उत्तरत्रिपुरामण्डलम्

उत्तरत्रिपुरामण्डलं ( ) त्रिपुराराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं धर्मनगर (Dharmanagar) इत्येतन्नगरम् ।

भौगोलिकम् 

उत्तरत्रिपुरामण्डलस्य विस्तारः १,४२२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वदिशि मिजोरामराज्यं, पश्चिमदिशि धलाइमण्डलम्, उत्तरदिशि आसामराज्यं, दक्षिणदिशि बाङ्गलादेशः अस्ति । द्वे पर्वतावली स्त:, ते जम्पुइ, सकन् ।

जनसङ्ख्या

उत्तरत्रिपुरामण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) ६,९३,९४७ अस्ति । अस्मिन् ३,५२,८६० पुरुषा:, ३,४१,०८७ महिला: च सन्ति । अस्मिन् मण्डले चतुरस्रकिलोमीटर्मिते क्षेत्रे ३४१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३४१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १७.४४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९६७ अस्ति । अत्र साक्षरता ८७.५० % अस्ति । मण्डलेऽस्मिन् ८२.६७% जना: ग्रामेषु निवसन्ति ।

ऐतिहासिकं किञ्चित् 

आङ्ग्लप्रशासका: १७६१ तमे वर्षे इमं प्रदेशं प्रविष्टवन्त: । परं १८७१ तमवर्षपर्यन्तं कोऽपि तत्र प्रशासकत्वेन नासीत्, अत: १८७१ तमवर्षपर्यन्तं स्वतन्त्रमेव आसीत् । १९४९ तमवर्षे विलीनिकरणसमये भारतदेशे समाविष्ट: जात: । उत्तरत्रिपुरामण्डलस्य विभाजनं कृत्वा १९९५ तमे वर्षे धलाइमण्डलं  संस्थापितमस्ति ।

विभागा: 

अस्य मण्डलस्य उपमण्डलानि त्रिषु विभागेषु विभक्तानि । 
 धर्मनगरम्
 काञ्चनपुर
 पानिसागर

मण्डलानां षड्विभागा: प्रशासनार्थं कृता:

 पानिसागर
 कदम्ताल
 दमचेर्रा
 दस्डा
 जुबरजनगरम्
 जम्पुइ हिल्स्

मण्डलेऽस्मिन् अष्ट-उपमण्डलानि सन्ति । तानि -
  
 पानिसागर
 कदम्ताल
 दमचेर्रा
 दस्डा
 जुबरजनगरम्
 जम्पुइ हिल्स्
 कैलासहर
 पेञ्चर्थाल्
 कुमार्गहत्

लोकजीवनम् 

मण्डलेऽस्मिन् त्रिपुरी, कोलोइ, हलम्, चक्मा इत्येता: जनजातय: निवसन्ति ।

वीक्षणीयस्थलानि

अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

 जम्पुइ हिल्स्
 लक्ष्मीनारायणमन्दिरम्
 भगवतीमन्दिरम्
 कुमारघाट

बाह्यानुबन्धाः
 सर्वकार-सङ्केतस्थलम्
 जनसङ्ख्या

त्रिपुराराज्यस्य मण्डलानि