Taşıyıcı (epidemiyoloji)

Taşıyıcı ya da vektör epidemiyolojide: bir mikroorganizmayı veya parazit bir canlıyı vücudunda barındıran ve başka canlılara ulaşmasına aracılık eden canlılara denir. Taşıyıcılar enfeksiyon nedeni olan bakteri, kene, bit vb. canlıları üzerlerinde taşıyabilen eklem bacaklı, omurgalı veya omurgasız gibi gelişmiş canlılar olabildiği kadar, yapısında değiştirilmiş gen bölgelerini konağa aktarabilen basit yapılı bakteriler gibi canlılar da olabilirler.

Vektörler
vektör, Parazitozlu bir omurgalıdan başka bir omurgalıya paraziti taşıyan eklembacaklı (artropod) veya diğer omurgasıza verilen addır . Kendisi parazit olan bir canlı başka bir parazit canlıya vektörlük edebilir.

Biyolojik vektör: etkenlerin, vektör konakçının vücudunda başkalaşım geçirdiği, yaşam evrelerinden birini tamamladığı veya çoğalıp enfekte hale geldiği vektörlerdir.
Mekanik vektör: Parazitin yaşamı için gerekli değildir. Paraziti taşıyan ve ağız ya da diğer vücut parçaları ile başka canlılara bulaştıran vektörlerdir (at sinekleri, kara sinekler).

Vektörlerle hastalık nakilleri
Vertikal nakil: Etkenleri taşıyan dişi vektörlerin yumurtaları veya erkek vektörlerin spermleri vasıtasıyla, etkenlerin kendi larvalarına geçmesidir. (transovarial, Babesia spp.,transstadial, Theileria spp.)
Horizontal nakil:
Vektörden vektöre nakil: Vektörlerin çiftleşmesi ile veya salgılarının birbirine bulaşması ile nakledilir. (Kırım Kongı Kanamalı Ateşi)
Vektörden omurgalı konağa nakil: Etkenler vektörlerin kan emmesi ile, kan emdikleri canlının vücuduna atıklarını kusmaları ile, salgıları ile, dışkıları ile ve vektörleri yeme veya yutma ile nakledilir (Sıtma etkenleri, şark çıbanı etkeni, T. cruzi vb.)

Vektörlerden bulaşan çeşitli etkenler-hastalılar
Dizanteri
Sıtma
Şark çıbanı
Kırım Kongo Kanamalı Ateşi

Portör
Bir insan ya da hayvan bir mikroorganizmayı vücudunda taşıdığı ve başkalarına bulaştırdığı halde kendisinde hastalık belirtileri görülmez, bu canlılara portör veya taşıyıcı denilir. Bu canlılardaki enfeksiyon genellikle subklinik seyreder.
Bazı hastalıklar bulaştıları kişilerde belirgin bir hastalığa neden olmazlar, bu kişiler hastalık etkenlerini vücutlarında barındırıp saçılımını sağlarlar (örnek: Tifolu Mary)

Portörlerden bulaşan çeşitli etkenler-hastalılar
Salmonelloz
Şigelloz
Entamoeba histolytica
Giardia
Staphylococcus aureus
Tüberküloz

Portör muayenesi
Portörlerin neden olduğu tehlikelerden korunmak için bazı iş kollarında çalıştırılacak personelden portör muayenesi istenir. Bu muayenelerde: gaite kültürü, boğaz kültürü, burun kültürü ve gaitanın mikroskobik incelenmesi tetkikleri yapılır.
Gaita Kültürü (Salmonella ve Shigella yönünden)
Dışkının mikroskobik incelenmesi (Entamoeba histolytica kistleri, giardia lamblia kistleri ve helmint yumurtaları yönünden)
Boğaz ve Burun Kültürü (Staphylococcus aureus yönünden)
Akciğer Grafisi (Tüberküloz yönünden)

Portörlerin çalışamayacakları işler
Başta gıda işkolunda çalışanlar olmak üzere
Otel
Motel
Pansiyon gibi konaklama yerleri
Bar
Pavyon
Gazino gibi eğlence yerleri
Berber
Kuaför
Hamam
Sauna
Güzellik salonu gibi özel hizmet sunan yerler
Beşeri münasebet gerektiren iş kolları

Ayrıca bakınız
 Kan emme
 Bulaş
 Sıtma
 Şark çıbanı
 Subklinik enfeksiyon
 Asemptomatik hastalıklar
 Tifolu Mary

Dış bağlantılar
 Hacettepe Üniversitesi, 7 Nisan Dünya Sağlık Günü
 Erciyes Üniv Vet Fak Derg 6(1) 53-63, 2009 İNCİ, Ö. DÜZLÜ. 
 MEB Çevre Sağlığı 
 Gazi Hastanesi, Portör Muayenesi
 İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Portör Muayenesi

Kaynakça 

Parazitoloji
Epidemiyoloji