ఆండీస్ పర్వతాలు

ఆండీస్ పర్వతాలు (ఆంగ్లం :The Andes) ప్రపంచంలోనే అతి పొడవైన పర్వత శ్రేణి. ఇవి ఒక గొలుసుక్రమంగా దక్షిణ అమెరికాలోని పశ్చిమతీరం వెంబడి ఏర్పడ్డ పర్వత శ్రేణులు. ఈ శ్రేణుల పొడవు 7,000 కి.మీ. (4,400 మైళ్ళు) కన్నా ఎక్కువ. వీటి వెడల్పు 18° నుండి 20°దక్షిణ రేఖాంశాల మధ్య వ్యాపించి యున్నది. వీటి సగటు ఎత్తు దాదాపు 4,000 మీ. (13,000 అడుగులు).

ఆండీస్ పర్వత శ్రేణులు, ప్రధానంగ రెండు మహాశ్రేణులైన కార్డిల్లెరా ఓరియంటల్, కార్డిల్లెరా ఓక్సిడెంటల్ ల సమాహారం. ఈ శ్రేణులను లోతైన సంకోచత్వము చే విడదీస్తున్నది. ఇందు అంతగా ప్రాముఖ్యంలేని శ్రేణులూ వున్నవి, ఇందులో ముఖ్యమైనది చిలీలో గల కార్డిల్లేరా డే లా కోస్టా ఒకటి. ఇతర పర్వత గొలుసులు ఆండీస్ పర్వత ప్రధాన స్రవంతిలో కలుస్తున్నాయి. ఆండీస్ పర్వతాలు ఏడు దేశాలలో వ్యాపించియున్నాయి, ఆ దేశాలు : అర్జెంటీనా, బొలీవియా, చిలీ, కొలంబియా, ఈక్వెడార్, పెరూ, వెనెజులా, వీటిలో కొన్ని దేశాలకు ఆండియన్ దేశాలు అని కూడా వ్యవహరిస్తారు.

ఆండీస్, బాహ్యఆసియాలో, అత్యంత ఎత్తైన పర్వత శ్రేణులు. ఎత్తైన శిఖరం అకాంకాగువా, దీని ఎత్తు సముద్రమట్టానికి 6,962 మీ. (22,841 అడుగులు)

పేరు వెనుక చరిత్ర
దక్షిణ అమెరికాలోని ఆండీస్ ప్రపంచంలోనే అతి పొడవైన పర్వతశ్రేణులు. అయితే ఈ పర్వతాలకు ఆ పేరు ఎలా వచ్చిందనే దాని వెనక భిన్న వాదనలు ఉన్నాయి. స్థానిక క్యుచువా భాషలో ఆంటీ అంటే తూర్పు అని అర్థం. 'ఇంకా' తెగ ప్రజల రాజ్యానికి ఈ పర్వతాలు తూర్పుభాగాన ఉన్నందునే అలా పిలిచేవారని అంటారు. ఇక స్పానిష్ భాషలో ఆండీ అంటే 'కొండలపై చేసే సాగు' అని అర్థం. డానిష్ భాషలో ఆండీ అంటే ఊపిరి అని అర్థం.

శిఖరాలు 
ఈ జాబితాలో ప్రధాన శిఖరాలు ప్రస్తావింపబడినవి.

అర్జెంటీనా 
ఇవీ చూడండి అర్జెంటీనాలోని పర్వతాల జాబితా

 అకోంకాగువా, 
 సెర్రో బొనెటె,   (6,872 మీ. కాదు)
 గలాన్,   (6,600 మీ. కాదు)
 మెర్సెడారియో, 
 పిస్సిస్,   (6,882 మీ. కాదు)

అర్జెంటీనా , చిలీ మధ్య సరిహద్దు 
 సెర్రో బాయో సమూహం, 
 సెర్రో చల్టేన్,  లేదా 3,405 మీ, పటగోనియా, ఇంకనూ సెర్రో ఫిట్జ్ రాయ్ అని పేరు.
 సెర్రో ఎస్కోరియల్, 
 కొండోన్ డెల్ అజుఫ్రే, 
 ఫాల్సో అజుఫ్రే, 
 ఇంకాహువాసి, 
 లాస్టారియా, 
 లుల్లైల్లాకో, 
 మైపో, 
 మార్మోలెజో, 
 ఒజోస్ డెల్ సలాడో, 
 ఓల్కా, 
 సియెర్రా నెవాడా డే లాగూనాస్ బ్రవాస్, 
 సొకోంపా, 
 నెవాడో ట్రెస్ క్రుసెస్, 6,749 మీ. (సౌత్ సమ్మిట్) (III ప్రాంతం)
 ట్రొనాడోర్,  
 టుపుంగటో, 
 నసిమియెంటో,

