Danıştay (Türkiye)

Danıştay; Türkiye'nin idari yargı organıdır. İdari davaların bakıldığı mercidir. Aldığı kararlara yürütme uymak zorundadır.

Ayrıca yürütme organlarına yardımcı bir inceleme, danışma ve karar organı olup yönetimin yargı yoluyla denetlenmesi görevini yapan bir yargı kuruluşudur. Danıştay 9 dava dairesi 1 idari daire olmak üzere toplam 10 daireden oluşur.

Tarihçe 

Gülhane Hattı Hümayunu ile Osmanlı tebaasının din ve mezhep farkı gözetilmeksizin can, mal, ırz ve namus gibi tabi haklarının kanun teminatı altına alınacağı devletçe vadedilmiş, böylece yeni bir hukuk devletinin temel prensipleri ortaya konmuş, idarenin (devletin) de hukuk kurallarına uyması gerekliliği Osmanlı’da kabul edilir bir fikir haline gelmiştir.

Bu dönemde, II. Mahmut tarafından 1837 yılında Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye adında ve günümüz Danıştay’ı ile Yargıtay’ının temelleri olan bir yüksek mahkeme kurulmuş; daha sonra 1868 yılında Sultan Abdülaziz döneminde bu yüksek mahkeme (Meclisi Vâlây-ı Ahkâmı Adliye) ikiye ayrılarak Şura-yı Devlet adıyla Danıştay ve Meclis-i Ahkâm-ı Adliye adıyla Yargıtay kurulmuş; böylelikle, yargı ve yürütme birbirinden ayrılmıştır. Bu iki yargı organından Şura'yı Devlet'e  hem kanun tasarılarını hazırlama hem de idari uyuşmazlıklara çözüm getirme şeklinde hem "kanun tasarı hazırlama" hem "yargı" görevi olarak iki görev verilmişken, Divan­ı Ahkâm­ı Adliye'ye ise yalnızca "yargı" görevi verilmiştir.

Padişah Abdülaziz'in 10 Mayıs 1868 günlü nutkuyla fiilen çalışmaya başlayan Şurayı Devlet'in "Kavanin ve nizamat layihalarını tetkik ve tanzim, mesalihi mülkiyeyi tetkik, hükûmet ile eşhas beyninde mütehaddis deaviyi rü'yet ve memurini devletin tahkik ahvaliyle, muhakemelerini icra" görevlerini yerine getirmek üzere kurulmuştur. "Hükümet ile eşhas beyninde mütehaddis davaları" görmek ve çözümlemek görevi, 1876 Kanuni Esasisi ile genel mahkemelere bırakıldığından, İmparatorluk Danıştayının yargısal görevi çok sınırlı kalmıştır.

İmparatorluk döneminde 54 yıl görev yapan Danıştay, 4 Kasım 1922 tarihinde İstanbul’daki bütün merkez kuruluşlarının TBMM Hükümetinin idaresine geçmesiyle 669 sayılı kanunla yeniden düzenlenip, 6 Temmuz 1927 tarihinde çalışmaya  başlamıştır. 669 sayılı Kanuna göre Danıştay, üç idari bir dava dairesi olmak üzere, dört daireden oluşmaktaydı.

1961 Anayasası, mahkemelerin ve hakimlerin bağımsızlığını hem yasama ve hem de yürütme organlarına karşı koruyabilmek için gerekli hükümleri öngörmekte idi. Bu Anayasanın 114. maddesinde, "İdarenin hiçbir eylem ve işlemi yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamaz" denilmiş ve 1982 Anayasası ile bazı kısıtlamalar getirilmişse de, temel ilke korunmuştur.

1982 yılında ayrıca, ilk derece idari yargı mercileri olan idare ve vergi mahkemelerinin kurulmasıyla, idari yargı örgütünün kuruluşu tamamlanmıştır. Bu gün Danıştay, bu mahkemelerin üzerinde bir temyiz mercii olarak yargı görevine devam etmektedir.

10 Şubat 2011 tarihinde Danıştay'ın daire sayısı 13'ten 15'e, üye sayısı ise 95'ten 156'ya çıkarıldı. 2014 yılında ise daire sayısı 15'ten 17'ye, üye sayısı ise 156'dan 195'e çıkarıldı. 2016 yılında üye sayısı 116'ya daire sayısı ise 15'e düşürüldü.

Yapısı 
Danıştay, Türkiye'nin 4 yüksek yargı organından birisidir. 9'u dava, biri idari daire olmak üzere toplam 10 daireden oluşmaktadır.

Anayasa'da öngörülen Yüksek Mahkemelerden biri olan Danıştay, Anayasa'nın 155. maddesine göre, yönetimin yargı yoluyla denetlenmesinde etkin ve önemli görev yapan bir yargı kuruluşu olmanın yanı sıra, yürütme organına yardımcı bir inceleme, danışma ve karar organıdır.

