गुणवती

यः सद्धर्मस्य नियमानुसारं क्रमबद्धम् अनुष्ठानं कुर्वन् भवति सः तस्य फलं प्राप्नोति एव । धर्माचरणं कदापि व्यर्थं न भवति ।  अस्माभिः पूर्वजन्मनि कृतं धर्मकार्यं वा अधर्मकार्यं वा भवतु, तदनुसारं तस्य फलम् अनुभोक्तव्यमेव भवति ।  कस्यचित् व्यक्तेः प्रसक्तसुख –दुःखानि दृष्ट्वा तस्य वर्तमानजन्मनः कर्माणां विषये चिन्तनं व्यर्थम् भवति ।  सा व्यक्तिः पूर्वकृतकर्मानुसारम् अस्मिन् जन्मनि फलानि प्राप्नोति एव ।  एतस्य रहस्यं ज्ञात्वा अस्मिन् जन्मनि अपकारान् परित्यज्य उपकारान् कृत्वा जीवन्मुक्तेः प्राप्तिः उत्तमा ।  अन्यथा अस्मिन् जन्मनि कृतानि पापफलानि अनुभोक्तुं पुनः अग्रिमं जन्म प्राप्य तत् ऋणं परिहरणीयं भवति ।  अतः पूर्वजन्मनः पापस्य फलानि अनुभवन्तः, पुण्यकार्याणि कुर्वन्तः भवन्ति चेत्  उत्तमफलं प्राप्तुं शक्यते ।  
एतस्य उत्तमम् उदाहरणम् इत्युक्ते गुणवत्याः जीवनम् ।

गुणवत्याः कथा 
सत्ययुगम् इतोऽपि प्रचलत् आसीत् ।  तस्मिन् समये मायापुरे (हरिद्वारे) देवशर्मा नामकः अत्रिगोत्रोत्पन्नः ब्राह्मणः आसीत् ।  सः कश्चन परमधार्मिकः, धर्मज्ञः, भगवद्भक्तः च आसीत्  ।
देवशर्मणः पुत्रसन्तानं नासीत् ।  एका एव सुन्दरी पुत्री आसीत् ।  तस्यां विद्यमानान् सद्गुणान् दृष्ट्वा देवशर्मा तस्यै 'गुणवती’ इति नामकरणं कृतवान् ।	शैशवे एव एतस्याः माता दिवङ्गता आसीत् ।  अतः पिता एव मातृवत् तां पालितवान् । तन्नाम तस्य अङ्के एव गुणवत्याः वर्धनम् अभवत्।  पितुः धार्मिकस्वभावः, भगवतः ध्यानम् इत्यादयः संस्काराः तस्याः उपरि प्रभावं जनयन्ति स्म ।  गुणवती ज्येष्ठा जाता । धर्माधर्मस्य विवेचना वर्धिता ।  पितुः धर्मकार्याणि स्वस्य जीवनेऽपि अनुसृतवती ।
देवशर्मा नियमपूर्वकं एकादशीदिने व्रताचरणं कुर्वन् आसीत् ।  तस्मिन् दिने रात्रौ जागरणं कृत्वा पुनः पूजां कृत्वा भजनं कीर्तनं च गायति स्म । प्रतिवर्षं सः कार्तिकमासपूर्णं पूजां करोति स्म ।  ब्राह्मीमुहूर्ते स्नानं कृत्वा देवं पुजयित्वा एकवारमेव फलाहारं स्वीकृत्य नियमेन भवति स्म ।  तस्मिन् मासे पूर्णं भगवताराधनं, तुलसी – आमलकसस्ययोः च पूजां करोति स्म ।

धर्माचरणशीला गुणवती
आबाल्याद् एतद् सर्वं पशन्ती गुणवती अपि पित्रा कृतानाम् एकादशी, कार्तिकमासस्य च व्रतानां पालनं विधिपूर्वकं करोति स्म ।  आजीवनम् एतानि व्रतानि सा आचरितवती ।  
देवशर्मा गुणवत्याः विवाहं स्वशिष्येषु सुयोग्येन विदुषा, धार्मिकेन चन्द्रनामकेन युवकेन सह कारितवान् ।  चन्द्रस्य अपि मातापितरौ न आस्ताम्  ।  अतः सः देवशर्माणं एव स्वस्य पिता इव मत्वा सेवां करोति स्म ।  
पितुः अनुरूपा पुत्री पूर्णमनसा, हृदयेन च पत्युः सेवायां तत्परा आसीत् ।
अनिरीक्षिततया तस्याः प्रशान्ते जीवने कश्चित चण्डमारुतः प्रविष्टः ।  विधिः स्वस्य प्रभावं दर्शयति ।
कदाचित् देवशर्मा, चन्द्रः च यज्ञार्थं समिधान् सङ्गृहीतुम् अरण्यं गतवन्तौ आस्ताम् ।  तदा भयङ्करः राक्षसः कश्चन आगत्य तौ खादितवान् एव ।  
एतं विषयं ज्ञत्वा गुणवत्याः अशनिपातः जातः इव ।  पितुः तथा पत्युः स्मरणे तयोः शरीरार्थं आवनम् अन्विष्टवती ।  किन्तु प्रयोजनं नाभवत् ।  राक्षसः तयोः समग्रं शरीरं खादितवान् आसीत् ।

गुणवत्याः तपः
अनन्यगतिकया  सा प्रत्यागतवती ।  पितुः सम्पुर्णं सम्पदं दीनेभ्यः दरिद्रेभ्यः वितीर्णवती ।  ब्राह्मणेभ्य धेन्वोः दानं कृतवती ।  स्वस्य विशालं गृहं कस्मैचित् दीनब्राह्मणाय दत्तवती ।  पतिविहीनायाः स्त्रियाः विधवायाः भोगभाग्यस्य आवश्यकता वा कुतः ?  सा वल्कलवस्त्रं धृत्वा पर्णकुटीरं निर्मीय तस्मिन् निवसन्ती आसीत् ।  अरण्यस्थकन्दमूलफलानि जीवग्रहणार्थं खादति स्म ।
रात्रौ यज्ञवेदिकायाः उपरि तृणशय्यायां शयनं करोति स्म ।  त्रिवारं स्नानं कृत्वा पत्युः ध्यानं कुर्वती आसीत्  ।  एवं तपसा, ध्यानेन च निरता सा देहत्यागं कृत्वा दीर्घकालपर्यन्तं स्वर्गे आसीत् ।
द्वापरयुगे सः एव ब्राह्मणः देवशर्मा यदुकुले महाभागः सत्राजित् भूत्वा जन्म प्राप्तवान् ।   गुणवती तस्य पुत्री सत्यभामा भूत्वा जन्म प्राप्तवती ।  
एषा पूर्वपुण्यप्रभावेण साक्षात् श्रीकृष्णं पत्युः रूपेण प्राप्तवती ।
""

पौराणिकधार्मिकमहिलाः
चित्रं योजनीयम्‎
बाह्यानुबन्धः योजनीयः
सारमञ्जूषा योजनीया‎
न प्राप्तः भाषानुबन्धः
सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः