Arabistanlı Lawrence (film)

Lawrence of Arabia 1962 yapımı Oscarlı filmdir. T. E. Lawrence'ın Bilgeliğin Yedi Sütunu kitabından uyarlanmıştır. Filmin yönetmenliğini David Lean, yapımcılığını Sam Spiegel yapmıştır. Başrolünde Peter O'Toole vardır. Ömer Şerif ve Alec Guinness filmde rol almıştır. Amerikan Film Enstitüsü'nün hazırladığı AFI's 100 Years... 100 Movies listesinde 1998'de beşinci, 2007'de yedinci sırada yer almaktadır. Ayrıca Peter O'Toole'un T. E. Lawrence rolünde gösterdiği performans Premiere Magazine'in Tüm zamanların en iyi 100 performansı listesinin ilk sırasındadır. (100 Greatest Performances of All Time)

"Arabistanlı Lawrence", 1991 yılında Kongre Kütüphanesi tarafından "kültürel, tarihi ve estetik olarak önemli" filmler arasına seçilerek ABD Ulusal Film Arşivi'nde muhafaza edilmesine karar verilmiştir.

Filmin Türkiye'de gösterimi 1962'de yasaklanmıştır. Türkiye'de ilk kez 1990 yılında özel tv kanalı olan Star TV Türkçe dublajlı olarak yayınlamıştır.

Konusu 
İngiliz Lawrence hem bir bilim insanı ve hem de İngiliz devleti için çalışan bir ajandır. Bu çift kimlikli hayatı ona ajanlık hayatında büyük kolaylıklar sağlamaktadır.Bu özelliğini çok iyi bilen İngiliz İstihbarat Müdürlüğü Lawrence'ı uzman olduğu Arapların yanına gönderir.  Bedeviler, Lawrence'ın ve İngilizlerin Osmanlı'ya karşı savaşma teklifini hemen kabul edecek ve aldığı desteğe sımsıkı sarılacaktır. Amacı Osmanlı'dan hoşnut olmayan aşiretleri de kendi safına çekerek Osmanlı askerlerine saldırmaktır. Amacına ulaşsa da Lawrence,  savaştan sonra Araplara verdiği tek bir Arap devleti sözünü tutmadığını ve bunun yerine onlarca Arap devletinin kurulduğunu görecek, Ait olduğu İngilizlerin, Arapları nasıl kandırdığını ve kendi amacı için kullandıktan sonra nasıl onları bölüp kaderine terk ettiğini görecektir.

Oyuncular
 Peter O'Toole - T. E. Lawrence
 Alec Guinness - I. Faysal
 Anthony Quinn - Auda abu Tayi
 Jack Hawkins - Edmund Allenby
 Omar Sharif - Şerif Ali
 José Ferrer - Türk Beyi
 Anthony Quayle - Albay Harry Brighton
 Claude Rains - Mr. Dryden
 Arthur Kennedy - Jackson Bentley
 Donald Wolfit - General Murray
 I. S. Johar- Gasim
 Gamil Ratib - Macid
 Michel Ray - Farraj
 John Dimech - Daud
 Zia Mohyeddin - Tafas
 Howard Marion-Crawford - Sıhhıye subayı
 Jack Gwillim - Kulüp sekreteri
 Peter Burton - Şam şeyhi 
 Kenneth Fortescue - General Allenby'nin yardımcısı
 Harry Fowler - Onbaşı Potter 
 Jack Hedley - Muhabir 
 Ian MacNaughton - Michael George Hartley, O'Toole'un ilk sahnesinde Lawrence'ın arkadaşı 
 Henry Oscar - Silliam, Faysal'ın hizmetçisi
 Norman Rossington - Albay Jenkins 
 John Ruddock - Elder Harith
 Fernando Sancho - Türk çavuşu 
 Stuart Saunders - Alay başçavuşu
 Bryan Pringle - Filmin sonunda Lawrence'ı alıp götüren arabanın sürücüsü

Yapım

Çekimler

Film, Horizon Pictures tarafından yapıldı ve Columbia Pictures tarafından dağıtıldı. Ana çekimler 15 Mayıs 1961'de başladı ve 21 Eylül 1962'de sona erdi.

Çöl sahneleri Ürdün ve Fas'ta, ayrıca İspanya'da Almería ve Doñana'da çekildi. Başlangıçta tamamen Ürdün'de çekilecekti; Kral Hüseyin hükûmeti lojistik yardım, yer keşfi, ulaşım ve ilave masraflar sağlamada son derece yardımcı oldu. Hüseyin, yapım sırasında seti birkaç kez ziyaret etti ve oyuncular ve ekiple samimi ilişkiler kurdu. Tek gerginlik Ürdünlü yetkililerin İngiliz aktör Henry Oscar'ın Arapça bilmediğini ve Kuran okurken filme alınacağını öğrendiğinde yaşandı. Herhangi bir yanlış alıntı olmamasını sağlamak için bir imamın hazır bulunması şartıyla izin verildi.

Filmin yönetmeni David Lean, Akabe'de ve Lawrence'ın bir çalışma yeri olarak düşkün olduğu Petra'daki arkeolojik alanda film çekmeyi planladı. Ancak, bu sahneler çekilemeden önce, yapım maliyeti ve oyuncular ve ekip arasında salgın hastalıklar nedeniyle İspanya'ya taşınmak zorunda kaldı.

Gasim'in infazı, tren saldırıları ve Dera'nın dış çekimleri Almería bölgesinde çekildi ve bazı çekimler sel nedeniyle ertelendi. Sevilla şehri, Casa de Pilatos, Alcázar, Sevilla ve Plaza de España'nın görünümüyle Kahire, Kudüs ve Şam'ı temsil etmek için kullanıldı. Lawrence'ın Faysal ile ilk buluşması ve Auda'nın çadırındaki sahne de dahil olmak üzere tüm iç mekanlar İspanya'da çekildi. Tafas katliamı, Fas'ın Varzazat kentinde, Türk ordusunun yerine Fas ordusu askerleri ile çekildi; ancak, askerler işbirliği yapmadıkları ve sabırsız oldukları için yönetmen David Lean istediği kadar çekim yapamadı.

O'Toole deveye binmeye alışık değildi ve eyeri rahatsız edici buluyordu. Çekimlere ara verildiği sırada pazardan bir parça köpük kauçuk aldı ve eyerine ekledi. Filmde köpük tabakaları birçok at ve deve eyerinde görülebilir. Akabe sahnesinin çekimleri sırasında, O'Toole devesinden düştüğünde neredeyse ölüyordu, ama neyse ki üzerinde devenin üstünde durdu ve figüranların atları tarafından ezilmekten kurtuldu. Tesadüfen, 1917'de Akabe Savaşı'nda gerçek Lawrence'ın başına da çok benzer bir talihsizlik geldi.

Ürdün, Arap kültürüne saygısızlık yapıldığını düşünerek filmi yasakladı. Ömer Şerif'in anavatanı olan Mısır, filmin geniş çapta vizyona giren tek Arap ülkesiydi ve Arap milliyetçiliği tasvirini takdir eden devlet başkanı Cemal Abdünnâsır'ın desteğiyle film başarılı oldu.

Filmi çekmek için Süper Panavision teknolojisi kullanıldı, yani anamorfik lensler yerine küresel lensler kullanıldı ve görüntü 65 mm negatif üzerine pozlandı, ardından film müziklerine yer bırakmak için 70 mm pozitif üzerine basıldı. Hızlı kesim, geniş ekranda daha rahatsız ediciydi, bu nedenle film yapımcıları daha uzun ve daha akıcı çekimler uygulamak zorunda kaldı. Bu kadar geniş bir oranın çekilmesi, projeksiyon sırasında tuhaf bir "çarpıntı" efekti, görüntünün belirli kısımlarının bulanıklaşması gibi bazı istenmeyen etkiler üretti. Sorundan kaçınmak için, yönetmen genellikle engellemeyi değiştirmek zorunda kaldı ve oyuncuya çarpıntının meydana gelme olasılığının daha düşük olduğu daha çapraz bir hareket verdi.

Ödüller 
 2001 / PGA Altın Laurel Ödülleri: PGA Ünlüler Birliği - Sinema
 1964 / David: En İyi Yabancı Film (Miglior Film Straniero)
 1964 / Gümüş Kurdele: En İyi Yönetmen - Yabancı Film (Regista del Miglior Film Straniero)
 1963 / BAFTA Film Ödülü: En İyi Britanyalı Aktör
 1963 / BAFTA Film Ödülü: En İyi Britanya Filmi
 1963 / BAFTA Film Ödülü: En İyi Britanya Senaryosu
 1963 / BAFTA Film Ödülü: Kaynak Gösterilmeden En İyi Film
 1963 / DGA Ödülü: Üstün Yönetmen Başarısı 
 1963 / Altın Küre: En İyi Sinematografi - Color
 1963 / Altın Küre: En İyi Film - Dram
 1963 / Altın Küre: En İyi Film Yönetmeni
 1963 / Altın Küre: En İyi Yardımcı Aktör
 1963 / Altın Küre: En İyi Çıkış Yapan Oyuncu - Erkek
 1963 / Altın Laurel: En İyi Tanıtım
 1963 / Kinema Junpo Ödülü: En İyi Yabancı Dilde Film
 1963 / Oscar: En İyi Sanat Direktörlüğü-Sahne Dekorasyonu, Color
 1963 / Oscar: En İyi Sinematografi, Color
 1963 / Oscar: En İyi Yönetmen
 1963 / Oscar: En İyi Uyarlama Film
 1963 / Oscar: En İyi Müzik, Score - Substantially Original
 1963 / Oscar: En İyi Resim
 1963 / Oscar: En İyi Ses
 1963 / Büyük Britanya Yazarlar Birliği Ödülü: En İyi Senaryo
 1962 / İngiliz Sinematograflar Derneği: En İyi Sinematografi Ödülü
 1962 / NBR Ödülü: En İyi Yönetmen

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

1962 çıkışlı dramatik filmler
1960'larda biyografik dram filmleri
1960'larda tarihî dram filmleri
1960'larda dramatik savaş filmleri
1960'larda İngilizce filmler
Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Film Arşivi filmleri
Birleşik Krallık biyografik dram filmleri
Birleşik Krallık dramatik savaş filmleri
Birleşik Krallık epik filmleri
Birleşik Krallık tarihî dram filmleri
LGBT temalı İngiliz filmleri
Epik savaş filmleri
Tarihî epik filmler
David Lean'in yönettiği filmler
Freddie Young'ın görüntülediği filmler
Sam Spiegel'in yapımcısı olduğu filmler
Michael Wilson'ın senaryosunu yazdığı filmler
Robert Bolt'un senaryosunu yazdığı filmler
Maurice Jarre'ın müziğini yaptığı filmler
Columbia Pictures filmleri
70 mm filmler
Gerçek olaylara dayanan dramatik filmler
Gerçek olaylara dayanan epik filmler
Gerçek olaylara dayanan I. Dünya Savaşı filmleri
En İyi Film Akademi Ödülü sahipleri
En İyi Özgün Müzik Akademi Ödülü kazanan filmler
En İyi Ses Miksajı Akademi Ödülü kazanan filmler
En İyi Drama Filmi Altın Küre Ödülü sahipleri
BAFTA En İyi Film Ödülü kazananlar
BAFTA En İyi İngiliz Filmi Ödülü sahipleri
Tiyatro oyunlarından uyarlanan Amerika Birleşik Devletleri filmleri
Tiyatro oyunlarından uyarlanan Birleşik Krallık filmleri
Biyografik kitaplardan uyarlanan filmler
1910'larda geçen filmler
1920'lerde geçen filmler
1930'larda geçen filmler
Konusu Orta Doğu'da geçen Birinci Dünya Savaşı filmleri
Konusu Britanya İmparatorluğu'nda geçen filmler
Konusu Osmanlı İmparatorluğu'nda geçen filmler
Konusu Suudi Arabistan'da geçen filmler
Konusu çölde geçen filmler
Almería'da çekilmiş filmler
Fas'ta çekilmiş filmler
Londra'da çekilmiş filmler
Ürdün'de çekilmiş filmler
Thomas Edward Lawrence hakkındaki kültürel tasvirler
David di Donatello Yabancı Dilde En İyi Film Ödülü sahipleri