Demirkent, Yusufeli

Demirkent, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Demirkent köyünün eski adı Erkinis'tir. Erkinis adı, Gürcüce Rkinisi'den (რკინისი) gelir. Rkinisi, "demir" anlamındaki Gürcüce "rkina" (რკინა) kelimesinden türemiştir ve "demiri olan yer", "demirli" anlamına gelir. İki sessiz fonemle başladığı için Türkçede başına "e" harfi eklenmiş olmalıdır. Köy üzerine bir çalışmada gündelik dilde, Türk dilli bir halk için telaffuzu zor "çarhala" (ჭარხალა; ç'arh'ala: pancar), "çançur" (ჭანჭური; ç'anç'uri: erik cinsi), "çili" (წილი; ts'ili: bit yumurtası) "çismatı" (წიწმატი; ts'its'mat'i: tere otu) gibi Gürcüce kelimelerin var olması da Erkinis'in eski bir Gürcü yerleşmesi olduğuna işaret etmektedir. Öte yandan, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Rkinis Hevi'nin (რკინის ხევი) geçmesi, tarihsel Gürcü coğrafyasında Gürcüce demir anlamına gelen kelimeden türemiş başka yer adlarının da olduğunu göstermektedir. Buna rağmen Erkinis adı bazı Gürcüce kaynaklara da "Erkinisi" (ერკინისი) biçiminde girmiştir.

Erkinis, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı bölümünü oluşturan bölgelerden biri olan Tao'nun önemli yerleşmelerinden biridir. Burada kale, kilise, yer altı sığınağı veya deposu gibi tarihsel yapı kalıntıları da köyün eski yerleşme olduğuna işaret etmektedir. Bu yerleşme, birleşik Gürcistan Krallığı'ndan sonra Tao bölgesine hakim olan ve bir Gürcü devleti olan Samtshe-Saatabago'nun yönetimindeyken, 1549 tarihli Gürcistan seferiyle Osmanlılar ele geçirdi. Hemen ardından Tavusker sancağına bağlandı.

Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında gerçekleştiği nüfus tespitinde Erkunis (ارکونس) olarak kaydedilmiş olan köyde 38 hane ve 101 erkek yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın da eklenince, Erkinis'te 202 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Bu tarihte hane başına ortalama 5,3 kişinin düştüğü görülmektedir. 1848 tarihinde ise köyün nüfusu 118 haneden (yaklaşık 590 kişi) oluşuyordu. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından  Tavusker Rusya’ya bırakılınca, Erkinis de bir nahiye olarak Tortum kazasına bağlandı.

Erkinis 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Artvin vilayetinin Yusufeli ilçesine bağlıydı. Bu ilçesinin aynı adlı nahiyesinin de idari merkeziydi. Köyün adı Erkins / Erkinis (اركنس) olarak kaydedilmiştir. Erkinis nahiyesi, Erkinis köyüyle birlikte 14 köyü kapsıyordu. 1940 genel nüfusu sayımında Çoruh vilayetinin Yusufeli kazasına bağlı olan köyde 847 kişi, 10 köyü kapsayan Erkinis nahiyesinde ise 5.331 kişi yaşıyordu. Erkinis adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Demirkent olarak değiştirildi. Köyün adının Gürcüce adındaki anlamına uygun biçimde değiştirilmesi dikkat çekicidir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte bir süre daha "Demirkent (Erkinis)" biçiminde resmî kayıtlarda kullanıldı.

Erkinis köyünde kiliseden bozma cami ve İtik mezrasında da bir kilisenin kalıntıları vardır.

Coğrafya
Demirkent köyü, Artvin il merkezine 50 km, Yusufeli ilçe merkezine 29 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Yusufeli belde ve köyleri