Princeps

Princeps (çoğul: principes), Latince "birinci" anlamına gelen sözcük.

Bu kelimeye hasredilen özel tarihi anlamlardan en önemlileri aşağıdadır;

Roma imparatoru 
Princeps (burada "Birinci Yurttaş" anlamındadır) Roma imparatorunun resmi unvanıydı ve bazı tarihçilere göre bu unvan Antik Roma'da İmparatoru tarif ederdi.

"Princeps" kelimesi Princeps Senatus (Senato'nun "Primus inter pares'i") unvanından türetilmiştir. İlk olarak M.Ö. 23 yılında, rex 'kral' ya da diktatör unvanlarını kullanması durumunda bunun senatörler ve diğer etkili kişiler arasında kızgınlığa neden olacağı düşüncesiyle İmparator Augustus tarafından kullanılmıştır. Augustus, politik ve askeri olarak başat güç olmasına rağmen, İmparatorluğu yönetebilmesi için Romalı dostlarının desteğine ihtiyaç duyuyordu.

İmparatorun kullandığı diğer unvanlar arasında, imperator, Augustus, Sezar ve sonraki dönemlerde orataya çıkan dominus ve basileus (Yunanca "hükümdar") sayılabilir. İmparator unvanı, Augustus tarafından bir praenomen kullanılmaya başlamadan önce, çok da önemli olmayan bir askeri unvan olan imperator unvanından türetilmiştir.
 
Tetrarşi'nin babası olan İmparator Diokletian (285-305), "princeps" unvanı kullanmayı reddederek dominus ("efendi, sahip") unvanını kullanmaya başlamıştır. Augustus ve Diokletian'ın saltanatı arasında kalan ve kendilerini "princeps" olarak adlandıran imparatorların dönemi Principate, Diokletian'la başlayan ve 476 yılında sona eren dönem ise Dominate olarak adlandırılır.

 Antik Roma'da, ileride İmparator olması muhtemel prensler için kullanılan bir başka princeps daha vardır ve princeps iuventutis ("gençler arasında birinci") olarak adlandırılır.

Roma yönetimi 

Princeps, aynı zamanda bir Officium'daki birinci yönetici için kullanılan Princeps officii teriminin kısaltmasıdır.

Askeri 

 Bkz. Principes (Ağır silahlı piyade lejyon askerleri)
 centurio(n) bir birliğin ya da yönetim ofisinin komutanı.
 Princeps ordinarius vexillationis: vexillatio (müfreze) komutanı.
 Princeps peregrinorum ("yabancıların komutanı"): castra peregrina'da görevli centurion (eyalet askerleri için Roma'da kurulmuş askeri üs)
 Princeps prior: manipulus komutanı
 Princeps posterior: Princeps prior vekili 
 Princeps praetorii : Karargâha bağlı centurion

Soyluluk mirası 

"Princeps", günümüzde birçok dilde kullanılan prens unvanının da türetildiği kelimedir.

Çeviri kaynağı 

Antik Roma hükûmeti
Antik Roma'da unvanlar