Kırkayak

Kırkayaklar (Diplopoda), yavaş hareket eden, uzun segmentli vücuda sahip, eklembacaklılar şubesine ait bir çok bacaklılar sınıfı. 13.000 türlük çok bacaklılar içinde 10.000 tür ile başı çekerler.

Sayıları 36 dan 400 e kadar olan bacaklara sahiptir. En fazla ayağı olan kırkayak türü 750 ayaklı Illacme plenipes türüdür. Erkeklerinde yaklaşık 660, dişilerinde ise 750 ayak bulunur.

Çıyanlarla aynı sınıfta ele alınırlar. Her segmentte ikişer çift bacak bulunur ve bacak sayısı çıyanlarınkinden daha fazladır. Çıyanlar etçil ve zehirliyken, kırkayaklar otçul/çürükçül ve zehirsizdir. Vücutları da çıyanlara göre daha sert ve silindiriktir.

Görünüşleri ile tespih böceklerine oldukça benzeyen tespih kırkayakları (Oniscomorpha) tıpkı tespih böcekleri gibi tostoparlak olmalarıyla tanınırlar.

Kırkayakların ayak sayısı cinse göre değişken özelliktedir. Türkçe dilindeki bu kullanımın tamamen tesadüf olduğunu söylenebilir. Kelime olarak Latince dilinde 'yüz ayak' anlamına gelen centipeda kelimesinden gelmektedir. Ve de üstelik, henüz 100 ayaklı bir türe de rastlanılmış değildir.

Sınıflandırma 
 temel cins: Eileticus (fosil)
 alt sınıf: Penicillata Latreille, 1831
 takım: Polyxenida Lucas, 1840
 alt sınıf: Arthropleuridea (fosil)
 alt sınıf: Zosterogrammida Wilson, 2005 (fosil)
 alt sınıf: Pentazonia Brandt, 1833
 temel cins: Amynilyspes (fosil)
 üst takım: Limacomorpha
 takım: Glomeridesmida Latzel, 1884
 üst takım: Oniscomorpha
 takım: Glomerida Leach, 1814
 takım: Sphaerotheriida Brandt, 1833
 familya : Sphaerotheriidae Koch, 1847
 familya : Sphaeropoeidae Brölemann, 1913
 alt sınıf: Archipolypoda Scudder, 1882
 alt sınıf: Helminthomorpha Pocock, 1887
 üst takım: Pleurojulida Schneider & Werneburg, 1998 (fosil)
 üst takım: Colobognatha 
 takım: Polyzoniida Gervais, 1844
 takım: Platydesmida DeSaussure, 1860
 takım: Siphonocryptida 
 takım: Siphonophorida Hoffman, 1980
 üst takım: "Merocheta"
 takım: Polydesmida Pocock, 1887
 üst takım: Nematophora
 temel cins: Hexecontasoma (fosil)
 takım: Callipodida Bollman, 1893
 takım: Chordeumatida Koch, 1847
 takım: Stemmiulida Pocock, 1894
 üst takım: Diplocheta
 takım: "Xyloiuloida" Cook, 1895 (fosil)
 takım: Julida Brandt, 1833
 takım: Siphoniulida Cook, 1895
 takım: Spirobolida
 takım: Spirostreptida

Ayrıca bakınız 
 Miriapodoloji

Kaynakça