వైష్ణవ దివ్యదేశాలు

వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, దివ్య దేశం (సంస్కృతం: दिव्यदेशम्, తమిళం: divya Desam) లేదా వైష్ణవ దివ్య దేశం అని అంటారు. ఇవి వైష్ణవులకు అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రాలు 108 ఉన్నాయి. పన్నెండుమంది (12) ఆళ్వారులు తమ రచనలైన పాశురములలో ఈ 108 విష్ణు రూపాలను కొలిచారు. ఇందులో 105 భారతదేశంలో ఉండగా, ఒకటి నేపాల్ లో, మిగతా రెండు దివ్య తిరుపతులు భూమి వెలుపల (తిరుప్పర్‌కటల్) వైకుంఠంలో ఉన్నాయని నమ్ముతారు. శ్రీ వైష్ణవ సంప్రదాయానికి చెందిన కవి-సన్యాసులైన ఆళ్వార్ల రచనలలో పేర్కొనబడిన 108 విష్ణు, లక్ష్మీ దేవాలయాలలో ఒకటి. భారతదేశంలోని 105 దివ్యదేశాలు తమిళనాడు రాష్ట్రంలో 84, కేరళ రాష్ట్రంలో 11, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 2, గుజరాత్ రాష్ట్రంలో 1, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 4, ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలో 3  విస్తరించి ఉన్నాయి. ముక్తినాథ్, సాలిగ్రామం నేపాల్‌లోని ఏకైక దివ్య దేశం. 4,000 తమిళ శ్లోకాల సమాహారమైన నాళాయిర దివ్య ప్రబంధంలో 12 మంది ఆళ్వార్లచే దివ్య దేశాలు గౌరవించబడ్డాయి. దివ్య దేశాలు టెంకలై లేదా వడకళై ఆరాధన పద్ధతులను అనుసరిస్తాయి.

దివ్యదేశాలు జాబితా 
ఈ పట్టికలో 108 వైష్ణవ దివ్యదేశాలు జాబితా ఇవ్వబడింది:

