Hezarfen Hüseyin

Hezarfen Hüseyin Efendi (ö. 1691/92) 17. yüzyıl'da yaşamış Osmanlı tarihçisi ve aydını. En önemli eseri " Tenkih-i Tevarih-i Mülük" ve "Telhisu’l-Beyan fi Kavanin-ı Al-i Osman" adlı tarih kitaplarıdır. Bunların dışında tasavvuf ve tıp konularında da eserler vermiştir.Batılı yazarların seyahatnamelerinde Hüseyin Efendi'den çok iyi eğitim almış olan birisi olarak bahsettiği görülür. Yunanca ve İbranice'yi de iyi derecede bildiği ileri sürülmektedir.

Ansiklopedist bir bilgin olarak çok geniş bilgi yelpazesine sahipti. Ünlü bir tarihçi ve düşünce adamı olan Hezârfen Hüseyin Efendi, İstanköylüdür. Hezârfen lakabı ile anılması, değişik ve çok konuda bilgi sahibi olmasındandır. Köprülü Fazıl Ahmed Paşa himayesinde memurluk yapmıştır. Memurluktan ayrılarak üyük bir kitaplık kurmuş, bundan sonraki ömrünü araştırmalar yaparak ve özel dersler vererek geçirmiştir. İstanbul'da diplomatik görevde bulunan Antoine Galland (1646-1715) ile irtibata geçtiği bilinmektedir.
Tenkih-i Tevarih-i Mülük
Bir dünya tarihi olan "Tenkih-i Tevarih-i Mülük" adlı eserini IV. Mehmet'e sunmuştur. Bu kitapta yer alan konulardan bazıları şunlardır:
 Roma devletinin kuruluşu
 Bazı ünlü yunan filozoflar
 İstanbul şehri
 Bizans imparatorları
 Çemberli ve Dikilitaşlar
 Cenevizlerin galatayı ele geçirmeleri
 Çin, Maçin, Hata ve Hotan
 Hint denizindeki bazı adalar, buralarda yaşayan insanlar, bunların hükümdarları, dinleri, kanunları,örf, adet ve ahlakları
 Amerikanın keşfi

Telhisu’l-Beyan fi Kavanin-ı Al-i Osman
Hüseyin Efendi'nin diğer önemli tarih kitabı "Telhisu’l-Beyan fi Kavanin-ı Al-i Osman" ise daha çok eski devletlerin kanun ve nizamnameleri üzerinde durur. Cengiz Han'ın kanunlarına ilişkin değerlendirmeler yapması ilginçtir. Bu kitapta işlenen bazı konular ise şunlardır:

 Osmanlı tarihi
 İstanbul’un kuruluşu
 Bizans eserleri
 İstanbul da Osmanlıların yaptırmış olduğu yeni binalar
 Saray adetleri
 Hazine-i Amire nin gelirleri
 Eyalet hazineleri
 Sultan ve vezir-i azam hasları
 Devletin mukannen olmayan gelir ve giderleri
 Güneş ve ay yılı arasındaki farklar
 Kara ve deniz orduları
 Timar ve zeamet ve has sahipleri ile ilgili kanunlar
 Kapukulu, Yeniçeri, Sipahi, Topçu ve Cebecilerin kanunları
 Tersane ve Tersane subayları
 Kırım hanlığının kanunları
 Bilim insanları ile ilgili kanunlar
 Madenler ve tuzlalarla ilgili kanun ve nizamnameler

Tarih dışında da eserler veren yazar "Lisanu’l-Etibba" adında tıp ve eczacılık üzerine sözlük niteliğinde bir eser kaleme almıştır. Bunların dışında tasavvuf üzerine de "Camiu’l-Hikayat", "Enisu’l-Arifin ve "Mürşidu’s-Salakin" adlı eserleri bulunmaktadır.

Kaynakça 

Osmanlı tarihçileri
1691 yılında ölenler