Aşıkzülali, Posof

Aşıkzülali, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe 
Aşıkzülali köyünün eski adı Tzurtzkabi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Tzurtzkabi (წურწყაბი), Türkçe farklı biçimlerde yazılmıştır. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Zuzğab (زوزغاب) ve daha geç tarihli cebe defterinde Zurzğab (زورزغاب) olarak geçer. Bu yer adı zamanla Türkçede Suskab (سوسقاب) ve Suskap halini almıştır.

Tzurtzkabi, erken Orta Çağda ve geç Orta Çağda Gürcü devletleri sınırları içinde yer alıyordu. 16. yüzyılda Samtshe bölgesindeki iki piskoposluktan birinin merkezi Tzurtzkabi'ydi ve Tzurtzkabi piskoposluk kilise olan Tzurtzkabi Kilisesi burada yer alıyordu. Bu yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar köyü Gürüclerden ele geçirmiştir. 

Tzurtzkabi köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Poshov livasına bağlı Kuzay nahiyesinde yer alıyordu. Büyük bir yerleşim olan köyün nüfusu 46 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa ve darı tarımı ile arıcılık yapılıyor ვე domuz besleniyordu. Tzurtzkabi'de ik adet değirmen bulunuyordu.

Tzurtzkabi köyü, zun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Tzurtzkab (Цурцкабъ) olarak kaydettiği yerleşim, 1886 nüfus sayımında Ardahan sancağının Poshov kazasına bağlı Tzurzkabi nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. Nüfusu, 366'sı erkek ve 343'ü kadın olmak üzere, 84 hanede yaşayan 709 kişiden oluşuyordu. Tzurtzkabi köyünün nüfusunun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Tzurtzkabi nahiyesinde ise, 318 hanede, tamamı Türk olarak yazılmış 2.651 kişi yaşıyordu. Tzurtzkabi köyü bu nahiyenin idari merkeziydi. Rus idaresi sırasında nüfusu artmış olan köyde 1896’da 859 kişi, 1906’da da 852 kişi tespit edilmiştir. 

Tzurtzkabi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Tzurtzkabi köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.

Tzurtzkabi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Suskab (سوسقاب) adıyla Kars vilayetinin Poshof kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyde 1.183 kişi yaşıyordu. Tzurtzkabi veya Suskap Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla değiştirilmiş ve köye halk ozanı Aşık Zülali'nin adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Aşıkzülalil'nin nüfusu 1.616 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 502 kişi okuma yazma biliyordu.

Tzurtzkabi'de iki önemli tarihsel yapı bulunuyordu. Bunlardan biri olan Tzurtzkabi Kilisesi piskoposluk kilisesiydi. Bu yapı yıkılarak yerine köyün camisi yapılmıştır. Kilisenin taşlarının bir kısmı caminin duvarlarında yer alır.. İkinci tarihsel yapı olan ve bugünkü köyün merkezinde bulunan Tzurtzkabi Kalesi de büyük ölçüde yıkılmış, taşları köydeki yapıların inşasında kullanılmıştır.

Coğrafya 
Köy, Ardahan il merkezine 80 km, Posof ilçe merkezine 6 km uzaklıktadır.

Köy Damal İlçesi, Baykent (Vahla), Akballı (Obol), Aşıküzeyir (Boşdere) köy hudutlarıyla çevrilidir. Köy, 4030 hektarlık alanıyla Posof'un yüzölçümü en büyük köyüdür.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar 
 

Posof belde ve köyleri