Bedahşan (il)

Bedehşan Vilayeti (Peştuca: ولایت بدخشان, Vilāyat-e Badakhshān) Afganistan'ın 34 vilayetinden (Peştuca: ولایت, vilayet) birisidir.

Tarihi
Afgan Türkistanı olarak bilinen bölgenin adı Pehlevice 'bedahş' (müfettiş, yüksek yönetici) isminden türemiştir.

Çinliler tarafından Tu-ho-lo, Müslümanlar tarafından Tohoristan olarak anılan bölge doğudan gelen ipek yolu üzerinde önemli bir merkezdi.

Coğrafya 
Ülkenin kuzeydoğu ucunda bulunan vilayetin yönetim merkezi Feyzabad şehridir. 44.059 km² yüz ölçümündeki vilayetin nüfusu 715.000'dir. 29 ilçeye ayrılan vilayet Hindukuş Dağları ve Ceyhun Nehri arasındadır.

Badahşan öncelikle Tacikistan sınırının kuzey ve doğu sınırlarında Hindukuş Dağları ve Pamir Dağları sırasındadır.

Badahşan eski İpek Yolu'nda mola verilmek için kullanılan ticari bölgeydi ve Taliban burayı kuşatmıştır, yollar ve altyapı tesisleri yeniden inşa edilmiştir. Muhtemelen mineral zenginliğinden dolayı ilgi görmüştür.

Tarihi 
Badahşan'ın adı Sasaniler tarafından verilmiş ve badaxš adından türemiştir. Badahşan Taliban tarafından işgal edilmiştir. Burhaneddin Rabbani Badahşanlı'dır. Taliban eyaletin tesislerini operasyonda kullanmıştır.

Bugünkü eyalet valisi Munshi Abdul Majid'dir. Önceden ise Sayed Amin Tareq'tı.

Ekonomi 
Ağırlıklı olarak mineral yataklarına dayanır. Badahşan dünyanın fakir bölgelerindendir, Afyon haşhaş yetiştirilmesi eyaletin gerçek gelir kaynağıdır ve anne ölüm oranlarının dünyada en fazla olduğu yerdir, sağlık altyapısında eksiklikler vardır, ulaşılamaz yerlerdendir ve eyalette kışlar çok sert geçer.

Eski zamanlardan beri, dünyanın tek Lapis lazuli kaynağının olduğu yerdir. Buradaki madenciliğin odak noktası Lapis lazuli'dir. Northern Alliance topluluğuna, öncesinde de anti-Sovyet Mücahitlerine gelir getirmiştir. Yeni jeolojik araştırmalar, bazı yerlerde yakut ve zümrüt olduğunu göstermektedir. Bu mineraller bölgenin zenginliklerindendir.

Ayrıca Badahşan, yıllık ortalama 2 milyar USD değerindeki haşhaş üretimiyle ülkedeki kaçak haşhaş üretiminin başını çekmektedir.

İşgal ve işgal sonrası 
Badahşan Vilayeti, ülkenin diğer vilayetleriyle birlikte 2001 yılında ABD tarafından işgal edildi. ABD, 2006 yılında bölgenin güvenlik işlerini NATO'ya devretmiştir.

 2007, Vilayette yüzlerce kişinin gömülü olduğu toplu bir mezar bulundu.
 7 Ağustos 2010, Vilayette görev yapan 10 Hristiyan yardım görevlisi, misyoner oldukları iddiasıyla Taliban tarafından öldürüldü.

Vilayetin ilçeleri

Ayrıca 
 Dağlık Badahşan

Kaynakça