श्रीकृष्णभट्टः



कविपरिचयः
श्रीकृष्णभट्टस्य (Srikrishna Bhatta) स्थितिकालः - १६७५ क्रिस्ताब्दतः १७६१ क्रिस्ताब्दपर्यन्तं स्वीक्रियते । अयम् आन्ध्रप्रदेशस्य तैलङ्गब्राह्मणपरिवारे जनिं लेभे । अयं जयपुरनरेशस्य द्वितीयजयसिंहस्य तत्पुत्रस्य ईश्वरसिंहस्य च सभापण्डितः आसीत् । तौ १६११ तः १७५० वर्षपर्यन्तं शासनं चक्रतुः । ततः पूर्वं कविः बून्दीराज्याश्रये अतिष्ठत् ।

कृतिपरिचयः
 ईश्वरविलासमहाकाव्यम्
 राघवगीतम्
 सुन्दरीस्तवराजः
 पद्यमुक्तावली
 वृत्तमुक्तावली चास्य प्रमुखकाव्यरचनाः सन्ति ।

काव्यकला
आश्रयदातुः प्रशस्तिगानमेव अस्य महाकाव्यस्य प्रयोजनम् । यद्यपि कथानकमत्र ऐतिहासिकं, परं कल्पनापक्षः एव प्रबलः । ऐतिहासिकतथ्यानां घटनानाञ्च यथार्थचित्रणे न कवेराग्रहः । संस्कृतकाव्यपरम्पराम् अनुसृत्य तेन चरित्रचित्रणे घटनावर्णने च अलौकिकतायाः मिश्रणं कृतम् । अत एव ऐतिहासिकघटनाचक्रस्य प्राधान्येऽपि अत्र काव्यत्वहानिः नानुभूयते । ऐतिहासिकघटनोल्लेखे कविः स्वकल्पनावैभवमपि प्रदर्श्यत्येव । यथा - 
कृतं राजाधिराजेन हयमेधं महामखम् ।
जगुर्गन्धर्वपतयः स्वयम्भूसदनान्तरे ॥

कविः पात्रचरित्रचित्रणे सावधानः । चरितनायके ईश्वरसिंहे तेन धीरोदात्तनायकोचितानि सर्वाणि लक्षणानि सम्यक् प्रदर्शितानि । तद्यथा - 
वसुन्धरायाः कमनः क ईश्वरो
द्विषच्चमूनां दमनः क ईश्वरः ।
दरिद्रतायाः शमनः क ईश्वरः
कविव्रजैरित्थमुपास्य ईश्वरः ॥
ईश्वरविलासे विलक्षणा प्रौढिरस्ति । अत्र कल्पनायां रमणीयता सरसता मौलिकता च सन्ति । शैल्यां चास्ति प्राञ्जलता । अत्र भावकलापक्षयोः सामञ्जस्यं संलक्ष्यते । भावानां गाम्भीर्यं, रसानां परिपाकः, भाषायाः रमणीयता, अलङ्काराणां स्वाभाविकता चास्य वैशिष्ट्यम् ।

‎

आधुनिक-महाकाव्यरचयितारः
चित्रं योजनीयम्‎
बाह्यानुबन्धः योजनीयः
सारमञ्जूषा योजनीया‎
न प्राप्तः भाषानुबन्धः
संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
सर्वे अपूर्णलेखाः
सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

सम्बद्धाः लेखाः 

 संस्कृतम्
 भारतम्
 हिन्दूधर्मः
 वैदिकसाहित्यम्