Suşehri

Suşehri eski adıyla Enderes veya Endires, Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümünün güneybatısında, aynı adla anılan ovanın batı kenarında yer alan Sivas'ın bir ilçesidir. Doğusunda Akıncılar, güneyinde İmranlı, güneybatısında Zara, batısında Koyulhisar ve kuzeyinde Giresun'un Şebinkarahisar ilçeleri ile çevrilidir. 2022 nüfus istatistiklerine göre toplam nüfusu 25,499 olan Suşehri, Şarkışla ve Yıldızeli'nden sonra Sivas'ın en kalabalık üçüncü ilçesi konumundadır. İlçeye bağlı iki belde, 17 mahalle ve 65 köy bulunmaktadır. Halkının çoğunluğu Türkmen/Çepnilerden oluşur.

Etimoloji 
İlk çağlardaki adı Nikopolis olan ilçenin daha sonraki devirlerde adı Andriyas veya Andıras olarak geçmektedir. Bu adın aslı Luvi dilinde Adra olup; erkek, koca ve ana tanrıçanın erkeği manalarına gelmektedir. Andıras ismi Pontus Rumcası'nda Andras, Yunanca Hendêris iken Türk ağzında ise Enderes ve Endirese dönüşmüştür. Suşehri adının ne zaman kullanılmaya başlandığı kesin olarak bilinmese de, bölgedeki halk dilinde Endires adı günümüzde dahi kullanılmaktadır. Suşehri isminin, çevredeki su kaynaklarının bolluğu dolayısıyla Çaldıran Muharebesi'nden sonra Türklerin bölgeye hakimiyeti ile kullanılmaya başlandığı düşünülmektedir. 16. yüzyıldaki tapu tahrir kayıtlarında Suşehri adının kullanıldığı tespit edilmiştir.

Tarihçe 

Eski bir yerleşim yeri olan Suşehri'nin tarihi Bakır Çağı'na kadar uzanmaktadır. Günümüzde Kılıçkaya Barajı suları altında kalan Kayadelen köyü yakınlarında yapılan arkeolojik kazılarda Bakır Çağı özelliklerini gösteren eşyalar bulunmuştur. Akşar, Eskişar, Kale köyleri ve Çataloluk beldesinde Roma, Bizans ve Büyük Selçuklu İmparatorluğu dönemlerinden kalma kale kalıntıları bulunmaktadır. İlçeye bağlı Büyükgüzel ve Küçükgüzel köylerinin eski yerleşim yerlerinin, bulunan tarihi kalıntılar ile Roma İmparatorluğu döneminde önemli birer merkez olduğu tespit edildi. Küçükgüzel köyündeki arkeolojik çalışmalar ile gün yüzüne çıkarılan aslan başı mermeri ile önemli bir yapıya ait olduğu düşünülen bazı kalıntılar Sivas Müzesi ve Suşehri Hükûmet Konağı bahçesinde sergilenmektedir.

3 Temmuz 1243 tarihinde, Suşehri ilçesinde Anadolu Selçuklu Devleti ile Moğollar arasında gerçekleşen ve Selçuklu Devleti'nin yenilip Moğol tabiiyetine girmesiyle sonuçlanan Kösedağ Muharebesi gerçekleşmiştir.

Suşehri'ne bağlı köylerden Akşar köyünün Orta Çağ'da önemli bir merkez olduğu, Suşehri ve civarındaki yerleşim yerlerinin idari açıdan buraya bağlı olduğu belirlenmiştir. Günümüzdeki adı Suşehri ovası olan düzlüğün Akşar ovası olarak adlandırıldığı ve Selçuklular zamanında Aq-Šahr veya başka bir ifadeyle Aqšer-abād adı altında önemli bir ulaşım noktası olduğu rivayet edilmiştir.

1875 yılında yeniden yapılan vilayet düzenlemesinde Şebinkarahisar sancağı Trabzon Vilayeti'nden alınarak Amasya ve Tokat ile birlikte Sivas Vilayetine bağlanmıştır. Bu düzenleme ile Suşar (Gölova) ve Akşar Subaşılıkları kaldırılmış ve Endires köyüne ilçe teşkilatı kurularak "Şehr-i Su" adı verilmiştir. 20 Mayıs 1933'te çıkarılan bir kanunla Suşehri'nin bağlı bulunduğu Şebinkarahisar ilçe yapılarak Merkez kazası ile Alucra kazası Giresun'a bağlanınca Suşehri ve Koyulhisar Sivas iline; Mesudiye de Ordu'ya bağlanmıştır.

