Behzat Butak

Behzat Hâki Butak (16 Ekim 1889, Bursa -  26 Ekim 1963, İstanbul), Türk oyuncudur.

Cumhuriyet Dönemi çağdaş Türk tiyatrosunun en önemli isimlerinden birisi olan sanatçı, tiyatro çevrelerinde “Büyük Behzad” veya “Baba Behzad” olarak tanındı. Darülbedayi Osmani’nin (Şehir Tiyatroları) ilk katılımcılarından biri idi. Bu kurumda oyuncu, yönetmen, yönetici, dekoratör, turne düzenleyicisi, mali koordinatör olarak hizmet verdi.  “Kayseri Gülleri" adlı oyundaki "Bodos Ağa" rolü ile ünlendi. Tiyatroculuğunun yanı sıra 36 filmde çeşitli roller alarak sinema oyunculuğu yaptı.

Para koleksiyonerliği yapan sanatçı, Türk nümismatik tarihi açısından önemli isimler arasında yer alır.

Hayatı 
1889 yılında Bursa'da doğdu. Babası Bursa Islahhanesi Başkâtibi  Halil Hâki Bey idi. 
Tiyatroyla ilk karşılaşması Mihaliç'e gelen "Gavril Tiyatro ve Cambaz Kumpanyası"nı seyretmesiyle oldu.

1906'da babasının ölümü üzerine İstanbul'a giderek Mercan İdadisi'ne girdi. Namık Kemal'in yapıtlarını getirdiği için okuldan uzaklaştırılınca ve Ticaret Okulu'na  geçti. Resim ve tiyatroya ilgi duyuyordu. Hem ressam, hem de orta oyuncusu olan Ressam Muazzez'den resim dersleri aldı.

1908 Temmuz’unda amatör bir orta oyunu temsiline çıkarak tiyatro yaşamına ayak bastı. Hayatının ilk rolü: “Kavuklu arkası” idi.  Ardından Muazzez'in kurduğu "Sahne-i heves" adlı toplulukla profesyonel oldu. Aynı yıl Sanayi-i Nefise Mektebi'ne girerek orada bir tiyatro meydana getirdi.  Şehzadebaşı'nda Letafet Apartmanı karşısında "Osmanağa" tiyatrosunda Victor Hugo'dan çevrilen "Ancelo Mari Piyer" piyesini oynadılar. Seyirci bulamayan grup dağılmak zorunda kaldı.

1909 yılında Hariciye Nezareti Behzat'ın da içinde bulunduğu dört kişilik bir öğrenci grubunu, elektrik mühendisliği eğitimi için İtalya’ya gönderdi. Ancak gittikleri fabrika grevde olduğundan eğitim göremediler. Behzat, iki aylık süre içinde Roma ve Napoli’deki tiyatroları inceledi.

İstanbul’a dönüşünde "Darüttemsili Osmani” grubunda yer aldı. Fazıl Reşit ve Aktör Hüseyin Kâni Bey'in yazdıkları "Ramses" piyesinde "Kahin" rolünü oynadı. Ardından Şark Dram Kumpanyası’na girdi. 1910'da Otello Kâmil ve Komik Ali Rıza Efendi'nin de bulunduğu bir toplulukla Karadeniz turnesine çıktı, ancak Giresun'da saldırıya uğradı ve canını kurtarabilmek için gizlice bir gemiye binip İstanbul'a kaçtı.

1912’de çıkan Balkan Harbi’ne gönüllü katıldı. Döndüğünde çeşitli tiyatro topluluklarında kısa süreli çalıştı. 1914'te başlanan Himmet Ağa'nın İzdivacı filminde rol aldı.

Aynı yıl  Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk konservatuvarı olan  Darülbedâyi'nin kurulması üzerine sınavlara girip kazandı. Ancak I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine savaşa gönüllü katıldı. Çanakkale cephesi’nde savaştı ve kolundan yaralandı.

Mütarekeden sonra yeniden Darülbedâyi çalışmalarına katıldı. “Kayseri Gülleri” oyunundaki “Bodos Ağa” rolü ile büyük ün kazandı.  1920 de Raşit Rıza ve İbnürrefik Ahmet Bey'in kurdukları "'Yeni Sahne"ye geçti, Raşit Rıza'nın kurduğu "Türk Tiyatrosu"nda çalıştı. 1923 yılında tekrar Darülbedayi'ye döndü. Bir süre Muhsin Ertuğrul, Raşit Rıza ile beraber çalıştı.

1928 de Darülbedayi'e dönen sanatçı hayatının sonuna kadar bu kurumda çalışıp, değişik karakterleri canlandırdı. "Pinti" piyesindeki "Yahudi Azarya", "Venedikli Tâcir"deki "Şaylok" ve nihayet "Mum Söndü"deki "Şetaret Bacı" sanat hayatının en unutulmaz rolleri oldu.

Savaştan sonra Himmet Ağa'nın İzdivacı filmi ile  yeniden kamera önüne geçen sanatçı; Leblebici Horhor filmi ile ününe ün kattı.

Sedef kakmacılığından, cilt tezhibine, mozaikçilikten çiniciliğe kadar pek çok sanat dalına ilgi ve yeteneği vardı. Bir süre Beyoğlu'ndaki Butak Pastanesi'ni işletti. Para koleksiyonerliği yapan sanatçı, Türk nümismatik tarihi açısından önemli isimler arasında yer alır.  “Resimli Türk Paraları''" (1947) isminde Nümizmatik bir kitap yayımlamıştır.

Son olarak 1960 yılında Tepebaşı Dram Tiyatrosu’nda Aydın Gün’ün kurduğu İstanbul Operası’nda sözlü rol aldı. 1962’de Yıldız Kenter ile birlikte İlhan İskender Tiyatro Ödülü’nü kazandı. 1963 yılında hayatını kaybetti.

Filmografisi

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilenler
1889 doğumlular
Bursa doğumlu oyuncular
1963 yılında ölenler
Türk erkek tiyatro oyuncuları
Türk erkek sinema oyuncuları
İstanbul Şehir Tiyatroları sanatçıları
I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı askerleri
Türk müzeciler ve koleksiyoncular
Osmanlı tiyatro oyuncuları