Memet Fuat

Memet Fuat (Mehmet Fuat Engin Bengü) (16 Şubat 1926, Erenköy, İstanbul - 19 Aralık 2002, İstanbul), Türk eleştirmen, yazar, yayıncı ve eğitimci.

Memet Fuat, edebiyat eleştirisi yazıları ile tanınan bir edebiyat adamı ve voleybola katkıları ile tanınan bir spor adamıdır. 1960'ta De Yayınevi’ni kurdu. Yeni Dergi adlı edebiyat dergisini çıkardı. Altınyurt Voleybol Takımında antrenörlük yaptı ve amatör takımın deplasmanlı lige yükselmesini sağladı

Memet Fuat, Nâzım Hikmet'in üvey oğludur. Nâzım Hikmet’in hayatı ve eserleri hakkında eserler vermiştir. Şairin şiirlerinde “Oğlum Memet!” diye seslenerek dünyaya tanıttığı kişi kendisi değil, Mehmet Hikmet'tir.

Yaşamı 
16 Şubat 1926’da İstanbul’da, dedesi Mehmet Ali Paşa’nın Erenköy’deki köşkünde dünyaya geldi. Babası sanat eleştirmeni Vedat Örfi Bengü, annesi Piraye Hanım’dır. O doğmadan önce yurt dışına giden babasını ilk kez beş yaşında iken gördü. Annesinin ünlü ozan Nâzım Hikmet ile birlikteliği sırasında onlarla birlikte yaşadı. 1932’de anne ve babasının boşanmasının ardından annesi, Nazım Hikmet ile 1935 yılında evlendi. 1938’de üvey babası Nazım’ın tutuklanıp 15 yıl hapis cezasına mahkûm edilmesinden sonra yaşamını dedesi Mehmet Ali Paşa’nın köşkünde sürdürdü.

Erenköy 38. İlkokulu'nda, Kadıköy 1. Orta'da, Robert Koleji'nde ve Haydarpaşa Lisesi'nde okudu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinin İngiliz dili ve edebiyatı bölümüne 1946’da kaydoldu.

Nâzım Hikmet'in etkisi ile yöneldiği edebiyat alanında Memet Fuat adıyla tanınmaya başladı. 1946’da ilk kitabını Tuna Baltacıoğlu ile birlikte yayımladı. Aşk ve Sümüklü Böcek adlı kitabın ilk yarısında Baltacıoğlu’nun, ikinci yarısında Memet Fuat’ın öyküleri yer alıyordu.

1950'de Tuna Baltacıoğlu ve Oktay Verevler ile birlikte Memleketimizde ve Dünyada Kitaplar adlı bir dergi çıkardı. 1951 yılında ikinci kitabı Yaşadığımız yayımlandı. Aynı yıl, üniversiteyi tamamlamasından önce dedesi Mehmet Ali Paşa’yı kaybetti ve aile, maddi sıkıntı içine düştü. Yeditepe dergisinde yayınladığı denemeler ile adını duyurmaya başladı. Üniversiteyi bitirince İstanbul’daki okullarda yardımcı öğretmen olarak çalıştı. Nazım Hikmet ile ilişkisi nedeniyle Millî Eğitim Bakanlığı’nda çalışmayı sürdüremeyince özel İngilizce dersleri verdi ve kitap çevirileri yaptı. John Steinbeck, Erskine Caldwell, Jack London’dan öyküler, Walt Whitman’dan şiirler, Varlık Yayınları’na Edgar Allan Poe’dan, Katherine Mansfield’den öyküler çevirdi.

Gençliğinde yaşadığı akciğer rahatsızlığı sebebiyle askerliğe başladığı yedek subay okulundan çürük raporuyla çıkarıldı. Çocukluğundan beri tanıştığı ve Piraye Hanım'ın da akrabası olan İzgen Öksüzcü ile edebiyat fakültesindeki arkadaşlıkları evlilikle noktalandı. Bu evlilikten 25 Temmuz 1961'de oğulları Kenan doğdu.

1959'da dergilerde çıkan eleştiri yazıları sayesinde Ataç Eleştiri Armağanı'nı kazandı. O sırada eniştesi Metin Yasavul ile De Yayınevi'ni kurdu. Yayınevinin ilk kitabı olarak 1960'ta Düşünceye Saygı’yı yayımladı ve bu eser, 1961 yılında Türk Dil Kurumu tarafından deneme-eleştiri ödülünü kazandı. Yayınevi, 1960 ile 1980 yılları arasında, 20 yılda birçok kitap yayımladı. Yeni Dergi'''yi çıkardı.

1980 - 1983 yılları arasında Yazko edebiyat dergisi’ni yönetti. 1981'de Adam Yayınları'nın yerli yayınlar editörü oldu. Nazım Hikmet’in, Orhan Veli’nin yapıtlarının yeniden basılmasına öncülük etti. 1985’ten itibaren Adam Yayınları'nın genel yayın yönetmenliği görevini 1999’a kadar sürdürdü. 1992’de Çağdaşımız Makyavel başlıklı kitabıyla Sedat Simavi Ödülü’nü Gülten Akın’la paylaştı.

