భాగవతము-సాంఖ్యము

మహాభాగవతము - సాంఖ్యము

అవతారిక

సాంఖ్యము 
భాగవతము - సాంఖ్యము ఎందుకు అంటే? అసలు ఇదేమిటి అంటే? ఎలా చెప్పను, ఏం చెప్పను. ఐనా ప్రయత్నిస్తాను. –
v	భాగవతము నకు మూలం తత్వశాస్త్రం, వేదాంతం.
v	ఈ సాంఖ్యం అనే పదం వేదాంతం లోది కాదు. గణితం లోని సంఖ్య లకి సంబంధించింది.
v	మరి రెండింటికి సంభంధ మేమి టంటారా.
ü	తత్వశాస్త్రనికి మూల మైన పూర్ణ మంటే -శూన్యం- & పూర్తిగా అంతా నదే నైన -అనంతం-. ఈ రెంటి మధ్యదే వేదాంతం.
ü	గణిత శాస్త్రానికి మూలం శూన్యం, Zero & అనంతం, Infinity. ఈరెంటి మధ్య దే గణితం.
ü	భాగవతంలో 12 స్కందము లున్నాయి. 1 - అద్వైత ము, 2 - ద్వైతము. అంటే ఒక రకమైన “Binary system”
ü	“Binary system” మే కదా గణితంలో కూడా అతి మౌలికమూ, ప్రాథమికము.
ü	తత్వం లేని, లేదా అక్కరలేని శాస్త్రం లేదు. గణికం లేని లేదా అక్కర లేని శాస్త్రం కూడా లేదు.
ü	అందుకే రెంటికీ వున్నద వినాభావ సంబంధము.
v	మరి ఎందుకు - అంటే:

v	మరి ఎలా అంటే:

వైయాకరణ సాంఖ్యములు 

a) వృత్తముల వారీ సాంఖ్యములు.
a)	సంధులు
b)	సమాసములు
c)	అలంకారములు

వ్యవహారిక సాంఖ్యములు 

i.	క్రృతి కర్తలు నలుగురు రచనల సాంఖ్యము. 
ii.	అక్షరముల వారీ సాంఖ్యములు
a.	ప్రథమ అక్షరములు 
iii.	పదములు వారీ సాంఖ్యములు
b.	ప్రథమ పదములు 
iv.	విషయము / సందర్భము సాంఖ్యములు
v.	సంఖ్యా వాచకముల సాంఖ్యము.
vi.	నామ వాచకముల (పేర్లు) సాంఖ్యములు

ప్రవేశిక 
 
Ø	భాగవత సంస్కృత మూలము నకు కృతికర్త - ఒకడు - వ్యాసభగవానులు. 
Ø	భాగవతమునకు శృతికర్త - ఒకడు - శుకుడు. శ్రోత - ఒకడు - పరీక్షిన్మహారాజు. 
Ø	భాగవతములో హరి చరిత్రను ద్వాదశ లింగము లకు ప్రతీకగ 12 స్కందములలో హరి హర అభేధ్య నిరూపణ నిమిత్తము చెప్పబడినద నుకోవచ్చు. లేదా ద్వాదశ రాశులకు ప్రతీకగ చెప్పబడినది కావచ్చు

Ø	ఆంధ్రీకరించిన వారు - నలుగురు (4). 
o	(1) బమ్మెర పోతన మఱియు (2) బొప్పరాజు గంగనార్యుడు, (3) ఏర్చూరి సింగయ, (4) వెరిగందల నారయ.
o	వాసి లోను, రాసి లోను అత్యధికంగా రచించిన వారు సహజంగానే పోతన గారే.అందుకే పోతన భాగవత మనబడుచున్నది
o ఇద్దరు “ఇష్ట దేవతా వందనము, కవిస్తుతి, స్వప్న వృత్తాంతము, కవి వంశ వర్ణనము, షష్ట్యంతములు”తో తమ రచన ప్రారంభంచారు. వీరిలో (1) పోతన గారు గ్రంథ ప్రారంభంలో, (2) సింగయ గారు షష్టస్కంధారంభంలోను. 
o ఒక్కరే (నారయ గారు) తాము వ్రాసిన స్కంధమలో పోతన గారి శిష్యులమని గర్వంగా విరచితం (స్కంధం చివరిలోని గద్యం) లో చెప్పుకొన్నారు.

