गृहौषधानि

यानि वस्तूनि गृहे औषधत्वेन उपयुज्यन्ते तानि गृहौषधत्वेन परिगण्यन्ते । पाकशालायां कार्यं कुर्वद्भिः सर्वैः अपि तत्र विद्यमानानां नित्योपयोगीनां पदार्थानां सर्वेषाम् अपि गुणस्य, धर्मस्य च ज्ञानं भवेत् । भारते तु पूर्वं गृहिण्यः सर्वाः तादृशं ज्ञानं श्रवणद्वारा एव प्राप्नुवन्ति स्म । स्मृतिद्वारा एव अग्रिमान् पाठयन्ति स्म च । अयं पदार्थः उष्णप्रधानः, अयं च वायुकारकः, अयम् अजीर्णकारी, अयं हितकारकः इति पदार्थानां गुणं धर्मं च जानन्त्यः स्मरन्त्यः एव योग्यप्रमाणेन आवश्यकतानुसारं तेषाम् उपयोगं कुर्वन्ति स्म ताः । कस्मिंश्चित् अपि विश्वविद्यालये दीर्घकालीनं शिक्षणं न प्राप्तवत्यः आसन् ताः पाकशास्त्रविषये । तथापि गृहे विद्यमानानां सर्वेषाम् आरोग्यरक्षणं कुर्वन्ति स्म ताः । यतः ताः विवेकमतयः आसन्, सम्यक् पाकविद्यां च जानन्ति स्म । सामान्यतया जायमानस्य ज्वरस्य, पीनसस्य, अजीर्णस्य, वमनस्य, शरीरवेदनायाः, शिरोवेदनायाः वा औषधं गृहे विद्यमानं शुण्ठीं, मरीचं, हरिद्रां, मधु, घृतं वा आहारपदार्थम् एव उपयुज्य निर्मान्ति स्म पूर्वम् । इदानीं तत्सर्वम् अपि विपरीतं जातम् अस्ति । लघु लघु विषयार्थम् अपि वैद्यान् एव पश्यन्ति, गुलिकाः द्रवरूपम् औषधं वा सेवन्ते । एतत् किमपि शुभलक्षणं न । “भारतस्य आहारसम्पत्तिः विशिष्टा” इति ज्ञानं सर्वेषां भवेत् अस्माकम् ।

  
आमलकम्
मधु (आहारपदार्थः)
जीरिका		             
मरीचम्				                  				                   
शुण्ठी 					          				                    
लवङ्गम्				                  				                    
धान्याकम्					                  
गुडः				                    		                 
शर्करा				                    
वराङ्गम् 			                  
खण्डशर्करा				            
केसरम् (कुङ्कुमम्) 			                           					                  
लकुचम् 				                    		                  
हिङ्गु				                    
कर्पूरम् 				                  		                   
जातीफलम् 			                  		                    
जातीपत्रम्			                  			            				                  
मेथिका				                   
यष्टी 			                  
सर्षपः				                    
वामनी 	                  
राजसर्षपः				            
पारसीकयवानी			                  
यवानी				                    			                  
हरिद्रा				                    
लवणम्			                          			                    			                          
तैलम्				                    
एला

गृहौषधम्
बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
सारमञ्जूषा योजनीया‎
वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
न प्राप्तः भाषानुबन्धः
सर्वे अपूर्णलेखाः
सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः