Carl Sagan

Carl Edward Sagan (9 Kasım 1934 - 20 Aralık 1996), Amerikalı gök bilimci ve astrobiyolog. Astrobiyolojinin öncülerinden olan Sagan, bilimin popülerleşmesi için yaptığı çalışmalarla tanınır. Popüler bilim kitaplarıyla ve yazımında yer alıp sunduğu ödüllü televizyon dizisi Cosmos (Kozmos) ile dünya çapında tanınmıştır. Ayrıca Dünya Dışı Akıllı Varlık Araştırması'nın (SETI) ilerlemesine katkı sağlamıştır ve 1985 yılında yayımlanan Contact (Mesaj) adlı romanı, Jodie Foster'ın oynadığı aynı isimli film ile 1997 yılında beyaz perdeye aktarılmıştır. Çalışmalarında her zaman bilimsel yöntemi savunmuştur.

Bir tür kemik iliği neoplazistik hastalığı olan myelodysplasia (Miyelodisplastik sendrom) hastalığından dolayı ölmüştür.

Eğitimi ve bilimsel geçmişi 
Carl Sagan, Brooklyn'de Yahudi terzi bay Samuel Sagan ve Yahudi ev hanımı Rache Molly'in oğlu olarak dünyaya geldi. Sagan, Chicago Üniversitesinden 1955'te mezun oldu. 1956'da fizik üzerine yüksek lisans derecesi aldı, 1960'ta astronomi ve astrofizik üzerine doktora yaptı. Üniversite öğrenciliği süresince genetik bilimci H. J. Muller'in laboratuvarında çalıştı.

1960'ların başında, bilim insanlarının elinde Venüs gezegeninin yüzeyinin temel özellikleri hakkında bile kesin veriler yokken olasılıkları içeren bir rapor hazırladı, kendi görüşü gezegenin kuru ve sıcak olduğu yönündeydi. Konuk katılımcı olarak Caltech Jet İtki Laboratuvarı'ndaki Venüs'e yapılacak Mariner görevlerine, tasarım ve düzenleme alanında katkıda bulundu. 1962'deki Mariner 2 görevinin başarıyla gerçekleştirilmesinin ardından, gezegen hakkındaki görüşleri, elde edilen veriler ile doğrulanmıştır.

Sagan, 1968'de Cornell Üniversitesine geçmesine kadar, Harvard Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1971'de Cornell Üniversitesinde profesör oldu ve bir laboratuvarın başına geldi. Güneş Sistemi'nin keşfi için çalışan pek çok insansız uzay görevini yönetti. Görev sonrası Güneş Sistemi'ni terk edecek olan uzay sondalarının üzerine, dünya dışı akıllı uygarlıkların bulması hâlinde anlayabileceği evrensel ve değişmez bir mesaj koyma fikrini ortaya attı. Bu şekilde gönderilen ilk mesaj, Pioneer 10 sondasının üzerine yerleştirilmiş olan ve üzerinde evrensel olarak anlaşılabilir şekiller bulunan, altından bir plakadır. Bu konudaki çalışmalarını Pioneer 10'dan sonra da geliştirmeye devam etti. Geliştirilmesine yardım ettiği en detaylı ve üzerinde en çok çalışılmış mesaj Voyager Altın Plakları'dır. Bu kayıt, Voyager uzay sondaları üzerine yerleştirilmiştir.

Bilimsel başarıları 
Sagan, Satürn'ün uydusu Titan ve Jüpiter'in uydusu Europa'nın okyanuslara (Europa için söz konusu olan yüzeyin altındaki okyanuslardır.) sahip olabileceği hipotezini ilk ortaya atanlardandır. Bu hipotez beraberinde, Europa'daki sıvı okyanusların yaşam için potansiyel bir habitat oluşturabileceği önermesini de getirmektedir. Europa'nın yüzey altı okyanusları daha sonra Galileo uzayaracı tarafından dolaylı yollarla kanıtlanmıştır.

Jüpiter'in atmosferinin, Mars'taki mevsimsel değişimlerin ve Satürn'ün uydusu Titan'ın anlaşılmasına yardım etmiştir. Sagan, Venüs'ün atmosferinin aşırı derecede sıcak ve yoğun olduğunu ispatlamıştır. Ayrıca Venüs'te yaşamın karşısındaki  en büyük tehdit olan küresel ısınmanın, Dünya'da da her an şiddeti artan bir tehlike içerdiğini fark etmiştir. Mars'taki mevsimsel değişikliklerin, diğerlerinin söylediği gibi bitki örtüsünün değişmesi ile değil, rüzgârla savrulan tozlarla ilgili olduğunu ileri sürmüştür.

Bilimsel savı 

Carl Sagan, Dünya dışında akıllı yaşamın araştırılmasından yanaydı. Bilim dünyasını, Dünya dışı akıllı yaşam formlarından gelen sinyalleri dinlemek için büyük radyo-teleskopları kullanmaya sevk etmiştir. Diğer gezegenlere sondalar gönderilmesi gerektiğini savunmuştur. Carl Sagan, 12 yıl boyunca Icarus dergisinin editörlüğünü yapmıştır. Planetary Societynin kurucularındandır. Ayrıca Sagan, SETI Enstitüsü'nün yönetim kurulu üyesiydi.

Carl Sagan, büyük çaptaki bir nükleer savaşın, nükleer kış denilen iklimsel değişikliklere sebep olması tehdidine karşı bir bildirinin altına da imzasını atmıştır. Kuveyt'te Saddam Hüseyin'in askerleri tarafından kurulmuş olan tüten petrol ateşlerinin, oluşturdukları kara bulutlarla, ekolojik bir felakete yol açabileceğini öne sürmüştür (Bunu daha sonra yanıldığı tahminler arasında sayar). Emekli atmosfer fizikçisi Fred Singer, Sagan'ın bu önermesini saçma bulduğunu belirtmiş, bu dumanların birkaç gün içinde dağılacağını söyleyerek reddetmiştir.

Sagan, Karanlık Bir Dünya'da Bilimin Mum Işığı kitabında "Karşıtbilim" adlı bölümde pseudoscience (sözde bilim) örneklerine de değinmiştir. Sagan, "Karşıtbilim" (Antiscience) deyimini "sözde bilim"den farklı olarak bilimi hedef alan saldırıları ifade etmekte kullandığını söyler. Sagan bu bölümde, bilimi güvenilmez olarak lanse etme çabasındakilerden bahseder. Bilimsel yöntemleri bu şekilde ekarte ederlerken diğer yandan da güvenilir bilgi diye kendi kabullerini rahatça sunmalarındaki tutarsızlığı tekrar deşifre eder. Bilim adamlarının hata yapmaktan muaf olmadıklarını belirtir ve kendi bazı hatalarını veya yanlış tahminlerine de değinerek, hata yapmakla "sözde bilim" yapmak arasındaki farka vurgu yapar. Çeşitli bilim adamlarının çeşitli tarzları olabilir. Fikirleri test edilebilir olduğu ve aşırı dogmatik davranmadıkları sürece en spekülatif fikirlerin bile zararlı olmaktan ziyade ilerlemeyle katkı sağlayabileceğini ifade eder.

Ayrıca, Ay yüzeyinde bir bomba patlatmayı amaçlayan, Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen Project A119 adlı bir projede araştırmacı olarak bulunmuştur.

Sagan sayısı 
Sagan'ın sayısı, gözlemlenebilir evrendeki yıldızların sayısıdır. Yıldızların gözlemlenebilir evrenin ne olduğu bilinmesi nedeniyle bu sayı oldukça iyi tanımlıdır, ancak değeri oldukça belirsizdir.

 1980'te, Sagan, 10 sekstilyon olduğunu tahmin etmiştir (kısa ölçekte 1022).
 2003'te, 70 sekstilyon (7 × 1022) tahmin edilmiştir.
 2010'da, 300 sekstilyon (3 × 1023)  tahmin edilmiştir.

Toplumsal endişeleri 
Drake denklemi, birçok Dünya dışı uygarlığın var olduğunu öngörür. Ancak, onların varlığına dair bilimsel kanıtların yokluğu sebebiyle (bkz. Fermi paradoksu), teknolojik uygarlıkların kendilerini yok etme olasılıklarının diğerlerine göre daha yüksek olduğunu söyler. Bu, Carl Sagan'ı insanlığın kendi kendini yok etme senaryolarını araştırmaya ve bunu insanlara duyurmaya itmiştir.

Carl Sagan'ın politik kişiliği, nükleer silahsızlanma döneminde nükleer silah mevkilerinde sivil itaatsizlik etkinliklerinde bulunan romancı Ann Druyan ile evlenmesinin ardından daha fazla su yüzüne çıkmıştır.  Amerikan başkanı Reagan'ın "Star Wars" programı olarak da bilinen Stratejik Savunma İnisiyatifi'ne karşı olduğunu belirtmiştir. Bunun mükemmel olacağını fakat teknik olarak  imkânsız olduğunu, maliyetinin çok yüksek olacağını, aynı zamanda Soğuk Savaş döneminin nükleer silahsızlanma anlaşmalarıyla ters düşeceğini söylemiştir.

Bilimin popülerleşmesi 

Sagan'ın düşüncelerini ifade etme yeteneği, pek çok insanın evreni daha iyi anlamasını sağlamıştır. 1977-78 yıllarında Royal Institution'da Gençler için Noel Konferansları'na katıldı. Ayrıca 1980 yılında astronominin geniş kitlelerce sevilmesini sağlayan 13 bölümlük Kozmos adlı bir belgesel hazırladı. Söz konusu belgesel, yayınlandığı her ülkede halkın ilgisini topladı ve sonradan yapılan belgeseller için örnek oldu. Bu başarıda, Sagan'ın yazılarında da kullandığı kendine özgü dilin önemli payı vardı. Belgeselle aynı ismi taşıyan kitapta da yer alan şu ifadesi buna örnektir: "DNA'mızdaki azot, dişlerimizdeki kalsiyum, kanımızdaki demir, elmalı turtamızdaki karbon, çöken yıldızların içlerinde yapıldı. Bizler, yıldızların malzemesinden yapıldık." 1985 yılında yayımlamış olduğu Mesaj adlı roman, 1997 yılında film olarak beyaz perdeye yansıtılmış ve epey beğeni toplamıştır. 1996 yılındaki ölümünden önce yazdığı son kitabı Milyarlarca ve Milyarlarca: Milenyum Eşiğinde Yaşam ve Ölüm Üzerine Düşüncelerdir.

Carl Sagan'a verilen ödüller

Akademik bilim çalışmaları için 

 Apollo Başarı Ödülü, NASA
 Sıradışı Bilimsel Başarı Ödülü, NASA
 Amerikan Felsefe Cemiyeti Üyeliği (1995)
 John F. Kennedy Astronotik Ödülü (1982), Amerikan Astronotik Cemiyeti
 Klumpke-Roberts Ödülü, Pasifik Astronomi Topluluğu (1974)
 Altın Plak Ödülü, Amerikan Başarı Akademisi (1975)
 Konstantin Tisolkovsky Madalyası, Sovyet Kozmonotlar Federasyonu
 Lowell Thomas Ödülü, The Explorers Club (75. Yıl Özel Ödülü)
 Masursky Ödülü, Amerikan Astronomi Topluluğu
 Miller Araştırma Fellowship Ödülü, Miller Enstitüsü (1960-1962)
 Oersted Madalyası, Amerikan Fizik Öğretmenleri Derneği (1990)
 Le Prix Galabert d'astronautique, Uluslararası Astronotik Federasyonu
 UCLA Madalyası (1991)
 Uluslararası Uzay Hall of Fame Ödülü (2004)
 Whittier Koleji Fahri Doktorası (1978)

Ayrıca bilim insanlarının "akademik başarıyı" ölçmekte kullandıkları metriklere göre, 18 Haziran 2020 itibarıyla: 
Carl Sagan'ın makaleleri ve eserleri, 30.000'den fazla defa alıntılanmıştır. h-index'i 77'dir. Yani Carl Sagan, her biri en az 77 defa alıntılanan 77 adet makale yayınlamıştır. i10-index'i 255'tir. Yani 10'dan fazla defa alıntılanan 255 makale yayınlamıştır.

