తెలుగు పదాలు

ధర్మం

పదాలలో రకాలు 
వ్యుత్పత్తి పరంగా తెలుగు భాషలో పదాలు నాలుగు రకాలు. అవి:

 తత్సమము:  ప్రాకృత (సంస్కృత) పదము, తెలుగు ప్రత్యయములతో కూడి వ్యవహరింపబడినచో తత్సమము అంటారు. సంస్కృత ప్రాతిపదికపై తెలుగు విభక్తి ప్రత్యయమును చేర్చుట వలన తత్సమము ఏర్పడును. వీనినే ప్రకృతి అనికూడా అంటారు. ఉదాహరణ: బాలః - బాలురు; పుస్తకమ్ - పుస్తకము
 తద్భవము: సంస్కృత, ప్రాకృత పదముల నుండి కొద్ది మార్పులు చెంది ఏర్పడిన పదములను తద్భవములు అంటారు. వీటినే వికృతి అనికూడా  అంటారు. ఉదాహరణ: యజ్ఞము - జన్నము; పంక్తి - బంతి
  దేశ్యము: తత్సమము, తత్భవములు కాక, తెలుగు దేశమున వాడుకలో ఉన్న పదములు దేశ్యములు అంటారు. ఉదాహరణ: పీట, చెట్టు
 అన్యదేశ్యము: ఇతర భాషలకు చెందియుండి తెలుగులో వాడబడుచున్న పదములను అన్యదేశ్యములు అంటారు. ఉదాహరణ: స్టేషను, రోడ్డు మొదలైనవి.

భాషాభాగాలు  

తెలుగు భాషలోని పదములను ఐదు భాగములుగా విభజించవచ్చును. అవి -
 నామవాచకము: మానవుల పేర్లు, జంతువుల పేర్లు, ప్రదేశములు, వస్తువుల పేర్లు తెలియజేయునవి. ఉదా: రాముడు, పాఠశాల, విజయవాడ, బల్ల. ఈ నామవాచకములు మరళ నాలుగు విధములు. అవి  
 సంజ్ఞావాచకము: రాముడు, గోదావరి.
 జాతి నామవాచకము: చెట్టు, పర్వతాలు, గోడ.
 గుణ నామవాచకము: తీపి, నలుపు, తెలుపు.
 క్రియా నామవాచకము: వంట, నడక, చేత.
 సర్వనామము: నామవాచకమునకు బదులుగా వాడబడేది. (ఇది పాశ్చాత్యుల నిర్వచనం)
సర్వులకు (అందరికీ) వర్తించే నామము సర్వనామము.ఉదా: నీవు, ఆమె, అతడు.
 విశేషణములు: నామవాచకము, సర్వనామముల గుణములను తెలియజేయునది. ఉదా: పొడవైన, ఎరుపు, తీపి.
 అవ్యయములు: లింగ, వచన, విభక్తుల చేత మార్పులు లేని పదములు అవ్యయములు. ఉదా: ఆహా! ఓహో! ఔరా! అకటా!
క్రియలు: పనులను తెలిపే వానిని క్రియలు అంటారు. ఉదా: చదువుట, తినుట, ఆడుట.
 సకర్మక క్రియలు: కర్మను ఆధారముగా చేసికొనియున్న క్రియలను సకర్మక క్రియలు అంటారు. ఉదా: మధు బడికి వెళ్ళెను.
 అకర్మక క్రియలు: కర్మ లేకపోయినను వాక్యము అర్థవంతమైనచో అవి అకర్మక క్రియలు. ఉదా: సోముడు పరుగెత్తెను.
 సమాపక క్రియలు: పూర్తి అయిన పనిని తెలియజేయు క్రియలు సమాపక క్రియలు. ఉదా: తినెను, నడచెను. 
 అసమాపక క్రియలు: పూర్తికాని పనిని తెలియజేయు క్రియలు అసమపక క్రియలు. ఉదా: వ్రాసి, తిని.

వర్ణము 
ఒకే అర్థాన్ని ఇచ్చే అనేక పదాలను పర్యాయ పదాలంటారు. అర్థం ఒకటే, కానీ ఆ అర్థాన్నిచ్చే పదాలు మాత్రం అనేకం. ఇలాంటి వాటిని పర్యాయ పదాలు అంటారు.

 తనయుడు = కొడుకు, పుత్రుడు, సుతుడు
 తరువు = చెట్టు, వృక్షము, మహీరుహము
 జలధి = కడలి, అర్ణవము
 పర్వం = పబ్బం, పండుగ, వేడుక
 శత్రువు = వైరి, రిపు, విరోధి
 ఆంజనేయుడు = పవనసుతుడు, మారుతి, హనుమంతుడు
 నిజము = సత్యము, నిక్కము
 తల = శిరస్సు, మస్తకము, మూర్ధము
 స్త్రీ = వనిత, మహిళ, పడతి
జైలు = బందీఖాన, కారాగారము

మాత్ర 
పదం ఒకటే ఉండి అనేక అర్థాలు ఉండేదాన్ని నానార్థాలు అని అంటారు. పదం ఒకటే - అర్థాలు మాత్రం విడివిడిగా అనేకం ఉంటాయి. 
 క్రియ: పని, చేష్ట, శ్రాద్ధము, ప్రాయశ్చిత్తము, చికిత్స
 లావు: బలము, సమర్థత, గొప్పతనము
 పృథ్వి: భూమి, విరియునది, ఇంగువచెట్టు, సముద్రతీరము
 బంధం: ముడి, కలయిక, కట్టివేత

ఇవి కూడా చూడండి 
 తెలుగు వ్యాకరణము
 తెలుగు అక్షరాలు
 వ్యతిరేక పదాలు
 సాధారణ పదదోషాలు - తప్పొప్పుల పట్టిక

మూలాలు

ఉపయుక్త గ్రంథాలు
 తెలుగు వ్యాకరణము: వర్రే సాంబశివరావు, దేవీ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ, 1999.

తెలుగు వ్యాకరణం
పదాలు