Türkan Şoray

Türkan Şoray (d. 28 Haziran 1945, İstanbul), Türk oyuncu,devlet sanatçısı,senarist, yönetmen ve yazardır. Türk sinemasında "Sultan" lakabıyla anılan Şoray, oynadığı 222 film ile, dünyanın 'en çok film çeviren' kadın oyuncusu unvanına sahiptir. Fatma Girik, Hülya Koçyiğit ve Filiz Akın ile birlikte Yeşilçam'ın dört yapraklı yoncası olarak tasvir edilir.

1960'larda sinema ile tanışmış, ilk sinema ödülü 1964 Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde Acı Hayat filmiyle en başarılı kadın oyuncu ödülünü almıştır. Bunun yanı sıra Hülya Koçyiğit'in ardından Altın Portakal Film Festivali'nde "en iyi kadın oyuncu" ödülüne dört kez layık görüldü. 1991 yılında devlet sanatçısı seçildi. Şoray, 12 Mart 2010 tarihinde UNICEF Türkiye iyi niyet elçisi seçilmiş, "Sevgiyle yapılamayacak bir şey yoktur diye düşünüyorum. Gücü sevgiyle birleştirirsek birçok sorunun üstesinden gelebiliriz" demiştir. Ayrıca Şoray'ın kendi adını taşıyan bir ilkokulu da vardır.

Sinema oyuncuları Hülya Koçyiğit, Filiz Akın ve Fatma Girik'le birlikte, Türk sinemasının bir dönemine damgasını vurmuş dört önemli kadın oyuncudan biri kabul edilir. Bu dörtlü içerisinde, yönetmenlik yapan tek sinema oyuncusu olan Şoray, başrolünde kendisine eşlik eden Kadir İnanır ile oynadığı 1972 yapımlı Dönüş, 1973 yapımlı Azap, 1976 yapımlı Bodrum Hâkimi, 2015 yapımı Uzaklarda Aramanın tek başına; 1981 yapımlı Yılanı Öldürseler filminin ise Şerif Gören ile birlikte yönetmenliğini yapmıştır. Türkan Şoray, Haziran 2018'de verdiği bir röportajda "önüne iyi senoryalar gelmediği" gerekçesiyle oyunculuğu bıraktığını açıkladı.

Yaşamı 
İstanbul'un Eyüpsultan ilçesinde doğan Türkan Şoray memur bir ailenin ilk çocuğudur. Baba tarafı Kabartay Çerkezlerindendir, anne tarafı Selanik göçmenidir. Nazan ve Figen adında iki kız kardeşi daha olan Şoray'ın babası vefat etmişti. Fatih Kız Lisesi orta bölümü mezunu olup annesi Meliha Sav'ın (1927-1984) desteğiyle sinemaya adım atan Şoray, 1962 yılında Galatasaray eski asbaşkanı Rüçhan Adlı (1923-1995) ile 20 yıl bir birliktelik yaşadı. Bu süre içinde birkaç defa ayrılıp barışan çift, Rüçhan Adlı'nın eşinden bir türlü boşanmaması yüzünden yollarını ayırdı. Türkan Şoray, 1995 Ağustos'unda hastaneye kaldırılan Adlı'yı son anlarına kadar yalnız bırakmadı. Tiyatro oyuncusu Cihan Ünal ile 1983'te evlenmiş 1987'de ayrılmış ve bu evlilikten Yağmur adlı bir kızları olmuştur.

Kariyeri

Yeşilçam yılları
Henüz Fatih Kız Lisesinin ortaokul bölümünde okurken Karagümrük'teki ev sahiplerinin kızı olan, Türk sinemasında sonraları "Panter Emel" olarak tanınacak sinema oyuncusu Emel Yıldız ile bir film setine giden Türkan Şoray, Türker İnanoğlu'nun teşviki ile Yeşilçam'a adım atar. Emel Yıldız'ın yerine Şoray'ın da kariyerinin başlangıcı anlamına gelen 1960 yılı yapımlı Köyde Bir Kız Sevdim filminde Baki Tamer ile başrolde oynamıştır. Türkan Şoray sinemaya başlamasıyla ilgili anısını şöyle anlatır:

Şoray'a ilk Altın Portakal ödülü getiren 1964 yapımlı, yönetmenliğini Metin Erksan'ın yaptığı, başrollerinde Şoray ve Ekrem Bora'nın yer aldığı Acı Hayat filmi "Manikürcü Nermin"i canlandıran oyuncu için kariyerinde önemli basamak olmuştur. 1968 yılında, Şoray'a kariyerinde ikinci Altın Portakal ödülünü, senaryosu Sait Faik Abasıyanık'ın "Menekşeli Vadi" adlı öyküsünden esinlenerek Safa Önal tarafından yazılan Vesikalı Yarim filmi kazandırmış, yıllar sonra filmin yenilenmiş kopyasının yeniden yayımlandığı İstanbul Film Festivali'nde konuşan Türkan Şoray film için şöyle demiştir:

Yeşilçam sonrası 

Başrolde bir eşe sahip oyuncuların başarılı olduğu filmlerde Şoray'a onlarca erkek sinema aktörü eşlik etmiştir. Klasikleşmiş birkaç Şoray filminde de eleştirmen Agah Özgüç'ün deyimiyle 'Seyirciyi aldatmak, daha fazla para kazanmak için' yayınlanmamış ancak seyirciye yayınlanmış gibi afişi basılmıştır. Şoray'ın Ediz Hun'la oynadığı 1980 yapımı Tabancamın Sapını Gülle Donatacağım adlı filmin afişinde Türkan Şoray ve Kemal Sunal olmasına karşın Ediz Hun ve Türkan Şoray'ın oynadığı Güllü Geliyor Güllü filmi vardır. Kemal Sunal, sadece figüran oyuncudur. Sonrasında Kemal Sunal'ın popüler oluşuyla aynı film başka adla, başka afişle tekrar yayınlanmıştır. İlginç olaylardan biri de Keşanlı Ali filmi olup görüntü yönetmeninin adı olan Ali, film afişinde Keşanlı'nın altına büyük harflerle yazıldığından "Keşanlı Ali" olarak adlandırılıyor.

Şoray'ın ilginç sinema deneyimlerinden biri kendisi ile Filiz Akın'ı Günahkâr Kadın filminde bir araya getiren Ülkü Erakalın'dan henüz 17 yaşındayken bir film çekimi sırasında yediği tokat olmuştur.

1990'lı yıllarla birlikte, televizyon dizileri çalışmalarına da ağırlık vermeye başlamış, yaptığı bu çalışmalardan en çok ses getiren ve uzun ömürlü olanları, başrollerini Şener Şen'le paylaştığı İkinci Bahar ve Haluk Bilginer ile paylaştığı Tatlı Hayat olmuştur.

Filmografi 

Bugüne kadar 222 filmde rol almıştır. Türkan Şoray ilk televizyon programı olan ve NTV'de yayınlanan, konuklarıyla birlikte kendi sinema kariyerinin konuşulduğu televizyon programı Sinema Benim Aşkım'ı (2010-2011) sunmuştur. Şoray programında sinema oyuncuları ile sinema kariyerini anlatmaktadır.