Popüler bilim çalışmaları için 

 Üstün Televizyon Başarısı Yıllık Ödülü, Ohio State University (1981), PBS Cosmos Serisi için
 NASA Ayrıcalıklı Halk Servisi Ödülü (1977)
 Emmy Ödülü, Sıradışı Bireysel Başarı (1981), PBS Cosmos Serisi için
 Emmy Ödülü, Sıradışı Bilgilendirici Seri (1981), PBS Cosmos Serisi için
 Helen Caldicott Liderlik Ödülü, Nükleer Silahsızlanma İçin Kadın Hareketi
 Hugo Ödülü, En İyi Dramatik Sunum (1981), PBS Cosmos Serisi için
 Hugo Ödülü, En İyi Kurgusal Olmayan Kitap (1981), Cosmos kitabı için
 Hugo Ödülü, En İyi Dramatik Sunum (1998), Contact filmi için
 Yılın Hümanisti Ödülü (1981), Amerikan Hümanist Derneği
 Mantığa Övgü Ödülü (1987), Skeptical Inquiry Komitesi
 Isaac Asimov Ödülü (1994), Skeptical Inquiry Komitesi
 Campbell Anma Ödülü (1974), The Cosmic Connection kitabı için
 Joseph Priestley Ödülü, İnsanlığın iyiliğine yaptığı üstün katkılardan ötürü
 Locus Ödülü (1986), Contact kitabı için
 Peabody Ödülü, Cosmos belgeseli için (1980)
 Halk İyiliği Madalyası (1994), ABD Ulusal Bilimler Akademisi
 Pulitzer Ödülü, Genel Kurgu-Dışı, The Dragons of Eden kitabı için
 Bilimkurgu Kroniği Ödülü (1998), Contact kitabı için
 99. En Büyük Amerikalı İlanı, Discovery Channel
 Demosthenian Edebiyat Cemiyeti Onursal Üyeliği (10 Kasım 2011)
 New Jersey Hall of Fame (2009)
 Skeptikler Pantheonu, Skeptics Inquiry Komitesi (Nisan 2011)

Kaynakça 

 İngilizce Vikipedi'deki Carl Sagan maddesi
 Sagan, Carl (2002). Cosmos. Random House.

Dış bağlantılar 
 
Sagan'la röportaj, CNN, 1989, video: 44 minutes.
 Video of skit
 BBC Radio program "Great Lives" on Carl Sagan's life
 "A man whose time has come" New Scientist, July 4, 1974
 
 
 Carl Sagan Prize for Science Popularization
 Carl Sagan Center for the Study of Life in the Universe
 "Carl Sagan's Life and Legacy as Scientist, Teacher, and Skeptic"
 "A Tribute to Carl Sagan: Our Place in the Universe"
 Sagan Medal for Excellence in Public Communication in Planetary Science

 
1934 doğumlular
Brooklyn doğumlular
1996 yılında ölenler
Amerikalı astronomlar
Amerikalı doğa tarihçileri
Amerikalı kuşkucular
Amerikalı agnostikler
Yahudi asıllı Amerikalılar
Chicago Üniversitesinde öğrenim görenler
Harvard Üniversitesi kişileri
Pulitzer Ödülü alan yazarlar
Din eleştirmenleri
The Planetary Society
Astrobiyoloji
Dünya Dışı Akıllı Yaşam Araştırması
Sagan ailesi
Kurgusal Olmayan Genel Eser dalında Pulitzer Ödülü sahipleri
Pulitzer Ödülü sahipleri
Kurgusal olmayan eserler veren Amerikalı erkek yazarlar
Amerikalı yazarlar