Melih Cevdet Anday

Melih Cevdet Anday (13 Mart 1915, Çanakkale – 28 Kasım 2002, İstanbul), Türk şair, tiyatro oyunu, roman, deneme, makale yazarıdır. Lise arkadaşları Orhan Veli ve Oktay Rifat'la birlikte ortaya çıkardıkları Garip Akımı ile Türk şiirindeki yenilenmeyi başlatmıştır. Kolları Bağlı Odysseus ile kendine özgü felsefi şiir akımını başlatmış, Garip Akımı'ndan ayrılmıştır. UNESCO'nun Courrier dergisi, 1971 yılında onu Cervantes, Dante, Tolstoy, Unamuno, Seferis ve Kawabata düzeyinde bir edebiyat adamı olarak gördüğünü açıklamıştır.

Yaşamı 

Çanakkale'de doğan Melih Cevdet Anday doğumundan kısa bir süre sonra ailesiyle İstanbul'a geldi ve çocukluğu Kadıköy Bahariye'de geçti. Ortaokula kadar İstanbul'da eğitim gördü. Babasının işi nedeniyle Ankara'ya taşınmalarının ardından liseyi Gazi Lisesi'nde tamamladı. Lisede okuduğu sırada, Orhan Veli Kanık ve Oktay Rifat ile tanıştı. Liseyi bitirdikten sonra bir süre Hukuk Fakültesi'ne devam etti. Daha sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'ne kaydoldu. Ancak Devlet Demiryolları'nda memur olarak çalıştığı için öğrenimine devam edemedi. Çalıştığı kuruluş tarafından sosyoloji öğrenimi görmek için Belçika'ya gönderildi. Ukde isimli şiiri 1936'da Varlık Dergisi'nde yayımlandı. Bunun ardından şiirleri Ses, Yaprak, Yeditepe, Papirüs, Yeni Ufuklar, Yeni Dergi, Soyut, Ataç, Dönem, Yön gibi dergilerde yayınlandı. Orhan Veli ve Oktay Rifat ile birlikte 1941 yılında Garip isimli şiir kitabını çıkardı. Hasan Âli Yücel'in tavsiyesi ile Milli Eğitim Bakanlığı Neşriyat Müdürlüğü'ne memur olarak atandı. 1946 seçimleriyle birlikte bakanlığın el değiştirmesi sonrasında önce yeniden askere alındı ve daha sonra Konya'ya atandı. Ancak bu atama daha sonra geri alındı. Anday, bir süre sonra bu görevinden ayrılarak İstanbul'a döndü.

1953-1955 yılları arasında Akşam Gazetesi'nin edebiyat ve sanat sayfasını hazırladı. Fikirleri sebebiyle işten çıkarıldı. Doğan Kardeş Yayınları'na geçti ve çeviriler yaptı. Buradaki görevinden de aynı sebeple ayrılmak zorunda kaldı ve 1958'den itibaren; Tercüman, Büyük Gazete, Yeni Tanin ve İkdam'da kendi adıyla ve çeşitli takma adlarla denemeler ve makaleler yazdı, tefrika romanlar yayınladı. 1960'ta Nadir Nadi'nin desteğiyle Cumhuriyet gazetesinde köşe yazıları yazmaya başladı. Bu gazetedeki yazılarını 1997'ye kadar sürdürdü.

1956'da yayınladığı Yan yana isimli şiir kitabı, 142. maddeye aykırı olduğu gerekçesiyle 1964'te yasaklandı. Anday gerek şiir kitaplarıyla, gerekse daha sonraları yöneldiği roman ve tiyatro alanlarındaki yapıtlarıyla birçok ödül alan Anday, İstanbul Belediye Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'nde diksiyon, özel bir tiyatro okulunda mitoloji dersleri verdi. 1964-1969 yılları arasında TRT'de yönetim kurulu üyeliği, 1979-1980 yıllarında da Paris'te eğitim müşavirliği görevlerinde bulundu.

Ölümü
Solunum ve böbrek yetmezliği tanısıyla Marmara Üniversitesi Koşuyolu Hastanesi'ne kaldırılan Melih Cevdet Anday, 28 Kasım 2002'de 87 yaşındayken öldü. Büyükada mezarlığında toprağa verildi.

Takma adları
Anday, eserlerinde kendi adı haricinde şu takma adları da kullanmıştır: Yaşar Tellidede, Niyaz Niyazoğlu, A. Mecdi Velet, M. C. A., H. Mecdi Velet, Yaşar Tellidere, Gani Girgin, Zater, Yaşar Tellioğlu, Murat Tek.

