Ölümsüz (film, 1969)

Ölümsüz (Z), Costa-Gavras tarafından 1969 yılında Vassilis Vassilikos'un yazdığı aynı adlı bir romandan beyazperdeye uyarlanan siyasal serüven türünde bir Fransız filmidir.  1969 Cannes Film Festivali'nde Jüri Ödülü kazanmıştır.

Filmde, aslında ülke adı hiç geçmemesine karşın, Yunanistan'da 1963 yılında solcu milletvekili Gregoris Lambrakis'in öldürülmesi sonrasında gerçekleşen olaylar kurgulanarak yansıtılmaktadır.  Eleştirmenlere göre film, 1967 ile 1974 arasında Yunanistan'da hüküm süren askeri yönetimi eleştirmektedir.

Filmde, daha sonra Yunanistan'ın Cumhurbaşkanı olacak olan savcı Christos Sartzetakis'ı Jean-Louis Trintignant canlandırmaktadır.  Aslında daha ünlü oyuncular olmalarına karşın, Yves Montand'ın ve Irene Papas'ın filmde daha küçük ama önemli rolleri vardır.  Montand, öldürülen solcu milletvekilini, Papas ise onun eşini canlandırmaktadır.

Filmin konusu 

Filmin başında Fransızca olarak şu sözler görülür: "Gerçek olaylarla, sağ ya da ölü olsun gerçek kişilerle olan benzerlikler tesadüfi değildir.  Her şey KASITLIDIR."

Film, sağcı hükûmet emrinde çalışan bir polis şefinin, bitkilere musallat olan asalaklarla mücadele etmek gerektiği gibi, topluma zararlı olan kişilerle ve özellikle de solcularla mücadele etmek gerektiğini anlatan konuşmasıyla başlar.

Daha sonraki sahnede, solcu milletvekilinin konuşması izlenir. Ardından milletvekili sokağa çıktığında, polisin gözü önünde kendisine doğru gelen bir triportörün kasasında bulunan bir saldırgan kafasına sopayla vurarak ağır yaralar. Hastaneye kaldırılan milletvekili, kurtarılamayarak ölür.  Hükûmet emrinde çalışan bir savcı (gerçek yaşamda Christos Sartzetakis) olayla ilgili olarak görevlendirilir.  Polis ve askeri yetkililer, savcıyı olayın bir kaza olduğu yönünde yönlendirmeye çalışarak, dosyaya 'kaza sonucu ölüm' yazarak kapatmasını isterler. Ancak 'çelimsiz görünümlü' savcı, yönlendirmelerden etkilenmez ve olayı derinlemesine araştırmaya karar verir. Soruşturmasını derinleştirdikçe, olayın bir kaza değil, örgütlü bir cinayet olduğunu bulur.  Araştırmaları sonunda elde ettiği bilgilere göre, polis örgütünün ve ordunun içinden üst düzey görevliler, sağcı çetelerle anlaşmışlar ve sonunda milletvekili öldürülmüştür.  Savcı, resmî yetkililerle sağcı çetelerin görüştüğünü fotoğraflarla ve tanıklıklarla kanıtlar.  Askerî yetkililer ve polis şefleri sanık olarak mahkemeye çağrılırlar.

Tam da olayın çözüleceği ve mahkemede hakkın yerine geleceği düşünülürken, yetkililerin isteği doğrultusunda hareket etmeyen ve olayı örtbas etmeyen savcı görevden alınır ve olayın önemli tanıkları art arda meydana gelen bir dizi 'kaza' sonucu ölürler.  Olayı gazeteye yansıtan gazeteci ise, resmî belgeleri yayımlamak suçundan hapse atılır.

Filmin bitişinde akan yazıda ise filme emeği geçenlerin adları yerine askeri yönetimce yasaklanan her ne varsa onlar listelenir: barış hareketleri, grevler, sendikalar, erkeklerin saçını uzatması, The Beatles, pop müzik, Sofokles, Leo Tolstoy, Aeschylus, Socrates'ın eşcinsel olduğunu yazmak, Eugène Ionesco, Jean-Paul Sartre, Anton Çehov, Mark Twain, Samuel Beckett, sosyoloji, uluslararası ansiklopediler, özgür basın, modern matematik.  1969'da yapılan filmde savcıyı canlandıran ve filmin yapımından yıllar sonra ülkenin Cumhurbaşkanı olacak olan ve olayı hükûmet adına soruşturan savcının, ölümünü araştırdığı milletvekili Gregoris Lambrakis'i simgeleyen ve Direniş ölmedi ya da Lambrakis yaşıyor anlamına gelen Z harfinin perdeyi kaplamasıyla film sona erer.

Oyuncular 
 Yves Montand - Solcu milletvekili
 Irene Papas - Helene, milletvekilinin karısı
 Jean-Louis Trintignant - Milletvekilinin ölümünü soruşturan savcı
 Jacques Perrin - Gazeteci
 Charles Denner - Manuel
 François Périer - Savcı
 Pierre Dux - General
 Georges Géret - Nick (Georges Geret rolünde)
 Bernard Fresson - Matt
 Marcel Bozzuffi - Vago (Marcel Bozzufi rolünde)
 Julien Guiomar - Albay
 Magali Noël - Nick'in kızkardeşi
 Renato Salvatori - Yago (sağcı çete üyesi)
 Habib Reda
 Clotilde Joano - Shoula (Clotilde Joanno rolünde)
 Maurice Baquet - Kel adam
 Sid Ahmed Agoumi		
 Allel El Mouhib		
 Hassan Hassani - General'in şoförü
 Gérard Darrieu - Baron
 Jean Bouise - Georges Pirou
 Jean-Pierre Miquel - Pierre
 Van Doude - Hastane yöneticisi
 Jean Dasté - Illya Coste
 Jean-François Gobbi - Jimmy
 Guy Mairesse - Dumas
 Andrée Tainsy - Nick'in annesi
 Eva Simonet - Niki
 José Artur - Gazete editörü
 Raoul Coutard - Cerrah
 Bob de Bragelonne - Sekreter
 Steve Gadler - Fotoğrafçı
 Gabriel Jabbour - Bozzini
 Georges Rouquier

Kaynakça 

1969 çıkışlı filmler
1960'larda polisiye gerilim filmleri
Fransa polisiye gerilim filmleri
Yunanistan gerilim filmleri
Yunan romanlarından uyarlanan filmler
Komplo teorileri filmleri
Costa-Gavras'ın yönettiği filmler
Raoul Coutard'ın görüntülediği filmler
Cannes Film Festivali Jüri Ödülü alan filmler
En İyi Uluslararası Film Akademi Ödülü kazanan filmler
Suikastlar ile ilgili filmler
Cezayir filmleri
Konusu Yunanistan'da geçen filmler
Paris'te çekilmiş filmler
Yunanistan siyasi tarihi
Politik gerilim filmleri
Cezayir'de çekilmiş filmler
Gerçek olaylara dayanan politik filmler
Mikis Theodorakis'in müziğini yaptığı filmler
Edgar Ödülü kazanan eserler
Yabancı Dilde En İyi Film Altın Küre Ödülü sahipleri
1960'larda İngilizce filmler
En İyi Film New York Film Eleştirmenleri Birliği Ödülü sahipleri
1960'larda Fransızca filmler
1960'larda Rusça filmler