Balaken (rayon)

Balaken Rayonu (), Azerbaycan'ın rayonlarından biridir. Azerbaycan'ın kuzeybatısındadır. Antik Yunan coğrafyacısı Strabon, Balaken'i 'Mabetler diyarı' adıyla anmıştır.

Tarih 
Tarihi bir Alban yerleşim yeridir, eski Kafkas Alban Krallıklarının güzey-batı hattını çevreleyen lojistik yapısı ile Alban Krallığı için her zaman birincil öneme sahip olmuştur, özellikle Albanlar'a ait eski tapınaklar ve bir kısmı hala ayakta olan eski kiliseler, Alban swastikaları nakşedilmiş tarihi duvar süslemeleri, mezar taşları ve bazı dikitler önemli kültürel öğeleridir.

Rus İmparatorluğu zamanı Car-Balaken okruguna () dahildi. 1841'de feshedilerek  Gürcü-İmereti vilayetine () katılmış, 1860'tan yeniden özerk Car-Balaken okrugu kurulmuştur. 1860 yılından Zakatala okruguna, 1920 yılından ise Zakatala kazasına () dahil idi. Balaken rayonu 1930'da kurulmuş, 1963'te Zaqatala rayonuna birleştirilmiş, 1965'te yeniden bağımsız rayon olmuştur. Kuzeyinde Dağıstan'la, batısında Gürcistan'la komşudur.

Coğrafya 
Rayon, yüksek Kafkas dağ silsilelerinin uzantılarından oluşmaktadır.

Balaken, kuzeyden Rusya Federasyonu, Dağıstan, batıdan Gürcistan Cumhuriyeti, güneyden Zakatala Rayonu ile komşudur.

Kafkas sıradağlarının güney doğusu içinde kalan Balaken, derin ve verimli vadi ve ovalarla, hayvancılığa uygun meralara sahiptir. Doğal güzellikleri ve el değmemişliği ile turizm açısından geleceğe yönelik önemli olanaklara sahiptir.

Nüfus 
Rayon etnik bakımdan zengindir. Burada nüfusun büyük bölümü Azeri'dir. Etnik azınlıklarlar içerisinde bir Doğu Kafkas dili konuşan Avarlar en büyük azınlıktır. Balaken Avarlar'ı Avarlar içinde "Tshorosul Avar" () olarak bilinir. Rayonda ayrıca Yengiloylar, Çingeneler, Sahurlar, Ruslar, Ukraynalılar da yaşar. Etnik Dağıstan halklarının birçoğu II. Dünya Savaşı sırasında zengin doğal güzellikleri olan Balaken bölgesine göç etmişlerdir.

Ekonomi 
Yerli halk daha çok tütünçülük, arıcılık, meyvecilik  yapmaktadır. Rayonun ekonomisinde hayvancılık ve tahılçılık da önemli yer tutmaktadır. Daha ziyade kırsal bölgeye ait tüketim malları imal edilir.

Eğitim 
Rayonda 10 ilkokul, 40 ortaokul, teknik meslek ve müzik okulu, 44 kütüphane, 99 dernek vardır.

Mimarlık 
 Kullar köyünde Perikalesi (12.-13. yüzyıl), 
 Talalar köyünde "Nur Kilise"
 Kazma köyünde "Darvazbine Kilisesi", 
 Kateh köyünde burçlu bir kale (12. yüzyıl), bir cami (1912) 
 Balaken şehrinde tek minareli cami (19. yüzyıl).
 Kortala köyünde cami (1905)

İdari birimler
Rayonda 1 şehir, 1 kasaba ve 57 köy vardır.

Balaken şehri
 Katex kasabası
Kabakçöl kasabası
 Abjit köyü
 Acılıkbine köyü
 Ağkilse köyü
 Bayrambine köyü
 Bedağar köyü
 Biçaqarbinə köyü
 Böyüktala köyü
 Cillik köyü
 Cincartala köyü
 Çederovtala köyü
 Çorçorbine köyü
 Darvazbins köyü
 Eyritala köyü
 Gerekli köyü
 Gülüzenbine köyü
 Hetovlar köyü
 Henefki köyü
 İsaklıgerme köyü
 İti köyü
 Kilisebugov köyü
 Kortala köyü
 Mahamalar köyü
 Mazımgara köyü
 Mazımkarışan köyü
 Mazımçay köyü
 Meşeşambul köyü
 Melikzade köyü
 Mollaçıbine köyü
 Murğuztala köyü
 Öküzovtala köyü
 Poçtbine köyü
 Püştetala köyü
 Kamıştala köyü
 Karacalarbine köyü
 Karahacılı köyü
 Karavelili köyü
 Gasbine köyü
 Gaysa köyü
 Kazma köyü
 Kızlartala köyü
 Koztala köyü
 Kullar köyü
 Roçehmed köyü
 Sarıbulag köyü
 Salban köyü
 Şambulbine köyü
 Şambul köyü
 Şerif köyü
 Talalar köyü
 Tülü köyü
 Halatala köyü

Not 

Azerbaycan'ın rayonları
Azerbaycan'ın en uç noktaları