Eserleri

Şiir 
 Garip (1941, Orhan Veli ve Oktay Rifat'la birlikte)
 Rahatı Kaçan Ağaç (Ölmez Eserler, 1946)
 Telgrafhane (Yeditepe, 1952)
 Yan yana (Yeditepe, 1956)
 Kolları Bağlı Odysseus (Yeditepe, 1962)
 Göçebe Denizin Üstünde (Cem, 1970)
 Teknenin Ölümü (Sander, 1975)
 Sözcükler (İş Bankası, 1978, toplu şiirler)
 Ölümsüzlük Ardında Gılgamış (Ada, 1981)
 Tanıdık Dünya (Adam, 1984)
 Güneşte (Adam, 1989)
 Yağmurun Altında (Adam, 1995)
 Sözcükler (Everest Yayınları, 2007, Bütün Şiirleri) ISBN 978-975-289-470-9

Şiir Çevirileri 
 Annabel Lee - Edgar Allan Poe
 Atlının Türküsü - Federico Garcia Lorca
 Ben de - Langston Hughes
 Bir Zenci Kızın Türküsü - Langston Hughes
 Çayhane - Ezra Pound
 Gece. Şehir Uyumuş. - Aleksandr Blok
 Hürriyet -  Paul Éluard
 Kanun - Wystan Hugh Auden
 Pan Öldü - Ezra Pound
 Şiir Sanatı - Paul Verlaine
Innisfree'deki Göl Adası - William Butler Yeats

Roman Çevirisi 
 Buz Sarayı (1973 - Tarjei Vesaas)  
 Ölü Canlar (1982 - Gogol)
 Babalar ve Oğullar (1983 - Turgenyev)

Roman 
 Zifaftan Önce (1957 - Murat Tek adıyla)
 Yağmurlu Sokak (1959 - Murat Tek adıyla)
 Dullar Çıkmazı (1962 - Murat Tek adıyla)
 Bir Gecede Üç Erkek (Murat Tek adıyla)
 Aylaklar (Remzi, 1965)
 Gizli Emir (Bilgi, 1970)
 İsa'nın Güncesi (Hürriyet, 1974)
 Raziye (Altın, 1975)
 Meryem Gibi (Simavi, 1991)
 Birbirimizi Anlayamayız (Simavi, 1992)

Deneme, vd. 
 Doğu, Batı (Ataç, 1961)
 İngiliz Edebiyatından Denemeler (Oluş,1964)
 Konuşarak (Dönem, 1964)
 Gelişen Komedya (Çan, 1965)
 Sovyet Rusya (Gerçek, 1965)
 Yeni Tanrılar (Çağdaş, 1974)
 Sosyalist Bir Dünya (Çağdaş, 1975)
 Dilimiz Üstüne Konuşmalar (TDK, 1975)
 Maddecilik ve Ülkücülük (Sander, 1977)
 Anadolu'da ve Sosyalist Ülkelerde (Çağdaş, 1977)
 Yasak (Çağdaş, 1978)
 Paris Yazıları (Adam, 1982)
 Açıklığa Doğru (Adam, 1984)
 Akan Zaman, Duran Zaman (Adam, 1984)
 Sevişmenin Güdüklüğü ve Yüceliği (Çağdaş, 1990)
 Yiten Söz (Adam, 1992)
 Aldanma ki (Remzi, 1992)
 Geleceği Yaşamak (Adam, 1994)
 İmge Ormanları (Adam, 1994)

Şiir Üzerine Yazılar 
 Anlamın Anlamı 
 Çağlar Geçiyor 
 Şiir Üzerine
 Şiirin Vazgeçilmez Üç Dönemi 
 Şiirin Anlamı 
 Uzun Şiir - Kısa Şiir 
 Yarın Düşüncesi

Tiyatro Oyunu 
 İçerdekiler (1965)
 Mikadonun Çöpleri (1967)
 Yarın Başka Koruda  
 Dikkat Köpek Var 
 Ölüler Konuşmak İster  
 Müfettişler (1972)
 Ölümsüzler (1984)
|}

Ödülleri 
 1970 TRT Roman Armağanı (Gizli Emir ile)
 1972 Sanat Sevenler Derneği En İyi Yerli Oyun Yazarı ödülü (Mikado'nun Çöpleri ile)
 1973 TDK Çeviri Ödülü (Buz Sarayı ile)
 1976 Yeditepe Şiir Armağanı (Teknenin Ölümü ile)
 1978 Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü (Sözcükler ile)
 1981 Türkiye İş Bankası Büyük Ödülü (Yazın alanı Şiir dalında, Ölümsüzlük Ardında Gılgamış ile)
 1984 Enka Sanat Ödülleri (Mansiyon - Ölümsüzler ile)
 1991 TÜYAP Onur Ödülü
 2000 Aydın Doğan Vakfı Şiir Ödülü

Ayrıca bakınız 
 Melih Cevdet Anday Şiir Ödülü
 MEB 100 Türk Edebiyatçısı

Kaynakça 

 
Garipçiler
Türk yazarlar
Türk oyun yazarları
1915 doğumlular
2002 yılında ölenler
Sedat Simavi Ödülü sahipleri
Gazi Lisesinde öğrenim görenler
Büyükada Mezarlığı'na defnedilenler
Çanakkale doğumlu sanatçılar
20. yüzyıl Türk şairleri
21. yüzyıl Türk şairleri