प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्...



श्लोकः 

प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ ९ ॥

अयं भगवद्गीतायाः पञ्चमोध्यायस्य कर्मसंन्यासयोगस्य  नवमः (९) श्लोकः ।

पदच्छेदः
प्रलपन् विसृजन् गृह्णन् उन्मिषन् निमिषन् अपि इन्द्रियाणि इन्द्रियार्थेषु वर्तन्ते  इति धारयन् ॥ ९ ॥

अन्वयः
युक्तः तत्त्ववित् पश्यन् शृण्वन् स्पृशन् जिघ्रन् अश्नन् गच्छन् स्वपन् श्वसन् प्रलपन् विसृजन् गृह्णन् उन्मिषन् निमिषन् अपि इन्द्रियाणि इन्द्रियार्थेषु वर्तन्ते इति धारयन् न एव किञ्चित् करोमि’ इति मन्येत ।

शब्दार्थः 
युक्तः = योगी
तत्त्ववित् = सम्यग्दर्शी
पश्यन् = अवलोकयन्
शृण्वन् = आकर्णयन्
स्पृशन् = स्पर्शं कुर्वन्
जिघ्रन् = गन्धं जानन्
अश्नन् = खादन्
गच्छन् = चरन्
स्वपन् = शयानः
श्वसन् = प्राणन्
प्रलपन् = वदन्
विसृजन् = मुञ्चन्
गृह्णन् = स्वीकुर्वन्
उन्मिषन् = उन्मीलन्
निमिषन् अपि = निमीलन् अपि
इन्द्रियाणि = नेत्रादीनि
इन्द्रियार्थेषु = विषयेषु
वर्तन्ते इति = प्रसरन्ति इति
धारयन् = निश्चयं कुर्वन्
न एव किञ्चित् = न ईषत् अपि
करोमि इति = आचरामि इति
मन्येत = चिन्तयेत् ।

अर्थः 
तत्त्ववित् ज्ञानी यः अस्ति सः पश्यन् शृण्वन् स्पृशन् जिघ्रन् अश्नन् गच्छन् स्वपन् श्वसन् प्रलपन् विसृजन् गृन् उन्मिषन् निमिषन् अपि इन्द्रियाणि इन्द्रियविषयेषु वर्तन्ते इति मनसि भावनां धारयन् अहं न किञ्चित् करोमि’ इति मन्यते ।

शाङ्करभाष्यम्
कदा कथं वा तत्त्वमवधारयन्मन्येतेत्युच्यते-पश्यन्निति। मन्येतेति पूर्वेण संबन्धः। यस्यैवं तत्त्वविदः सर्वकार्यकरणचेष्टासु कर्मस्वकर्मैव पश्यतः सम्यग्दर्शिनसितस्यसर्वकर्मसंन्यास एवाधिकारः कर्मणोऽभावदर्शनात्। नहि मृगतृष्णिकायामुदकबुद्धया पानाय प्रवृत्त उदकाभावज्ञानेऽपि तत्रैव पानप्रयोजनाय प्रवर्तते ।।9।।

सम्बद्धाः लेखाः 

 कर्मसंन्यासयोगः
 श्रीमद्भगवद्गीता
 शङ्कराचार्यः
 रामानुजाचार्यः

बाह्यसम्पर्कतन्तुः 

 http://spiritual-teaching.org/ewExternalFiles/Bhagavad%20Gita%20-%20comm%20Sankara,%20tr.%20Aiyar.pdf
 http://www.srimatham.com/uploads/5/5/4/9/5549439/ramanuja_gita_bhashya.pdf
 https://www.youtube.com/watch?v=50UvBKzWpD4
 https://www.youtube.com/watch?v=7sEMuF3hAvU

उद्धरणम्

अधिकवाचनाय 

 गीताप्रवेशः, द्वितीयभागः, प्रथमखण्डः, ISBN - 978-81-88276-39-8, संस्कृतभारती
श्रीमद्भगवद्गीतायाः परिचयात्मकलेखः
श्रीमद्भगवद्गीतायाः मूलपाठः
 श्रीमद्भगवद्गीताशाङ्करभाष्येण सह आङ्ग्लानुवादः
 श्रीमद्भगवद्गीताशाङ्करभाष्येण सह
 श्रीमद्भगवद्गीता सान्वयम्, आङ्ग्लानुवादश्च

कर्मसंन्यासयोगः
श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
सर्वे अपूर्णलेखाः
न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः