Unkapanı

Unkapanı, İstanbul'da bir semt. Osmanlılar zamanında bazı satış yerlerinde Arapçada Kabban adını taşıyan büyük teraziler bulunduğundan, bu tip yerlere Kapan denirdi. O dönemde un ve tahılların muhafaza edildiği hanlar burada bulunuyordu. Bugünkü Unkapanı sahiline buğday ve arpa yüklü gemiler demirlediğinden, semt 19. yüzyılda bu ismi almıştır. Ayrıca kapanlara getirilen ürünlere göre yağkapanı ve balkapanı (Sirkeci'de Balkapanı Hanı) adını alan çeşitleri de vardır. Ayrıca Türkiye müzik piyasasının merkezi olan, plakçılar ve müzik yapımcılarının bulunduğu İMÇ Blokları için kullanıldığından, bu semt Unkapanı Plakçılar Çarşısı'dır.

Yeşilçam sinemasında Unkapanı “doğulu, saf, temiz ve yanık sesli türkücülerin yolunun düştüğü semt” olarak anılıyor.

İsmi 
Unkapanı semti adını “un” ve Osmanlı Dönemi’nde kullanılan bir çeşit tartı aleti olan, toptan satış yapılan yer anlamına da gelen “kapan” kelimelerinden almıştır. Semte “Unkapanı” denilmesinin sebebi ise, İstanbul’a tahıl getiren gemilerin yüklerini Unkapanı’na boşaltmasıdır. İstanbul’a gelen zahire, yiyecek ve diğer ihtiyaç maddelerinin ölçümünün, ekspertizinin, fiyatlandırması ve dağıtım işlemlerinin yapıldığı kapanların en önemlilerinden biri olan un kapanının burada bulunması, giderek semtin de aynı adla anılmasına neden olmuştur. Hemen hemen her sokağında buğday ambarları, değirmenler ve fırınlar bulunan semtin en büyük değirmen yapısı, Unkapanı Değirmeni’dir.

Tarihi 
Miladi 600, 1200, 1500, 1600 ve 1700 yıllarında dünyanın en kalabalık şehri olarak öne çıkan İstanbul, 1453 yılı sonrası Osmanlı başkenti olmasıyla beraber yaklaşık 250 yıl boyunca dünyanın en kalabalık şehri olma vasfını sürdürmüştür. Böyle kadim bir şehrin gıda sorununu ise, büyük bir organizasyonla çözerken, Akdeniz dünyasının tahıl ihtiyacını da karşılayan bir üst olma vasfını da korumuştur. İşte bütün bu iktisadi ve sosyal organizasyonun İstanbul içerisinde yönetim merkezi, devasa Haliç limanı arasında Unkapanı Semti’nde teşekkül ettirilmişti.

Bu tez çalışmamızın, birinci bölümünde, böyle bir teşekkülün oluşmasındaki coğrafi şartların oluşumunun ardından Unkapanı Semti’nin İstanbul Şehri içerisindeki sınırları ve tarihi gelişimi belirtilmiş olup, devamı bölümlerde sırasıyla semtin tarihi mirası olan, cami-mescid yapıları, tekke ve sinagog binaları ile çeşme, sebil, hamam ve hazireleri ile ayazması incelenmiştir. Ve günümüze ulaşmamış, yeni imar yolların açılması sırasında yıktırılan veya afetler sebebiyle günümüze ulaşmamış eserler de arşiv fotoğraflarıyla belgelenmeye çalışılmıştır.

Tez akışı içerisinde kamu yapıları olan, karakol binası, köprü, değirmen binası, askeri fırın gibi yapılar da bu incelemeler içerisinde ortaya konulmuştur. Bu tez çalışmasında amacı, Unkapanı Semti’nin monografyasının ortaya çıkarılmaya çalışılması olup, semtin dünü ve bugünü ile yaşadığı fiziki ve sosyal değişim de ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Ulaşım

Otobüs Hatları 
 145M Yeşilkent/Beykent - Taksim
 145T Beylikdüzü - Taksim
 146B Metrokent - Eminönü
 28 Topkapı/Edirnekapı - Beşiktaş
 28T Topkapı - Beşiktaş
 30D Ortaköy Dereboyu - Yenikapı
 31E Kuyumcukent - Eminönü
 32 Cevatpaşa - Eminönü
 32T Cevatpaşa - Taksim
 33 Giyimkent/Turgutreis - Eminönü
 33B Giyimkent/Birlik Mahallesi - Eminönü
 33D Esenler Bilim Parkı - Eminönü
 33ES Giyimkent - Eminönü
 33TE Esenler Turgutreis - Eminönü
 33Y Esenler Giyimkent/Yüzyıl Mahallesi - Eminönü
 336 Arnavutköy - Eminönü
 336E Sultançiftliği - Eminönü
 35 Kocamustafapaşa - Eminönü
 35C Kocamustafapaşa - Taksim
 36KE Karadeniz Mahallesi - Eminönü
 38E G.O. Paşa Devlet Hastanesi/Küçükköy - Eminönü
 46T Çağlayan - Topkapı
 50P Çırçır Metro - Eminönü
 70FY Feriköy - Yenikapı
 70KY Kurtuluş - Yenikapı
 71T Ataköy - Taksim
 72T Yeşilköy - Taksim
 72YT Yeşilköy - Taksim
 73 Yenibosna Metro - Taksim
 73F Florya - Taksim
 76D Bahçeşehir/Esenkent - Taksim
 77 Şişli - Yenikapı
 77A Şişli - Vezneciler
 78 Metrokent - Eminönü
 78H Fenertepe - Eminönü
 79E Kayabaşı Kiptaş - Eminönü
 79GE Güvercintepe/Fenertepe - Eminönü
 80 Kazlıçeşme - Eminönü
 80T Kazlıçeşme - Taksim
 82 Kuyumcukent - Eminönü
 85T Esenler Metro - Taksim
 87 Topkapı/Edirnekapı - Taksim
 89C Metrokent - Taksim
 89T K.S.S. Hastanesi/Atakent Mahallesi - Taksim
 90 Draman - Eminönü
 92 Yenimahalle Metro - Eminönü
 92C Haznedar - Eminönü
 92T Bağcılar Devlet Hastanesi - Taksim
 93 Zeytinburnu - Eminönü
 93T Zeytinburnu - Taksim
 97A Basınsitesi - Eminönü
 97BT Kocasinan İtfaiye - Taksim
 97GE 15 Temmuz Mah A.S.M. - Eminönü
 97T Basınsitesi – Taksim
 E-56 Ispartakule/Bizimevler - Taksim
 E-59 Boğazköy/Bahçeşehir - Taksim

Minibüs  Hatları 
 Taksim - Aksaray
 Taksim - Bakırköy
 Taksim - Cevizlibağ
 Taksim - Florya
 Taksim - Kocamustafapaşa
 Taksim - Topkapı
 Taksim - Yeşilköy
 Taksim - Yenibosna

Metro Hatları 
  Yenikapı - Hacıosman

Kaynakça 

Fatih'in semtleri