Emanullah Han

Emanullah Han (d. 2 Haziran 1892, Pegman - ö. 25 Nisan 1960, Zürih), ülkesinin Birleşik Krallık'ın etkisinden kurtarılarak bağımsızlığa kavuşmasına önderlik eden ve 1919-1929 yılları arasında hükmetmiş Afganistan Emiri.

Emir Habibullah Han'ın oğluydu. Babasının 1919'da öldürülmesinden bir hafta sonra amcasını tahttan indirip müebbet hapse mahkûm ettirerek 28 Şubat 1919'da tahta çıktı. Tahta çıkma töreninde yaptığı konuşmada Afganistan'ın bağımsızlığını ilan etti. İngilizler duruma müdahale etmelerine rağmen, I. Dünya Savaşı'ndan yıpranmış olarak çıkan İngiliz-Hint ordusu ile fazla etkili olamayan Afgan ordusu arasında ufak çaplı birkaç çatışma dışında bir olay yaşanmadı. 8 Ağustos 1919'da Ravalpindi'de Afganistan'ın bağımsızlığını tanıyan Ravalpindi Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmanın neticesi olarak 19 Ağustos 1919'da bağımsızlık ilan edildi.

1921'de SSCB ve Türkiye ile dostluk, 1922'de İran'la saldırmazlık antlaşması yaptı. 1921 Türkiye Anayasası'nı örnek alarak hazırlattığı Afgan Anayasası, 1923'te yürürlüğe girdi. Kayınbiraderi ve Dış İşleri Bakanı Mahmud Tarzi danışmanlığında giriştiği gayriislami yenilik hareketleri nedeniyle mütedeyyin İslami çevrelerin muhalefetiyle karşılaştı. 1928'de ziyaret ettiği Avrupa, Türkiye, Mısır ve Hindistan'dan ülkesine dönünce yasama reformu ve kadınlara siyasi haklar tanınması gibi yeni tasarıları açıkladı. Bunun üzerine mollaların sert tepkisiyle karşılaştı. Kasım 1928'de Celalabad'da patlak veren bir kabile ayaklanması sırasında ünlü bir kabile lideri olan Baççe-i Sakov, başkent Kabil'i ele geçirdi ve kendisini hükümdar ilan etti. Emanullah Han tahtı yeniden ele geçirmeyi denediyse de başarılı olamadı ve Afganistan'dan ayrılmak zorunda kaldı. 14 Ocak 1929'da gecenin ortasında, Emanullah Han kardeşi İnayetullah Han'a Krallığı devretti ve gizlice Kandahar'a doğru Kabil'den kaçmaya çalıştı. Ancak Habibullah Kalakani ve takipçileri at sırtında Emanullah'ın binmiş oluğu Rolls-Royce'u kovaladı ama Emanullah kaçmayı başardı. Emanullah Han sonraki yaşamını sürgünde geçirdi. 25 Nisan 1960 tarihinde Zürih'te öldü. Cenazesi Afganistan'a getirildi ve doğduğu şehir olan Celalabad'da defnedildi.

Kaynakça 

1892 doğumlular
1960 yılında ölenler
Afganistan emirleri
Afganistan kralları
Afgan sekülaristler
Peştunlar
Afganistan İç Savaşı (1928-1929)