Latinceden Rumenceye ses değişiklikleri



Kaba Latince dönemi

Iotacization 
Kaba Latince'de, diğer ünlü izleyen kısa  ve  yarı ünlüle  değiştirildi. Daha sonra, 'den önce olan ünsüzleri palatalize edildi.

 Lat. puteum > *putju > Rum. puț, fakat:
 Lat. rōgātiōnem > *rogatjone > *rogačone > Rum. rugăciune ('dua')
 Lat. hordeum > *ordju > *ordzu > Rum. orz ('buğday'), fakat:
 Lat. deorsum > *djosu > *džosu > Rum. jos ('aşağı')
 Lat. socium > *sokju > Rum. so]ț ('dost', 'koca')
 Lat. cāseum > *kasju > Rum. caș ('bir peynir çeşidi')
 Lat. vīnea > *vinja > * > Rum. vie 
 Lat. mulierem > *muljere > * > Rum. muiere  ('kadın')

Labial ünsüzler değişmezdi:

 Lat. rubeum > *robju > Rum. roib

Ünlüler 

Latince ünlüler a, o ve u değişmedi:

 Lat. mare > Rum. mare ('deniz')
 Lat. pālum > *paru > Rum. par ('direk')
 Lat. focum > *focu > Rum. foc ('ateş')
 Lat. pōmum > *pomu > Rum. pom ('meyve veren bir ağaç')
 Lat. multum > *multu > Rum. mult ('çok')
 Lat. tū > Rum. tu ('sen')

Latincede kısa bir u, (ama m ve b'''den önce gelen de) o hâline geldi.

 Lat. *autumna (from autumnus) > *tomna > Rum. toamnă ('sonbahar')
 Lat. *rubeum > *robju > Rum. roibBazan Latincede uzun bir ō u hâline geldi:

 Lat. cohortem > *cōrtem > Rum. curtee ve i ünsüzleri aşağıdaki değişlikler yaptılar:

 kısa, vurgulu e * hâline geldi
 kısa, vurgusuz e, uzun ē ve kısa i *e hâline geldi
 uzun ī değişmez (i)

Meselâ:

 Lat. pellem > * > Rum. piele  ('deri')
 Lat. signum > *semnu > Rum. semn ('simge')
 Lat. vīnum > *vinu > Rum. vin ('şarap')

 Ünsüzler 

Yalnız ünsüzlerde, büyük değişiklikler yoktu.
 Lat. quattuor > *quattro > Rum. patru ('dört')
 Lat. equa > * > *jepa > Rum. iapă ('kâbus')
 Lat. lingua > *lemba > Rom. limbă ('dil')
 Lat. quid > *ke > Rum. ce ('ne')
 Lat. quandō > *kando > *kându > Rum. când ('ne zaman')
 Lat. sanguis > *sange > Rum. sânge ('kan')

Diğer değişiklikler:ct > pt, gn > mn ve x > ps. Daha sonra, ps s haline gelerek kolaylaştırıldı.

 Lat. factum > *faptu > Rum. fapt ('olgu')
 Lat. signum > *semnu > Rum. semn ('simge')
 Lat. coxa > *copsa > Rum. coapsă ('kalça'), fakat:
 Lat. laxō > *lapso > *lasu > Rum. las ('bırakıyorum')

 Sözcük sonundaki ünsüzler 
Bütün sözcük sonundaki ünsüzler kayboldu.

 Proto-Rumence'ye kadar 

 'l' rotasizmi 

Ünlüler aralarındakı l r oldu. 
 Lat. gelu > Rom. ger ('frost')
 Lat. salīre > Rom. a sări (sărire) ('sıçramak')

 Palatalizasyon 
 Lat. testa > * > *tjesta > *ţesta > Rom. ţeastă ('kafatası')
 Lat. decem > * > *djeke > *dzeče > Rom. zece ('on')
 Lat. servum > * > *sjerbu > Rom. şerb ('serf')
 Lat. dīcō > *dziku > Rom. zic ('söylüyorum')

 Vurgusuz ünlüler hafifletmesi 

Vurgusuz a ă oldu ya vurgusuz o u oldu. Then ă became e after palatal sounds. Unstressed o was kept in some words due to analogy.

 Lat. capra > Rom. capră ('goat')
 Lat. vīnea > *vinja > * > * > Rom. vie  ('bağ')
 Lat. fōrmōsum > Rom. frumos ('güzel')

 Backing of e 

The vowel e was changed to ă when preceded by a labial consonant and followed by a back vowel in the next syllable (i.e. it stayed e when the following vowel was i or e):

 Lat. mēnsam > *mesa > *măsă > Rom. masă ('table'), fakat
 Lat. mēnsae > *mese > Rom. mese ('masalar')
 Lat. vēndō > *vendu > *văndu > *vându > Rom. vând ('satıyorum'), fakat
 Lat. vēndis > *vendi > *vendzi > *vindzi > Rom. vinzi ('satıyorsun')

 Yeni değişiklikler 
Bu değişiklikler bütün lehçelerde görülmez. 

 Changing of voiced affricates into the corresponding fricatives 

Cenûbî lehçelerde ve Standart Rumencede, dz kaybedildi, z sesine dönüştü:

 dzic > zic ('söylüyorum')
 lucredzi > lucrezi ('çalışıyorsun')

The affricate dž became j only when hard (i.e. followed by a back vowel):

 gioc  > joc ('oyun'), fakat:
 deget  ('parmak') did not change.

 Insertion of a glide /j/ between 'â' and soft 'n' 

This affects only a few words:

 pâne > pâine ('ekmek')
 câne > câine ('köpek')

It also explains the plural mână - mâini ('el(ler)'). This is also specific to southern dialects and the standard language; in other regions one may hear câne etc.

 'ş', 'ţ' ve 'dz' sertliği 

Şimâlî lehçelere ilgilendirir. İnce vokalleri kalınlarıyla değişir: 
 şi > şî ('ve')
 ţine >  ('tutuyor')
 dzic > '' ('söylüyorum')

Ayrıca bakınız 
 Latince
 Rumence
 Romen dilleri

Rumence
Latince