Derişim

Derişim, bir çözeltideki çözünmüş madde miktarını incelemek için kullanılan bir kimya terimidir.

Derişim, birçok şekilde ifade edilebilir. Çözünen madde miktarının belirtilmediği nitel bir ifade şekli olan doymuş, doymamış, aşırı doymuş, seyreltik veya derişik gibi ifadelerin yanında çözünen madde miktarının nicel olarak ifade edildiği kütlece, molce, hacimce ve sayıca derişim ifadeleri kullanılır. Derişim; kütle, hacim, mol gibi özelliklerin çözelti hacmine oranı olarak tanımlanır, bu yüzden ppm, normalite, molarite gibi nicelikler derişim ölçütü değildir. Ancak çözeltileri incelemek için sıkça kullanılır.

Nitel açıklama 

Derişim incelemelerinde iki çözelti karşılaştırılırken içinde daha çok çözülmüş madde bulunan çözeltiye derişik çözelti, az madde bulunana ise seyreltik çözelti denir.

Nicel gösterimler 

Derişimi açıklayan dört nicelik vardır:

Kütlece derişim 

Kütlece derişim , çözünen madde kütlesinin  çözelti hacmine  oranıdır.:

 

Birimi kg/m³.

Molar derişim 

Molce derişim , çözünmüş maddenin mol sayısının  çözelti hacmine  oranıdır:

 

Birimi mol/m³. Bununla birlikte mol/L (= mol/dm³) de kullanılmakta.

Sayıca derişim 

Sayıca derişim  çözünme madde sayısının  çözelti hacmine  oranıdır:

 

Birimi 1/m³.

Hacimce derişim 

Hacimce derişim  çözünmüş madde hacminin  çözelti hacmine  oranıdır:

 

Birimi m³/m³.

İlgili nicelikler 

Çözeltileri incelemek için birtakım nicelikler daha kullanılır

Normalite 

Normalite molce derişimin  eşdeğer etkene  oranıdır. Eşdeğer etkenin tanımının kesin olmamasından dolayı IUPAC ve NIST normalitenin kullanımını desteklememektedir.

Molalite

Molalite  çözünenin mol sayısının  çözücü kütlesine  oranıdır.

 

Birimi mol/kg.

Mol kesri 

Mol kesri , çözünenin mol sayısının  çözeltideki toplam mol sayısına  oranıdır:

 

Birimi mol/mol. Bununla birlikte çok küçük mol kesirleri için pp gösterimi (ppm, ppb) kullanılmaktadır.

Mol oranı

Mol oranı , çözünenin mol sayısının , diğer çözünmüş maddeler ve çözücü maddenin mol sayısına oranıdır:

Kütle kesri 

Kütle kesri , çözünen kütlesinin  çözelti kütlesine  oranıdır:

 

Birimi kg/kg. Bununla birlikte, çok küçük kütle kesirleri için pp gösterimi kullanılır.

Kütle oranı 

Kütle oranı , çözünen kütlesinin diğer çözünenlerin ve çözücü kütlesine oranıdır:

Derişim ve ilgili nicelikler tablosu 

Analitik kimya
Kimyasal özellikler