Sürügüden, Göle

Sürügüden, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe 

Sürügüden köyünün eski adı Heva'dır. Gürcüce bir yer adı olan Heva (ხევა), "vadi" ya da "dere" anlamına gelen "hevi" (ხევი) kelimesinden türemiştir. Bu yer adı, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine de Heva (خوا) olarak geçer. Posof ilçesindeki Aşıküzeyir ile Ardahan'ın merkez ilçesindeki Derindere köylerinin eski adı da Heva'dır.

Heva köyü, Gürcü Hristiyanlığın merkezlerinden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Tek nefli küçük bir yapı olan Heva Kilisesi bu dönemden kalmış olmalıdır. Bugünkü köyün sınırların içinde bulunan megalit kalıntılar da buranın çok eski yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.

Heva köyü, 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köyde 12 Hristiyan hane yaşıyordu. Her hane, Osmanlı Devleti'nin Hristiyan köylülerden aldığı ispenç vergisi vermekle yükümlü kılınmıştı. Hane reislerinin çoğu Vardzel, Maharebel, Gaguça, Elisa, Şota, Bidzina, Goça gibi Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa, yonca tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

Heva köyü, uzun süre Osmanlı yönetimi altında kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya İmparatorluğu’na bırakıldı. Rus idaresi tarafından da Heva (Хева) olarak kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Arpaşeni nahiyesinin 12 köyünden biriydi. Köyün nüfusu, 107'si erkek ve 86'sı kadın olmak üzere, 24 hanede yaşayan 193 kişiden oluşuyordu. Üç hane hariç nüfusun tamamı Kürt olarak kaydedilmiştir. Üç hanede ise, 15'i erkek ve 12'si kadın olmak üzere 27 Türk yaşıyordu. Rus idaresinde Heva köyünün nüfusu, 1896’da 242 kişiye, 1906’da da 331 kişi olarak tespit edilmiştir.

Heva köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Hive" (خیوە) adıyla, Kars vilayetinin Göle kazasının Okami nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 445 kişiden oluşuyordu. Türkçe kaynaklarda farklı biçimlerde yazılmış olan Heva "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sürügüden olarak değiştirilmiştir. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 1.184 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 316 kişi okuma yazma biliyordu.

Coğrafya 
Sürügüden köyü, Ardahan il merkezine 34 km, Göle ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Göle belde ve köyleri
Tao-Klarceti