బొలీవియా 
 అంకోహుమా, 
 కబారే, 
 చకల్టాయా, 
 హుయానా పొటోసి, 
 ఇల్లాంపు, 
 ఇల్లిమాని, 
 మకిజో డే లరంకాగువా, 
 మకిజో డే పకూని, 
 నెవాడో అనల్లజ్‌సి, 
 నెవాడో సజామా, 
 పటిల్లా పాటా, 
 టాటా సబాయా,

బొలీవియా , చిలీ మధ్య సరిహద్దు 
 అకుటాంగో, 
 సెర్రో మిచించా, 
 ఇర్రుపుటుంకు, 
 లికాంకబూర్, 
 ఓల్కా, 
 పరీనాకోట (అగ్నిపర్వతం, 
 పరూమా, 
 పొమేరాపె,

చిలీ 

ఇవీ చూడండి చిలీ లోని పర్వతాల జాబితా
 మోంటే సాన్ వాలెంటిన్,  (పటగోనియా)
 సెర్రో పైన్ గ్రాండే, c. (Patagonia)  (3,050 మీ. కాదు.)
 సెర్రో మకా, c. (పటగోనియా)  ( 3,050 మీ. కాదు)
 మోంటే డార్విన్, c. (పటగోనియా)
 వోల్కాన్ హుడ్సన్, c. (పటగోనియా)
 సెర్రో కాస్టిల్లో డైనెవార్, c. (పటగోనియా)
 మౌంట్ టార్న్, c. (పటగోనియా)

కొలంబియా 
 గలేరాస్, 
 నెవాడో డెల్ హుయీలా, 
 నెవాడో డెల్ రుయిజ్, 
 రిటాకుబా బ్లాంకో, 
 నెవాడో డెల్ క్విండీయో,

ఈక్వెడార్ 
 ఆంటిసానా, 
 సయాంబె, 
 చింబోరాజో (అగ్నిపర్వతం), 
 కొరాజోన్, 
 కొటోపాక్స్, 
 ఎల్ అల్టార్, 
 ఇల్లినిజా, 
 పిచించా, 
 క్విలోటోవా, 
 రెవెన్‌టడార్, 
 సంగే, 
 టుంగురాహువా,

పెరూ 
 అల్పమాయో, 
 అర్టెసోన్‌రాజు, 
 కార్నిసెరో, 
 ఎల్ మిస్టి, 
 ఎల్ టోరో, 
 హువాస్కెరాన్, 
 జిరిషాంకా, 
 పుమాసిలో, 
 రసాక్, 
 రోండోయ్, 
 సరాపో, 
 సెరియా నోర్టె, 
 సియూలా గ్రాండే, 
 యెరుపాజా, 
 యెరుపాజా చికో,

వెనుజులా 
 బొలీవార్, 
 పికో హంబోల్‌ట్‌డ్, 
 పికో బోప్‌లాండ్, 
 పికో లా కోంచా, 
 పికో పియెడ్రాస్ బ్లాంకాస్,

మూలాలు 

 John Biggar, The Andes: A Guide For Climbers, 3rd. edition, 2005, ISBN 0-9536087-2-7
 Tui de Roy, The Andes: As the Condor Flies. 2005, ISBN 1-55407-070-8
 Fjeldså, J., & N. Krabbe (1990). The Birds of the High Andes. Zoological Museum, University of Copenhagen, Copenhagen. ISBN 87-88757-16-1
 Fjeldså, J. & M. Kessler. 1996. Conserving the biological diversity of Polylepis woodlands of the highlands on Peru and Bolivia, a contribution to sustainable natural resource management in the Andes. NORDECO, Copenhagen.

బయటి లింకులు 
 ఆండీస్ భూగర్భశాస్త్రము, (అరిజోనా విశ్వవిద్యాలయం)
 Climate and animal life of the Andes
 Complete list of mountains in South America with a prominence of at least 

భూగోళశాస్త్రం
పర్వత శ్రేణులు
దక్షిణ అమెరికా