1990 yılında bir ameliyatta kız kardeşi İzgen'i, 1995 yılında da annesi Piraye'yi yitirdi. 1995'te kendisi de solunum yetmezliğinden yoğun bakıma alındı. Yoğun bakım sonrasında öldüğü güne kadar evinde çalışmaya devam etti. Bu sırada yazdığı ve derlediği birçok eseri yayımlandı. 1995’te Kültür Bakanlığı tarafından "Kültür ve Sanat Büyük Ödülü” verildi. 1996’da bunu Edebiyatçılar Derneği'nin onur ödülü izledi. 1997’de Yaşasın Edebiyat dergisinin yaptığı soruşturmada Gölgede Kalan Yıllar başlıklı yapıtı yılın kitabı seçildi. 1999'da ikinci kez girdiği yoğun bakımdan çıkar çıkmaz tutmaya başladığı güncesi, ölümünden sonra Ölünceye Kadar başlığıyla iki cilt olarak yayımlandı. 19 Aralık 2002'de akciğer yetmezliğinden yaşamını kaybetti. Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.

 Memet Fuat Ödülleri 
Memet Fuat adına 2004 yılından beri eleştiri-inceleme, deneme ve yayıncılık alanlarında Memet Fuat Ödülleri verilmektedir. 2008’den itibaren de Genç Şiir Ödülü verilmektedir.
 Kitapları 
 Anlatı 
 Aşk ve Sümüklüböcek (1946, öyküler, Tuna Baltacıoğlu ile)
 Yaşadığımız (1951, yeni yazımı, Adam, 1998, roman)
 Bir Ayrılışın Öyküsü (Adam, 1998, öyküler)
 Sana Deliler Gibi (Adam, 2002, kısa roman)
 Adlin (Adam, 2003)

 Anı 
 Gölgede Kalan Yıllar (Adam, 1997)
 Tribünden Palavra Anılar (Adam, 1999)
 Yazarlığın Eteklerinde (Literatür, 2002)

 Deneme 
 Düşünceye Saygı (De, 1960, genişletilmiş basım, Yapı Kredi, 1994)
 Çağını Görebilmek (Adam, 1982)
 Unutulmuş Yazılar (Broy, 1986; Yapı Kredi, 1997)
 Çağdaşımız Makyavel (Adam, 1992)
 Eleştiri Sorumluluğu (Yapı Kredi, 1994)
 İki Yönlü Yozlaşma (Yapı Kredi, 1995)
 Konuşan Toplum (İyi Şeyler, 1996)
 Dağlarda Yüreğim (Adam, 1996)
 Özgünlük Avı (Yapı Kredi, 1996)
 Sömürüsüz Bir Dünya (Adam, 1998)
 Çoğunluğun Gücü (Adam, 1998)
 Duyumsanmayan Karanlık (Yapı Kredi, 1998)
 Biçemden Biçeme (Yapı Kredi, 1999)
 Yaşlı Bir Şaire Mektuplar (Adam, 1999)
 Aykırılıklar (Adam, 2000)

 Yaşam öyküsü 
 Nâzım Hikmet: Yaşamı, Ruhsal Yapısı, Davaları, Tartışmaları, Dünya Görüşü, Şiirinin Gelişmeleri (Adam, 2000)

 Çeşitli 
 Tartışmalar (Adam, 2001)
 Aydınlar Sözlüğü (Adam, 2001)
 Konuşmalar (T.İ.B. Kültür Yayınları, 2002)
 İncelemeler (Adam, 2002)
 Nasrettin Hoca Fıkraları (T.İ.B. Kültür Yayınları, 2002)
 Kitap Eleştirileri (Adam, 2002)

 Yaşamı, sanatı, yapıtları dizisi 
 Yunus Emre (De, 1976; YKY, 1999)
 Şinasi (De, 1977; YKY, 1999)
 Pir Sultan (De, 1977; YKY, 1999)
 Karacaoğlan (De, 1977; YKY, 1999)
 Ahmet Haşim (De, 1977; (YKY, 1999)
 Tevfik Fikret (De, 1979; YKY, 1999)
 Namık Kemal (Yapı Kredi, 1999)
 Köroğlu (Yapı Kredi, 2001)
 Dadaloğlu (Yapı Kredi, 2002)