Bugün Danıştayın idari görevleri ile yargı görevi birbirlerinden kesin olarak ayrılmış ve her iki görevi yürütecek daireler birbirinden tamamen ayrı olarak kurulmuşlardır. Yönetimin yargı yoluyla denetlenmesi görevini, idare ve vergi mahkemeleriyle birlikte, Danıştayın dava daireleri yürütmektedir.

Günümüzde Danıştay, 1982 yılında yürürlüğe giren 2575 sayılı Danıştay Kanununa göre örgütlenmiştir. Bu Kanuna göre Danıştay, on beşi dava, ikisi idari olmak üzere on yedi daireden oluşmaktadır. Bugün Danıştayda, Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeler olarak, 168 yüksek mahkeme hakimi görev yapmaktadır.

Danıştayda, Daire başkan ve üyeleri haricinde, dava dosyalarını inceleyerek daire veya görevli kurullara gerekli açıklamaları yapmak, tutanakları hazırlamak, dava hakkındaki görüşlerini daire veya kurula bildirmek ve karar taslaklarını yazmakla görevli tetkik hâkimleri ile davalar hakkında hukukî mütalaalarını bildirmekle görevli savcılar da görev yapmaktadır.

Danıştay Yönetimi

Danıştay Üyeleri 
 Abdullah Artunç
 Abdullah Aygün
 Abdurrahman Gençbay
 Abdurrahman Madan
 Abdülkadir Atalık
 Adil Memiş
 Ahmet Arslan
 Ahmet Murat Altuğ
 Ahmet Saraç
 Ali Alpan
 Ali Çopur
 Ali İhsan Şahin
 Ali Kazan
 Ali Özgür
 Ali Ürker
 Aydemir Tunç
 Aysel Demirel
 Battal Öğüt
 Bilal Çalışkan
 Bilge Apaydın
 Binnaz Mahioğlu
 Birgül Kurt
 Cafer Ergen
 Cevdet Erkan
 Cevdet Malkoç
 Ekrem Özübek
 Emin Sınmaz
 Ercan Ahi
 Enver Kaya
 Erhan Çakan
 Erhan Çiftçi
 Esat Toklu
 Esma Aksoy
 Fatih Mehmet Alkış
 Fatih Terzi
 Fatih Zencirci
 Fethi Aslan
 Gülay Ölmez
 Gülen Aydınoğlu
 Gürsel Mekik
 Gürsel Özkan
 Hamdi Şenler
 Hamit Ümit Aksoy
 Hanifi Doğan
 Hasan Gül
 Hasan Güzeler
 Hasan Odabaşı
 Hasan Önal
 Hasan Şahin
 Hayriye Şirin Ünsel
 Hicabi Ece
 Hümeyra Ergin Ercan
 Hüseyin Ünal Kara
 İbrahim Er
 İbrahim Topuz
 İlhan Hanağası
 İlker Sert
 İlyas Arlı
 İsmail Hakkı Sayın
 İsmail Kalender
 Kemal Açıkgöz
 Kenan Balan
 Keziban Gülcan Kaya
 Levent Barış Tüfenkçi
 Lütfiye Akbulut
 Mahmut Ballı
 Mahmut Doğan
 Mahmut Vural
 Mehmet Ali Ceran
 Mehmet Ali Gümüş
 Mehmet Aydın
 Mehmet Gökpınar
 Metin Arıtı
 Mevlüt Atbaş
 Muharrem Özkaya
 Muhsin Yıldız
 Munise Kabakulak
 Musa Albayrak
 Musa Heybet
 Mustafa Arslan
 Mustafa Gökçek
 Mustafa Nafiz Acar
 Mürteza Güler
 Nedret Engin
 Nevzat Özgür
 Nurdane Topuz
 Nurten Çolakoğlu
 Oğuz Yağlıcı
 Oya Işık
 Ömer Civri
 Rasim Aytin
 Recep Kılıç
 Sami Karatekin
 Selbi Koca
 Seyfullah Yıldıztekin
 Süleyman Hilmi Aydın
 Şahnaz Gerek
 Şaziye Fırat Civelek
 Tayyibe Kaycıoğlu
 Turgay Tuncay Varlı
 Tülay Bulgurcu
 Uğurhan Kuş
 Vahit Kınalıtaş
 Yalçın Ekmekçi
 Yılmaz Akçil
 Yunus Aykın
 Yunus Emre Sılay
 Yusuf Binici
 Yücel Bulmuş
 Yüksel Navdar
 Yüksel Öztürk
 Zeki Yiğit
 Zeynep Kenan
 Ziya Özcan

Danıştay Başkanları

Danıştay Başsavcıları

Danıştay Eski Daire Başkanları

Ayrıca bakınız 
 Danıştay Saldırısı

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 Türkiye Cumhuriyeti Danıştay Başkanlığı  resmî sitesi 

Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı