Gülriz Sururi

Özhan Gülriz Cezzar (24 Temmuz 1927, İstanbul - 31 Aralık 2018, İstanbul), Türk tiyatro oyuncusu ve yazardır.

1962'de Engin Cezzar'la birlikte Gülriz Sururi - Engin Cezzar Tiyatrosu'nu kuran sanatçı; Kaldırım Serçesi, Keşanlı Ali Destanı oyunlarındaki rolleriyle tanınır. 1998 yılında Kültür Bakanlığınca verilen devlet sanatçısı unvanına layık görülmüştür. Anı, roman, öykü türlerinde yayımlanmış kitapları vardır.

Yaşamı 
Sultan II. Abdülhamid, amcası Abdülaziz'in ölümünden sorumlu olduklarına inandıklarını tutuklatarak Yıldız Sarayı'nda kurdurduğu büyük bir çadırda toplanan özel mahkemenin karşısına çıkarttı. Bu mahkemenin başkanlığını yapan kıdemli ceza hâkimi Ali Sururi Efendi, Gülriz Sururi'nin büyükbabasının babasıydı. Şûrâ-yı Devlet başkanı olan Nazif Sururi Bey ise büyükbabasıydı. Babası ilk operet kurucularından Lütfullah Sururi, annesi de opera sanatçısı Suzan Lütfullah'tır. Babası Lütfullah Sururi aynı zamanda Ali Sururi'nin de abisidir.

1927 yılında İstanbul'da doğdu. İlk kez 1942'de İstanbul Şehir Tiyatrosu Çocuk Bölümü'nde sahneye çıktı. İstanbul Belediye Konservatuvarı Tiyatro ve Şan Bölümlerinde eğitim gördü. Konservatuvarı bitiremeden bazı özel topluluklarda çalışmaya başladı. 1955'te Muammer Karaca Topluluğu'nda profesyonel sanat yaşamına başladı. 1960'ta Dormen Tiyatrosu'na geçti. 1961'de, bu toplulukta sahnelenen Sokak Kızı İrma'daki rolüyle en iyi kadın oyuncu olarak İlhan İskender Armağanı'nı kazandı.

1962'de tiyatrocu Engin Cezzar'la evlendi. Aynı yıl eşi ile birlikte Küçük Sahne'de Gülriz Sururi - Engin Cezzar Tiyatrosu'nu kurdu. Sokak Kızı İrma, Ferhat ile Şirin, Teneke gibi pek çok oyunda rol aldı. 1966'da "Teneke" oyunundaki rolüyle İlhan İskender En İyi Kadın Oyuncu Armağanı'nı bir kez daha kazandı. Aynı yıl Türk Kadınlar Birliği'nce "Yılın Kadını" seçildi. Haldun Taner'in yazdığı, Genco Erkal'ın yönettiği ve ilk olarak 31 Mart 1964'te sahnelenip uzun süre kapalı gişe oynayan "Keşanlı Ali Destanı"nda "Zilha" rolündeki başarısıyla ünü arttı.

1971'de Hint Kumaşı adlı oyundaki rolüyle En İyi Kadın Oyuncu Ödülü'nü üçüncü kez kazandı. 1979-1980 mevsiminde Mehmet Akan'la birlikte, topluluğun o güne dek sahnelediği oyunlardan Uzun İnce Bir Yol adlı bir derleme yaptı ve gösteriminde oynadı.

Edith Piaf'ın yaşam öyküsünden Başar Sabuncu'nun oyunlaştırdığı Kaldırım Serçesi adlı oyun ile müzikli tiyatro sanatçısı olarak ustalığını gösterdi. 1982-1983 sezonunda bu oyundaki yorumuyla Avni Dilligil En İyi Kadın Oyuncu Ödülü'nü, İzmir Gazeteciler Derneğinin Altan Artemis Ödülü'nü ve Milliyet gazetesinin 1983 Süperstar Tiyatro Oyuncusu Ödülü'nü kazandı. Engin Cezzar'ın uyarladığı ve yönettiği "Filumen, Edward Albee'nin "Tatlı Para" (özgün adı: Everything in the Garden), Bilgesu Erenus'un yazdığı, Rutkay Aziz'in sahnelediği "Halide" gibi oyunlarda rol aldı.

Dramdan güldürüye ve müzikli oyuna dek her çeşit eserde rol alan Sururi, oyunculuğunun dışında Türk tiyatrosunda yöneticilik de yaptı.

Anılarını yazarak yazarlığa başladı ve anılarını üç cilt olarak yayımlamış ve bir roman, bir öykü kitabı ve gazete yazılarından bir derleme de yayımlamıştır.

1990'lı yıllarda televizyon için "A La Luna" isimli yemek programını sundu. Bu programına Barış Manço, Aziz Nesin ve Ali Kırca gibi isimler konuk olmuştu.

1998 yılında Kültür Bakanlığınca verilen devlet sanatçısı unvanını aldı.

1999’da kaleme aldığı "Söyleyeceklerim Var" oyununun ardından sahnelere veda etti.

