Lugaz

Lugaz (Lügaz), herhangi bir nesnenin ya da varlığın özellikleri anlatılarak yazılan manzum bilmecelere denir. Daha çok divan edebiyatında kullanılmıştır.

Muamma ile birlikte çok kullanılan bir söz oyunudur. Muamma’dan farkı konusunun daha geniş olmasıdır.

Çoğunlukla soru biçiminde düzenlenir. En önemli özelliği içinde çözüme ilişkin ipuçlarının bulunmasıdır. Divanların son bölümlerine konur.

Eğlendirici ve öğretici olanların yanı sıra öğretici ve dinsel lugazlar da vardır.

Lugazlar yazarlarının imzasını taşıdığından halk edebiyatındaki bilmeceden ayrılır.

Bütün lugazlar, "Bir acayip nesne gördüm", "Ol nedir kimdir" ya da "Nedir ol kim" gibi kalıplaşmış sözlerle başlar.

Örnek 

Nedir kim ol iki yüzlü münâfık 
Nümâyan çihresinde levn-i âşık

Gezer dünyayı hem bî-dest ü pâdır 
Mukim-i hâne-i ehl-i gınâdır

Teâl-Allah nedir anda bu kudret 
Yemez içmez virir dünyaya nî’met

Gehi Müslim kıyâfetle be-didâr 
Gehi şekl-i firengide nümûdâr

Kırılsa pâre pâre olsa amma  
Zarar gelmez ana bir türlü kat’â

Yatar zir-i zemînde hâke yek-sân 
Semâda adıdır mihr-i dirahşân

Eğer kim olmasaydı kalbi fasîd 
Cihânda olmaz idi kadri kâsid

Yeter vasf eyledin ol bî-vefâyı 
Yanından gitmese virmez safâyı

Sünbülzade Vehbî

(Şair bu lügazda "altın"ı anlatıyor)

Türlerine göre Divan nazımı
Beyitlerle kurulan Divan nazımı