Karboksil ester lipaz

Karboksil ester lipaz (KEL), diğer adları ile safra tuzu bağımlı lipaz (İngilizce Bile salt-dependent lipase; BSDL) veya safra tuzu uyarılı lipaz (İng. Bile salt stimulated lipase BSSL), hayvanlarda pankreas ve süt bezleri tarafında salgılanan ve yağların sindirimine yarayan bir enzimdir. Ayrıca trombositlerde de bulunur. KEL, tip B karboksilesteraz/lipaz ailesinin bir üyesidir.

Fizyoloji 
İnsan sütü ve hazır bebek mamalarında bulunan yağın %95'i triasilgileserol biçimindedir. Yetişkinlerde trigliseritler başlıca pankreatik lipaz tarafından sindirilir (hidroliz edilir). Yeni doğanlarda pankreatik lipaz aktivitesi yetişkinlerden daha düşüktür, ayrıca pankreaslarındaki KEL üretimi, yetişkin süt bezleri ve pankreasındaki üretimden çok daha düşüktür. Yeni doğanların salgıladıkları pankreatik lipaz ve KEL enzimlerinin düşük seviyelerine rağmen lipit emiliminin gayet iyi çalışır. Bunu açıklamak için süt bezi tarafından salgılanan ve süt içinde bulunan BSDL'nin sütteki trigliseritleri sindirerek diğer trigliserit hidrolizleyen enzimlerin azlığını telafi ettiği öne sürülmüştür.

KEL, pankreatik lipaz ve kolipaz ile beraber çalışarak gıdasal trigliseritlerin tam sindirimini sağlar. (Aşağıda biyokimya bölümüne bakınız.)

KEL, trombositlerde de bulunur ve onların aktivasyonunda salınır. CXCR4 ile etkileşerek pıhtı oluşumunda rol oynar.

Protein 
KEL, safra tuzları yokluğunda da aktif olmakla beraber, safra tuzları olunca etkinliği çok daha yüksektir. İnce bağırsaktaki aktif hali bir protein ikilisi şeklindedir, her protein iki safra tuzu molekülü ile kompleks kurmuş durumdadır.

Gen 
Karboksi esteraz lipaz, CEL geni tarafından kodlanır. CEL geni insanda kromozom 9'daki, 9q34.3 bandında yer alır. Gen, 9,8 kb uzunluğunda 11 eksondan oluşur. Genin protein kodlayıcı bölgesinde değişken sayılı bitişik tekrarlar (İng. variable number tandem repeats; VNTR) vardır, bunun proteinin fonksiyonuna etki edebilir. Gen alternatif uçbirleştirme ile iki farklı mRNA kodlar, uzun olan protein enzimatik işlevi için gerekli tüm diziye sahiptir.

CEL genindeki mutasyonlarla gençlerin erişkin başlangıçlı diyabeti tip 8 (MODY8) hastalığı arasında ilişki bulunmuştur.

Biyokimya 
KEL'in substrat spesifisitesi geniştir: pankreatik lipaz gibi, trigliseritleri hidroliz etmenin yanı sıra, fosfolipitleri, kolesteril esterleri ve hidrofobik vitaminleri sindirebilir.

Pankreatik lipaz, trigliseritleri sindirdikten sonra bir 2-asilgliserol ve iki yağ asidi açığa çıkar. KEL, 2-asilgliserol'u sindirip bir gliserol ve bir yağ asidi daha üretir.

KEL, trigliserit sindirip bir diasil gliserol ve bir yağ asidi üretir. Açığa çıkan diasil glserol pankreatik lipaz tarafından sindirilir.

KEL, kolesteril esterleri sindirip bir kolesterol ve bir yağ asidi üretir.

Kaynakça 

Süt
EC 3.1.1