Aram Haçaturyan

Aram Haçaturyan (Ermenice: Արամ Խաչատրյան, Rusça: Аpaм Ильич Xaчaтypян) (d. 6 Haziran 1903 - ö. 1 Mayıs 1978), Ermeni Sovyet besteci. Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Marşı'nın bestecisidir.

Yaşamı 
Aram İlyiç Haçaturyan Çarlık Rusya'sına bağlı Gürcistan'ın başkenti Tiflis'te fakir bir Ermeni ailesinin çocuğu olarak doğdu. Gençliğinde çevresinde duyduğu müzikle büyülenmişti ama başlangıçta müzik eğitimi almadı. 1921’de tek kelime Rusça bilmeden Moskova’ya gitti. Daha önce bir müzik eğitimi almamasına rağmen yeteneği sayesinde Mihail Gnessin yönetimindeki Gnessin Enstitüsüne çello öğrencisi olarak kabul edildi. 1925'te kompozisyon sınıfına girdi ve 1929’da Nikolay Myaskovski yönetiminde çalışacağı Moskova Konservatuvarına geçti. 1930’larda sınıf arkadaşı Nina Makarova ile evlendi. 1951’de Moskova Gnessin Devlet Müzik ve Eğitim Enstitüsüsü’nde profesör olarak göreve başladı. Besteciler Birliğinde de önemli görevler aldı ancak, “şekilci” bulunarak Prokofyef ve Şostakoviç’le birlikte eserleri kınandı. Her şeye rağmen bu üçlü Sovyet müziğinin devleri olarak tanındı ve 20. yüzyılın önde gelen bestecileri olarak kabul edildi.

Haçaturyan ve komünizm 
Haçaturyan komünizme büyük heves besledi. 1920’lerde Ermenistan bir Sovyet Cumhuriyeti ilan edildiğinde Gürcü-Ermeni sanatçılarla bir propaganda turuna katıldı. 1943'te Komünist Parti’ye katıldı. Ermenistan sevgisi ile beraber komünist ideallere bağlılığını eserlerinde görmek mümkündür. Özellikle Gayane adlı balesi bir kolektif çiftlikte geçer. İkinci senfonisi komünizme övgü olarak sunulmuştur. Ancak ironik olarak bu eseri Parti’nin gazabını üstüne çekmiştir. Yapıtı hakkında “... insanların benim eserde yazılı olmayan programımı anonssuz hissetmelerini istedim. Bu eserin Sovyet insanının büyük ve güçlü ülkelerinden duydukları kıvanç ve gururu ifade etmesini istedim” demiştir. Ama eser programında açıkça ifade edilmeyen bu niyeti geri tepmiş ve Parti sekreteri Andrey Jdanov tarafından çıkarılan hükümle Şostakoviç, Prokofyev, Haçaturyan ve bir kısım diğer Sovyet besteci şekilci ve halk karşıtı olmakla suçlanmıştır. O günler hakkında “zor ve trajik günlerdi. Meslek değiştirmeyi ciddi olarak düşündüm” diyecektir.

1 Mayıs 1978’de ölen besteci Erivan’da toprağa verilmiş ve 1998’de 50 dram’lık kâğıt para üstüne resmi konulmuştur.

Eserleri

Senfoniler 
 Senfoni No. 1 
 Senfoni No. 2 
 Senfoni No. 3

Solo enstrumanlar ve orkestra için 
 Piyano Konçertosu 
 Keman Konçertosu 
 Çello Konçertosu
 Piano ve Orkestra için Konçerto-Rapsodi
 Keman ve Orkestra için Konçerto-Rapsodi 
 Çello ve Orkestra için Konçerto-Rapsodi
 Masquerade Süiti 
 Lermontov Süiti

Bale 
 Spartaküs, TRT'de de gösterilen "Kaptan Onedin" dizisinde kullanılmıştır.
 Gayane, meşhur Kılıç dansı (Sabre Dance) bölümünü içerir.

Oda müziği 
 Keman ve piano için üçlü (1932) 
 Solo piyano
 İvan'ın maceraları (öğretim amaçlı parça)
 Toccata 
 Etüd 
 Piyano sonatı (1976)

Kaynakça 

1903 doğumlular
1978 yılında ölenler
Ermeni besteciler
Sovyet besteciler
Tiflis doğumlular
Lenin Nişanı sahipleri
Ekim Devrimi Nişanı sahipleri
Film müziği bestecileri
Stalin Ödülü sahipleri
SSCB Halk Sanatçıları