तोडिरागः

तोडिरागः कर्णाटकशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन रागः । वेङ्कटमखेः मेलकर्तृरागव्यवस्थायाः अनुगुणम् अयं रागः  ८ तमः मेलकर्तृरागः अस्ति।  मेलकर्तृरागव्यवस्थायाम् एतस्य रागस्य नाम "हनुमत्तोडि"। सङ्गीतव्यवहारे बहव: जना: विद्वाम्स: च  "एष: तोडिराग: बहु कष्ट:" इति वदन्ति।  सादारनतया गायकाः एतस्मिन् रागे प्रधानगीतम् गायन्ति, सङ्गीत उत्सवेषु।

लक्षणानि

गोविनदस्य सङ्गीतग्राहचूडामणि पुस्तके स: वदति, तोडिरागस्य विशये -  
ससाधारणगन्धरा कैशिकीसमलंकृता । तथैवेतरशुद्धा च पूर्णारोहावरोहिका । 
 

नेत्रचक्रे द्वितीयः रागः। अस्मिन् रागे शुद्धऋषभम्, सादारणगान्धारम्, शुद्धमध्यमम् , शुद्धधैवतम् , कैशिकिनिशादं च स्वराः भवन्ति। यतः अयं रागः मेलकर्तृरागः अस्ति, अतः वयं एतं रागं "सम्पूर्णरागः" इति वदामः । सम्पूर्णरागः इत्युक्ते सप्तसवराः अपि भवन्ति। मध्यमं विहाय तोडिरागः  भवप्रियारागस्य (४४ मेलकर्तृरागः) समानः एव ।

स्वभावः
एषः पुरातनः रागः करुणया भक्त्या च संयुक्तः। तम् सर्वदा गातुं शक्यते।  तोडिरागः हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतपद्धतौ भैरवि तात् इति कथ्यते  । 

अस्मिन् रागे खरहरप्रियारागं,  मोहनरागं, नटभेरवरागं च प्रति ग्रहभेदः कर्तुम् अवकाशः अस्ति । साधारणतया श्रुतिः षड्जे भवति।  किन्तु ग्रहभेदे श्रुतिः अन्ये स्वरे भवति। यदा वयम् एवं कुर्मः, तदा भिन्नाः रागाः आगच्छन्ति ।

जन्यरागाः
तोडिरागस्य अनेका: जन्यरागाः सन्ति।  तेषु  जन्यरागेषु असावेरिरागः, सिन्धुभैरविरागः, भूपालरागः, धन्यासिरागः च सुप्रसिद्धाः सन्ति ।

प्रसिद्धानि कीर्तनानि

अधः मायामालवगौलरागे प्रसिद्धानाम्  कीर्तनानाम् आवलिः दत्ता अस्ति -
 "कोलुवमारेगडा", "दाशरथि नी रुनामु", "कदनुवारिकि" - त्यागराजः, तेलुगुभाषा
 "भरति मामव", "सरसीजनाभ" - स्वाति तिरुनालः, संस्कृतभाषा
"कार्तिकेय गाङ्गेय" - पापनासम् शिवन्, तमिळ्भाषा

कर्णाटकसङ्गीतस्य रागाः

सारमञ्जूषा योजनीया‎