Vasıf Öngören

Vasıf Öngören (15 Şubat 1938; Tavşanlı, Kütahya - 14 Mayıs 1984, Amsterdam), Türk tiyatro sanatçısı, dramaturg, yönetmen, yazar ve tiyatro kuramcısı.

Brecht'çi tiyatronun biçimsel özelliklerini, epik tiyatro yöntemini Türkiye'de ilk kez uygulayan dramaturgdur.

Ülkenin temel sorunlarını ele alan dört oyunuyla (Asiye Nasıl Kurtulur?, Almanya Defteri, Oyun Nasıl Oynanmalı? ve Zengin Mutfağı) Türk tiyatrosunda iz bırakmış bir oyun yazarıdır.

Yazar, karikatürcü Ferit Öngören ve şair Veysel Öngören’in kardeşi; oyuncu Aslı Öngören'in babasıdır.

Yaşamı 
1938’de Tavşanlı'da dünyaya geldi. Diyarbakırlı bir ailenin oğludur. Babası, Garp Linyitleri İşletmesi’nde memur olan Bedrettin Öngören, annesi Cemile Hanım’dır.

Tavşanlı Ortaokulu ve Kütahya Lisesi’nde öğrenim gördü. Tiyatroya ilgisi ortaöğrenimi sırasında ortaya çıktı ve lisede üç yıl boyunca okulun tiyatro kolunu yönetti.

Liseden sonra üniversite öğrenimi için İstanbul’a gitti; iki yıl İstanbul Üniversitesi Jeofizik Bölümü’nde okudu. 1958 yılında Eminönü Halkevi’nde Gençlik Tiyatrosu’nun çalışmalarına katıldı. 1959’da Türk Milli Talebe Federasyonu Gençlik Tiyatrosu’na girdi. Çalışmalarında yer aldığı Pabuççu Ahmet ve Midas’ın Kulakları adlı oyunların İtalya ve Almanya’ya götürülmesi ve Almanya’ da Erlangen Tiyatro Şenliği’ne katılması, tiyatro tutkusunu arttırdı. 1962’de İstanbul Üniversitesi Jeofizik Bölümü'nü yarıda bırakarak tiyatro öğrenimi görmek üzere Berlin’e gitti.

Berlin'de Freie Universität Theaterwissenschaft (Felsefe Fakültesi’nin Tiyatro Bilimleri) bölümüne yazıldı ve Doğu Berlin’e geçerek Berliner Ensemble’da Manfred Wekwerth’in reji çalışmalarına katıldı. Böylece, Epik Tiyatro'yu kaynağından öğrenme olanağı buldu. Geçimini sağlamak ve eğitimine devam etmek için fabrikalarda işçilik, tercümanlık, sokak ressamlığı gibi işler yaptı. Kendisi gibi İstanbul’daki eğitimini bırakıp Berlin’e tiyatro eğitimi almaya gelen arkadaşı Nuran Oktar ile 1964 yılında evlendi. Bu evlilikten bir kızı dünyaya geldi (1968).

Türkiye'ye döndükten sonra Ankara ve İstanbul tiyatrolarında oyunculuk yaptı. 1965 yılında, daha sonra Almanya Defteri adıyla tekrar yazacağı, ilk oyunu Göç'''ü yazdı. Bu oyun, İstanbul Uluslararası Tiyatro Şenliği'nde Gençlik Tiyatrosu tarafından sergilendi; ikincilik ödülü aldı.

1966’da askerliğini köy öğretmeni olarak yapmak üzere Kayseri'nin Dereköy'üne tayin oldu. 1966–68 yıllarında askerliği sırasında ünlü oyunu Asiye Nasıl Kurtulur?'u yazdı.

Askerlikten sonra Halk Oyuncuları'nda profesyonel oyunculuk yaptı, çeşitli gazetelerde estetik, sanat, kültür sorunları üzerine yazılar yazdı. Epik tiyatroya ilgili arkadaşları ile 1969’da Ankara Birliği Sahnesi adlı tiyatro topluluğunu kurdu. 1970’te Ankara Birliği Sahnesi'nde "Asiye Nasıl Kurtulur?"u sahneledi. Büyük başarı kazanan oyun Rusça, Azerice, Kazakça, Yugoslavca ve Fransızca'ya çevrildi. Öngören, Ankara Sanat Sevenler Derneği tarafından yılın en başarılı rejisörü ve yazarı olarak ödüllendirildi. 1971’de Brecht'in "Adam Adamdır" oyunu yönetti; Ankara Birliği Sahnesi, oyun sahneye konulmak üzere iken dağıldı.

