Dedeşen, Göle

Dedeşen, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir yerleşimdir.

Tarihçe

Dedeşen köyünün eski adı Dadaşen'dir. Nitekim 1854 tarihli Kiepert haritasında da "Dadacshen" (Dadaşen) olarak geçer. Bu yer adı Gürcüce kaynaklarda Dadaşeni (დადაშენი) biçiminde yazılır. Bu yer adı eski kaynaklarda Dadeşi (დადეში) olarak geçer. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterindeki kayda göre Hertvis ve Çıldır livalarında da Dadeş (دادیش) adını taşıyan köyler bulunuyordu.

Dadaşeni, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alıyordu. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlıların eline geçmesinden önce Dadaşeni, Samtshe-Saatabago sınırları içinde Gürcü piskoposluk merkeziydi. Nitekim Kola bölgesi de dokuz azizle bağlantılı olarak Gürcü Ortodoks inancında önemli bir yere sahiptir.

Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince Dadaşen (Дадашенъ) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı ve idari merkezi Signot köyü olan Karavenk nahiyesinin 11 köyünden biriydi. 1886 yılında nüfusu, 132'si erkek ve 130'u kadın olmak üzere, 29 hanede yaşayan 262 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Dadaşen'in nüfusu 1896 yılında 307 kişi, 1906 yılında 395 kişi olarak tespit edilmiştir.

Dadaşen köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Dadaşen Türkiye'ye bırakıldı.

Dadaşen veya Dadaşeni adı zaman içinde Türkçede Dedeşen'e dönüşmüştür. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde adı "Dedeşen / Dedeşen" (دەدەشین) olarak geçer. Bu sırada köy Kars vilayetinin Göle kazasının Merdenik olarak adlandırılan merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 660 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Dedeşen köyünün nüfusu 1.270 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde sadece 306 kişi okuma yazma biliyordu.

Dedeşen köyü 2004 yılında Köprülü Beldesi'ne bir mahalle olarak bağlanmış, beldelerin kaldırılmasından sonra da Köprülü'nün bir mahallesi olarak kalmıştır.

Dadaşeni, Samtshe-Saatabago sınırları içinde piskoposluk merkeziydi. Piskoplosluk kilisesi olan Dadaşeni Kilisesi, 9-10. yüzyılda inşa edilmiştir. Üç nefli ve kubbeli bir bazilika olan kiliseden geriye sadece yıkıntıları kalmıştır. Yıkılmış olan kilisenin taşları köydeki caminin inşasında kullanılmıştır. Bölgeyi gezen Alman botanikçi ve gezgin Karl Koch bu kilisenin 1843 yılında da yıkık olduğunu yazmıştır. Dadaşeni Kilisesi'nin dışında köyde bir köy kilise daha vardır. Köyün merkezinin 3 km kuzeyinde bulunan tek nefli bu kilisenin bir kısmı günümüze ulaşmıştır. Köyde ayrıca üç kale bulunmaktadır.

Coğrafya 

Dedeşen, Ardahan il merkezine 42 km, Göle ilçe merkezine ise 8 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 

Ardahan tarihi
Tao-Klarceti
Göle belde ve köyleri