Ödülleri 

 1964: 1. Altın Portakal Film Festivali - En İyi Kadın Oyuncu - Acı Hayat
 1968: 5. Altın Portakal Film Festivali - En İyi Kadın Oyuncu - Vesikalı Yarim
 1973: 5. Altın Koza Film Festivali - En İyi Kadın Oyuncu - Mahpus
 1972: 1. Altın Kelebek Ödülleri - En İyi Kadın Oyuncu
 1973: Moskova Film Festivali (Rusya) - Özel Ödül - Dönüş
 1973: Ankara Gazeteciler Cemiyeti - Onur Ödülü 
 1975: Ankara Gazeteciler Cemiyeti - Onur Ödülü
 1978: Taşkent Film Festivali - Uluslararası Aytmatov Kulübü Geleneksel Ödülü - Selvi Boylum Al Yazmalım
 1987: 24. Altın Portakal Film Festivali - En İyi Kadın Oyuncu - Hayallerim, Aşkım ve Sen
 1990: 2. İzmir Film Festivali - Altın Artemis Onur Ödülü
 1991: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı unvanı
 1992: 8. Bastia Akdeniz Sinemaları Festivali - En İyi Kadın Oyuncu, Soğuktu ve Yağmur Çiseliyordu
 1994: 6. Ankara Uluslararası Film Festivali - Emek Ödülü
 1994: 31. Altın Portakal Film Festivali - En İyi Kadın Oyuncu - Bir Aşk Uğruna
 1996: 15. Uluslararası İstanbul Film Festivali - Sinema Onur Ödülü
 1996: 33. Altın Portakal Film Festivali - Yaşam Boyu Onur Ödülü
 1999: Roma Film Festivali - Büyük Ödül
 1999: 2. Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festivali - Kadın Yönetmen Ödülü
 2000: Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi - Zirvedekiler 2000 Ödülü
 2001: Akademi İstanbul - Yılın En Başarılı Sanatçısı Ödülü
 2003: SİYAD (Sinema Yazarları Derneği) Ödülü
 2008: 35. Altın Kelebek Ödül Töreni - Altın Kelebek 35. Yıl Özel Ödülü
 2009: 14. Sadri Alışık Tiyatro ve Sinema Oyuncu Ödülleri - Sinema Onur Ödülü
 2013: Engelsiz Yaşam Vakfı - Türk Sineması Üstün Başarı Ödülü
 2013: 11. Türk Film Festivali - Onur Ödülü
 2023: 30. Uluslararası Altın Koza Film Festivali - Sinemanın Yüzü Ödülü

Kitapları 
 2012: Sinemam ve Ben (otobiyografi), Türkan Şoray, NTV Yayınları, İstanbul

Müzik albümleri 
 2015: Türkan Şoray Söylüyor

Hakkında yazılanlar 
 1974: Türkân Şoray, Bir Yıldız Böyle Doğdu (belgesel roman), Agah Özgüç, (Göl yayınları, İstanbul)
 1997: Sümbül Sokağın Tutsak Kadını (biyografi), Atilla Dorsay, (Remzi Kirabevi, İstanbul, ISBN 975-14-0612-9)
 2001: Türkân Şoray (biyografi), Agah Özgüç, (Açıkşehir yayınları, İstanbul, ISBN 975-93383-00)
 2010: Türkân Şoray ile Yüz Yüze, Feridun Andaç, (Drahma yayınları, İstanbul)
 2014: 50 Yıllık Aşk - Türkan Şoray, Ercan Akarsu, (Esen kitap, İstanbul, ISBN 978-605-4609-40-6)
 2015: Sinema Emekçisi - Türkan Şoray, Ercan Akarsu, (Esen Kitap, İstanbul, ISBN 978-605-4609-67-3)
 2016: Türkan Şoray Sinemasında Kadın İmgesi, Burak Süme, (İkinci Adam Yayınları, İstanbul, ISBN 978-605-306-127-4)

Ayrıca bakınız 
 Türk oyuncu film listeleri
 Yeşilçam oyuncuları

Kaynakça

Dış bağlantılar 

 
 
 
 
 
 TSA´de Türkan Şoray 

 
 
 
 

 

 
Yaşayan insanlar
1945 doğumlular
Eyüpsultan doğumlular
İstanbul doğumlu kadın oyuncular
Türk kadın sinema oyuncuları
Türk kadın dizi oyuncuları
Devlet Sanatçıları
Kabardey asıllı Türkler
UNICEF iyi niyet elçileri