శిలాశాసనం

శిలాశాసనం (ఆంగ్లం : Epigraphy "ఎపీగ్రఫీ" లేదా "inscription" ఇన్‌స్క్రిప్షన్ ) అనగా పురాతన కాలంలో రాయి, రాగిరేకు వంటి వాటిపై వ్రాసిన అక్షరాలు. పురాతన కాలంలో అనగా కాగితం, కాగితంతో తయారు చేసిన గ్రంథాలు ఉపయోగించని కాలంలో రాజులు, చక్రవర్తులు, సామంతులు, జమీందారులు మొదలగువారు, తమ రాజ్యపు అధికారిక శాసనాలను "రాళ్ళ"పై, రాతి బండలపై, రాగి రేకులపై చెక్కించి, బహుకాలపయోగం కొరకు భద్రపరచేవారు. ఇలాంటి అధికారిక ప్రకటనలకే శాసనం అనేవారు. ఉదాహరణకు "శిలాశాసనం", అంటే శిలపై చెక్కించిన శాసనం. ఈ శాసనాలన్నీ ప్రస్తుతం భారత పురాతత్వ శాఖ వారి ఆధ్వర్యంలో గలవు.ఇలాంటి శాసనాలకు భారతలో ఉదాహరణలు:అశోకుడి (శిలా) శాసనం.

శిలాశాసనాలను అచ్చుతీసుకునే పద్దతి
ఎస్టాంపేజి (Estampage) శాసనంలో వున్న అక్షరాలను యధాతదంగా అదే పరిమాణంలో అదే వరసల్లో అచ్చంగా అచ్చుతీసుకునే పద్దతి ఇది. ఇప్పటి వరకూ ఆర్కియాలజీ డిపార్ట్మంట్ కూడా అధికారికంగా వాడుతున్న పద్దతి ఇది. నునుపైన గ్రానైట్ రాతిపైన గంటుకొడుతూ రాసిన అక్షరాలను అచ్చుతీసుకునేందుకు ఇది బాగా ఉపయోగపడుతుంది. అదే ఎగుడుదిగుడుగా వున్న ఇసుక రాళ్ళలో పలచటి గంట్లుగా అక్షరాలు వుంటే ఇది కొంత కష్టం అవుతుంది.