Coğrafi özellikleri ve konumu  

Suşehri, Sivas'ın kuzeydoğusunda 38.04 doğu meridyeni ile 40.08 kuzey enleminin kesiştiği bölgede yer alır. Doğusunda Akıncılar, güneyinde İmranlı, güneybatısında Zara, batısında Koyulhisar, kuzeyinde ise Giresun'un Şebinkarahisar ilçeleri ile sınırı bulunmaktadır. 985 km²'lik bir alana yayılan ilçe, deniz seviyesinden ortalama 950 metre yüksekliktedir ve bu rakımı ile Türkiye ortalama yüksekliğine yakın bir seviyededir. Köse Dağları silsilesinin en yüksek Dağı olan Kösedağ 3050 mt yüksekliği ile Suşehri'nin ve Sivas'ın en yüksek dağı özelliğini taşır. Ayrıca Suşehri ovasının kuzey kısmı Giresun Dağları'nın güney kollarını meydana getiren devamlı ve yüksek dağlarla sınırlanmıştır.

İlçe, Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın doğuda Erzincan ile batıda Koyulhisar arasında yaklaşık 155 km uzunlukta ve K70B doğrultulu bölümü olan Erzincan-Koyulhisar bölümü arasında konumlanmıştır. Bu bölümde fay yer yer 5 km genişliklere ulaşır ve birkaç yerde sıçramalar yapar. Suşehri ovasında fay belirgin olup, ovanın ortasından geçmektedir. Suşehri'nin yakın doğusunda ise, Karaağaç köyünün güneyinde, Küçükgüzel köyünün doğusunda ve batısında, Akıncılar'ın Yağlıçayır köyünün kuzeyinde fayın kuzey bloğu güneyine göre 1–2 m jeomorfolojik olarak yüksekte bulunmaktadır. İlçe bu nedenle I. Derece yüksek riskli deprem bölgesi içerisinde yer almaktadır. 18 Mayıs 1929'da Suşehri'nde meydana gelen 6.1 büyüklüğündeki depremde 64 kişi hayatını kaybetti, 72'den fazlası ise yaralandı ve yüzlerce ev yıkıldı ya da ağır hasar aldı.

Suşehri İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Sivas'a idarî olarak bağlı olsa da, coğrafi konumu bakımından Karadeniz Bölgesi'nin iç kısmında yer alır. Coğrafi özellikleri ve iklimsel olarak bir sınır bölgesinde yer aldığı için, burada hem İç Anadolu'nun karasal hem de Karadeniz iklimi'nin ılıman etkisi görülür. Ayrıca, Kuzey Anadolu Dağları, ilçenin deniz etkisinden yararlanmasını engeller. Bu nedenle yazları kurak, kışları İç Anadolu Bölgesine göre daha ılıman geçmektedir.

Nüfus

İdari durum 
Suşehri İlçesi, idari olarak Sivas iline bağlıdır.  71 köy muhtarlığı ve 42 mezra ile toplam 113 yerleşim birimi bulunmaktadır. Sivas il merkezine 131 km uzaklıktadır.

Köyler, yerleşim özelliği bakımından incelendiğinde ilçe merkezine yakın bulunan ve düşük rakımlı yerlerde kurulu olan köyler toplu; dağlık kesimde kurulan köyler ise mezralara bölünmüş bir şekilde dağınıktır.

Kültür 
Suşehri’nde kültürel yapıyı etkileyen en önemli faktörlerden biri coğrafi konumdur. Karadeniz Bölgesinde yer alması nedeniyle Sivas'a özgü halk oyunları ve klarnet yerine Suşehri'nde Kemençe, Zurna ve Horon kültürü vardır.  Çok yakın zamana kadar ilçede kemençe yapımcıları, icracıları ve tulum sanatçılarına çok sık rastlanmaktaydı. Tulum kültürü bu bölgelerde yok olmak üzeredir.Halk oyunlarında en çok tercih edilenler; Siksara, Düz Horon, Dik Horon, İki Ayak Horon, Temurağa Horonu,  Alaşağı, Güzeller Horonudur.

Geçim kaynağı 
Bölgenin geçim kaynağını tarım ve hayvancılık oluşturur. Zengin toprak yapısı ve yayla konumunda olmasından dolayı hemen hemen her türlü sebze ve meyvenin yetiştirilmesi mümkündür. Şekerpancarı yoğunlukta olmakla beraber buğday en çok üretim yapılan bitkileridir.Hayvancılık bölgede ileri derecede yapılmaktadır. Genellikle köylerde yaşayanlar süt ve süt ürünlerini kendileri karşılamaktadır.

Kaynakça

Dış bağlantılar