డాల్ఫిన్

డాల్ఫిన్   సముద్రపు నీటిలో, నదీ జలాల్లో నివసించే ఒక రకమైన క్షీరదము. డాల్ఫిన్ అనే పదాన్ని  డెల్ఫినిడే (మహాసముద్ర డాల్ఫిన్లు), ప్లాటానిస్టిడే (భారత రివర్ డాల్ఫిన్లు ), ఇనిడే ( కొత్త ప్రపంచ నదీ డాల్ఫిన్లు), పొంటోపోరిడే ( ఉప్పునీటి డాల్ఫిన్లు), అంతరించిపోయిన లిపోటిడే (బైజీ లేదా చైనీస్ నది డాల్ఫిన్) అనే వాటన్నిటికీ వాడతారు. ఇవి సిటేషియాలో పెద్ద కుటుంబం. ఇవి సుమారు 10 మిలియన్ సంవత్సరాల కాలంలో అనగా మయోసీన్ కాలం నుండి పరిణామం చెందాయి.   వీటిలో  40 జాతులు ఉన్నాయి.

 పొడవు   బరువు వుండే మౌయి డాల్ఫిన్ నుండి , 10 టన్నులు వుండే ప్రాణాంతక తిమింగలం  వరకు అనేక జాతులు లైంగిక డైమోర్ఫిజాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. వీటిలో మగవి పెద్దవి. వాటికి క్రమబద్ధీకరించిన శరీరాలు,  ఫ్లిప్పర్‌లుగా మారిన రెండు శరీర అంగాలుంటాయి. సీల్స్ వలె శరీరం సరళంగా లేనప్పటికీ, కొద్ది దూరాలకు, కొన్ని డాల్ఫిన్లు గంటకు 29 కి.మీ. (18 మైళ్లు) వేగంతో ప్రయాణించగలవు. వేగంగా కదిలే ఎరను పట్టుకోవటానికి డాల్ఫిన్లు తమ శంఖాకార ఆకారపు దంతాలను ఉపయోగిస్తాయి. వాటికి  గాలి, నీటిలో  పనిచేసే బాగా అభివృద్ధి చెందిన వినికిడి వుంది.  దీనివలన కొన్ని డాల్ఫిన్ లు  గుడ్డివైనప్పటికీ మనుగడ సాగించుతాయి. కొన్ని జాతులు చాల లోతులకు దూకటానికి అనువుగా వున్నాయి.  చల్లటి నీటిలో వెచ్చగా ఉండటానికి చర్మం కింద కొవ్వు పొర(బ్లబ్బర్) వుంటుంది.

ఇవి  విస్తృతంగా ఉన్నప్పటికీ, చాలా జాతులు ఉష్ణమండల మండలాల వెచ్చని జలాలను ఎక్కువగా లోతు తక్కువగా ఉండే సముద్రపు అంచులలో వుండటానికి ఇష్టపడతాయి, అయితే కొన్ని తిమింగలం లాగా, శీతల వాతావరణాన్ని ఇష్టపడతాయి. డాల్ఫిన్లు ఎక్కువగా చేపలు, స్క్విడ్ లను ఆహారంగా తీసుకుంటాయి. కాని కొన్ని ప్రాణాంతక తిమింగలం లాంటివి,  సీల్స్ లాంటి పెద్ద క్షీరదాలను తింటాయి. మగ డాల్ఫిన్లు సాధారణంగా ప్రతి సంవత్సరం ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఆడవాటితో సంగమిస్తాయి, కాని ఆడవి ప్రతి రెండు, మూడు సంవత్సరాలకు మాత్రమే సంగమంలో పాల్గొంటాయి. దూడలు సాధారణంగా వసంత, వేసవి ఋతువులలో పుడతాయి. తల్లులే వాటిని పెంచే అన్ని బాధ్యతలను భరిస్తాయి. కొన్ని జాతుల తల్లులు  ఉపవాసం వుంటూ  తమ పిల్లలను చాలా కాలం  పెంచుతాయి. డాల్ఫిన్లు సాధారణంగా టక టకలు,  ఈలలు రూపంలో రకరకాల గాత్రాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. 

