Karaağaç, Şavşat

Karaağaç, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe 
Karaağaç'ın eski adı Verhvnali'dir. Gürcüce bir yer adı olan Verhvnali (ვერხვნალი), "verhvi" (ვერხვი : titrek kavak) kelimesinden türemiştir. Bu yer adı Türkçeye Verhunal / Verhnal / Virhnal (ورخنال) olarak girmiştir. 93 Harbi'inde Şavşeti bölgesini ele geçiren Ruslar ise köyü Verhuna / Verhnal (Верхуна / Верхнал) adıyla kaydetmiştir.

Verhvnali, orta çağda Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Şavşeti bölgesi yazılı kaynaklarda ilk kez 8. yüzyılda geçmektedir. Bununla birlikte Tskalsimeri'de Tunç Çağı'na ait baltaların ortaya çıkması, bu bölgenin çok eskiden beri bir yerleşme alanı olduğunu göstermektedir. Osmanlılar bu bölgeyi, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdi. Verhvnali Kilisesi, köyün nüfusunun Hristiyan olduğu bu dönemden kalmış olmalıdır.

Verhvnali, 1835 tarihli Müslim nüfus defterine göre Çıldır Eyaleti içinde Şavşat (Satlel-Rabat) sancağının köylerinden biriydi. Osmanlı idaresinin vergi belirleme ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusu tespit ettiği bu tarihte köyde 21 hanede 87 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Verhvnali'nin toplam nüfusunun yaklaşık 174 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Verhvnali köyü,1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında Artvin sancağı'nun Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Anklia nahiyesinin 11 köyünden biriydi. Köyün nüfusu, 121'i erkek ve 129'u kadın olmak üzere, 37 hanede yaşayan 250 kişiden oluşuyordu. Verhvnali köyüne bağlı Onez (Онезъ) adında bir mahalle bulunuyordu ve bu mahallenin nüfusu 3 hane yaşıyordu. Verhvnali köyünün nüfusunun tamamı "Türk" olarak kaydedilmişti. Bununla birlikte köyün adının yanı sıra, Şimşilauri (შიმშილაური), Kença (კენჭა), Agara (აგარა), Nağvarevi (ნაღვარევი), Ançilauri (ანჩილაური), Salesauri (სალესაური), Tetrati (თეთრათი), Şavketi (შავკეთი) gibi Verhvnali'deki yer adları da Gürcücedir.

Verhvnali köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya'nın Bolşevik hükûmeti 7 Mayıs 1920'de Gürcistan hükûmetiyle imzaladığı Moskova Antlaşması'yla da  Artvin bölgesini bağımsız Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından Artvin bölgesi ve Verhvnali köyü fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan'ın topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla, Verhvnali köyünü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Verhvnali, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında, bu livanın Şavşat kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve 60 hanede 434 kişi yaşıyordu.Bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Verhvnali /Verhunal Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında "Karaağaç" olarak değiştirilmiştir. Karaağaç köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 565 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyün nüfusu 842 kişiye yükselmiştir ve bu nüfus içinde 326 kişi okuma yazma biliyordu.

Karaağaç köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı, eskiden köyün kilisesi olan Verhvnali Kilisesi'dir. Köyün kuzey kesiminde bulunan kilise, 2000'lerin başlarında insan eliyle yıkılmıştır. Kilisenin bir sütun başlığı bir köylünün bahçesinde bulunmaktadır.

Coğrafya 

Karaağaç, Artvin il merkezine 82 km, Şavşat ilçe merkezine ise 17 km uzaklıktadır. Yalnızçam Dağlarının eteklerinde kurulu bir köydür. Rakımı 1600 metredir. Hakim bitki örtüsü iğne yapraklı ormandır. Ladin ve Sarıçam en sık görülen orman bitkisidir. 2350 metre rakımda Çadır Dağı eteklerinde köyün yaylası bulunmaktadır. Yaylada bitki örtüsünü Alpin çayırları oluşturmaktadır. Ayrıca yaylasında buzul krater gölleri bulunmaktadır. 2400 metrede Akgöl, 2900 metrede Bilbilan Karagöl bulunmaktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Şavşat belde ve köyleri