Kaleönü, Posof

Kaleönü, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe 
Eski adı Agara'dır. Agara (აგარა) Gürcüce yaygın bir yer adıdır ve eski Gürcücede "köy", "kasaba" gibi anlamlara gelir. Türkçe kaynaklarda Agara (اكرە) ve Ağara (آغارە) olarak geçer.

Agara, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan Samtshe bölgesinde, Potshovi Vadisinde yer alan bir yerleşmedir. Erken ve geç orta çağda Gürcü krallıkları yönetiminde bulunuyordu. Osmanlılar köyü, 16. yüzyılın ortasında, Gürcü atabeglerin yönetimindeki Samtshe Atabeyliği'nden ele geçirdi. Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Agara, Gürcistan Vilayeti içinde, Poshov livasının Güney nahiyesine bağlı bir köydü. Osmanlı idaresinin Gürcüce yazılışına uygun biçimde Agara (اكرە) olarak kaydettiği köyün nüfusu 17 haneden oluşuyordu. Her hane, Osmanlı Devleti'nin Hristiyan köylülerden tahsil ettiği ispenç vergisi vermekle yükümlü kılınmıştı. Vergi vermekle yükümülü hane reislerinin çoğunluğu Revaza, Giorgi, Batata, İvane, Gogiça, Grigola, Sargis gibi Gürcü adları taşıyordu. Agara'da buğday, arpa, çavdar, keten tohumu, yonca tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Köyün bir adet değirmeni vardı.

Agara, üç yüzyılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından Çarlık Rusya'sının eline geçti. Rus idaresinin de Agara (Агара) olarak kaydettiği köy, Ardahan sancağını (okrug) Poshov kazasında (uçastok), Tsurtskabi nahiyesinde yere alıyordu. 1886 yılında yapılan tespite göre Agara'nın nüfusu 210 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896’da 255 kişi, 1906’da da 234 kişi olarak tespit edilmiştir. Bu tespitlerde köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bu da Osmanlı döneminde Agara'nın demografik yapısının değiştiğini göstermektedir.

Agara, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcüler Ardahan ve Artvin bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, "Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Agara köyü Türkiye'ye bırakıldı.

Agara köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Poshof kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımıdan aynı idari konuma sahipti ve köyde 332 kişi yaşıyordu. Agara veya Ağara adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kaleönü olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Kaleönü (Ağara)" biçiminde resmî kayıtlarda bir süre daha kullanılmıştır.

Kaleönü köyünde eski bir kilisenin varlığı bilinmektedir. 1888 yılında yıkık durumda olan Agara Kilisesi, daha sonra tamamen ortadan kaldırılmıştır. Ayrıca Gürcü gazeteci ve etnograf İvane Gvaramadze, 1882 yılında, Agara'da Şuri ve Gardamkide adlı kalelerin varlığından söz etmiştir. Ancak bugün bu kalelerin yerini tespit etmek mümkün değildir. Köyün hemen batısında ise, Kveli Kalesi yer alır.

Coğrafya 
Kaleonü köyü, Ardahan il merkezine 95 km, Posof ilçe merkezine 23 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Posof belde ve köyleri