Öksürük ilacı

Öksürük ilacı öksürük ve öksürükle ilgili durumların tedavisinde kullanılan ilaçlara verilen isimdir. Öksürük ilaçları ikiye ayırılabilir: kuru öksürüklerin tedavisinde kullanılan öksürük dindirici antitussifler ve balgam üreten öksürüklerin tedavisinde kullanılan ekspektoranlar.

Tipler
Çeşitli öksürük tipleri için kullanılabilecek birçok farklı öksürük ve soğuk algınlığı ilacı vardır. Ticari ürünler, aşağıdaki madde türlerinden herhangi birinin veya birkaçının çeşitli bileşimlerini içerebilir:
 Mukokinetikler veya mukolitikler, solunum yollarından, akciğerlerden, bronşlardan ve soluk borusundan mukusun temizlenmesine yardımcı olan ilaç sınıfıdır. Örneğin: karbosistein, ambroksol ve bromheksin.
 Balgam söktürücüler, mukus ve balgam üretimini artırırken öksürüğü kolaylaştırdığı iddia edilen maddelerdir. Örneğin: asetilsistein ve guaifenesin.
 Öksürük önleyiciler veya öksürük baskılayıcılar, öksürüğün kendisini baskılayan maddelerdir. Örneğin: kodein, folkodin, dekstrometorfan, noskapin ve butamirat.
 Antihistaminler, alerjik riniti hafif yatıştırabilir ve burun akıntısı ve sulu gözler gibi diğer ilişkili belirtileri azaltabilir. Örneğin: difenhidramin, klorfeniramin, bromfeniramin, loratadin ve setirizin.
 Dekonjestanlar sinüs enfeksiyonlarında burun tıkanıklığını iyileştirebilir. Örneğin: efedrin, fenilefrin, psödoefedrin ve oksimetazolin.
 Ateş veya ağrı kesici. Örneğin: parasetamol (asetaminofen) ve ibuprofen veya naproksen gibi NSAID'ler.
 Ayrıca bal veya takviye şurubu gibi öksürüğü yumuşatması gereken çeşitli maddeler de kullanılır.

Etkinlik 
Öksürük ilaçlarının etkinliği, özellikle çocuklarda sorgulanabilir. 
2014 yılında yapılan Cochrane incelemesinde, "OTC ilaçlarının akut öksürükte etkinliği lehinde veya aleyhinde iyi bir kanıt olmadığı" sonucuna varmıştır. Bazı öksürük ilaçları, üst solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı öksürükler dahil, yetişkinlerdeki akut öksürükler için plasebolardan daha etkili olmayabilir. Amerikan Göğüs Hastalıkları Koleji (ing:American College of Chest Physicians) öksürük ilaçlarının bakterilerin neden olduğu ve aylarca sürebilen boğmaca adlı bir öksürüğü tedavi etmek için tasarlanmadığını vurgulamaktadır. Zatürre vakalarında reçetesiz satılan hiçbir öksürük ilacının etkili olduğu bulunmamıştır. KOAH, kronik bronşit veya soğuk algınlığı olanlarda önerilmez. Kanser'de öksürüğü olanlara tavsiyelerde bulunmak için yeterli kanıt yoktur.

İlaçlar
 Dekstrometorfan (DXM), viral üst solunum yolu enfeksiyonu olan erişkinlerde öksürüğü azaltmada orta derecede etkili olabilir. Ancak çocuklarda etkili bulunmamıştır.
 Kodein bir zamanlar öksürük baskılayıcılarda "altın standart" olarak görülürdü, ancak bu konumu artık sorgulanmaktadır. Bazı plasebo kontrollü deneyler, çocuklarda akut öksürük dahil olmak üzere bazı öksürük biçimlerine karşı etkisiz olduğunu bulmuştur. Bu nedenle çocuklar için önerilmez. Ayrıca, hidrokodon'un çocuklarda yararlı olduğuna dair bir kanıt yoktur. Benzer şekilde, 2012 Hollanda kılavuzu, akut öksürüğü tedavi etmede kullanılmasını önermemektedir.
 Piyasada bulunan diğer bazı öksürük tedavilerinin viral üst solunum yolu enfeksiyonlarında etkili olduğu gösterilmemiştir. Bunlar yetişkinler için şu maddeleri içerir: antihistaminikler, antihistamin-dekonjestan kombinasyonları, benzonatat, anti astım-balgam söktürücü-mukolitik kombinasyonları, balgam söktürücü-bronkodilatör (bronş genişletici) kombinasyonları, lökotrien inhibitörleri, ambroksol ve guaifenesin , bazen analjezikler, ateş düşürücüler, antiinflamatuarlar ve antikolinerjiklerle; çocuklar için: burnu temizlemek için antihistaminikler, dekonjestanlar veya alerji ve astım için bunların ve lökotrien inhibitörlerinin bileşenleri. Ancak, antihistaminler özellikle çok küçük çocuklarda, kronik veya özel olmayan öksürük durumunda ampirik tedavi olarak kullanılamaz.  Uzun süreli difenhidramin kullanımı, yaşlı insanlarda olumsuz sonuçlarla ilişkilidir.

Antitussifler 

Aslında koruyucu bir refleks olan öksürük, sık ve şiddetli olduğu durumlarda akciğerlerde tahrişe neden olabilir. Öksürük refleksi çok güçlüdür ve tamamıyla bastırılması mümkün değildir. Bununla beraber, kuru öksürük (balgam üretmeyen) veya çok sık öksürük antitussifler ile tedavi edilmelidir.

Antitussifler öksürüğü hafifletir veya ortadan kaldırırlar. Genellikle sık ve şiddetli kuru öksürüğün olduğu durumlarda kullanılırlar. Bunu merkezi (beyin üzerine) veya lokal (solunum yolu üzerine) bir şekilde etki ederek öksürük refleksini bastırırlar.

Dekstrometorfan, noskapin, etil morfin ve kodein merkezi etki eden antitussiflerdendir.

Narkotik olmayan antitussif ilaçlarla teskin edilemeyen öksürük durumlarında güçlü antitussif etkisi olan metadon ve onun türevi olan normetadon kullanılabilir.

Lokal (periferik - çevresel) etki eden antitussiflere lokal anestezikler ve özofagusu (yemek borusunu) kaplayan bazı yatıştırıcılar örnek olarak verilebilir. 

Oksolamin, solunum yollarının sinir reseptörlerinin irritasyona azalmaya neden olan anti-inflamatuar etkisiyle örnek verilebilir

Ekspektoranlar 

Ekspektoran, trakeal veya bronşiyal mukusun ekspektorasyon (göğüs atımı) veya öksürük şeklinde dışarı atımını arttıran ilaçlara veya şifalı bitkilere verilen isimdir. Ekspektoranlar balgam üreten öksürüklerin tedavisinde kullanılır.

Bazı bitkisel ekspektoranlar:
 Anason (Pimpinella anisum),
 Sarımsak (Allium sativum),
 Kekik (Thymus vulgaris),
 Meyan kökü (Glycyrrhiza glabra).

Kaynakça 

 Schroeder K, Fahey T. Systematic review of randomised controlled trials of over the counter cough medicines for acute cough in adults. BMJ 2002;324:329-31. Metnin tamamı. PMID 11834560.

Antitussif ve ekspektoranlar