 శాసనం ఉపరితలాన్ని శుబ్రం చేయాలి : శాసనపు బండ భూమిలో కూరుకుపోయి వుంటే వెలుపలికి తీయడం, చెట్లు కంపలో ఇరుక్కుని వుంటే వాటిని జాగ్రత్తగా తొలగించడం చేయాలి. ఆ తర్వాత శాసనం పైన వున్న దుమ్ముదూళీ ఇసుక రేణువులను శుభ్రంగా బ్రష్ తో మొదట తుడిచేయ్యాలి. ఇనుప బ్రష్ లాంటి బలమైన బ్రష్ లు వాడకూడదు దానివల్ల అక్షరాలు చెరిగిపోయే అవకాశం వుంది. జాగ్రత్తగా చూడాలి. అ తర్వాత నీళ్ళతో ఉపరితలాన్ని శుభ్రంగా కడిగి స్పాంజిలాంటిదానితో మురికి వదిలేలా తుడిచేయాలి.
 తడి కాగితాన్ని ఉపరితలం పై అంటించాలి : మనం అచ్చుతీసుకోడానికి మాప్లితో 24 మిమి లాంటి కాగితాలు మంచిగా ఉపయోగపడతాయి. నిజానికి ఈ ప్రాసెస్ లో చిరిగిపోకుండా గట్టిగా వుండే రకం కాగితం అవసరం అన్నమాట. నీళ్ళలో తడపడం వల్ల అక్షరాల గుంటల్లోకి సులభంగా వంగి లోపటికి వెల్లగలుగుతుంది. దానిపైన బ్రష్ తో తట్టుకుంటూ గుంతల్లో పంపేటప్పుడు చిరిగిపోయి ముక్కలవకుండా వుండేంత గట్టిగా వుండాలి. ఒకవేళ శాసనం వున్నంత పెద్ద పరిమాణంలో పేపర్ దొరకక పోతే వేర్వేరు ముక్కలను నంబర్లు వేసుకుంటూ ఒక క్రమంలో ఆ తర్వాత కలుపుకోవచ్చు.
 తడికాగితాన్ని అక్షరాల్లోకి సర్ధటం : శాసనం పై అంటించిన తడి కాగితాన్ని జాగ్రత్తగా మొత్తటి బ్రష్ తో తడుతూ అక్షరాల గుంటల్లోకి వెళ్ళేలా తట్టాలి. కాగితం తడిగా మొత్తగా వున్నప్పడు మాత్రమే ఇలా తట్టడం సాధ్య అవుతుంది. మరీ వేగంగా పనికావాలని గబాగబా కొడితే కాగితం ఇలాంటప్పడు చిరిగిపోయే అవకాశం వుంది. ఎటువంటి గమ్ అంటించకుండానే తడిగా వుండటం వల్ల ఇప్పుడు కాగితం శాసనం యొక్క ఉపరితలంపై అంటుకుని వుంటుంది.
 రంగు అద్దటం : అక్షరాలున్న గుంతల్లోని కాగితం పైన కాకుండా మిగిలిన సమతలం పై వున్న కాగితం పైన వరకూ మాత్రమే ఇప్పడు రంగు అద్దలన్నమాట. ఆ రంగు కూడా త్వరగా ఆరేది అయ్యివుండాలి. గుంటల్లో అంటకుండా జాగ్రత్త పడాలి. దానికోసం వర్తుల ఉపరితలం వున్న డాబర్(Dabber) లు ఉపయోగపడతాయి. అంటే మనం గుడ్డతో మూటలా కడితే ఎలా తయారవుతుందో అలాంటి ఉపరితలం వుండేలా అన్నమాట. ఇంక తయారీ గతంలో పెద్ద ప్రహసనం లా వుండేది. ల్యాంబ్ బ్లాక్ పౌడర్ పావుకిలో పాకెట్ [ lamb black powder one packet (250gm)], తీసుకుంటే దానిలో 50 యం.ఎల్ కామెల్ ఇంక్ బాటిల్స్ నాలుగు [camel ink black 4 small bottle (50ml)], అరబిక్ జిగురు ఒక 100 యం.ఎల్ [Arabic gum 100ml] వీటన్నింటికి కొంచెం నీళ్ళువేసిన ఒక ప్లాస్టిక్ పాత్రలో కలుపుకుంటే రంగు సిద్దం అయినట్లే. అయితే ఇది గాలితడిలితే త్వరగా ఆరిపోతూ వుంటుంది. ఎయిర్ టైట్ కంటైనర్ లో జాగ్రత్తగా దాచిపెట్టుకోవలసి వుంటుంది. మరో పద్దతి కోర్స్ డూప్లికేటింగ్ ఇంక్ 200యం ఎల్ ట్యూబ్ (Kores Duplicating Ink 200ml) 58 రూపాయిల్లో మార్కెట్ లో దొరుకుతుంది. వీటిలో ఏ రంగు కానీ లేదా రబ్బర్ స్టాంప్ ల కోసం వాడే ఇంక్ ప్యాడ్ లోని ఇంక్ లాంటిదైనా కానీ డాబర్ ల మీద ముద్దలు ముద్దలుగా ఏర్పడకుండా సమానంగా సర్దుకోవాలి. ఒకవేళ అలా తరకలుగా ముద్దలుగా ఇంక్ అంటుకుని వుంటే అక్షరాల గుంతల్లో అది చేరే ప్రమాదం వుంది. అట్లా సమానంగా డాబర్ మీద సర్దుకున్న తర్వాత దాన్ని పేపర్ పై తట్టి నట్లు కొట్టకుండా సమతలంపై అంటుకునేలా నెమ్మదిగా అద్దాలి. అంటే అక్షరాలు లేని మిగిలిన సమతలం మొత్తం మీద ఇంక్ అంటేలా పూర్తిగా అంటించాలి. ఉపరితలం సైజును బట్టి డాబర్ సైజుని కూడా ఎంచుకోవాలి.
 ఆరేంత వరకూ ఆగండి : ఇలా ఇంక్ రాసిన తర్వాత అక్షరాలు విడిగా కాగితం రంగులో తెల్లగానూ మిగిలిన భాగం మనం అంటించిన నల్లటి రంగులోకి మారుతుంది. దాంతో అక్షరాలు చదివేందుకు అనుకూలంగా కనిపిస్తుంటాయి. వీలయితే ఇలాంటప్పుడు డిజిటల్ ఫోటోలుగా తీసుకోవచ్చు. తడికాగితాన్ని ఉపరితలం నుంచి లాగేస్తే అది చిరిగిపోయే అవకాశం వుంది. ఆరని ఇంకు మిగిలిన చోట అంటుకోవచ్చు. కాబట్టి కాగితం ఆరేంత వరకూ కొంత సమయం ఆగి తర్వాత జాగ్రత్తగా నెమ్మదిగా ఉపరితలం నుంచి తొలగించి వేరే చోట పూర్తిగా ఆరబెట్టాలి. ఆ తర్వాత వీటిని బైండింగ్ క్లాత్ మీద కానీ శాసనం లైఫ్ సైజు లోని కార్డ్ బోర్డు షీటు మీద కానీ అంటించ వచ్చు.

