Serebral palsi

Serebral palsi (SP), gelişmekte olan beyinde intrauterin (rahim içindeki fetal ) dönemde veya yaşamın ilk aylarında oluşan lezyon ya da zedelenme sonucu gelişen, ilerleyici olmayan ancak yaşla birlikte değişebilen, hareketi kısıtlayıcı kalıcı motor fonksiyon kaybı, postür ve hareket bozukluğudur. Bu hastalarda epilepsi, zeka geriliği, davranış bozukluğu, yutma sorunları, kas-iskelet bozuklukları gibi ikincil tıbbi sorunlar görülebilir.

SP prevalansı toplumlara göre değişmekle birlikte, her 1000 canlı doğumda 1-5 olarak bildirilmektedir. Tanı; hikâye, fizik muayene ve destekleyici laboratuvar testleri ile konulmaktadır. SP gelişimine neden olan etiyolojik risk faktörleri; prematürite, anoksi, zor doğum ve düşük doğum ağırlığı başta olmak üzere çok çeşitlilik arz edebilir. Son yıllarda gelişmekte olan ülkelerdeki yenidoğan bakımındaki gelişmeler; SP’de doğum öncesi nedenlerin ağırlık kazanmasına; gelişmekte olan ülkelerde ise, neonatal bakımın yetersiz olmasına bağlı olarak, doğum komplikasyonları ve yenidoğan sorunlarının daha fazla görülmesine yol açmıştır.

Aslında SP, bir arada görülen birçok bozukluk ve semptomlar bütünüdür. Hareket ve postür bozukluklarına ilaveten; epilepsi, mental gerilik, konuşma ve işitme bozukluğu, iskelet deformiteleri, yutma ve beslenme bozuklukları, ağız ve diş sorunları gibi birçok problem görülebilmektedir.

Serebral Palsi Risk Faktörleri
Prenatal dönem gebelik boyunca ve doğum eylemi başlayana kadarki süreci kapsar, doğum gerçekleşene kadarki dönem perinatal dönemdir. Postnatal periyot ise doğumdan itibaren miyelinizasyonun meydana geldiği 2,5-3 yaşa kadarki beyin maturasyonu dönemini kapsar. Risk multifaktöriyeldir ve büyük bölümü açıklanamaz.

Prenatal Dönem
 Kalıtımsal hastalıklar (akraba evlilikleri sonucu oluşan gebelikler )
 Maternal (anneye ait) viral enfeksiyonların (Rubella, herpes, toksoplazmozis, sitomegalovirüs) intrauterin(rahim içinde bulunan) fetusa geçmesi
 Korioamnionit (rahimin, zarlarının ve amniotik sıvının başta bakteriyel etkenle) enfekte olması (kronik vajinal akıntı üzerine gebelik, rahim iltihabı üzerine gebelik oluşması, gebelikte enfeksiyon üretecek servikal ektropiyonun genişlemesi, ...)
 Annenin metabolik hastalıkları (Diyabet, hipo/hipertiroidi, gebelik toksemisi, preeklampsi)
 İntrauterin fetal beynin oksijensizliğe(anoksiye) maruz kalması ya da fetüsün kan akımının azalması (Plasenta yetmezliği, maternal hipertansiyon - hipotansiyon, anemi, hamilelik esnasında yapılan ameliyatlar,plasentanın hızlı ve fazla kalsifikasyonu, plasental anomaliler)
 Rh uyumsuzluğu: ABO ve Rh uyuşmazlığı sonucu kernikterus gelişmesi
 İlk trimesterde radyasyona, teratojenlere maruz kalma
 Kimyasal zehirlenme (Alkol, sigara, uyuşturucu maddeler )
 Komplikasyonlu gebelik (uzamış abortus imminens - düşük tehlikesi, plasenta dekomanı, plasenta previa, kordon sarkması, zor doğum, rahim içerisinde bebeğin gelişme geriliği IUGR, inatçı oligohidramnios, doğum öncesi mekonyum salınımı)
 Konjenital beyin malformasyonları (fetal beyinde AV Malformasyon oluşması, beyin parankimi(dokusu) ile ilgili defektler)
 Sosyoekonomik faktörler (fakirlik nedeniyle yeterli gebelik öncesi/gebelik esnasında jiekolojik ve obstetrik bakım alınmamış olması, Gebelik bakım - tedavi süreçleri ile ilgili ölçüsüz şekilde maddi tasarruf yaparak gebelik takiplerinden kaçınma veya minimalde tutmak)
 Reprodüktif yetersizlik (hipoplazik (küçük) rahim, belirgin anomalili rahim, maksimal gebelik performansında bile fetusun potansiyeline izin vermeyecek uterusa sahip olmak)
 Maternal mental retardasyon, konvülsiyonlar, annede şizofreni gibi ağır ruhsal bozukluklar
 Çoğul gebelik 
 İleri anne yaşı (35 ve üzeri) oluşan gebelikler
 Başarısız çocuk düşürme denemeleri (Mekanik veya toksik, teratojenik ajanlar ile)
 Amniyon sıvı azlığı nedeni ile yeterli  (gevşememiş uterus parankimi nedeniyle) kan dolaşımının sağlanamaması ve kronik fetal hipoksi
 Rahimi içerecek şekilde abdominal travma
 Prenatal fetal beyin kanaması
 Çoklu jinekolojik hastalık ile gebeliğin birleşmesi (rahim iltihabı + miyom+gebelik, rahim ağzında yırtık + kansızlık + gebelik, uyumsuz karakterli gebe + şeker hastalığı + guatr + gebelik, uzamış düşük riski oluşmuş gebelik + anomalili uterus + GDM + fakirlik , ...)

Perinatal Dönem
 Prematurite (<36 hafta )
 Düşük doğum ağırlığı (<2500gr)
 Zor/müdahaleli doğum
 Hastane dışında Doğumlar (evde, otobüste, uçakta, trende, takside doğum yapılarak yetersiz obstetrik bakım - müdahale alınması )
 Anormal geliş (makat, transvers şekilde doğuma başlamış uterus)
 İntrakranial kanama 
 Travma
 Enfeksiyon 
 Bradikardi ve hipoksi
 Düşük APGAR skoru
 Anoksi (Respiratuar distres sendromu, mekanik obstrüksiyon, doğum eyleminin uzun sürmesi, kordon dolanması, plasenta previa, yenidoğan anemisi)

Postnatal Dönem
 Travma
 Enfeksiyon (Ensefalit, menenjit, sepsis, apse)
 İntrakranial kanama
 Koagulopatiler (Pıhtılaşma bozuklukları)
 Konvülsiyonlar
 Hiperbiluribinemi
 Arteriovenöz malformasyonlar
 Anoksi (Karbonmonoksit zehirlenmesi, suda boğulma, yiyecek aspirasyonu)
 İnflamatuar-immünolojik nedenler (Sistemik lupus eritematozus, Reye sendromu)
 İntrakranial patoloji

SP'de Sınıflandırma
 Spastik tip: Monopleji, dipleji, hemipleji, tripleji, tetrapleji
 Diskinetik tip: Atetoid, koreik, koreatetoid, distonik
 Ataksik tip 
 Hipotonik tip
 Karma tip

SP'ye Eşlik Eden Problemler
 Mental retardasyon
 Epileptik nöbetler
 Oromotor problemler (Emme ve yutma problemleri)
 Salya akması
 Konuşma problemleri
 Kas iskelet sistemi bozuklukları
 Gastrointestinal problemler
 Görme problemleri
 Diş problemleri
 Solunum problemleri
 İşitme problemleri
 Üriner problemler
 Ağrı
 Osteopeni (Kemik dokunun normale göre herhangi bir nedenle azalması)
 Uyku bozuklukları

SP'de Tedavi Yöntemleri
En etkin tedavi engellemektir.  Gebeliklerden önce jinekolojik rehabilitasyon ile sorunlar ortadan kaldırılmalıdır.Yeterli jinekolojik ve obstetrik bakım alınması teşvik edilmelidir. Risk grubunda çıkan kişiler için standart üstü yaklaşımlar sergilenmelidir.

SP tedavisinde ise birçok branşın birlikte, koordineli ve multidispliner bir yaklaşımla çalışması gerekmektedir. Ayrıca hasta ile birlikte ailenin de tedaviye dahil edilmesi daha başarılı sonuçlar vermektedir. Sıklıkla tedavide, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, ortopedi, çocuk nörolojisi, fizyoterapi ve iş uğraşı terapisi gibi meslek mensupları aktif rol oynamaktadır.

 Medikal tedavi:
 Beslenmeyi düzenlemek
 Nöbetleri durdurmak
 Genel sağlık önlemleri (aşılama)
 Spastisite ve hareket bozukluğunu azaltmak
 Oral medikasyonlar
 İntratekal medikasyonlar
 Kemonöroliz (fenol, botulinum toksini)
 Psikolojik tedavi
Botoks
 Özel eğitim
 Fizyoterapi
 Ergoterapi (İş-uğraşı terapisi)
 Ortezler
 Ortopedik tedavi
 Düzeltici alçılama
 Cerrahi tedavi
  Nöroşirurjik girişimler
 Talamotomi
 Derin beyin stimulasyonu
 Selektif dorsal rizotomi
 Elektrostimulasyon
 Fonksiyonel elektrik stimulasyon yöntemleri
 Repetatif manyetik stimulasyon

Kaynakça

Konjenital bozukluklar
Serebral palsi türleri
İletişim bozuklukları
Konjenital sinir sistemi hastalıkları
Çocuklarda nörolojik bozukluklar
Nörotravma