Öngören, "Göç" oyununu "Almanya Defteri" adıyla tekrar yazdı ve kendi kurduğu tiyatroda sahnelemeye başladı. "Asiye Nasıl Kurtulur?" İstanbul'da Dostlar Tiyatrosu'nda oynandı.

12 Mart askeri darbesinden sonra 1972’de Halil Ergün, Erdoğan Akduman ve Mustafa Alabora ile birlikte ″gizli örgüt ″ kurmak suçuyla tutuklandı. Askeri mahkemece altı yıl sekiz aya mahkûm oldu. İki yıl cezaevinde kaldıktan sonra 1974 genel affıyla serbest kaldı. Hapishanede "Oyun Nasıl Oynanmalı?"yı yazdı.

1976'da İstanbul Birlik Sahnesi'ni kurdu. Brecht'in "Faşizmin Korku ve Sefaleti" ve "Sezuan’ın İyi İnsanı" oyunlarını yönetti.

1977'de "Zengin Mutfağı" oyununu ilk kez sahneledi. Oyun "İsmet Küntay Ödülü" ve "Sanat Sevenler Derneği Ödülü" dahil 4 ödül kazandı. Aynı sene kızı Aslı Öngören'e adadığı masal kitabı "Masalın Aslı"nı yazdı. Bu kitap 1978'de Almanya'da Almanca olarak basıldı.

1979'da Nâzım Hikmet'in "Memleketimden İnsan Manzaraları" kitabından oyunlaştırdığı "1941-42’den İnsan Manzaraları" adlı oyunu Birlik Sahnesi'nde sahneledi. Aynı yıl, "Oyun Nasıl Oynanmalı?" Ankara Sanat Tiyatrosu tarafından sahnelendi.

1980 yılında yurtdışına çıkan Öngören, Batı Berlin ve Amsterdam'da çalışmalarını sürdürdü. Hollanda'da yaşayan Türk işçi ve öğrencilerden oluşturduğu tiyatro Vasıf Öngören Tiyatrosu olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

1984 yılında Amsterdam’da ani bir kalp krizi sonucu 46 yaşında hayatını kaybetti.

 Eserleri 
 Oyunlar 
 1965: Göç 1968: Asiye Nasıl Kurtulur? 1971: Almanya Defteri 1974: Oyun Nasıl Oynanmalı? 1977: Zengin Mutfağı Masal 
 1977: Masalın Aslı Yayımlanan eserleri 
 Bütün Oyunları, Boyut Yayınevi Boyut Tiyatro Dizisi (1991)
 Masalın Aslı 
 2007: Masalın Aslı 1 - Aydınlıktan Karanlığa, Evrensel Basım Yayım
 2007: Masalın Aslı 2 - Karanlıktan Aydınlığa, Evrensel Basım Yayım

 Sahnelediği oyunlar 
 1969: Asiye Nasıl Kurtulur? (kendi oyunu), Ankara Birliği Sahnesi, Ankara Sahnesi
 1971: Adam Adamdır (Bertolt Brecht), Ankara Birliği Sahnesi
 1971: Almanya Defteri (kendi oyunu), Ankara Sahnesi
 1974: Oyun Nasıl Oynanmalı? (kendi oyunu), İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrosu
 1976: Faşizmin Korku ve Sefaleti (Bertolt Brecht), Birlik Sahnesi
 1976: Sezuan’ın İyi İnsanı (Bertolt Brecht), Birlik Sahnesi
 1977: Zengin Mutfağı (kendi oyunu), Birlik Sahnesi
 1979: 1941-42’den İnsan Manzaraları (Nazım Hikmet’in şiirlerinden tek kişilik oyunlaştırma), Birlik Sahnesi
 1984: Yeni Nesil''

Sinemaya uyarlanan oyunları 
 1973: Asiye Nasıl Kurtulur?, Yön. Nejat Saydam 
 1986: Asiye Nasıl Kurtulur?, Yön. Atıf Yılmaz 
 1988: Zengin Mutfağı, Yön. Başar Sabuncu

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 Beyazperde'de Vasıf Öngören 
 IMDb'de Vasıf Öngören 
 Sinemalar.com'da Vasıf Öngören 
 SinemaTürk'te Vasıf Öngören 
 TSA'de Vasıf Öngören 

 
1938 doğumlular
Tavşanlı doğumlular
Kütahya doğumlu yazarlar
1984 yılında ölenler
Amsterdam'da ölenler
Hollanda'da kalp krizinden ölenler
Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilenler
20. yüzyıl Türk yazarları
Türk dramaturglar
Türk tiyatro yönetmenleri
Türk marksistler
Marksist yazarlar
Kütahya doğumlular