इन्द्रनीलः



उत्पत्तिः
सिंहलद्वीपे रावणगङ्गाकूले पद्माकाराकरे च तस्य सम्भवः ।

दोषाः
नीलस्य षड्दोषाः -
 अभ्रकम्
सशर्करम्
भिन्नम्
मृत्तिकागर्भम्
भेदसंशयकृत्
अश्मगर्भम् चेति ।

गुणाः
 गुरुत्वम्
 स्निग्धकान्तित्वम्
 सुरङ्गम्
 पार्श्वरञ्जनम्
 तृणग्राहित्वम् इति तस्य गुणाः पञ्च ।

छाया
नीलस्य च्छाया -  
 वैष्णवी (नीलीरससमा भासा) आवली
 पुष्पसङ्काशा
 नीलेन्दीवरसमप्रभा
 अतसीपुष्पसङ्काशा
 चाषपक्षसमद्युतिः
 मयूरकण्ठसच्छाया
 भृङ्गपक्षसमप्रभा

परीक्षा
क्षीरमध्ये नीलं यदा क्षिप्यते तदा दुग्धं नीलतां व्रजेच्चेत् तत् इन्द्रनीलमित्युच्यते ।

नवरत्नानि
भूविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
सर्वे अपूर्णलेखाः
चित्रं योजनीयम्
सारमञ्जूषा योजनीया