Ø పన్నిండింటిలో రెండు స్కంధాలు రెండు భాగాలు (పూర్వభాగం మఱియు ఉత్తరభాగం) గా విడదీయ బడ్డాయి. వానిలో (1) దశమస్కంధ మయితే పెద్దది కనుక రెండు భాగలను కొంటే (2) పంచమ స్కంధం ఎందుకు రెండు భాగాలు చేయబడినదో తెలియదు. 
o పోతన భాగవత రచనలో ఇతర కవులు చేతులు కలుపుటకు కారణము నిశ్ఛయించబడలేదు కాని, మూడు విధములైన అభిప్రాయములున్నవి.
o పోతన గారే రచనా సౌకర్యార్థం ఇలా నిశ్ఛయించుట.
o సర్వజ్ఞ సింగమనీడు చేత భూమిలో పాతి పెట్టబడుట వలన క్రిమిదష్టమౌట.
o పోతన గారి పూజామందిరములో కాలప్రభావము వలన క్రిమిదష్టమౌట.
§ క్రమిదష్టమౌటకు అవకాశము లున్నవి. కాని ఇక్కడొక విచిత్ర ప్రశ్న-- 5,6,11,12 స్కందాలే ఎందుకు క్రిమిదష్టం కావలె? రెండు బాగాలుగా (మొదటి 6, రెండవ 6 స్కందాలు) 2 కట్టలు కలిపి కట్టబడుట వలననా? అట్లైన సమతౌల్య ముండునా (రాశిలో 1వ కట్ట కంటే 2వదాని కంటే 40 శాతం ఎక్కువ కదా (3731, 5279 పద్యగద్యాలు) ? అప్పటికి ఈవిధముగా కట్టే గ్రంథ సంగ్రాహక పద్ధతుందా, లేక వస్రములో మూటగా కట్టెడి వారా? యాదృచ్ఛకమా?
Ø దశమ స్కంధం (రెండు భాగాలు కలిసి) 3135 పద్యగద్యాలతో అన్నిటికంటే పెద్దది. మొత్తం (9010) పద్యగద్యాలలో సుమారు మూడవ వంతు.
Ø తృతీయస్కంధం 1055 పద్యగద్యాలతో రెండవ స్థానంల లోవుంది 
Ø ద్వాదశ స్కంధం 54 పద్యగద్యాలతో అన్నిటికంటే చిన్నది. మొత్తం వృత్తాలలో సుమారు ఇరవైయ్యో వంతు.
Ø ఏకాదశ స్కంధం 126 పద్యగద్యాలతో రెండవ చిన్నది.
Ø పండ్రెండు స్కందాలు పంచమ, దశమ స్కందాల ఉత్తర భాగాలతో సహా (మొత్తం 14) అన్నీ పవిత్రమైన “శ్రీ” అనే అక్షరము తోనే ప్రారంభింప బడ్డాయి, వి మొత్తానికి శ్రీకర మార్గం చూపటానికేమో.
Ø పండ్రెండు స్కందాలు పంచమ, దశమ స్కందాల ఉత్తర భాగాలతో సహా (మొత్తం 14) అన్నింటిలో గద్య రూపంలో ప్రతి స్కందము, ప్రతి భాగము ఆఖరున కవి ఇది తన విరచితమని తెల్పుటకు పదునాల్గు పర్యాయములు వాడబడినవి. పదునాల్గింటిలోను అన్నీ -ఇది- అన్న పదంతో మొదలు పెట్టబడ్డాయి, ఇది (ఈ భాగవతం) అదే (తత్) అనా.
Ø 2 వచనములు పక్కపక్కన - పదవ పూర్వ భాగములో ‘అక్రూరుడు ధృతరాష్ట్రునితో హితోపదేశముగా సంభాషించుట అనే సంధర్భములో’ వచనము (“ఇట్టి” అనే పదంతో ప్రారంభించినది, వ-1522) వెంటనే మళ్ళా వచనము (“అంత” అనే పదంతో ప్రారంభించినది, వ-1523) వ్రాయబడింది. 
Ø అధ్వైతాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పడానికి ఒక రకమైన బైనరీ అంతర్లీనంగా రచింపబడినదా ఆనిపిస్తోంది ఈక్రింది వివరాలు చూస్తుంటే