జపాన్ వంటి  కొన్ని ప్రదేశాలలో డాల్ఫిన్లను వేటాడతారు. ఇతర చేపలవేటలో చిక్కుకొనడం, నివాసప్రాంతాల పర్యావరణం దెబ్బతినటం,   సముద్ర కాలుష్యం లాంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ సంస్కృతుల సాహిత్యం, చిత్రాలలో డాల్ఫిన్లు వర్ణించబడ్డాయి.  డాల్ఫిన్ లను జంతువులన్నింటిలో చాలా తెలివైనవిగా భావిస్తారు. ఇవి చాల స్నేహపూర్వకంగా, సరదాగా మానవులతో ఆడుకోగలవు. వీటిని పెంచే ప్రదేశాల్ని డాల్ఫినేరియమ్ అంటారు. డాల్ఫిన్‌లను  జంతు ప్రదర్శనశాలలో వుంచి, కొన్ని నైపుణ్యాలు  నేర్పి సందర్శకుల వినోదానికి వాడుతారు. జంతు ప్రదర్శనశాలలో వుండే అత్యంత సాధారణ డాల్ఫిన్ జాతి బాటిల్నోస్ డాల్ఫిన్ కాగా,  ఇతర 60  రకాల  ప్రాణాంతక తిమింగలాలు  కూడా ఉన్నాయి. భారతదేశంలో అంతరించి పోయే దశలో ఉన్న నదీ జలాల డాల్పిన్ లను సంరక్షించటానికి, కేంద్ర ప్రభుత్వం డాల్పిన్ ని జాతీయ జలచరంగా ప్రకటించింది.

పేరు ఉత్పత్తి
డాల్ఫిన్ పేరు ప్రాచీన గ్రీకు (delphís; "dolphin"), సంబంధిత గ్రీకు భాషలో (delphys; "womb") నుండి వచ్చింది. ఈ జంతువులను గర్భాశయం కలిగిన చేపలుగా భావించి ఇలా పిలిచేవారు ("a 'fish' with a womb").

వర్గీకరణ 

 Suborder Odontoceti, toothed whales
 కుటుంబం డెల్ఫినిడే, సముద్రపు డాల్ఫిన్లు
 Genus Delphinus
 Long-Beaked Common Dolphin, Delphinus capensis
 Short-Beaked Common Dolphin, Delphinus delphis
 Genus Tursiops 
 Bottlenose Dolphin, Tursiops truncatus
 Indo-Pacific Bottlenose Dolphin, Tursiops aduncus
 Genus Lissodelphis
 Northern Rightwhale Dolphin, Lissodelphis borealis
 Southern Rightwhale Dolphin, Lissiodelphis peronii
 Genus Sotalia
 Tucuxi, Sotalia fluviatilis
 Genus Sousa
 Indo-Pacific Hump-backed Dolphin, Sousa chinensis
 Chinese White Dolphin (the Chinese variant), Sousa chinensis chinensis
 Atlantic Humpbacked Dolphin, Sousa teuszii
 Genus Stenella
 Atlantic Spotted Dolphin, Stenella frontalis
 Clymene Dolphin, Stenella clymene
 Pantropical Spotted Dolphin, Stenella attenuata
 Spinner Dolphin, Stenella longirostris
 Striped Dolphin, Stenella coeruleoalba
 Genus Steno
 Rough-Toothed Dolphin, Steno bredanensis
 Genus Cephalorynchus
 Chilean Dolphin, Cephalorhynchus eutropia
 Commerson's Dolphin, Cephalorhynchus commersonii
 Heaviside's Dolphin, Cephalorhynchus heavisidii
 Hector's Dolphin, Cephalorhynchus hectori
 Genus Grampus
 Risso's Dolphin, Grampus griseus
 Genus Lagenodelphis
 Fraser's Dolphin, Lagenodelphis hosei
 Genus Lagenorhyncus
 Atlantic White-Sided Dolphin, Lagenorhynchus acutus
 Dusky Dolphin, Lagenorhynchus obscurus
 Hourglass Dolphin, Lagenorhynchus cruciger
 Pacific White-Sided Dolphin, Lagenorhynchus obliquidens
 Peale's Dolphin, Lagenorhynchus australis
 White-Beaked Dolphin, Lagenorhynchus albirostris
 Genus Orcaella
 Australian Snubfin Dolphin, Orcaella heinsohni
 Irrawaddy Dolphin, Orcaella brevirostris
 Genus Peponocephala
 Melon-headed Whale, Peponocephala electra
 Genus Orcinus
 Killer Whale (Orca), Orcinus orca
 Genus Feresa
 Pygmy Killer Whale, Feresa attenuata
 Genus Pseudorca
 False Killer Whale, Pseudorca crassidens
 Genus Globicephala
 Long-finned Pilot Whale, Globicephala melas
 Short-finned Pilot Whale, Globicephala macrorhynchus
 కుటుంబం ప్లాటనిస్టాయిడియా, నదీ డాల్ఫిన్లు
 Genus Inia
 Boto (అమజాన్ నది డాల్ఫిన్), Inia geoffrensis
 Genus Lipotes
 చైనీస్ నది డాల్ఫిన్ (Baiji), Lipotes vexillifer (considered functionally extinct)
 Genus Platanista
 గంగా నది డాల్ఫిన్, Platanista gangetica
 ఇండస్ నది డాల్ఫిన్, Platanista minor
 Genus Pontoporia
 La Plata Dolphin (Franciscana,  Pontoporia blainvillei

మూలాలు 

క్షీరదాలు