Mehmed Esad Safvet Paşa

Mehmed Esat Safvet Paşa (d. 1815 - ö. 1883), Osmanlı hükûmetinde çeşitli nazırlıklarda ve II. Abdülhamit döneminde 4 Haziran 1878 - 4 Aralık 1878  arasında altı ay sadrazamlık görevinde bulunmuş bir Osmanlı devlet adamıdır. Tanzimat döneminin en mühim simalarındandır. Hürriyet gazetesinin kurucusu Sedat Simavi'nin annesinin dedesidir.

Yaşamı 
Babası kaza Voyvodalığında bulunmuş Sürmene eşrafından Mehmet Hulusi Ağa olan Mehmed Esad Safvet Paşa 1815 yılında İstanbul'da doğdu. Öğrenimine mahalle mektebinde başlamış, Bayezid Medresesi'nde devam etmiştir. Devlet memurluğuna 1831 yılında 16 yaşındayken Divan-ı Humayun kalemine girerek başladı. Burada asıl adına geleneklere uygun olarak Safvet mahlası verildi.

Dürüst ve değerli bir devlet adamı olarak tarihe geçmiştir. Nüktedan esprili bir kişiliğe sahiptir. Eğitime çok önem verdiği bilinmektedir, torunlarının eğitime gitmek istememesi üzerine "Bu gençlere ne oluyor biz çocukken Haydar (semt)inden kar demez kış demez yürüyerek Beyazit Camisi'ne medrese eğitimine giderdik." demiştir. Safvet Paşa'nın torunu Aliye hanım Samsun Mutassarrıfı Halil Hamdi Bey'le evlenmiştir. Bu evlilikten karikatürist ve Hürriyet gazetesinin kurucusu Sedat Simavi doğmuştur. Sedat Simavi anne tarafından Safvet Paşa'nın torunudur yani anne tarafından Sürmenelidir.

Hükümet Nazırlıkları ve sadrazamlığı 
Altı defa Hariciye Nazırlığı, üç defa da Maarif Nazırlığı yapmıştır. 1868 yılında Maarif Nazırı iken Şimdiki Galatasaray Sultanisini (Mekteb-i Sultanî) kurmuştur, Galatasaray Lisesi o dönemde Fransızca eğitim veren bir okuldu.  1869 yılına kadar kurumsal kimliği yerleşmemiş olan Maarif Nezâreti ilk defa onun zamanında  "Maarif-i Umumiye Nizamnamesi" ile  toparlanmıştır. İlk defa bu devrede eğitim hizmeti halk işi olmaktan çıkıp devlet hizmeti olarak algılanmaya başlanmıştır.

Toplam 14 defa çeşitli nazırlık görevlerinde bulunmuştur. 4 Haziran 1878-4 Aralık 1878 tarihleri arasında da 6 ay süreyle sadrazamlık görevini yerine getirmiştir.

Safvet Paşa'nın Hazırlanmasına Katkı Sağladığı Maarif-i Umumiyye Nizamnamesi 
1869 Maarif-i Umûmiye Nizamnâmesi Fransa'nın Babıali'ye yaptığı tavsiye ve uyarılar neticesinde bu ülkenin eğitim yapısı dikkate alınarak  hazırlanmıştır. Ülke gerçekleri ve uygulama imkanları göz önünde tutulmadan hazırlandığından hedeflerine ulaştırılamamıştır. Bu Nizamname ile devletin eğitim sistemi yeniden yapılandırılarak yeni bir düzene tabi tutulmuştur. Yapılan yeni düzen değişikliğine göre :

 Öğretim mecburiyetini korudu
 Okulları kısımlara ve derecelere ayırdı
 Eğitim ve öğretim usulünü düzenledi
 Öğretmenlerin bilgilerini arttıracak ve terfillerini sağlayacak çareleri getirdi
 Maarif Nazırlığı ve Vilayet bazında şubelerini teşkilatlandırdı
 Sınav yöntemleri geliştirildi.
 Eğitim masrafları için gelir kaynağı (Halktan toplanan paralar) buldu

Aynı Nizamnameye göre okul teşkilatı da şöyle oluyor;

 Köylerde ve mahallelerde sıbyan mektepleri
 500 evli kasabalarıyla rüştiye mektepleri
 Ev sayısı 1000'i geçen kasabalarda idadi mektepleri
 Valilik merkezlerinde sultani mektepleri
 İstanbul'da biri erkekler, diğeri kızlar için iki öğretmen okulu kuruldu
 Darülfünun kuruldu.
 Lazım ve münasip olan yerlerde kız üniversiteleri kuruldu.

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 Buz, Ayhan (2009) "Osmanlı Sadrazamları", İstanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5
 Danişmend, İsmail Hâmi (1971),Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul: Türkiye Yayınevi 
 Kuneralp, Sinan (1999) Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839 - 1922) Prosopografik Rehber,  İstanbul:ISIS Press,, ISBN 9784281181.
 İnal, İbnülemin Mehmet Kemal, (1964) Son Sadrazamlar 4 cilt, Ankara: Millî Eğitim Basimevi,  (Dergah Yayinevi 2002) (Google books ,
 Tektaş, Nazim (2002), Sadrâzamlar Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı, İstanbul:Çatı Yayınevi (Google books:  

 

Osmanlı sadrazamları
1814 doğumlular
1883 yılında ölenler
İstanbul doğumlu askerler
İstanbul'da ölenler
Osmanlı İmparatorluğu'nun Paris Büyükelçileri
II. Mahmud Türbesi haziresine defnedilenler