Çengilli, Kağızman

Çengilli, Kars ilinin Kağızman ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe 

Çengilli köyünün eski adı Çangli'dir. Gürcüce bir yer adı olan Çangli (ჩანგლი), 1886 yılında Rus idaresi tarafından da Çangli (Чанглы) adıyla kaydedilmiştir. Bu yer adı değişerek Türkçeye Çengilli olarak yerleşmiştir. Bununla birlikte 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çegilli (چكللی) biçiminde geçer.

Çengilli, tarihsel Tao-Klarceti bölgesinin yerleşmelerinden biridir. Köydeki  Çangli Kilisesi'nin 1030 yılına tarihlenen Gürcüce yazıtı, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlılar köyün bulunduğu bölgeyi, 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirdi. 

Çangli, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından Rusların eline geçti. Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde Çangli, Kars oblastı içinde, Kağızman sancağının (okrug) Kağızman kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu kaza içinde Camuşli nahiyesinin (маркяз: merkez) 14 köyünden biriydi. Köyün nüfusu 349 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Ermeni olarak kaydedilmiştir. Rus idaresi sırasında Çangli köyünün nüfusu hızla artmış, 1896 yılında 539 kişiye, 1906 yılında 709 kişiye ulaşmıştır. Bu tarihlerde de köyün nüfusunun tamamı Ermenilerden oluşuyordu. 1907 yılında köyü ziyaret etmiş olan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili de Çangli'nin büyükçe bir Ermeni köyü olduğunu, batısında küçük göl bulunduğunu, balık dolu bu gölden Kapoit adında küçük bir derenin kaynaklandığını, köyün ortasında büyük bir kilisenin bulunduğunu yazmıştır.

Çangli köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti sınırları içinde kaldı. Bir süre sonra Ankara Hükümeti'ne bağlı kuvvetler kötün bulunduğu bölgeyi ele geçirdi. 1921 yılında imzalanan Moskova Antlaşması ve Kars Antlaşması'yla Kars bölgesi Türkiye'ye bırakıldı. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çengilli köyü, Kars vilayetinin Kağızman kazasının Kötek nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında da aynı idari konuma sahip olan Çengilli köyünün nüfusu 757 kişiden oluşuyordu.

Çengilli köyünde 11. yüzyıldan kalma Çangli Kilisesi Gürcüce yazıta göre Gürcüler tarafından inşa edilmiş, ancak uzun süre Ermeniler tarafından kullanılmıştır.

Coğrafya 
Çengilli köyü, Kars il merkezine 95 km, Kağızman ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.

Nüfus 
Köyde 1886 yılında 349 Ermeni yaşamaktaydı.

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Kağızman belde ve köyleri