Gilan, Kosova

Gilan (Arnavutça: Gjilani veya Gjilan; Sırpça: Гњилане / Gnjilane; Osmanlıca: Gölhan, Gülhan veya Külhan), Kosova'nın doğusunda bir şehir.

De facto olarak Kosova’nın Gilan ilinde; de jure olarak Sırbistan’a bağlı Kosova ve Metohiya Özerk Bölgesi’nin Kosovskopomoravski Okrug’unda yer alır. Ayrıca de jure olarak Birleşmiş Milletler Kosova Geçici Yönetim Misyonu’nun Gilan Bölgesi’nde (District of Gnjilane) bulunur. Koordinatları, 42.27° Kuzey ve 21.28° Doğu şeklindedir.

Tarih 

Gilan isminin kökeni hakkında tartışmalar vardır. Arnavut kaynaklar şehrin geç Orta Çağ döneminde Balkanlar’ın merkezî yerlerinden olan Nobırda'dan gelen Ginay Ailesinden Bahti Beg Ginoli tarafından 1772'de kurulduğunu iddia ederler. Ginay Ailesi fikri, geç dönemi işaret ettiği için, pek geçerli görünmemektedir.

Sırp kaynaklar ise bu isimin Sırpçada "rezil" anlamına gelen Gnjidavdan geldiğini ve 14. yüzyıldan beri kullanıldığını iddia ederler.

Osmanlı devri haritalarının bazılarına ve bazı telaffuzlara dayanılarak “Gilan” şeklinin, Gülhan olduğuna dair fikirler vardır. Eski devirlere ait bazı Osmanlıca Kosova haritalarında Türkçe, “Gülhan” imlasına rastlanır.

Coğrafya 
Gilan şehri ve Gilan ili, Kosova'nın güneydoğu kesiminde yer alır. Gilan ilinin sınırları içinde sırpça adıyla bilinen Binaçka Morava Arnavutça adıyla Morava e Binçes nehri akmaktadır.

Konum olarak Sırbistan'a ve biraz daha uzaktan da Makedonya'ya yakındır. Sırbistan ile iki anasınır kapısı  vardir. Kameniçe (Kamenisa) kasabasına yakın olan Dheu Bardh (Beyaz Toprak) adıyla bilinen sınırkapısı Gilan - Bujanovcë (Buyanovsa) yol güzergâhındadır. Diğer sınırkapısı ise Gilan - Preşova güzergâhında olan Muçi Baba sınırkapısıdır. Bu iki sınırkapısı Kosova ile Sırbistan'ın önemli sınırkapılarıdır. Gilan ilinin biraz daha güney doğusuna bakıldığında ise Zhegër (Jegra) ilçesine bağlı olan, hâlen yol ve sınırkapsı inşası devam etmektedir. Bellanoc - Stançiç sınırkapısı Kosova ve Makedonya'yı çizen sınırkapısı olacaktır. Gilan ile Kumanova'yı birleştirecek olan bu sınırkapısı iki şehir için hem ekonomi açısından, hem de ulaşım açısından çok büyük kolaylık sağlanacağı düşünülüyor.

Nüfus 
1991 yılında nüfusu 103.675 kişidir. Bu rakamın yaklaşık %88’ini Arnavutlar, gene yaklaşık %12’sini Türkler ve Sırplar oluşturur. Gilan’ın Türk nüfusundaki azlık, son süreçlerdeki dış göçün sonucudur. Gilan, Türkiye'ye büyük oranda göç vermiş bir bölgedir. Bölgeden Türkiye'ye göçen aileler arasında Gilan, Gelan, Geylan soyadları yaygınca kullanılır.

2011 nüfus sayımında Gilan nüfusu 90.015 olarak sonuçlanmıştır.

Kültürel Yapı 
Gilan Belediyesi sınırları içinde Arnavutça, Sırpça ve Türkçe şehirdeki resmî diller arasında yer almaktadır. Gilan’a bağlı Doburçan köyü de Türk yerleşimi açısından ön plandadır.

Kaynakça 

Gilan, Kosova
Gilan ili
Kosova'daki şehirler