భాగవతము లో ఒక రకమైన బైనరీ (binary system) లో రచన 

Þ ఇందు రెండు రకముల రూపములలో రచనలు చేయబడ్డాయి. అవి (1) చంధోసహితం, (2) చంధోరహితం.
Þ (1) చంధోసహితం రెండు రకముల రూపములలో చేయబడ్డాయి. అవి (1) పద్య రూపం, (2) దండక రూపం
Þ (1) పద్య రూపంలో రెండు రకముల రూపములలో చేయబడ్డాయి. అవి
Þ (1) పద్యాలు, (2) శ్లోకము
Þ (2) శ్లోకము రూపములో - ఒకటే రచింప బడినది - అది సింగయ కృత షష్ఠ స్కందములో రచింపబడింది.
Þ 1) పద్యాలు రూపంలో రెండు రకముల రూపములలో చేయబడ్డాయి. 
Þ (1) నాల్గుపాదాలపద్యాలు, (2) నాల్గుపాదాలద్వయంపద్యాలు
Þ (1) నాల్గుపాదాల పద్యాలు - మొత్తం 28 వృత్తాలలో రచింపబడ్డాయి.
Þ (2) నాల్గుపాదాలద్వయంపద్యాలు రూపం (అ) సీసపద్య రూపంలో రచింప బడ్డాయి. 
Þ (అ) సీసపద్యాలు రూపంలో రెండు రకముల రూపములలో చేయబడ్డాయి. అవి (1) సీసము, (2) సర్వలఘు సీసము.
Þ (1) సీసపద్యాలు రెండు రకముల రూపములలో చేయబడ్డాయి. అవి (1) ఆటవెలదితో సీసపద్యాలు, (2) తేటగీతితో సీసపద్యాలు.
Þ (2) సర్వలఘుసీసము రూపంలో నారయ కృత ఏకాదశ స్కందములో ఒక పద్యము గలదు. 
Þ దండక రూపంలో రెండు రచింపబడినవి. అవి (1) తృతీయ స్కందములో (శ్రీనాథ దండకము) ను, (2) దశమ స్కంద పూర్వ భాగములో (శ్రీమానినీమానసచోరుని దండకము) ను రచింపబడ్డాయి.
Þ చందోరహిత రూపంలో రెండు రకముల రూపములలో చేయబడ్డాయి. అవి (1) వచనములు గాను, (2) గద్యములు గాను.
Þ వచనము లను రెండు రకములుగా వాడబడ్డాయి. అవి (1) రెండు పద్యాలకు మధ్య అనుసంధానంగాను, (2) విషయ వ్యాప్తి దృష్ట్యా వివరించుటకు.

వైయాకరణ సాంఖ్యములు.

వృత్తములు ఆనగా 

ఈ ముప్పది నాల్గింటిని 'వృత్తములు'గా తీసుకొనబడింది.

వృత్తముల సాంఖ్యము

వృత్తముల విభజన వివరము 
పోతన భాగవతములోని వివిధ వృత్తములు, రచనాప్రక్రియల వివరములు:

వృత్తములు స్కందములు వారీ పద్యముల సంఖ్య 
పోతన భాగవతము లోని విషయమును ప్రధానముగ వివిధ వృత్తములలో, గద్యము మొదలగు రూపములలో ఆంధ్రీకరింప బడ్డాయి. వీనిని క్లుప్తముగ వృత్తములుగ తీసికొని ఏ స్కందములో ఏవి ఎన్ని ఉన్నవో ఈక్రింది విధముగ క్రోడీకరించ వచ్చు.

సంధులు

సమాసములు

అలంకారములు

వ్యవహారిక సాంఖ్యములు.

కృతి కర్తలు నలుగురు రచనల సాంఖ్యము
పోతన గారి భాగవతంలో మొత్తం 9010 పద్యగద్యాలున్నాయి. ఇందులో 1062 పద్యగద్యాలు గంగన, సింగయ, నారయ ల 5, 6, 11+12 స్కందాల లోవి మిగతా 7948 పోతనగారివి

అక్షరముల వారీ సాంఖ్యములు

ప్రధమాక్షరము - స్కందములు వారీ పద్యముల సంఖ్య 
సహజ కవి పోతనామాత్యులు వారి భాగవతం మధురాతి మధురం, లలిత లావణ్య భరితం, పంచదార తేనెలలో ఘంటం ముంచి వ్రాసేడేమో మరి, మహాకవి కరుణశ్రీ గారు అన్నట్లు. ఆ మథుర ప్రవాహములో పద్య, గద్యాలకి ప్రథమాక్షర గౌరవము దక్కించుకున్న వాటి వివరములు చూద్దాము.

•	"శ్రీ"కి - పోతనామాత్యులు భాగవతములో ప్రథమ పద్యమునకు ప్రథమాక్షరము కాగల గౌరవమిచ్చారు, సమస్తలోకాలకి శ్రీకరమౌగాక యనేమో.
•	అందుకే వేమో ప్రతి స్కందములోకూడా ప్రథమ పద్యమునకు ప్రథమాక్షరముగా "శ్రీ" నే వాడబడింది.
•	అర్థసహస్రాధిక పునరుక్తి పొందిన ప్రథమా క్షరముల యొక్క వివరములు :- 
అ - 1905 సార్లు, ఇ - 585 సార్లు, మ - 528 సార్లు వాడబడినవి.
•	ప్రథమాక్షరముగా పునరుక్తి కానివి :-
“ఔ, ఠ, ణ, క్ష” లు.
వాటిని 9 (ఔ, క్ష లు), 6 (ఠ) 10పూ (ఱ) స్కందములలో ఒకేఒక పద్యమునకు ప్రథమాక్షరముగా వాడబడినవి.
•	ప్రథమాక్షరముగా వాడబడని అక్షరములు :- “ట, ణ, ఞ” లు.
 ఏఏ స్కందములో ఏఏ ప్రథమాక్షరములు ఎన్నేసి ఉన్నాయో వివరము లను ఈ క్రింది లింకులో ఇవ్వబడ్డాయి:-
http://spreadsheets.google.com/pub?key=pdAISo-QbCFCMGKIGQQ4dBA&output=html

