మేచకళ్యాణి రాగము

మేచకళ్యాణి రాగము (Mechakalyani) కర్ణాటక సంగీతంలో 65వ మేళకర్త రాగము. ఇది ప్రతి మధ్యమ రాగములలో రాణి వంటిదని భావించే ప్రాచీన రాగము. ఈ రాగము పూర్వము కళ్యాణిగా పిలువబడేది. కటపయాది సంఖ్యలో యిముడుటకొరకు "మేచ" అను పదమును "కళ్యాణి" యందు అమర్చిరి. యిది రుద్ర అను చక్రములో ఐదవ రాగము.ఇది 29వ మేళకర్త రాగమైన ధీరశంకరాభరణం యొక్క ప్రతి మధ్యమ సమానము.

స్వరములు
ఈ రాగంలో షడ్జమము, చతుశ్రుతి ఋషభము, అంతర గాంధారము, ప్రతి మధ్యమము, పంచమము, చతుశ్రుతి ధైవతము, కాకలి నిషాధము.

రాగ లక్షణాలు
ఆరోహణ : స రి గ మ ప ధ ని స 
(S R2 G3 M2 P D2 N3 S)

అవరోహణ : స ని ధ ప మ గ రి స
(S N3 D2 P M2 G3 R2 S)

ప్రసిద్ధ ప్రతిమధ్యమ రాగము. చాల జన్యరాగ సంతతిగల జనకరాగము. ఈ రాగములో పా మా గా అనునపుడు గాంధారము అంతర గాంధారము లకు కొంచెము ఎక్కువగా నుండును. ఈ రకపు గాంధారమునకు తీవ్ర అంతర గాంధారము అని పేరు. దీనినే చ్యుత మద్యము అని చెప్పుటయూ ఉంది.

సర్వస్వర గనుక వరిక రక్తి రాగము. ఆరోహణావహరనములందలి అన్ని స్వరములు రాగ చ్ఛాయా స్వరములు. రిరి గగ మమ దద నిని, గగ మమ దద నిని, మమ దద నిని రిరి ఆరు జంట ప్రయోగములుని గా రిని, దని రిని ద మ, గని ద మగా రి అను దాటు ప్రయోగములు, ప్రసిద్ధ అలంకారములు, గగ దద నిని రి రి, దాని రిగా మ దని రి, ని ద మగా రిని సా - ఇవి విశేష సంచారములు. స్పరితము, త్రిపుచ్ఛము అను గమకములు మెండు. అన్ని రకముల రచనలు యిందు రచింపబడినవి. పెద్ద రాగము అన్ని వేళల పాడదగును. కాని సాయంసమయము సమంజసము.

కొన్ని ప్రసిద్ధ రచనలు

ఉదాహరణలు
ననుబ్రోవమని చెప్పవే సీతమ్మతల్లి - రామదాసు కీర్తన.

మేచకళ్యాణి జన్యరాగాలు
మేచకళ్యాణి రాగానికి చాలా జన్య రాగాలు ఉన్నాయి. వీనిలో హమీర్ కళ్యాణి, మోహన కళ్యాణి, సారంగ, సునదవినోదిన, యమన్ కళ్యాణి మొదలైనవి ప్రముఖమైనవి.

యమన్ రాగము
ఉదాహరణ: జనగణమన అధినాయక జయహే - రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రచించిన భారత జాతీయగీతం.

కళ్యాణి రాగము
 నిధి చాల సుఖమా - త్యాగరాజు కీర్తన

సినిమా పాటలలో కళ్యాణి రాగం

మూలములు

మేళకర్త రాగాలు