hamdi’nin Mihrab’ı yaparken Tanagra'dan esinlendiği düşünülür.

Tartışmalar 
Mihrap, yapılışından itibaren çok sayıda eleştiri ve saldırının hedefi olmuştur.  Osman Hamdi Bey’in tüm resim kariyerinde en çok bu tablosunda toplumsal ahlak ve din açısından ‘dokunulmaz’ alanlara temas ettiği söylenmiştir. Osman Hamdi’ye “oryantalist” denmesinde en önemli sebebin Mihrap adlı eseri olduğu düşünülür çünkü eserde ayaklarının dibine dini içerikli kitapların düzensizce atılmış olduğu bir kadın tasvir edilmektedir. Kimi yorumlara göre tablo kadının statüsünün önemini vurgular, yere atılan dini içerikli kitaplar  kadının özgürlüğünü engelleyen dinsel baskıları simgelemektedir Resimdeki kadının göğüs dekoltesiyle birlikte başının açık, sırtının da Kâbe’ye dönük olması, karşı tavrı belirginleştirdiği yönünde yorumlanır. Edhem Eldem'in yorumuna göre bu tablo Osman Hamdi'nin kadınlığı annelik olarak dinin, dogmanın üzerinde bir yere koyuşunu ifade eder.

Eserin sahibi 
Çeşitli defalar el değiştiren tablo, müzayedeci Aret Portakal, Mesut Hakgülen, Çiğdem Simavi tarafından satın alındı. Bilinen  sahibi Demirbank'tır ancak arşivlerinde yer almasına rağmen banka tasfiye edildikten sonra koleksiyonda tablo ortaya çıkmamıştır ve nerede olduğu bilinmemektedir.

Kaynakça 

1901 tabloları
Oryantalist tablolar
Osman Hamdi Bey tabloları