 శ్రీరంగం
 ఉరైయూర్
 తంజమా మణిక్కోయిల్ (తంజావూర్-తిరువయ్యార్ 3 కి.మీ.)
 అన్బిల్ (బాణాపురం) (లాల్గుడి నుండి 8 కి.మీ.)
 కరంబనూర్ (ఉత్తమర్ కోయిల్)
 తిరువెళ్ళరై (శ్వేతగిరి)
 తిరుపుళ్ళమ్ పూతంగుడి (కుంభకోణం 10 కి.మీ.)
 తిరుప్పేర్ నగర్ (అప్పక్కుడుత్తాన్) (లాల్గుడి 10 కి.మీ.) (కోవిలడి)
 తిరువాదనూర్ (స్వామిమలై 3 కి.మీ.)
 తిరువళందూర్ (మాయవరం 12 కి.మీ.) (తేరళందూర్)
 శిరుపులియూర్
 తిరుచ్చేరై (కుంభకోణం 12 కి.మీ.) (సార క్షేత్రం)
 తలైచ్చంగనాణ్మదియమ్ (తలైచ్చగాడ్)
 తిరుక్కుడందై (కుంభకోణం)
 తిరుక్కండియూర్
 తిరువిణ్ణగర్ (కుంభకోణం 5 కి.మీ.) (ఉప్పిలి యప్పన్ కోయిల్)
 తిరువాలి తిరునగరి (శీర్గాళి 18 కి.మీ.)
 తిరుక్కణ్ణపురం (నన్నిలమ్ నుండి 7 కి.మీ.)
 తిరునాగై (నాగపట్నం)
 తిరునరైయూర (కుంభకోణం 10 కి.మీ.)
 నందిపుర విణ్ణగరమ్ (కుంభకోణం 10 కి.మీ.) (నాదన్ కోయిల్)
 తిరువళందూర్ (మాయావరం) (తిరువళందూర్)
 తిరుచ్చిత్తరకూడమ్ (చిదంబరం)
 కాంచీరామ విణ్ణగరమ్ (శీయాళి) (సీర్గాళి)
 కూడలూర్ (తిరువయ్యారు 10 కి.మీ.) (ఆడుదురై పెరుమాళ్ కోయిల్)
 తిరుక్కణ్ణంగుడి (కృష్ణారణ్యక్షేత్రం) 
 తిరుక్కణ్ణమంగై (తిరువారూరు 8 కి.మీ.) (కృష్ణమంగళ క్షేత్రం)
 కపి స్థలమ్
 తిరువెళ్ళియంగుడి 
 మణిమాడక్కోయిల్ (తిరునాగూర్) (శీర్గాళి-వైదీశ్వరన్ కోయిల్ 
 వైకుంద విణ్ణ్గగరం 
 అరిమేర విణ్ణ్గగరం 
 తిరువత్తేవనార్‌తొగై (కీళచాలై)
 వణ్‌పురుడోత్తం 
 శెంపొన్ శెయ్ కోవిల్
 తిరుత్తెట్రియమ్బలమ్
 తిరుమణిక్కూడం (తిరునాంగూర్ తిరుపతి)
 తిరుక్కావళంబాడి (తిరునాంగూర్ తిరుపతి)
 తిరువెళ్ళక్కుళమ్ (అణ్ణన్ కోయిల్)
 తిరుపార్తన్ పళ్ళి 
 తిరుమాలిరుం శోలై మలై (మధుర 20 కి.మీ.) (అళగర్ కోయిల్)
 తిరుక్కోట్టియూర్ (గోష్ఠీపురం)
 తిరుమెయ్యమ్ (పుదుక్కోట్టై 20 కి.మీ.)
 తిరుపుల్లాణి (రామనాథపురం 10 కి.మీ.) (దర్భ శయనం)
 తిరుత్తణ్ కాల్ (తిరుత్తంగాలూర్) (శివకాశి 3 కి.మీ.)
 తిరుమోగూర్ (మర 10 కి.మీ.) (మోహనపురం)
 తెన్ మధురై (మదురై) (తిరుక్కూడల్)
 శ్రీవిల్లి పుత్తూరు
 తిరుక్కురుగూర్ (ఆళ్వార్ తిరునగరి)
 తిరుత్తొల విల్లి మంగలమ్ (ఇరిట్టై తిరుప్పతి)
 శిరీవరమంగై (నాంగునేరి) (వానమామలై)
 తిరుపుళ్ళింగుడి 
 తెన్ తిరుప్పేర్ (తిరుప్పేరై)
 శ్రీ వైకుంఠము
 తిరువరగుణమంగై (నత్తం)
 తిరుక్కుళందై (తెన్ కుళన్దై) (పెరుంకుళమ్)
 తిరుక్కురుంగుడి
 తిరుక్కోళూరు
 తిరువనంతపురమ్
 తిరువణ్ పరిశారమ్
 తిరుక్కాట్కరై
 తిరుమూళక్కళమ్
 తిరుప్పులియూర్ (కుట్టనాడు)
 తిరుచ్చెంకున్నూర్ (శంగణూర్)
 తిరునావాయ్
 శ్రీవల్లభక్షేత్రం (తిరువల్లాయ్) (శ్రీవల్లభక్షేత్రం)
 తిరువణ్ వండూరు
 తిరువాట్టార్
 తిరువిత్తువక్కోడు (తిరువిచ్చిక్కోడు) 
 తిరుక్కడిత్తానమ్
 తిరువాఱన్ విళై (ఆరుముళై)
 తిరువయిందిర పురమ్
 తిరుక్కోవలూరు (గోపాలనగరమ్)
 పెరుమాళ్ కోయిల్ (కాంచీపురం)
 అష్ట భుజమ్ (కాంచీ)
 తిరుత్తణ్ గా (కాంచీ)
 తిరువేళుక్కై (కాంచీ)
 తిరుప్పాడగమ్ (కాంచీ)
 తిరునీరగమ్ (కాంచీ)
 నిలాత్తింగళ్ తుండత్తాన్ (కాంచీ)
 ఊఱగమ్ (కాంచీ)
 తిరువెంకా (కాంచీ)
 తిరుక్కారగమ్ (కాంచీ)
 తిరుకార్వానమ్ (కాంచీ)
 తిరుక్కళ్వనూర్ (కాంచీ)
 పవళవణ్ణమ్ (కాంచీ)
 పరమేశ్వర విణ్ణగరమ్ (కాంచీ)
 తిరుప్పుళ్ కుళి (కాంచీ)
 తిరునిన్ఱవూర్
 తిరువెవ్వుళ్ళూరు (తిరువళ్ళూరు)
 తిరునీర్మలై (ఘండారణ్యక్షేత్రం)
 తిరువిడవెన్దై 
 తిరుక్కడల్‌మలై (మహాబలిపురం)
 తిరువల్లిక్కేణి (చెన్నై)
 తిరుక్కడిగై (చోళసింహపురం)
 తిరువేంగడమ్ (తిరుమలై - తిరుపతి)
 శింగవేళ్ కున్ణమ్ (అహోబిలం)
 తిరువయోధ్యై
 నైమిశారణ్యం
 శాళక్కిణామం (సాలగ్రామమ్)
 బదరికాశ్రమం (బదరీనాథ్)
 కండమెన్ణుం కడినగర్ (దేవప్రయాగ)
 తిరుప్పిరిది (నందప్రయాగ) (జోషిమఠ్)
 వడమధురై (ఉత్తరమధుర)
 శ్రీ ద్వారక
 తిరువాయిప్పాడి (గోకులం)
 తిరుప్పార్ కడల్ (క్షీర సముద్రం)
 పరమపదమ్ (తిరునాడు)

వివరణ

108 తిరుపతుల పట్టిక

ఆంగ్లవ్యాసాల జాబితా 
108 దివ్యదేశాల జాబితా ఈ పట్టికలో ఇవ్వబడినవి:

మూలాలు

వెలుపలి లంకెలు 
 దివ్య దేశ వైభవ ప్రకాశికా, శ్రీమాన్ కిడాంబి గోపాల కృష్ణమాచార్య స్వామి, ఉభయ వేదాంత సభ, పెంటపాడు, 1997.

వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రాలు