Zeydîler

Alevîler ya da Zeydî-Alevîler Hanedanlığı (Farsça: سلسله العلویون طبرستان) İran'ın bugünkü Taberistan (Mazenderan, Gilan, ve Gülistan eyaletleri) bölgesinde 9. yüzyılda kurulan ve tarihte Elburz Dağları ile Hazar Denizi arasında yer alan Zeydî-Alevî olarak da bahsedilen, Caferîliğe bağlı olan Şiî Türkmen bir emîrliktir. Anadoludaki Alevîlerin büyük bir kısmının kökeni, günümüz İran'daki Taberistan ve Horasan bölgesindeki Türkmen Alevî, yani Ehl-i Beyt Hanedanına dayanmaktadır. Çapraz evliliklerle Arap-Türkmen aşiretleriyle Anadolu topraklarına uzanan ve varlıklarını sürdüren Zeydî-Alevîler isimlerini, soyundan geldikleri Zeyd-'ûl Alevî'den almaktadırlar.

El-Hasan bin Zeyd'ûl Alevî 
El-Dâî’Kebîr Hâlife Hasan bin Zeyd'ûl Alevî, Tam adı: El-Ḥasan ibn Zeyd ibn Muḥammed ibn Ismā‘il ibn el-Ḥasan ibn Zeyd'ûl Alevî bin Hasan el-Mûctebâ bin Ali el-Mûrtezâ (الحسن بن زيد بن محمد; ö. 6 Ocak 884), el-Da‘î el-Kebîr (Arapça: داعي الكبير, "En büyük dâvetçi"), Ali el-Mûrtezâ'nın neslinden olup Taberistan'daki Alevîler, Zeydîler Alevî Hânedanlığı'nın kurucusu olmuştur.

Alevîler Hanedanlığı 
Hanedan mensupları Hasan el-Mûctebâ'nın soyundan gelen Alevîler, yani Şerif olup, İslâmiyet'i Hazar Denizi'nin güney sahillerinde yaymışlardır. Egemenlikleri 10. yüzyıl başlarında 928 yılında Samanîler tarafından sona erdirilmiş, aldıkları yenilgiler karşısında bazı asker ve komutanları Samanî Hanedanlığı'na iltica etmek zorunda kalmışlardır. Daha sonra Ziyarîler Hanedanlığı'nı kuracak olan Ziaroğlu Mardavî ve Büveyhoğulları Hanedanlığı'nı kuracak olan Ali, Hasan ve Ahmed Büveyhoğulları da Alevîler Hanedanlığı'nı korumak için, terk ederek Samanîler arasında yeralmakta olup, generaller arasındadır.

Alevî emirleri 
 Hasan bin Zeyd'ûl Alevî (El-Dâ’î Kebîr Hâlife) “İmâm Bil’Hâkk”(864-884)
 Muhammed bin Zeyd el-Kâ'im Bil’Hâkk (Hasan bin Zeyd'ûl Alevî İmâm Bil’Hâkk’ın kardeşi) (884-900)
 Alevîler'in Gilan'a kaçışı (900-914)
 “Hasan bin Ali En-Nâsır Li-Dîn-il’Lâh” (Hasan bin Ali el-Utrus) (914-917) 
 Ebû Muhammed Hasan ibn Kasım, "El-Dâ’i-ile'l-Hakk" (917–919, 919–923, 927–928). 
 Ebû'l-Huseyn Ahmed ibn Hasan, Nâsır (919, 923). 
 Ebû'l-Kasım Câ'fer ibn Hasan, Nâsır (919, 923–925). 
 Ebû Ali Muhammed ibn Ebû'l-Huseyn Ahmed, Nâsır  (925–927)
 Ebû Câ'fer Huseyn ibn Ebû'l-Huseyn Ahmed, Nâsır  (927).

Alevîler'in dağılışı: Samanî karşıtları ve Samanîler öncesi

Samanî karşıtları 
 Hassan ibn Kâsım “Dâ’i Şakir” (916-928)

Samanîler öncesi 
 Ahmed ibn Hasan “Nâsır Kebir” (916-923)
 Câ'fer ibn Hasan “Nâsır Kebir” (916-924)
 Muhammed ibn Ahmed (924-927)
 Hasan ibn Ahmed (927)

Kaynakça 

Şiilik
Zeydilik
Alevilik
Tarihteki Müslüman devletler
Tarihteki Şii devletler
Eski emirlikler
İslam tarihi
İran tarihi
Mazenderan Eyaleti

928'de feshedilmiş oluşumlar
10. yüzyılda varlığı sona eren bölgeler ve ülkeler