Teeli

Teeli — Tıva Cumhuriyetinde Bay-Tayga Bölgesi'nin veya ilçesinin merkezi olan bir yerleşim birimidir.
Teeli denilen yerleşim birimi 4 köyü de içine almaktadır: Orta Teeli köyü, Hemçik köyü, Sovhoz, Nayıral (Dostluk).

Nüfus 
Toplam Nüfus — 3,8 bin. kişi (2003).

Tarihi 
Eski Çağlarda günümüz Teeli ve dolaylarında "Tieli" (Tiele) adında bir Türk kabilesi bulunmaktadır. 
Ayrıca "Tingling" adında aşına soyundan gelen Göktürklerin atası olan Türk budunu (ulusu) da Altay, Orhun, Sayan dağları arasında yaşamaktaydı. 7. yüzyıldaki Çin kaynakları Çin'in kuzeyindeki "Ti" diye adlandırdıkları Türk toplumunu börü (bozkurt) olarak tanımlamaktadır.  Tabgaç ülkesinde "kurt dağları, "kurt akarsuları" "kurt dağı"na ait bir sunak vardı. Ünlü Tabgaç hakanı "Taiwu"nun takma adı  Fo-li (Fu-li)  yani böri (bozkurt, ak kurt) idi. Kaynaklarda Teeli adlı Türk topluluğu, Tieli, Tiele, Tingling ve Töles şekillerinde de geçmektedir. Mesela Uygur Kağanlığı devrine ait Bayan Çor Sine usu Abidesinde Tölesler en değerli gelen Türk kabilesi olarak belirtilir.

Literatürde Geçtiği Yerler 
Kaynaklarda Hun urugu (grubu) olarak Tali adlı bir boydan söz edilir. 
Ayrıca Ahmet Haldun Terzioğlu'nun roman tarzında yazmış olduğu Büyük Hun Devleti'ni kuran Türk Hakanı Teoman Han adlı eserde Tuvu bey, Tali Obası adları geçmektedir.

Coğrafi durumu 
Teeli yerleşim yeri Ak-Dovurak'a 40 km olup baş-hoorayKızıl'a 349 km aralıkta yer almaktadır.

Kaynakça

Dış bağlantılar 
  Teeli eski öğretmen ve öğrencileri/ nostaljik
 Teeli Dağ yolu boyunca tarihi petroglifler kalıntılar
  Teeli ve öteki Bay-Tayga İli yerleşimleri
 Teeli hakkında coğrafik ve turizm bilgileri
  Teeli yakınlarındaki Şivilig turizm merkezi
 Bay-Tayga İli Kalkınma Programı
 "Şivilig & Bay-Tayga" Бай-Тайга, Тыва Festival etkinliği 
  Бай-тайгинский говор в системе диалектов тувинского языка [Tuva Türkçesinin şive sisteminde Bay-Tayga'nın yerli konuşma şekli / The vernacular of Bay-Tayga in the dialect system of the Tuvan language 

Tuva'daki yerleşim birimleri
Bay-Tayga (il)