Yoncalı, Şavşat

Yoncalı, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür. Yoncalı, Ekim 2020 yılında farkına varılan ve "panta" olarak adlandırılan asırlık Kafkas yaban armuduyla da tanınmaktadır.

Tarihçe 

Yoncalı köyünün eski adı Tsihia'dır. Gürcüce bir yer adı olan Tsihia (ციხია), kale anlamındaki "tsihe" (ციხე) kelimesinden türemiş olup "kaleli" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçede Sihya (سخیا) biçimini almıştır.

Tsihia, orta çağda Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün kilisesine ait ve 12. yüzyıldan kalma Gürcüce yazılı taş buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.

Tsihia köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin de Tsihia (Цихиа) adıyla kaydettiği köy, Artvin Okrugu'nun Şavşet-İmerhevi kazası içinde yer alıyordu. Bu kazaya bağlı Dabatzvrili nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. 1886 yılındaki nüfus tespitine göre Tsihia köyünde, 171'i erkek ve 148'i kadın olmak üzere 47 hanede 319 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Tsihia köyüne bağlı Cami mahallesi 24 hane, Hatoreti mahallesi 11 hane, Çakellar mahallesinde 4 hane ve "Çikrik-ogli" mahallesi 6 haneden oluşuyordu.

Tsihia, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından Tsihia köyü de fiilen Türkiye'ye katıldı. Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla bu köyü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Tsihia, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında "Sıhıya" adıyla Şavşat kazasına bağlı Merya nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu, 296'sı kadın ve 322'si erkek olmak üzere 104 hanede yaşayan 618 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusunun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Tsihia veya Sihya Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Yoncalı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yoncalı köyünde 895 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 270 kişi okuma yazma biliyordu.

Yoncalı köyünde üç kilisesinin varlığı bilinmektedir. Bu kiliselerden birine ait olan ve 12. yüzyıla tarihlenen Gürcüce yazılı taşın varlığı 2005 yılında Gürcü tarihçi Buba Kudava tarafından tespit edilmiştir.

Coğrafya 
Köy; Artvin il merkezine 95 km, Şavşat ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.

"Panta"

Yoncalı köyünde bulunan bir armut ağacının yaklaşık 1.500 yaşında olabileceği tahmin edilmektedir. Gürcüce adıyla "panta" (პანტა) olarak adlandırılan ağacın yaban armudu cinsi Kafkas yaban armudu (Pyrus caucasica)  olduğu Gürcüce adından da anlaşılmaktadır. Bunun kesinleşip tescil edilmesi halinde Yoncalı dünyanın en yaşlı armut ağacına sahip köy olacaktır. Çevre genişliği 6,6 metre olan panta armudu ağacı, 2,1 metre çap ve 18,5 metre boyundadır. Ağacın tescil edilmesi için çalışmalar başlatılmıştır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Şavşat belde ve köyleri