Hasan Fehmi Efendi

Hasan Fehmi Efendi (d. 1795, Ilgın, Konya - ö. 1881, Medine) Osmanlı Devleti 149. şeyhülislamı, kazasker, müderris.

Hayatı 
Küçük yaştan itibaren ilim tahsiline ilgi duyup, Konya'ya gitti. Tahsilini Konya'da yaptı. Devam ettiği okulun derslerini başarıyla bitirip, icazet (diploma) aldıktan sonra, Amasya’dan Konya’ya gelen Kara Halil Efendi ile birlikte İstanbul'a geldi. Vidinli Mustafa Efendi'nin derslerine devam etti. Açılan rüus (diploma) imtihanını birincilikle kazandı. Ayasofya Camii'nde ders vermeye başladı. 1847 (H. 1263) senesinde Haric rütbesiyle Feth-ül-Gazi Medresesi'ne müderris tayin edildi. Çeşitli medreselerde de müderrislik yapıp, ilim öğrettikten sonra, Sahn-ı Seman (Fatih) Medreselerinde müderris oldu. Birçok talebe yetiştirdi. Vakfiyesinde sadece şeyhülislamların ders okutabileceği şart koşulmuş olan Bayezid Medresesi'nde ders vekili olarak vazife aldı. 1861 (H. 1277) senesinde Sultan Abdülaziz'in padişah olmasından sonra Padişah'a hoca olup, "Camiurriyaseteyn" unvanına sahip oldu. Sultan Abdülaziz'in Mısır seyahatine katıldı. Cami-ül-Ezher'in (Ezher Üniversitesi'nin) ünlü alimi Şeyh Saka ile görüşüp sohbet etti. Mısır alimleri onun ilimdeki yüksekliğini takdir ettiler. 1867 senesinde Anadolu, arkasından da Rumeli kazaskeri oldu. Şeyhülislam El-Hac Mehmed Refik Efendi'nin şeyhülislamlıktan ayrılması üzerine, 1868 senesinde şeyhülislamlık makamına getirildi.

Zamanın sadrazamı Ali Paşa tarafından İstanbul'a getirilerek vazife verilen, Darülfünun'un (İstanbul Üniversitesi) açılışında ve başka zamanlarda verdiği konferanslarda Cemaleddin Afgani'ye cevaplar verdi. Verdiği fetva ile Cemaleddin Afgani'nin doğru yoldan ayrıldığını ve küfre gittiğini ortaya koydu. Ali Paşa, Afgani'yi İstanbul’dan çıkarmaya mecbur kaldı.

Beş yıl 2 ay 10 gün şeyhülislamlık vazifesini yürüten Hasan Fehmi Efendi, 1871 senesinde şeyhülislamlıktan ayrıldı. 1874 senesinde ikinci defa şeyhülislamlığa getirildi. 1876 senesinde bu vazifeden tekrar ayrılarak Medine'ye gitti. Mekke'ye giderek hac vazifesini ifa ettikten sonra, Medine'ye dönerek orada ibadet ve taatla meşgulken, 1881 (H. 1298) senesinde öldü. Cennet-ül-Baki’ Kabristanına defnedildi.

Murassa-i Osmani ve Birinci Mecidi nişanlarına sahip olan Hasan Fehmi Efendi, zamanının alimlerindendi. Akli ve nakli ilimlerde derin alim, fıkıh ilminde mütehassıstı. Arapça ve Farsçaya hakimdi. Fazilet ve güzel ahlak sahibi olup, birçok talebe yetiştirmiştir.

Eserleri 
 Riyaz-ı Hakaniyye (Edebi ilimlerden bahseden bir eserdir.) 
 Resail-i İmtihaniyye (Birçok alet ilimlerinden bahseder.)
 Ahkam-ı Meriyye 
 Aziziyye ve Şerh-i Yusufiyye (Mantık ilminden bahseden manzum bir eserdir.) 
 Şerh-i Salait-ı Feyziyye liş-Şeyh-i Ekber
 Risale fi Keyfiyyet-i İman-ı Firavn 
 Yusufiyye (Mantıktan kıyas bahsini anlatır.) 
 Şerh-i Akaid ve Siyalkuti (Üzerine açıklamaları) 
 Arabi Divançe''

Bu eserlerinden başka Arapça ve Farsça risaleleri de vardır.

Kaynakça 
 Rehber Ansiklopedisi

19. yüzyıl Osmanlı şeyhülislamları
1795 doğumlular
1881 yılında ölenler
Ilgın doğumlular