పదములు వారీ సాంఖ్యములు

ప్రథమ పదములు 
పదాలే భాషకి పునాదులు, అలంకారాలు, అన్నీ. భాషంటేనే పదాలన వచ్చు. పోతనామాత్యులవారు సహజ కవీంద్రులు. వారు కవిత్వాన్నే కాదు అక్షరాల్ని, పదాల్ని కూడా ఎలా కావాలంటే అలా ఆడించ గలరు. పదాలకి లలీళలావణ్యాన్ని అద్దగలరు, తియ్యతియ్యని తేనెలలో ముంచి రుచిచూపగలరు. 4015 వృత్తాలకి వాడిన ప్రథమ పదాలు పునరావృత్తి కాలేదు. 439 వృత్తాలకి రెండు సార్లు ప్రథమ పదాలు పునరావృత్త యినాయి. అన్ని స్కందములలోను కలిపి, 100 కన్నా ఎక్కువ వృత్తాలు ఏఏ పదాలతో అల్లేరో, ఏ స్చందంలో ఎక్కువగ ఏ పదాన్ని ఎన్ని సార్లు వాదారో చూద్దాము.

ఇంకా వివరాలకు ఈ క్రింది లింకులో చూదవచ్చు:
 *http://spreadsheets.google.com/pub?key=pdAISo-QbCFDrGy5llPbrew&output=html.

సంఖ్యా వాచకముల సాంఖ్యము 
సంఖ్యావాచక పదములు ఎన్ని, ఎలా వాడబడ్డాయి వివరించేది సంఖ్యా వాచకముల సాంఖ్యము.

సంఖ్యావాచక పదములను ప్రథమపదంగ వాడిన పద్యగద్యాలు 
147 సార్లు సంఖ్యావాచక పదములు, వృత్తాలకి ప్రథమపదంగ వాడబడ్డాయి. దశమ స్కందం పూర్వభాగములో అన్నిటికంటే ఎక్కువగ 32 సార్లు వాడబడ్డాయి. అన్నిటికంటే ఎక్కువగ 37 సార్లు కంద పద్యాలకి వాడబడ్డాయి. సంఖ్యావాచక పదములను ఏ స్కందంలో ఎన్ని వృత్తాలకి ప్రథమపదంగ నున్నవో యీ క్రింది పట్టికలో చూపబడ్డాయి:

మరిన్ని వివరాలకి యీ క్రింద లింకులో చూడండి.
http://spreadsheets.google.com/pub?key=pdAISo-QbCFAuCiUWulRXFg

నామ వాచకముల (పేర్లు) సాంఖ్యములు

విషయము / అధ్యాయము 
నూట పదహారు పద్యాలు
తెలుగువారికి నూటపదహార్లు పవిత్రమైనవే, ప్రాముఖ్యమైనవి. శ్రీ రాముల వారు భాగవతమును ఆంధ్రీకరించమని ఆదేశం ప్రసాదించగ తాను చేపట్టినట్లు పోతనా మాత్యులు వారు స్వయంగ ప్రకటించారు, అందుకేనేమో ద్వితీయ స్చందంలో "శ్రీమన్నారాయణుని లీలావతారంబుల యభివర్ణనము", నవమ స్చందంలో "శ్రీరామ చరిత్ర" లకు నూట పదహారు {116} వృత్తములను వాడి నారు.
అత్యధికంగ 238 వృత్తాలు తృతీయ స్కందం "విదురమైత్రేయ సంవాదము"కి వాడారు.తరువాత 183 చతుర్థ స్కందంలో "పురంజనోపాఖ్యానము"కి, 157 షష్ట స్కందంలో "విష్ణుదూత యమదూతల సంవాదము"కి వాడారు.ఈ క్రింది పట్టికలో ఏ స్కందంలో అత్యధికంగ ఎన్ని వృత్తాలు ఏ విషయం / అధ్యాయంకి వాడారో ఇవ్వబడ్డాయి:

ఇంకా వివరాలకి ఈ క్రింది లింకులో చూడవచ్చు:
http://spreadsheets.google.com/pub?key=pdAISo-QbCFD26tll1ZTHLA&output=html

మూలాలు

అ) తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానముల వారి ప్రచురణ 'పోతన భాగవతము'

బయటి లింకులు 

భాగవతము