ఇలా అచ్చు తీసుకోవడానికి రోజుల తరబడి శిక్షణలో వేలాది రూపాయిల పరికరాలో అక్కర్లేదు. కేవలం కొద్ది మాత్రం నైపుణ్యం, కొన్ని పరికరాలతో ఇలా అచ్చు తీసుకోవచ్చు.

రకాలు 
శాసనాలు స్థూలంగా రెండురకాలుగా విభజించవచ్చు. అవి లోహ శాసనాలు (లౌహికములు), శిలా శాసనాలు (శైలికములు).

లోహ శాసనాలు 

లోహశాసనాలకే లౌహికములని మరో పేరు. సంఖ్యాపరంగా చూస్తే శిలాశాసనాల కన్నా ఇవి చాలా తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నాయి. కానీ వీటి చారిత్రిక ప్రాధాన్యత చాలా ఎక్కువ. పల్లవ, కదంబ, గాంగ, చాళుక్యాది వంశాల చరిత్ర ప్రధానంగా లోహశాలనాలపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఈ శాసనాలను ప్రజలు ఏవో యంత్రాలను, మంత్రతంత్రాలకు సంబంధించిన వివరాలేవో వాటిలో వ్రాసి వున్నాయని భావించడంతో చాలా శాసనాలు వెలుగులోకి రావట్లేదు. పలువురు వీటిని నిధినిక్షేపాలున్న ప్రదేశాల దారిని చూపే రహస్యమిందులో వ్రాసివుందని భావించి ప్రభుత్వానికి ఇవ్వక తమ వద్దే దాచుకునే మూర్ఖత వల్ల ఎంతో చరిత్ర కాలగర్భంలోనే ఉండిపోయింది. కొందరు తామ్రశాసనాలను కరిగించి ఇంటికి ఉపయోగించే చెంబులు, తపేలాలు, గుండిగలు వంటివి తయారుచేసుకున్నారు. వీటివల్ల ఎంతో విలువైన చారిత్రిక సమాచారం నశించిపోయింది

ఇవీ చూడండి 
 తెలంగాణా శాసనములు
 తెలుగు శాసనాలు
 తిరుమల శాసనాలు
అశోకుడి శిలా శాసనాలు
 తామ్రపత్ర శాసనాలు
 తాళపత్ర శాసనాలు
 ఆంధ్ర క్షత్రియుల శిలాశాసనాలు

కాకతీయుల తామ్ర శాసనాలు
ప్రాచీన మధ్య యుగపు వంశాల విషయంలో లాగానే కాకతీయుల చరిత్ర కూడా ముఖ్యంగా శాసనాలపైననే ఆధారపడి ఉంది. వాటిలో శిలాశాసనాలు కాక ఈ తామ్రశాసనాలు కూడా ముఖ్యమైనవే. ఇప్పటివరకూ పదమూడు తామ్రశాసనాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి

కాకతీయుల శిలా శాసనాల పట్టిక

మూలాలు

వెలుపలి లంకెలు 

పురాతత్వ శాస్త్రము
తెలుగు శాసనాలు
శాసనాలు