Kumlukoz, Posof

Kumlukoz, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Kumlukoz köyünün eski adı Ğvime'dir. Gürcüce bir yer adı olan Ğvime (ღვიმე), eski Gürcücede çukur, oyuk, hendek gibi anlamlara gelir. Modern Gürcücede ise daha çok mağara anlamında kullanılır. Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine Ğvima / Ğuma (غوما) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine ise Ğvime / Ğume  (غومە) şeklinde girmiştir.

Ğvime köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Samtshe'nin Türkiye sınırları içinde yer alır. Osmanlılar bu köyü ve bölgeyi 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde 10-11. yüzyıla ait Gürcüce yazılı kvacvari tipindeki mezar taşı ile Ğvime Kilisesi de buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir. Ğvime Kilisesi bu dönemde inşa edilmiş olmalıdır.

Ğvime köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre Poshov livasının Güney nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Köyün mezrası, Nadarbazi (ندرباز) ve diğer adıyla Shalauri (سخالاور) olarak kaydedilmiştir. Bu iki yer adı Gürcüce "mshali" (მსხალი) ve "darbazi" (დარბაზი) kelimelerinden türemiştir. Bu tarihte köyün nüfusu 16 Hristiyan haneden oluşuyordu. Osmanlı Devleti'ne vergi vermekele yükümlü hane reisleri Gabriel, Zakara, İvane, Maharebel, Giorgi, İasona, Batata, Varazgu, Amirgul, Papuna gibi adlar taşıyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar, yonca ve darı tarımı ile arıcılık yapılıyor ve domuz besleniyordu.

Ğvime köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde Gume (Гуме) şeklinde kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağının Poshov kazasına bağlı Badela nahiyesinin 13 köyünden biriydi. Köydeki 31 hanede, 95'i erkek ve 122'si kadın olmak üzere 217 kişi yaşıyordu. Bu eski Gürcü yerleşiminin nüfusunun tamamı Türk olarak kaydedilmişti. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli ise, bu tarihte köyde 33 hanede 386 Müslüman Gürcünün yaşadığını belirtmiştir.

Ğvime köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla ülkenin sınırları Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Ardahan bölgesi ve Ğvime köyü Türkiye'ye bırakıldı.

Ğvime köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ğvime / Ğume  (غومە) adıyla geçer. Bu tarihte köy, Kars vilayetinin Poshov kazasının Cilvana nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında Gume şeklinde kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahip olan nüfusu 486 kişiden oluşuyordu. Ğvime veya Gume Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kumlukoz olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kumlukoz köyünün nüfusu 698 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 298 kişi okuma yazma biliyordu.

Kumlukoz köyündeki Ğvime Kalesi ve Ğvime Kilisesi ortaçağdan kalma yapılardır.Köyün güneybatısında yer alan kalenin bu bölgedeki gözetleme ve savunma sisteminin bir parçası olduğu söylenebilir. Köyde ayrıca 2015 yılında eski bir mezar taşı tespit edilmiştir. Kolları kırılmış olan Kvacvari tipindeki taşta Gürcü alfabesinin Asomtavruli karakterleriyle yazılmış yazıda "Zakaria" adı geçmektedir. Gürcü tarihçi Buba Kudava'nın „ღმრთისმშობე]ლო, / მ(ეო)ხ / ეყ(ა)ვ / ს(უ)ლ(ს)ა / ზ(ა)ქ(ა) / რ(ია)ს / ა, / ა(მი)ნ“ (Meryem Ana, Zakaria'nın ruhunu koru. Amin.) şeklinde okuduğu yazı 10-11. yüzyıla tarihlendirilmiştir.

Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 94 km, Posof ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Ardahan tarihi
Tao-Klarceti
Posof belde ve köyleri