Karşılıklı yardımlaşma (kavram)

Karşılıklı yardımlaşma, ekonomik ve politik düzlemde, Kropotkin’in geliştirdiği anarşist teorinin öncelikli kavramlarından. İnsan doğasının rekabete dayalı darwinci yorumuna karşı, onu iş birliği ve dayanışma temelinde ele almak üzere geliştirilmiştir. Bu kavram ile gönüllülük temelinde, kaynakların, yeteneklerin ve hizmetlerin tarafların ortak yararını gözeterek kullanılması savunulur.

Kavramı geliştiren anarşist yazar Pyotr Kropotkin, Karşılıklı Yardımlaşma Evrimin Bir Faktörü adlı kitabında, hayvanlar arasında iş birliğinin, hayatta kalabilmek için bir mekanizma olarak gelişitirilmesini araştırır. Amacı, darwincilerin iddia ettiği, hayatta kalmak için acımasız rekabete dayalı gelişme düşüncesini eleştirmektir. Araştırmaları aynı türler arasında mücadeleden çok dayanışmanın egemen olduğunu göstermiştir. Ayrıca Sibirya yerlileri üzerine yaptığı gözlemler, onu insan topluluklarının tümünün, Avrupalılar kadar rekabetçi olmadığı sonucuna götürmüştür.

Ekmeğin Fethi adlı eserinde Kropotkin, karşılıklı yardımlaşma düşüncesini somutlaştırmak üzere, gönüllülüğe dayanan kooperatiflerde zenginliğin karşılıklı değişimini öngören bir ekonomik sistem önerir. Kropotkin’in tezi kıtlığın, yoksulluğun anlamsız olduğu ve tüm insanların yetişkin yaşlarında günde sadece beş saat çalışarak ihtiyaç duyduğu tüm zenginliği yaratılabileceği tezine dayanır, böylece kalan diğer zaman çalışma dışındaki çeşitli insani etkinliklere ayrılabilecektir.

Ayrıca bakınız 

 Mutualizm

Anarşizm teorileri
Özgürlükçü sosyalizm