पूर्वहिन्द-आर्यभाषाः

पूर्वहिन्द-आर्यभाषा: (), मागधनभाषाः () इति अपि ज्ञायन्ते, सम्पूर्णे पूर्वभारतीय-उपमहाद्वीपे (पूर्वभारत, असम च, बाङ्गलादेशः) भाष्यन्ते, बिहार-झारखण्ड-वङ्गः-त्रिपुरा-असम-ओडिशा च सहितं; ईशान्यहिमालयक्षेत्रः परितः अन्येषां प्रदेशानां पार्श्वे । बाङ्गला बाङ्गलादेशस्य आधिकारिकभाषा, पश्चिमवङ्गराज्यस्य त्रिपुराराज्यस्य च राज्यभाषा च अस्ति, असमिया, ओडिया च क्रमशः असमराज्यस्य ओडिशाराज्यस्य च राजभाषा अस्ति । पूर्वहिन्द-आर्यभाषाः मागधन-अपभ्रंसात् अन्ततः मागधीप्राकृतात् अवतरन्ति ।

वर्गीकरणम्
हिन्द-आर्यभाषाणां पूर्वशाखायाः समीचीनव्याप्तिः विवादास्पदम् अस्ति । सर्वे विद्वांसः एकस्य कर्नलस्य विषये सहमताः सन्ति यस्मिन् ओडियासमूहः, बाङ्गला–असमियाभाषाः च समाविष्टाः सन्ति, यदा तु बहवः बिहारीभाषाः अपि समाविष्टाः सन्ति । सर्वाधिकव्याप्तिः सुनीतिकुमारचट्टर्जी इत्यनेन प्रस्ताविता येषु पूर्वहिन्दीप्रकाराः समाविष्टाः आसन्, परन्तु एतत् व्यापकतया स्वीकृतं न कृतम् ।

यदा बिहारीभाषाः समाविष्टाः भवन्ति तदा पूर्वहिन्द-आर्यभाषा व्यापकवर्गद्वयोः भाषासमूहचतुर्षु पतन्ति –

पाश्चात्यमागधन

बिहारी
भोजपुरिक
भोजपुरी 
कैरेबीयहिन्दुस्थानी
 मगही
खोरठा  
 मैथिली
बज्जिका (पाश्चात्यमैथिली)
अङ्गिका (छिका-छिकी)
केन्द्रीयमैथिली (सोतिपुरा)
दक्षिणमानकमैथिली
पुर्वमैथिली
थेथी
जोलहा
किसन
सादनिक
सादरी (नागपुरी)
कुडमालि (पञ्चपरगनिया)
थार्विक
चित्विनिया थारु
दङ्गौरा थारु
सोनहा
कथोरिया थारु
कोचिला थारु
राणा थारु
बुक्सा
माझी
मुसासा
अवर्गीकृतबिहारी
 कुम्हालि
 कुस्वारिक
दनुवार
बोते-दरै

पूर्वमागधन
 बाङ्गला-असमिया –
 बाङ्गला-गौदा
 राढी (मानकबाङ्गला)
 बङ्गाली (ढाकैया कुत्ति)
 बिष्णुप्रिया मणिपुरी
 चक्मा
 चटगाँवी
 हाजङ
 मानभूमी
 नोयाखाली
 रोहिङ्ग्या
  सुन्दरबनी
 सिलेटी
 तञ्चङ्गया
 वरेन्द्री
 कामरुपिक –
 असमिया (कामरुपी, गोवाल्पारीया)
 रङ्गपुरी, सुरजापुरी, राजवंशी
 ओडियाभाषाः
 ओडियाकुटुम्बः 
 पुर्वमेखला
बालेश्वरी
 कटकी 
 पश्चिममेखला
सम्बलपुरी 
सुन्दरगडी
दक्षिणमेखला
देशिया
गञ्जामी
कालाहण्डिया
 बोडोपरजा
 भतरी
 रेलि
 कुपिया
 हल्बिक –
 हल्बी, कामर, भुञ्जिया, नाहरी

सम्बद्धाः लेखाः 
 हिन्द-आर्यभाषाः
 बाङ्गलाभाषा
 असमियाभाषा
 ओडियाभाषा
 हिन्दीभाषा
 भारतस्य भाषाः
 भारतस्य आधिकारिकभाषाः
 मातृभाषावक्तृणां सङ्ख्यानुसारं भाषासूची

सन्दर्भाः 
भाषाः
भारतीयभाषाः