 Antoloji 
 Memet Fuat'ın Seçtikleri-Türk Edebiyatı (yıllıklar, De, 1963'ten 1972'ye 10 cilt)
 İlkokul Çocukları İçin Şiirler (De, 1968; Adam, 1999)
 Çağdaş Türk Şiiri Antolojisi I - II (Adam, 1985; genişletilmiş basımı Adam, 1999)
 Dünya Yazınından Çeviri Şiirler (Adam, 1992)
 Dünya Yazınından Seçilmiş Kısa Oyunlar I - II (Adam, 1993)
 Dünya Yazınından Seçilmiş Kısa Öyküler (Adam, 1993)
 Türk Yazınından Seçilmiş Çocuklar İçin Şiirler (Adam, 1993)
 Türk Yazınından Seçilmiş Denemeler (Adam, 1993)
 Türk Yazınından Seçilmiş Eleştiri Yazıları (Adam, 1993)

 Seçme Şiirler 
 Nâzım Hikmet (Adam, 1997)
 Orhan Veli (Adam, 1997)
 Oktay Rifat (Adam, 1997)
 Cahit Külebi (Adam, 1997)
 Edip Cansever (Adam, 1997)
 Sabri Altınel (Adam, 1997)
 Cahit Irgat (Adam, 1998)
 Melih Cevdet Anday (Adam, 2000)
 Can Yücel (Adam, 2000)

 Tiyatro 
 Tiyatro Tarihi (Varlık, 1961; MSM Yayınları, 2000)
 Her Yer Tiyatrodur (Yapı Kredi, 1997)

 Spor 
 Voleybol (Adam, 1983, Mehmet Bengü adıyla)

 Albüm 
 Nâzım Hikmet - Portreler (Yapı Kredi, 2001)

 İnceleme 
 A'dan Z'ye Nâzım Hikmet - Portreler (Yapı Kredi, 2002)

 Günce 
 Ölünceye Kadar I, II (Adam, 2003)

 Mektup derlemeleri 
 Nâzım ile Piraye (De, 1975; Adam, 1998)
 Cezaevinden Memet Fuat'a Mektuplar (De, 1968; Adam, 1998)
 Piraye'ye Mektuplar (Adam, 1998)

 Çeviriler 
 Şiir 
 Seçme Şiirler (Walt Whitman, "Çimen Yaprakları" adıyla 1954; Yön Yayıncılık, 1992)
 Çimen Yaprakları (Walt Whitman, Adam Yayınları, 2003)

 Roman 
 Alın Yazısı (Erskine Caldwell, Varlık, 1954; Adam, 1994)

 Öykü 
 Garden Party (Katherine Mansfield, Varlık Yayınları, 1953)
Kuyudaki Zenci (Erskine Caldwell, Yeditepe, 1953; Adam, 1994)
 Ateş Yakmak (Jack London, Yeditepe, 1953; Adam, 1992)
 Ölü Albayın Kızları (Katherine Mansfield, Varlık, 1953; Adam, 1991)
 Kasımpatları (John Steinbeck, Yeditepe, 1953; Adam, 1992)
 Gece Ağacı (Truman Capote, Varlık, 1954; Adam, 1989)
Denizin Değiştirdiği (Ernest Hemingway, Yeditepe, 1954; De, 1985; Adam, 1992)
 Morgue Sokağı Cinayeti (Edgar Allan Poe, Varlık, 1954; Adam, 2000)
 Yoksul İnsanlar (William Saroyan, Varlık, 1961; Adam, 1990)

 Kısa Oyun 
 Don Cristobita ile Dona Rosita'nın Acıklı Güldürüsü (Federico Garcia Lorca, De, 1960)
 Kulaktan Kulağa (Lady Augusta Gregory, De, 1961)
 Çağrılmadan Gelen (Maurice Maeterlinck, De, 1961)
 İstiridye ile İnci (William Saroyan, De, 1961)
 Trenton ile Camden'e Mutlu Yolculuk (Thornton Wilder, De, 1961)
 Zavallı Aubrey (George Kelly, De, 1964)

 Ödülleri 
 1959 Ataç Eleştiri Armağanı
 1961 yılında Düşünceye Saygı adlı kitabı ile Türk Dil Kurumu Deneme-Eleştiri Ödülü 
 1992 yılında Çağdaşımız Makyavel adlı kitapla Sedat Semavi Ödülü
 1995 Kültür Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü 
 1996 yılında Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü Altın Madalyası
 1997 yılında Gölgede Kalan Yıllar Romanı Yaşasın Edebiyat Dergisi'nin yaptığı soruşturmada yılın kitabı seçildi. 
 2000 Nazım Hikmet'' adlı eser Dünya Kitap Eki'nin oluşturduğu yargıcılar kurulunca Yılın Telif Kitabı olarak değerlendirildi.

Dış bağlantılar 
 http://www.memetfuat.com/

Kaynakça 
Genel

Özel

Robert Lisesinde öğrenim görenler
1926 doğumlular
20. yüzyıl Türk yazarları
21. yüzyıl Türk yazarları
Türk eleştirmenler
Sedat Simavi Ödülü sahipleri
2002 yılında ölenler
Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilenler