Monolit

Monolit, yekpare taş veya kayadan meydana gelen, görünüşte dağ benzeri bir jeolojik veya teknolojik, büyük boyutlu bir kitledir. Sıklıkla çok sert ve katı metamorfik kayadan olan bu kitleleri, genellikle erozyon açığa çıkarmıştır.

İsim Latince monolithus sözcüğünden gelir ki bu da Yunanca μονόλιϑος (monolithos) sözcüğünden gelmektedir. μονόλιϑος sözcüğü ise μόνος yani "tek" ve λίϑος yani "taş"tan türemiştir. İngilizce ve Türkçeye ise Fransızca monolithe sözcüğünden geçmiştir.

Jeolojik Monolitler 
Bugün yeryüzündeki en büyük üç monolit şunlardır:
 Mount Augustus (Augustus Dağı), Avustralya
 La Peña de Bernal, Meksika
 Stone Mountain (Taş Dağı), Atlanta, Georgia, ABD

Diğer monolitlerden bazıları:

Kuzey Amerika 
 Bottleneck Peak and Moon, Utah, ABD
 Devils Tower National Monument, Wyoming, ABD
 El Capitan, Kaliforniya, ABD
 Enchanted Rock, Teksas, ABD
 Haystack Rock, Britanya Kolumbiyası, Kanada

Avrupa 
 Frau Holle Stone, Almanya
 Humber Stone, İngiltere
 King Arthur's Stone, İngiltere
 Logan Stone, İngiltere
 Odin Stone, Orkney, Birleşik Krallık - 1814 yılında yok edilmiştir.
 Cebelitarık Kayası (Rock of Gibraltar)

Afrika 
 Ben Amera, Moritanya
 Brandberg Mountain, Namibya

Asya 
 Savandurga, Hindistan

Avustralya 
 Mount Coolum, Queensland
 Mount Wudinna, Güney Avustralya

Güney Amerika 
 Paine Kuleleri, Şili

Antarktika 
 Scullin monoliti

Uluru 
Yıllar boyunca Uluru/Ayers Kayası'nın dünyanın en büyük monoliti olduğu yazılmış ve söylenmiştir. Aslında bu iki açıdan da yanlıştır. Zira Uluru bir monolit değildir ve bir monolit olsa bile Mount Augustus ondan yaklaşık 2,5 kat daha büyüktür.

Yapay Monolitler 

Yekpare taştan meydana gelen abidelere tarihte sıklıkla rastlanır. Bunlar diğer özelliklerine göre farklı isimlerle anılır. Bunun dışında insan eliyle, farklı amaçlar için yapılmış monolitler bulunur. Bazı insan eliyle yapılmış monolitler ve tipler:

 Theoderik Mozolesi, Ravenna
 Aztek takvimi "Güneş Taşı"
 Run taşları
 Steller
 Dikilitaşlar
 Ogham Taşı (Ogham Stone), İrlanda
 Adem ve Havva Taşları (Adam and Eve Stones), İngiltere
 Merlin Taşı (Merlin Stone), İngiltere

Ayrıca bakınız 
 Megalit
 Monolitik
 Monolit sütun
 Monolitik kilise