Geçitli, Ardanuç

Geçitli, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Geçitli köyünün eski adı Heva'dır. Gürcüce bir yer adı olan Heva (ხევა), vadi, dere anlamındaki "hevi" (ხევი) kelimesinden gelir. Nitekim köyün adı 1925 yılında Gürcüce anlamına uygun biçimde Geçitli olarak değiştirilmiştir. Bu yer adı 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile Artvin vilayeti hakkında 1927 tarihli Osmanlıca kitapta da Heva (خەوا) şeklinde girmiştir. 

Heva köyü, orta çağda Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyünü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit kalıntılar buranın çok eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

Heva köyü, Osmanlı idaresinin kurduğu Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde "Hevi" şeklinde kaydedilmiş olan köy 12 haneden oluşuyordu. Bu tarihte 6 hane Müslüman olmuş, 6 hane ise Hristiyan kalmıştı. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterinde ise köy boşalmış olarak kaydedilmiştir. Hevi adlı yerleşimin Longothevi olması ihtimali de vardır.

Heva köyü, Osmanlı idaresinin vergi belirleme ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 tarihli nüfus defterinde Hive (خیوە) şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada Çıldır Eyaleti'nin Ardanuç livasının bağlıolan köyde 45 hane ve 138 erkek tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 276 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu nüfusun tamamı "Müslim" olarak kaydedilmiştir.

Heva köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. 1886 tarihli nüfus tespitinde Rus idaresinin Heva (Хева) şeklinde kaydettiği köy, Artvin sancağının Ardanuç kazasına bağlı Longothevi nahiyesinin 7 köyünden biriydi. Nüfusu, 87'si erkek ve 80'i kadın olmak üzere, 24 hanede yaşayan 167 kişiden oluşuyordu. Bir hane hariç bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bir hanede ise, 5'i erkek ve 3'ü kadın olmak üzere 8 Ermeni yaşıyordu. 

Heva köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Artvin bölgesi ve Heva köyü Türkiye'ye bırakıldı.

Heva köyü, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında "Heva" adıyla Artvin livasının Ardanuç nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 9 hanede yaşayan 28 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte köyün nüfusunun tamamı "Türk" olarak yazılmıştır. Heva Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Geçitli olarak değiştirilmiştir. Geçitli köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin merkez kazasının Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 315 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 533 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 235 kişi okuma yazma biliyordu.

Geçitli köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı, halkın "Şeytan Kale" dediği megalit kalıntıdır. Bu yapı kalıntısı, öyün merkezinin 500 metre kuzeyinde, bir dere kıyısında kayalık bir tepede yer alır. Dikdörtgen planlı muhtemelen eski bir kale (27,0×20,0 m) olan yapı tamamen yıkılmış, kuzey duvarının bugüne ulaşan kısmının yüksekliği 2 metreyi bulur. Kalenin eski çağlarda Ardahan'dan Ardanuç'a giden yolu koruma işlevi bulunuyordu.

Coğrafya 
Geçitli köyü, Artvin il merkezine 65 km, Ardanuç ilçe merkezine 23 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Ardanuç belde ve köyleri
Tao-Klarceti