2008 yılında Fosforlu Cevriye romanını müzikale uyarlayarak Ankara Devlet Tiyatrosu'nda sahneledi. Suat Derviş, 1940'larda yazdığı bu romanı 1969'da Sururiye ithaf edip Cevriye'yi oynamasını istemiş ancak bu proje o zaman gerçekleşememişti.

Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencilerinin kurduğu Konçinalar Kumpanyası adlı toplulukla 2008'de kendisinin yazıp yönettiği "Biz Sıfırdan Başladık" adlı oyunu sahneye koydu. 2018 yılında Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatro Ödülü'nü başlattı ve seçici kurula başkanlık etti.

Oyuncu 31 Aralık 2018'de 89 yaşında İstanbul'da öldü. Cenazesi Feratpaşa Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir.

Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatro Teşvik Ödülü 
Gülriz Sururi'nin bağışıyla  2018 yılında geçmiş bir tiyatro ödülüdür. Sururi'nin yaptığı bağışı  İKSV bir fon olarak yönetir ve bu fonun geliri her yıl seçici kurulun,  yaptıkları üretimlerle ve yenilikçi yaklaşımlarıyla Türk tiyatrosunun gelişimine katkıda bulunduğunu belirlediği tiyatro topluluklarına ya da kişilere sunulur. Seçkin Selvi,  Selçuk Yöntem, Tilbe Saran, Mert Fırat'tan oluşan seçici kurula 2019'dan itibaren İKSV Genel Müdürü Görgün Taner başkanlık eder.

2018 yılında Altıdan Sonra Tiyatro/Kumbaracı 50 ile Alt Kat Sanat Tiyatrosu; 2019'da Tiyatro Bereze, Bam İstanbul ve Tiyatro D22 Teşvik Ödülü'ne değer görüldü  2020 ve 2021 ödüllerini 14 sahne paylaştı. 2022'de Fiziksel Tiyatro Araştırmaları, Kadıköy Boa Sahne ve Tiyatro Hemhal Teşvik Ödülü'nün sahibi oldu.

Tiyatro oyunları

Rol aldığı oyunlar 
 1959: Sözde Melekler: Dormen Tiyatrosu
 1961: Sokak Kızı İrma: Alexandre Breffort\Marguerite Monnot - Dormen Tiyatrosu
 1963: Keşanlı Ali Destanı: Haldun Taner - Gülriz Sururi Engin Cezzar Tiyatrosu
 1983: Kaldırım Serçesi: Başar Sabuncu - Şan Tiyatrosu
 1997: Söyleyeceklerim Var: Gülriz Sururi - Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatrosu
 xxxx: Kabare: Joe Masteroff - Gülriz Sururi Engin Cezzar Tiyatrosu

Yönettiği oyunlar 
 Kısmet: Adana Devlet Tiyatrosu
 Fosforlu Cevriye (müzikal): Ankara Devlet Tiyatrosu
 Biz Sıfırdan Başladık: Konçinalar Kumpanyası

Yazdığı oyunlar 
 Kısmet

Kitapları 
 1978: Kıldan İnce Kılıçtan Keskince (anı), (Doğan Kitap, İstanbul)
 1987: Biz Kadınlar (deneme), (Dışbank Yayınları, İstanbul)
 2003: Bir An Gelir (anı), (Doğan Kitap, İstanbul)
 2003: Girmediğim Sokaklarda (öykü), (Doğan Kitap, İstanbul)
 2003: Gülriz'in Mutfağından (yemek), (Doğan Kitap, İstanbul)
 2004: Seni Seviyorum (roman), (Doğan Kitap, İstanbul)

Ödülleri 

 1960: İlhan İskender Armağanı - Sokak Kızı Irma
 1966: İlhan İskender Armağanı - Teneke
 1971: İlhan İskender Armağanı - Hint Kumaşı
 1983: Avni Dilligil Ödülleri - Kaldırım Serçesi
 1983: Milliyet gazetesi - Süperstar Tiyatro Oyuncusu Ödülü
 1983: İzmir Gazeteciler Derneği - Altan Artemis Ödülü
 1998: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı unvanı
 2017: 22. Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri - Onur Ödülü

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 Beyazperde'de Gülriz Sururi 
 IMDb'de Gülriz Sururi 
 Sinemalar.com'da Gülriz Sururi 
 SinemaTürk'te Gülriz Sururi 
 TSA'de Gülriz Sururi 

Çatalca, İstanbul'da defnedilenler
Türk kadın tiyatro oyuncuları
20. yüzyıl Türk yazarları
21. yüzyıl Türk yazarları
1927 doğumlular
İstanbul doğumlu kadın oyuncular
İstanbul doğumlu yazarlar
2018 yılında ölenler
İstanbul'da ölenler
Devlet Sanatçıları
Robert Lisesinde öğrenim görenler
Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü kazananlar
20. yüzyılda Türk kadın oyuncular
Türk otobiyograflar
Türk televizyon sunucuları
Türk yemek yazarları
20. yüzyıl Türk kadın yazarları